Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Swiatosław Maksymczuk: “Nie sprzedałem się. I się nie sprzedam”

Слово Просвіти, №44 за 2021 рік

Trudno byłoby przecenić zainteresowanie mieszkańców Równego – literatów, całej społeczności Proświty i zwykłych czytelników – prezentacją książki wspomnień rodaka, która odbyła się niedawno w Równem. Co więcej, w przestronnej sali biblioteki obwodowej przedstawili ją, wraz z gospodynią panią Walentyną Jaroszczuk, przewodniczący rady obwodowej Serhij Kondraczuk, deputowana ludowa Ukrainy Sofija Fedyna oraz doborowe grono tutejszej inteligencji. Ale jak można było wątpić w to, że dla wszystkich chętnych wołynian tych niezwykle ciekawych wspomnień Artysty nie wystarczy?! Teatr jednego aktora, zapoczątkowany przez Swiatosława Maksymczuka jeszcze ponad pół wieku temu, jest jedyny w swoim rodzaju. Mając w repertuarze deklamatorskim wspaniałe utwory Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki, Iwana Kotlarewskiego, Łesi Ukrainki, Stepana Rudanśkiego i wielu innych klasyków literatury ukraińskiej, z oddaniem zanurzył się w dramatyczny świat bohaterów Iwana Franki. Tak rodziły się niezapomniane monospektakle “Mojżesz”, “Pogrzeb”, które po prostu wstrząsnęły niezwykle wyrazistym, dynamicznym wykonaniem i aktualnością rozwiniętych panoram historycznych. Maksymczukowi udało się tak bardzo zbliżyć do publiczności, że niemal każdy z obecnych mimowolnie poczuł osobistą odpowiedzialność za los Ukrainy. Pojawienie się artystycznie dojrzałej, celowej osobowości, która niosła społeczeństwu idee narodowej samoświadomości, w czasach radzieckich uważano za niebezpieczne... Można więc tylko wyobrażać sobie, jakie kłopoty musiał pokonywać aktor, aby nie zapędzić się w ślepy zaułek czysto scenicznej degradacji, nie rozczarować się powołaniem, zapowiedzianym przez Frankę. Ale aktor nie byłby Maksymczukiem, gdyby poddał się na łaskę uzurpatorów ideologii “wszeludzkiego braterstwa”! Przez wszystkie te lata celowo i wytrwale doskonalił kunszt scenicznego przeobrażenia, opanowywał kolosalne dziedzictwo twórczości ludowej, wzbogacał repertuar dorobkiem mistrzów pięknego pisarstwa. Dlatego też sławi się, natchnienie brzmi jego patriotyczne słowo po obu stronach Atlantyku! Można opowiedzieć niemało pouczających, tragicznych i śmiesznych epizodów, obrazowo i mistrzowsko przedstawionych we wspomnieniach, jednak zatrzymam się na jednym, charakterystycznym dla epoki sprzed niemal pół wieku. “W 20-tych dniach listopada wezwał mnie na rozmowę dyrektor teatru i zapoznał z listem, który nadszedł z podpisem sekretarza komitetu partyjnego instytutu fizyko-mechanicznego W. Hordijenką, i zaproponował napisanie wyjaśnienia. Oczywiście, takie wyjaśnienie napisałem. Lecz tego okazało się mało... Prawdziwe święto przychodzi do człowieka tylko po trudach sprawiedliwych. Tak było, dlatego też musi tak być, jeśli uważamy naszą twórczą pracę za szczerą modlitwę. Chociaż dość często można usłyszeć: “I co z tej modlitwy? Co ona daje?!”. Albo jeszcze jakiś mędrek podsunie: “Aha! Strzelają do siebie i bardzo się modlą, żeby trafić...”. Ale przecież jeden celuje, broniąc swojej ziemi przed napastnikiem! Natomiast ten drugi może modlić się tylko do Zła. Czyż komuś wolno tego nie rozumieć?! Zwłaszcza, jeśli bierzesz się za pracę ze słowem. A z drugiej strony, czyż naprawdę tak ciężko pojąć dzisiaj, co stałoby się z ludzkością, gdyby ludzie nie znali modlitwy?! To znaczy, po prostu nie umieliby serdecznie rozmawiać z Panem Bogiem lub Matką Boską?! Czy ocalałaby w wojnach nasza planeta? Czy zachowałoby się na niej życie?! Przecież jesteśmy stworzeni “na obraz i podobieństwo...”, odpowiedzialni za Wszechświat. Ludowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk najszczerzej modli się Słowem już ponad 60 lat, uświadamiając sobie swoje powołanie właśnie w służbie prawdzie historycznej i sztuce komunikacji ze słuchaczami. To o nim wybitny poeta i dyplomata, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko powiedział: “Uważam, że Swiatosław Maksymczuk jest teatrem, ale jest on także pamięcią literatury ukraińskiej. Jestem frankoznawcą, ale kiedy nasłuchałem się Swiatosława Maksymczuka, do pewnego stopnia współautora wielkiej poezji, sam zaczynałem czytać na nowo poematy Iwana Franki, poematy “Kaukaz” i “Maria” Tarasa Szewczenki”. Lecz oto teatr i pamięć literatury w osobie Swiatosława Maksymczuka podarował ukraińskiemu czytelnikowi, przy szlachetnym wsparciu “Wydawnictwa Starego Lwa”, elegancką książkę “Mozaika wspomnień”. “Książka wspomnień od ludowego artysty Ukrainy Swiatosława Maksymczuka, mistrza czytania artystycznego, aktora teatru imienia M. Zańkowieckiej we Lwowie – czytamy w adnotacji – mozaikowo odzwierciedla życiową i sceniczną drogę kształtowania się artysty, hartowanie Słowa wielkiej literatury poprzez jego niebagatelny wpływ na słuchacza; pokazuje proces formowania się jego narodowej i obywatelskiej świadomości w kręgu znanych przedstawicieli ruchu szestdziesiątników...”. do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician: 1. Mowczan Pawło Mychajłowycz, Hołota Lubow Wasyliwna — 7400 hrywien. 2. Kowtun Ołena Jurijiwna — 300 hrywien. 3. Matijuk Ołeh Heorhijowycz — 200 hrywien. 4. Iluszuk Hryhorij Jakowycz — 200 hrywien. 5. Hanuszewycz Ludmyła Witalijiwna — 1000 hrywien. 6. Werczyk Antonina Wołodymyriwna — 200 hrywien. 7. Starjuk N. W. — 500 hrywien. się za mało. 30 listopada zbiera się otwarte zebranie partyjne teatru im. M. Zańkowieckiej, bo nie byłem członkiem KPZR. Na tym zebraniu rozpatrują moją „polityczną niedojrzałość i nieumiejętność orientowania się w sytuacji”. Znamienne, że Maksymczuk podaje obok i protokół zebrania, i wystąpienia kolegów, a kończy epizod propozycją: „Otrzymawszy do ręki ten dokument z Państwowego Archiwum Obwodu Lwowskiego, przeczytałem go wiele razy, a ponieważ nie wszystko zostało zapisane, co mówili ci, którzy występowali, pozwolę sobie z pamięci zrobić małą rekonstrukcję poszczególnych wystąpień. Bo te momenty zapadły w mojej pamięci na zawsze”... Rekonstrukcja wiele wyjaśnia. Ale o tym wszystkim najpełniej opowie książka wspomnieniowa artysty ludowego. Więc nie przegapcie okazji, by ją nabyć! Czy na występach w Edmonton (Kanada), czy podróżując z Detroit do Chicago (USA), Swiatosław zawsze czuł nad sobą gwiazdę godności narodowej, którą zapalił mu Iwan Franko. Właśnie ona nie pozwalała (i nie pozwala, jak wyznaje autor we wspomnieniach) upaść na twórczej drodze. Co prawda, w niedoścignionym zakresie repertuaru aktora pełnokrwiście bije żywe słowo takich tytanów ducha, jak Wasyl Stefanyk i Wołodymyr Samijłenko, Wasyl Barka i Jewhen Małaniuk, Heinrich Heine i Jewhen Płużnyk, Iwan Switłyczny i Wasyl Symonenko, Lina Kostenko i Dmytro Pawłyczko oraz wielu innych krajowych i zagranicznych twórców. Kiedy nie można było chodzić do ludzi ani z Wasylem Symonenką, ani z Liną Kostenko, Maksymczuk wychodził z „Moim Dagestanem” Rasula Gamzatowa – po ukraińsku, rzecz jasna. I wtedy śmiał się z biurokratycznego partyjnego potworstwa Abutalib, i uparcie czekał na stosowną okazję na szewczenkowski „Kaukaz”... Zrealizowana ponad dwadzieścia pięć lat temu przez lwowskie studio telewizyjne inscenizacja poematu I. Franki „Pogrzeb” (reżyser W. Hrebennikow) stała się swoistym kamieniem milowym w twórczym życiu Mistrza. A później, idąc za wymogiem czasu, studio telewizyjne „Mist” nakręciło film wideo według poematu I. Franki „Mojżesz” (reżyser W. Myroniuk) oraz film wideo według poematu J. Płużnyka „Galileusz” (reżyser Nela Pasichnyk). Zatem jest co wspominać ulubieńcowi słuchaczy słowa artystycznego! Jest przed czym i uprzejmie ostrzec młode pokolenie. „Mozaiką wspomnień”, właśnie zaprezentowaną w przepełnionej sali Rówieńskiej Biblioteki Obwodowej, artysta ludowy Ukrainy Swiatosław Maksymczuk kontynuuje swoją drogę pewnej, zwycięskiej walki o Prawdę i Piękno, o pełną moc ukraińskiej sztuki słowa, powołanej, by bronić „tych małych niewolników niemych”..., – podkreśliła deputowana ludowa Sofija Fedyna. Jak bardzo radośnie zaświadczyła pani Wałentyna Jaroszczuk, cierpliwie oczekujemy na drugi tom jasnych, cudownie poruszających wspomnień Maksymczuka. Przecież tak życiodajnej, prawdziwej literatury bardzo, bardzo brakuje naszym średnim czytelnikom. Na zakończenie tej literaturoznawczej opowieści – moja akrobalada, podarowana Swiatosławowi Maksymczukowi na dzień jego mężnego 85-lecia: Dzisiaj Świat w m n i e na dłoni – On niby jabłko, co czeka na swego zjadacza. Z n a m, że nie wszyscy się ze mną zgadzają Lecz nie zachwieje miłością ta nieuznawalność. Ojciec Niebieski wszystko nam dał dla szczęścia. Siebie, jako Syna, Zapowiedział na p r ó b ę. Tylko nie skłoniła się ludzkość do komunii, A zgrzeszyła! Panie, przebacz... W moim sercu – j a b ł k o, jak s ł o w o. Mnie przeznaczono zbratać Ducha i Świat. Ale wstrętna bezbożnictwa oszczerstwo Katrupi d u s z e jeszcze od dziecięcych lat. Sumieniu przeciwstawiwszy bezwiarę, Patrz, jak imperialnie wgryzło się zmierzch! Artyście nie trzeba ł a ż y pozłoty Coraz bardziej obrzydliwej w moskiewskiej marności. U nas cel: p i ę k n e m zetrzeć z ł o, Które pasie Świat ignorancji grymasem. Wiktor HRABOWSKI Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – za pewnym „wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa – to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia się przez płatnika tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: Zwrócenie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn