31 października w Kijowie, w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, w ramach wspólnego z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy projektu „Mistrzowie słowa” odbyło się spotkanie z ukraińską pisarką, laureatką Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zasłużoną pracownicą kultury Ukrainy, wieloletnią redaktor naczelną tygodnika „Słowo Proświty” Lubow Wasylriwną Holotą. Podczas spotkania Lubow Wasylriwna przedstawiła poezję z nowego tomu „Paperowy Anioł”, który przygotowywany jest do druku. Materiał czytaj na str. 8–9. Fot. Witalij Prychodko
Niedawno prezes Małej Akademii Nauk Stanisław Dowhyj oraz kuratorzy projektu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego MAN Maria Łubynska i Bohdan Hasiuk przyłączyli się do wydarzenia Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy „Odnowa i trwałość: przyszłość poprzez niematerialne dziedzictwo kulturowe”. Wydarzenie zorganizowano z okazji Międzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, podczas którego otwarto wystawę „Żywe dziedzictwo: czas, przestrzeń, kultura”. Z przemówieniem wystąpił prezes MAN Stanisław Dowhyj, zaznaczając: „W tym roku praktykę Małej Akademii Nauk dotyczącą ochrony huculskiego ornamentu (wzorów) oraz związanej z nim przestrzeni kulturowej włączono do inwentarza należytych praktyk ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego Krajowego wykazu elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy. To wydarzenie jest rezultatem pracy MAN, ponieważ nasz zespół wdraża w edukacyjnej
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
proces poznawania niematerialnego dziedzictwa kulturowego i szerzą je wśród młodzieży”. W wydarzeniu wzięli również udział prezydent NAM Ukrainy Wiktor Sydorenko, minister edukacji i nauki Ołeksij Lisowyj, zastępca ministra edukacji i nauki Mychajło Wynnycki, zastępczyni ministra ds. rozwoju cyfrowego, transformacji cyfrowych i digitalizacji Anastasija Bondar, wiceprezes NAM Ukrainy Ołesj Sanin, dyrektorka Departamentu Odbudowy i Kulturowej Reintegracji Deokupowanych Terytoriów MKSK Diana Trymа, przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Jewhen Szewczenko, dyrektorka Instytutu Kulturoznawstwa NAM Ukrainy Hanna Czmil, przewodnicząca organizacji społecznej „Alem” Esma Adżijewa, generalna dyrektorka Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokuttia im. J. Kobrynskiego w Kołomyi Jarosława Tkaczuk, mistrzynie pisankarstwa Zoja Stasziuk i Wira Mańko. W trakcie wydarzenia Stanisław Dowhyj opowiedział, że latem tego roku MAN przeprowadziła Ogólnoukraińską szkołę „Etnograficzna ekspedycja «Szlakami huculskiego ornamentu»” w Kołomyi, którą poświęcono pamięci badacza twórczości huculskiej Mychajła Kurylicza. Podczas szkoły dzieci miały możliwość porozmawiania z mistrzami, nosicielami kultury, i przejęcia ich doświadczenia. W szczególności wychowankowie MAN odwiedzili rzeźbiarza Myrosława Radysza, garncarza Serhija Dutkę, tkaczkę koronek Switłanę Pawluk, mistrza ludowych instrumentów muzycznych Mychajła Tafijczuka. „Dziś wysłuchano wielu interesujących myśli, które w przyszłości znajdą praktyczne zastosowanie. Jeśli chodzi o pozaszkolną edukację – praca, którą wykonuje MAN, jest ważna. Jednak poza tym musimy wspólnymi siłami zapewnić ochronę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w ośrodkach jego powstawania i rozwoju”, – powiedział prezydent NAM Wiktor Sydorenko. Minister edukacji i nauki Ołeksij Lisowyj zaznaczył, że przy wsparciu MON na bazie Małej Akademii Nauk wspólnie z partnerami stworzono „Obserwatorium żywego dziedzictwa”. Jest to swoista laboratorium badawcze, którego celem jest pokazanie znaczenia współpracy międzydyscyplinarnej w badaniach żywego dziedzictwa, stymulowanie młodych badaczy do wykorzystywania różnych narzędzi w badaniach niematerialnego dziedzictwa kulturowego, pomoc w rozwijaniu umiejętności pracy w zespole, reprezentującym różne grupy wiekowe i kompetencje. Przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Jewhen Szewczenko podkreślił znaczenie zaangażowania ludowych mistrzów w projekty edukacyjne i badawcze. „W tym roku na bazie naszego Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokuttia im. Josafata Kobrynskiego MAN przeprowadziła szkołę letnią. To było niezwykłe doświadczenie. Nasz zespół miał okazję poznać młodych badaczy, a oni z kolei – zafascynować się kulturą, sztuką, którą zachowuje i rozwija ziemia karpacka”, – podzieliła się dyrektorka Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokuttia im. Josafata Kobrynskiego Jarosława Tkaczuk.
Za informacją biura komunikacji MAN
10–11
PRENUMERATA—2025
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22). Ceny są następujące: 1 mies. — 65 hrywien. 3 mies. — 195 hrywien. 6 mies. — 390 hrywien. 12 mies. — 780 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
Dość trudno odnaleźć te metafory i przymiotnikowe słowotwory, by dotrzeć do wrażliwości poezji Bohdana, które mieszczą się w najskrytszych zakamarkach duszy. Niedopowiedziane, niedopisane, niepojęte, chwilami wykraczające poza granice zrozumienia rozmaitych myśli, kontynuują swój lot w wielokropkowej logice zagadkowości, rozszerzając dla każdego areale własnego postrzegania świata z niespełnionymi nadziejami, okaleczonymi losami, niekończącymi się niepokojami. Kosmos tragedii, gdzie niemożliwe jest nawet za horyzontem dostrzec światło przyszłości, w której „nie bywa nieprzegranych wojen”, które „wygranych też nie było”. Bo czyż można przewidywać, prognozować przyszłość, jak często próbują to robić „obeznani” blogerzy, kiedy wojna całkowicie zmusiła naród do odejścia od zwyczajnej artystycznej tradycji wyszywania ślubnych ręczników i koszul, przejmując się „wyszywanką” kamizelek kuloodpornych i pleceniem siatek maskujących? Na tym tle bardzo boleśnie odbierane są wierszowane „ponadtekstowe” realia tych napisanych i „niedopisanych sag” o naszej wojnie, o naszej wolności, nadziejach, duchowej niezłomności. Te bóle i niezagojone rany powstrzymują nas od zapomnienia, odosobnienia, zachowując to, co najskrytsze – wiarę. Chyba najbardziej tajemnicze i niegasnące barwy życia zawarte są właśnie w pełnym nadziei i pragnienia – „wierzę”. W Twórcę, Bohaterów, Zwycięstwo. Na tej odwiecznej podporze wiary trzyma się cała dawna historia ukraińskości. Bo nawet wtedy, gdy okrutny los odbierał naszą wolność, język, ziemię, tradycję, państwo, wydeptywał pamięć narodową, najeźdźcom nie udawało się wykorzenić, ujarzmić Narodu, ponieważ niezłomna wiara w Ukrainę, ukraińskość, jako nigdy nieutracona wartość, stawała się niezawodnym amuletem jego Duszy, wypełniając odwieczny testament Pisma Świętego – „Ducha nie gaście!”. Ta najwyższa wartość siły Narodu jest główną ideą książki, w której brzmi świętą przysięgą wezwanie Poety: „Modlić się będziemy do Boga i Tarasa”. I wtedy „Zrodzeni w piekle wolności nie prześpią…”. W niewiarygodnie strasznym piekle mąk i śmierci, ruin i zgliszcz, cierpień od (nie)przeżytych strat, kiedy ludzka istota już nie czuje, gdzie „niebiańskie, a gdzie ziemskie”, kiedy „kobieta, ubrana jak do ślubu, / Zamiast kołyski kołysze trumnę…”, Bohdan, z właściwą mu obsesją wiary, pisze wiersz „Rodzimy się”, w którym twierdzi, że Ukraińcy „Od Sanu do Donu” jednak „podyktują wrogowi własny statut…”. Zbolałe spowiedzi człowieka, obywatela, Ukraińca, który uświadamia sobie, że „obecnie stoi na szali…”. Państwowość, Tożsamość, narodowa Samoświadomość, własna Godność. Te najwyższe cnoty Narodu na wskroś przesiąkły obnażonymi nerwami tak głęboki i zakrwawiony „dar” wojny – „Wyszyj, mamo, kamizelkę kuloodporną”. Swoisty trzystustronicowy „Ojcze nasz” walki, w którym odgaduje się nie tylko doczytanie przez Bohdana Kazania na Górze – „Jeśli cię kto uderzy w prawy twój policzek, nadstaw mu i drugi”, ale także przypomnienie o mieczu, hełmie i tarczy dla tych, którzy pragną wolności. Wybacz, mój Boże, – mszczę się… im ja nie wybaczę synów… Ja będę żyć… Będę żyć, Bo zemsta – mój raj… Orzę mieczem i sieję żyto, Bo jestem narodem… W tej świętej zemście autor widzi nie tylko swoje słowo i czyn, a przede wszystkim Narodu, który jest zdolny się uchronić, wzrosnąć i rozwinąć dzięki wyższemu celowi, który opiera się na kulcie swojej Ojczyzny, rodzinnej Ziemi, narodowej Pamięci, Historii przodkowskich tradycji i zwycięstw, gotowy do odpłaty swojemu odwiecznemu wrogowi-moskalowi. To ten przypadek, kiedy nienawiść do ludożerczego moskiewskiego ordyństwa staje się naszą narodową wartością, wszak za miliony niewinnie zabitych Ukraińców właśnie przebaczenie jest najbardziej niemoralnym przejawem, ponieważ nieukarane zło w postaci „głębinowego narodu” będzie tylko szaleć, zbroczone cudzą krwią. I jak niewymownie boleśnie i przykro, że do dziś potężni tego świata tak i nie zdołali (nie chcą) rozróżnić między ciemnością a światłem, wątpiąc w nasze prawo do Wolności. Dlatego z niezmąconej wysokości ludzkiego prawa do życia brzmi prawe słowo: czyż nie należy do nas nasza przestrzeń i czas? Znowu ribbentropy, czyli steinmayery. Niby jednoczą, dzieląc nas… Każdego istniejącego wyżera ta żrąca prawda. Bo czyż wysokie szczeble, od których zależą losy i życie miliardów, otuliła niezdolność i bezwolność widzenia oczywistej oczywistości i przyczynowości wszechświatowego zła. Wszak nieukrywaną aksjomatem jest coraz bardziej narastająca złowroga tendencja „polityki” raszystowskiej erefii, kiedy przez tyranów i terrorystów czynione jest barbarzyńskie „odczłowieczenie” ludzi i narodów, a utratę wewnętrznej wolności, zastąpionej niewolnictwem, propagują jako dobro, próbując siłą, gwałtem i wojną zaszczepiać tę zarazę nie tylko Ukrainie, a całemu światu, uniemożliwiając pokój i bezpieczeństwo ludzkości. Dla świata, zwłaszcza Europy, takie wrzody nie są nowością, a raczej pewną stałością. Bo kiedy do władzy w Niemczech doszli naziści, znany austriacki filozof i pedagog F. Hayek (laureat Nagrody Nobla) już wtedy sformułował główną ideę XX i XXI wieku – obronę Wolności. Sto lat później, w rozkwicie wojny, napisze znaczącą pracę „Droga do zniewolenia” (1944). Główna myśl – nazizm i komunizm obdarzone są wspólnotą, która wchłonęła w siebie niszczenie wolności, nienawiść do ludzi, totalitaryzm. Właśnie w przeciwstawieniu tej antyhumanitarnej triadzie (faszyzm-nazizm-raszyzm) wyrasta adekwatna odpowiedź na dylematy globalnego wymiaru: wojny i pokoju; dobra i zła; wolności i niewolnictwa; miłości i nienawiści; postępu i ruiny; szczęścia i smutku… Jednak póki co erefia kontynuuje pojenie świata jadowitym nektarem swojej kłamliwej i sfałszowanej historii i polityki, imperialnym surogatem nie mniej „wielkiej” kultury. Ale wiedzmy, że ich „kultura” z baletmistrzami i „język” dosto-puszkinów świadczą nie o komunikacji i humanizacji, a jedynie o kolonizacji i okupacji, zachowując imperialną nawigację nienawiści do ludzi. I Bohdan Tomenczuk ze sprawiedliwą ironią nadaje im „miejsce pod słońcem”: Nie scytowie wy, a koczownicze przybłędy. Wy nasienie złego ducha na ziemi. Która i kiedy was zrodziła matka. Począwszy w złości i wynosząc w złu?.. Zaprawdę, to „nasienie złego ducha” oto już które stulecie próbuje stworzyć ideologię i praktykę „najbardziej technologicznego” wojennego „humanizmu”, który zdolny jest chyba tylko „pisać” historię międzynarodowych zbrodni i masowych morderstw, historię podbojów, grabieży i przemocy, sławiąc swoich krwawych wodzów i despotów, z których ich autorytarna i kłamliwa dziennikarstwo, edukacja, nauka, polityka wraz z zombowanym „społeczeństwem” zrobili „bohaterów”. Przy czym na rosji przed tymi „bohaterskimi” potworami w rodzaju putlerów pełzają wszyscy – od wiecznie pijanego plebsu po inteligencję, na śmierć przyuczoną służyć i klękać, nienawidząc wolności i prawdy, Ukraińców oraz niepodobnych do nich, moskali. Wszak i obecni działacze i działaczki z grupy „dobrych rosjan”, lakierowani „opozycyjnością” do reżimu putinowskiego, pokazują swoje podłe wnętrze, dokonując wyboru między putino-raszyzmem a prawdą, dając pierwszeństwo, zazwyczaj, imperialnej bieluni. Należy przyznać, że zombowanie mózgów na rosji odbywa się nie tylko nazistowską putino-miedwiediewską i skabiejewo-sołowjowską retoryką. Raszystowski szamanizm, ukrainofobia, nienawiść do „innego”, nietolerancja, pycha i żarłoczność wraz ze wszystkimi nieprawdami przesiąkły najgłębsze szczeliny tej terrorystycznej wspólnoty, w szczególności system edukacyjny – od placówki przedszkolnej po uniwersytet. W naprędce napisanych podręcznikach dla uczniów i studentów pełnoskalowa wojna przeciwko Ukrainie przedstawiana jest jako historyczne mesjanizm, rewolucja Godności – „zamach stanu”, aneksja Krymu – „powrotem do Rosji”, a na Donbasie – „ludowe” powstanie dla obrony „rodzinnej ziemi” i za prawo nazywania się „rosjanami”. Wszystkie 17 paragrafów szkolnego materiału dydaktycznego ich „historii” przypisano wojnie erefii przeciwko Ukrainie, z cyniczną nazwą okupowanych terytoriów „nowymi regionami” rosji. W szkołach tydzień zaczyna się od wykonania hymnu moskwii i podniesienia flagi, z propagandą na specjalnych lekcjach konieczności i znaczenia „specjalnej operacji wojskowej”. Ukraińskie podręczniki i książki, zgodnie z dawną moskiewską tradycją, publicznie są palone, w szczególności „Kobziarz” T. Szewczenki, ponieważ on zawsze kojarzy się Ukraińcom z dążeniem do Wolności, Prawdy, duchowej i narodowej Wolności. Nic dziwnego, wszak nienawiść do Ukrainy i Szewczenki była dla moskwii naturalną tożsamością. Dla satrapów i niewolników, którymi byli i są moskale, Szewczenko postrzegany jest oto już prawie dwa stulecia jako bezpośredni przeciwnik ich zdegenerowanej istoty, z jej mentalnością ujarzmienia, lokajstwa, fałszu i poniżenia. Jednak, jak twierdzi, przypominając wszystkim, B. Tomenczuk, Ukraińcy są innego hartu Narodem, „nie bezdomnym wolności”: I ojciec u niego w metryce – Majdan. A kto dziadek – Taras? Iwan? Bohdan? A może on z ducha Stepanów? Kulturowy, społeczny działacz i szewczenkoznawca Iwan Dziuba tak charakteryzował stan tej wiecznej niechęci do Ukrainy, do naszego Proroka: „Wszystko wielkie – dokuczliwe dla małych”. Rozstawiwszy prawdziwie akcenty, Dziuba poprawnie określił adresy wegetacji zmalałych czarnosetników i ich popleczników-„ziomków”. To – nienasycone łono moskwii, która wiecznie (dopóki nie skona) na swoich krwawych płótnach będzie nieść czarny okrzyk kata-piotra I – „Małą rosję do rąk przybrać”. Obecnie nim właśnie posługują się putinowscy raszyści, próbując zrealizować ludobójcze „marzenie” likwidacji ukraińskiej Państwowości, Tożsamości, Niepodległości. Taka stała się przykrość, że ci, których Ukraińcy „wprowadzali w ludzi”, zaszczepiali
(na próżno!) ukrainizacją ich brak kultury do cywilizacji, okazywali tylko nieposłuszeństwo morderców, maruderów i podpalaczy. Bo „jeszcze w roku 1627, 1 grudnia – pisze Iwan Ohijenko w „Ukraińskiej kulturze” – sądzili (car i „patriarcha”) książkę (ukraińską) Cyryla Stawrowieckiego „Uczytelne Ewanhelie”, torturując, paląc, przeklinając anatemą wszystko, co ukraińskie. W „Maminym kamizelce kuloodpornej” ta nieprzerwana barbarzyńska norma zachowaniowa moskala jest bardzo wymownie wyartykułowana: Jeszcze nie było – a zniknęłaby! – Moskwy. Jeszcze wy nie staliście się ordami Batyja, A my po książęcemu już szliśmy na was, I uczyliśmy żyć świat i Bizancjum… Chodziły nasze córki w królowych, Bo my już wtedy byliśmy ludźmi, Kiedy wy jeszcze siedzieliście na drzewach… Właśnie tak postrzegana jest realna historia moskali przez czule prawdziwe i obolałe rymy poezji Bohdana Tomenczuka. On sarkastyczną formą obramowuje byt, ewolucję tego zdziczałego, głębinowego narodu, którego nie da się ogarnąć zdrową logiką, ani opisać przy pomocy ludzkiej wiedzy i wartościowych punktów odniesienia, a jedynie podpierając znany wniosek, że taka „historia nie ma sensu”, ponieważ zdolna jest nosić w swoim jadowitym łonie tylko apokalipsy, wojny, nienawiść do ludzi. Tak, nasza lekcja jest taka, że nie zawsze w porę i odpowiednio reagowaliśmy na to zło. Przecież jeden z wybitnych działaczy tworzenia ukraińskiej państwowości, tożsamości, M. Hruszewski, już w przededniu narodowowyzwoleńczych zmagań 1917–1921 lat w „Ukraińskim wisnyku” napisze: „Ukraina w nowym ustroju demokratycznej rosji powinna znaleźć sprzyjające warunki dla swojego kulturalnego, społecznego rozwoju i narodowego samostanowienia”. „W nowym ustroju demokratycznej rosji?!”. Jak fałszywie brzmi ten mit. Takie fatalne błędy przywódców narodu zawsze drogo kosztowały, ponieważ płacić trzeba było licznymi ludzkimi ofiarami, zrozumiawszy później (według słów M. Michnowskiego), „przez co u nas były Beresteczka i Połtawa”. Iluzja nadziei do dziś uwiera znaczną część ukraińskiego politykumu, łudząc się to na „dobrych rosjan”, to na „demokrację spoczyłego nawalnego”, to na przyszłe spoczywanie w Bogu znienawidzonego przez ludzi putina. Ale całe doświadczenie historyczne pokazuje, że nigdy, pod żadnym pozorem nie można wierzyć moskowii, bo (według Szewczenki) „moskale – to obcy ludzie…”, którzy pozostają takimi samymi ukrainofobami w carskich, czarnosetnych, bolszewickich, quasi-liberalnych czy putinowsko-gundiajowskich szatach. W poezji Bohdana ostro wyczuwa się i ducha wysokiego Słowa Jurija Łypy; i żarliwą ideę Mykoły Michnowskiego dotyczącą ukraińskiej Samodzielności i nieakceptowalności orientacji na rosję – „Ukraina dla Ukraińców, i dopóki choć jeden wróg-cudzoziemiec zostanie na naszym terytorium, nie mamy prawa odłożyć broni”; i prawdziwy głos Jewhena Małaniuka, twierdzącego, że z Ukraińcami walczą, ich niszczą nie po prostu reakcjoniści, monarchiści czy bolszewicy, a moskale, „moskiewska nacja”, a dlatego „połknąwszy chazarów, połowców i pieczyngów, musimy połknąć i ten ostatni najazd Wschodu…” W te jeszcze niedalekie marcowe dni 2022 roku Poeta przypomina, jakby zwracając się do Narodu, do Ukrainy, a najbardziej, być może, do ich byłych i obecnych przewodników, żeby po raz kolejny „nie trafić” w serową pułapkę nowych „perejasławów”, fałszywych umów, gwarancji, budapeszteńskich memorandum. Nie wierz! Już było. A dlatego i mamy to, co mamy… O świcie rozstrzeliwuje (Ukrainę) broń, Którą zdradziłaś ty kiedyś. Taka Poezja skłania, zmusza uznać, że nasze przetrwanie, sukces w egzystencjalnej wojnie, utwierdzenie samodzielności Państwa, osiągnięcie wolności Ukrainy są możliwe w te czasy globalnych kataklizmów (pomimo wszelkiej pomocy) tylko dzięki „sile swojej broni”, jedności Narodu, który jest świadomy tego, że żyje w sprawiedliwym państwie, którym rządzą mądrzy mężowie stanu. „Nie mamy na kogo liczyć”, – mówił. Nastały niedobre czasy, kiedy „cywilizowane” ludzkość, przechodząc (po raz kolejny!), jakby nie zauważając, wszystkie etyczne granice, spoufalając się z barbarzyństwem, cynizmem, kłamstwem, złem, zaczęła żyć poza Przykazaniami świętych Ksiąg, moralnych tradycji i norm. Jak być Ukrainie w warunkach, kiedy na szali postawiono istnienie Narodu, Tożsamości, Państwowości? Kto jesteś Ty i gdzie jest Twoje miejsce w tej egzystencjalnej walce? Gdzie odszukiwać zasoby ducha i siły, żeby pokonać wroga-moskala? Tymi bolesnymi tematami-pytaniami przepełniony jest dorobek poetycki Bohdana Tomenczuka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Michnowski, kiedy tak ciężko torujemy swoją drogę do Wolności i Prawdy. Jednak mamy swój zbawczy sztandar, dlatego “modlić się będziemy do Boga i Tarasa”. W rzeczywistości nie jest to metafora, a naglące i życiodajne zobowiązanie Narodu, poza którym niemożliwy jest jakikolwiek jego postęp. A także – bycie “gotowymi” (według J. Łypy). Zawsze. Nie tylko nam, a całemu godnemu światu, który zachował twarz. Bo po co ukrywać grzech. Należy przyznać, że zanim wyhodował się taki naród wraz ze swoimi zwierzchnikami – niszczycielami wolności i głosicielami niewolnictwa, grabieżcami i gwałcicielami, narodzili się autorytarne i despotyczne reżimy, stalinowsko-putlerowskie państwa, to, oczywiście, im sprzyjano, pomagano, nawet zabawiano, przez kogoś i czymś oni byli hodowani. Przypomnijmy, kiedy na początku lat 20. ubiegłego wieku szalał pierwszy hołodomor Ukraińców, zorganizowany przez bolszewicką Moskwę, na “zachód” wysyłano setki ton złota i kosztowności (jak i setki milionów pudów chleba), których nie nadążały przerabiać europejskie i amerykańskie przedsiębiorstwa. Dlatego nie tylko Ukraińcy, ale i cały sumienny świat muszą przyznać, że dopóki będą szukać dla Moskwy bardziej komfortowych słownych zamienników zjawisk “ludobójstwa”, “terroryzmu”, “szowinizmu”, “raszyzmu”, którymi żyje to złowieszcze niedoimperium, dopóki ich wielkiej “kultury” w żaden sposób nie będą wiązać (jako przyczynowość) z popełnionymi przez nich w XX–XXI wieku zbrodniami, będą tolerować i znosić ich sfałszowaną historię, wielką kulturę i potężny język, dopóki będą nadal karmić się iluzjami, że drapieżny wyszczerz jakoś przekształci się w (choćby faryzejski) uśmiech, dotąd nad ludzkością będzie górować już nie widmo, a rzeczywistość wielkiego ludobójstwa. On po raz kolejny włamie się przez okna, przychodząc cię “wyzwalać”. Więc cześć wysokiej etyce i moralnej schludności Bohdana, że w Jego filozoficznym, gorzkim w swojej prawdziwości, tragicznym, chwilami natchnienie lirycznym Słowie czytelnik i znawca, krytyk, a nawet “biały” zazdrośnik znajdzie nie uczesanie i gładkość poprawnych rymów, a prawdziwe, rozczochrane, czyste współodczuwające uczucie. On szczerze i cierpko mówi ze swoim Narodem, najwyraźniej nauczony przez rodziców i testamenty rodu. Maszeruje wojna po Czumackim Gościńcu i… Gdzie zabijają za to, że my jeszcze – Ukraińcy. Ta wewnętrznie głęboka jasność, wibrując czułością i miłością do “swojego” rodzinnego, jakoś w szczególny sposób odbija się echem w poetyckim romansie wojny, w tej tragicznej symfonii ludzkiego grzechu, przeplatając (wydaje się, na wieki) życie ukraińskiego Wojownika z rozszarpaną, ale taką boską Przyrodą rodzinnej Ziemi, kiedy Ten lipiec ostatni ostatniego lata, Jak step, w którym umiera żołnierz… Taki młody… U niego od rodu wszystko żurawie, Ten upał… Ten los… Te ostrza trawy… I ten przedwczesny odlot żurawi. Jego zraniona i do granic egzaltowana natura, upodobniona do napiętej struny, która nie bywa obojętną na bliźniego, swój Ród, Naród, nie bywa odrębną od rodzinnej Ziemi. Radość ludzi – jego pociecha; ból narodu – to cierpienie jego serca. Przyrodoodpowiednia reakcja na ukraiński (i nie tylko) świat. Takim wydaje się dla wielu z nas Bohdan, który przez lata tak i nie zdołał (nie chciał!) zostać możnym “urzędnikiem”, za to pasuje mu, w sam raz być Oświeceniowcem, Poetą-wojownikiem, który, założywszy obywatelskie zbroje, nie zamknął się (jako utalentowany samouk) w swoich lirycznych jambach i choreach, a “poszedł” w lud, kiedy “ryczą armaty”. On – wśród ludu i dla ludu. Stawszy się jednocześnie jego śpiewakiem i przewodnikiem, wybierając dla siebie i ludzi tylko tę dumę, która służy cnotom Narodu, jego Woli, Tożsamości, Państwowości. Oczywiście, dołączał i siebie do tej kohorty sług Muz, którzy stanęli do walki z Moskalem, wykuwając na początku kwietnia 2022 roku: Z absolutnie wszystkich pieśni, które wypaliły duszę, W niej została ta, która wszystkim jest wojną. Tą “jedyną” pieśnią, jak pradawnym rusińskim alfabetem, prosząc o “opiekę u Pokrowy”, ten nieposkromiony przykarpacki Werchowyniec napisał duszą i sercem “mamin kamizelkę kuloodporną”, darując Ukraińcom to, co najskrytsze i święte, co się kochało, chroniło, świętowało – “Władco, Ukrainę zachowaj…”. Księga wojny jako wartość bytu. Jeden z tysięcy poetyckich kwiatów w wielobarwnym narodowym wieńcu, napisany dla żywych, w pamięć poległym, a być może i dla “nienarodzonych”. Kiedyś, być może, jak “na wyblakłym płocie lat”, następne pokolenia będą wczytywać się w taką poetykę i znajdować między wierszami słów te pożądane wartościowe sensy, które “uczłowieczają” ród ludzki, żywią byt, wzmacniają narodowe “Ja”, wznoszą własne państwo. Bo w niej zawarto wszystko to, co buduje naszą duchową, światopoglądową i polityczną matrycę, wywyższając te ostrzegawcze znaki ochronne, które negują istnienie w narodowej przestrzeni wszystkiego tego, co choćby czymś przypomina Moskowię, z jej zdeformowanymi “wartościami”, “ideałami”, smakami ludobójstwa. Wydawałoby się, że zbolała wojną Muza, poezja, która już “nie pachnie ciszą i dawno zapomnianym kolorem bzów”, mieści się tylko w tych niszach, gdzie ból, cierpienie i beznadziejne nadzieje. Jednak nie. Kto nie czytał, nie poznał “wiersza” Bohdana, ten będzie miał jeszcze dobrą okazję poczuć w pełni to ogniste pole energetyczne, które nurtuje nieprzerwanie w jego Słowie. Bo nawet za czułymi sentymentami, kiedy łaska Pańska daruje “Ogródek i wiśnie, i nawet chrabąszcze – / Wszystko, jakby raj nad rajami”, brzmi przypomnienie o Perejasławiu, a także – “Mazepa… Szewczenko… Bandera… / Jakich jeszcze tobie posyłać mesjaszy”. Jego Słowo strzałą skierowane jest do niemal całej gamy ludzkich charakterystyk – mentalności, świadomości, moralności, sumienia, ukraińskości i obywatelskości, do wszystkich sfer życia, w których hoduje się Osobowość. Do władczych reżimów, polityki, edukacji, cerkwi, historii, pamięci narodowej, tradycji, przyrody, wszczepiając wszędzie iniekcję ukrainofilstwa – “Swoją Ukrainę kochajcie!”, i jednocześnie wypalając wadę uległości, założoną przez Moskali na przestrzeni wieków, kiedy Ty jeszcze niepoczęty już winny jesteś Moskwie, I już wyrobnikujesz w łonie… A dlatego nie ma dla niego nic bardziej haniebnego, aniżeli niewolnik, który, nie powstając, pogodził się, zwątpił w swoim prawie do wolności. Tylko nawrócenie do pamięci narodowej, zemsta, nienawiść i walka. Nic nie jest wybaczone. Najmniejsza krzywda nie będzie wybaczona, Baturyn… Bykownia… Sybir… Sołowki… Co nie zostało pomszczone – będzie odpłacone. Wtedy, kiedy Poeta pisał te wersy, poturbowane krzywdami, wielka wojna dopiero się rozpoczęła, jeszcze nie znaliśmy horrorów Buczy i Mariupola, jeszcze zdziczali raszyści nie myśleli-nie śnili o odpłacie, bo tradycyjnie wiecznie (na nieszczęście ludzi) byli obdarzeni “indulgencjami” bezkarności. Bardzo trafnie tę sytuację wcześniej opisał w książce “Nie pokój, a miecz” znany dysydent, aktywny uczestnik ukraińskiego oporu narodowego Jewhen Swerstjuk, twierdząc, że “rosyjski komunizm (czyt. raszyzm, faszyzm, nazyzm) i jego ideologia – to zbrodnia bez kary”. Dzisiaj ten nadostry w swojej aktualności temat szczególnym bólem niesprawiedliwości rozbrzmiewa w “kamizelkowych” wierszach Tomenczuka. Jak długo?! Ta globalna, wszechświatowych rozmiarów krzywda refrenem brzmi oto już drugie stulecie. Bo nieukarane zło mnoży się w postępie geometrycznym, a obecnie wrzód bezkarności przekształcił się w największą zaborczą wojnę (po II wojnie światowej) esefesji przeciwko Ukrainie. Ockniesz się późno, Europo… Euro… Dziś my, jutro wy… Bo innego już nie dano… Podziwiaj, jak my nie poddajemy się w zimnych okopach…
Bohdan Tomenczuk. Czyż nie jest grzeszną droga, którą już niejednokrotnie „spacerowali” rozjemcy i ugodowcy, niemal za rękę prowadząc opętanych podpalaczy wojny do ołtarza pokoju, czyż przyniosła swoje owoce gazowa „zniżka” i dyskontowana ropa z eresefii, czyż agresję maniaka leczy się statutowymi protokołami, współczuciami, zgromadzeniowymi posiedzeniami ONZ?! Dlatego ta księga poetyckiej muzy po raz kolejny ostrzega, jakby przemawiając żywym głosem, zwracając się do części wciąż przytomnego świata, aby nie powtarzać wciąż na nowo tragicznych błędów przeszłości. Bo płonna jest nadzieja na uzyskanie „pokoju” poprzez padnięcie na kolana, tak jak bezsensowna i niemoralna jest polityka udobruchiwania obłąkanych dyktatorów. Czyż brics-wojaże sekretarza generalnego ONZ Guterresa do Rosji, wywiad słowackiego premiera Fico z informacyjną terrorystką Moskwy Skabiejewą oraz zamiary odwiedzenia w 2025 roku putinowskiej „parady zwycięstwa”, deklaracje węgierskich polityków o chęci ponownego posiadania „wspólnej granicy” z Polską i wiele innych niedorzeczności służą światowemu bezpieczeństwu? Już tak było, gdy świat milczał, flirtował, zawierał stosunki dyplomatyczne z okrutną stalinowską tyranią, a w tym samym czasie ludobójstwem-hołodomorem Moskwa niszczyła miliony Ukraińców, zabijała głodne dzieci. W żaden sposób nie zareagowała Liga Narodów (w stylu dzisiejszej ONZ) nawet wtedy, gdy 7 kwietnia 1935 roku wszedł w życie stalinowski dekret o zezwoleniu na egzekucje dzieci w wieku od 12 lat (rzekomo z powodu niemożności rozwiązania problemu bezdomności i przestępczości), uznając, że mają one już ukształtowaną „świadomość klasową”… Ameryko, Europo, Francjo i Niemcy… Posłuchajcie swoich znaczących postaci narodowych – od Jeffersona, Napoleona po Bismarcka, skoro głosu walczącej Ukrainy jest już za mało. Precyzyjną i niemal proroczą wobec „rassei” jest wypowiedź wielkiego wodza i „zdobywcy” Napoleona, który powiedział, że „moskale to barbarzyńcy, którzy nie mają ojczyzny. Moją pamięć uszanują wtedy, gdy ci północni barbarzyńcy zawładną Europą”. Powiedziane ponad dwa stulecia później przez wybitnego Francuza jedynie potwierdza stałość mentalnego rozwoju tego niewolniczego „narodu”, ponieważ zmiany od tamtego czasu zaszły chyba tylko w stronę jeszcze większego okrucieństwa i kłamstwa, gdzie nie ma miejsca na sumienie czy wstyd. A najbardziej odrażające dzieje się w ich normie behawioralnej wtedy, gdy próbują wszystkie swoje niegodziwości i nieczystości przyoblekać w „kulturalne” szaty, bluźnierczo małpując cywilizowane narody, przy tym zabijając i niszcząc wszystkich i wszystko, kto nie wpisuje się w ich „światopoglądowe” parametry współczesnego neandertalczyka. Niestety, jądrowego. Taki głubinny naród „zasługuje” na takiego samego dzikiego zarządcę, podobnie jak putler. I wtedy, twierdził W. Symonenko, „nie ma nic straszniejszego niż nieograniczona władza w rękach ograniczonego człowieka…”. Te nieco niezwykłe echa i przejścia od dni dawnych do teraźniejszości, od wysokiego poetyckiego stylu do surowej, opalonej wojną „prozy” moralnego, politycznego, militarnego gatunku, nieustannie powstają i zapadają w duszę, czytając ten twórczy dorobek Bohdana, obramowany ogrzanym miłością „mamusinym kamizelką kuloodporną”. Chociaż, tak naprawdę, niemało jego solidnie napisanych książek przez trzy dziesięciolecia również oddanie służyło Muzom i Narodowi, „przekrzykując ciszę zmierzchu”, aby nie gasły ukraińskie flagi. Obecnie on jest Poetą, który uczłowiecza świat. Szlachetną Osobistością. Pedagogiem, zawsze wartym pisania wielką literą. Przypomina się epoka eseseresowskiego tektonicznego przełomu, kiedy młody, zdolny, niepokorny Bohdan – ówczesny szef edukacji obwodu iwanofrankiwskiego, po brzegi przepełniony ideami, tworzył wraz z braćmi w ukraińskim duchu koncepcję przyszłej szkoły narodowej, kładąc fundamenty Państwowego programu „Ukraina. Edukacja XXI wieku”. Takie wrażenie od tamtych i obecnych czasów jego życiowej twórczości, że niemal wszystkie pedagogiczne warstwy ukraińskiej idei zdołał „przenieść” do swojego poetyckiego domu. Dlatego jego wyszywana „kamizelka kuloodporna” w moim odbiorze stanowi swoistą pedagogiczną ewangelię, utkaną z zasad, wartości, norm etycznych, aksjomatycznych prawd, oszlifowanych wysokim poetyckim stylem. Wydaje się, że rymy Bohdana jakby wchłonęły w siebie mądrość wielkiego J. Komeńskiego, która uczyła szkoły należycie oświecać Myśl, skłaniała świątynie do rozpalania Serc, a ratusze (władzę) zmuszała do ochrony Pokoju („O naprawie spraw ludzkich”). Jego poezja syntetyzuje irracjonalność ducha i nadwrażliwą materię, będąc na straży, jako reperowy kamień węgielny, wszystkich oddechów i społecznych nastrojów. Wczytujmy się jeszcze i jeszcze w emocję jego zranionego utworu „Przyjmij paradę, skurwione państwo…”, wtedy poczujemy obnażonym nerwem cały wspólnie zebrany ból twojego narodu, gorzką prawdę okaleczonych losów, sprawiedliwość, której nie znaleźć w tym zniszczonym obojętnością i nienawiścią świecie. Byłem świadkiem tej zwycięskiej parady beznogich i bezrękich Bohaterów 2019 roku w Kijowie, która tak boleśnie i sumiennie wyryta jest strofą Bohdana, kiedy Brakuje nawet prawdziwej łzy, Kraju amputowanej prawdy… Zwrócenie się do etycznej odpowiedzialności za „wszystko żywe”, do obywatelskiego i państwowego sumienia, które zobowiązane jest postawić na najwyższym moralnym piedestale Ukrainy swojego Wojownika i „ten niemy pochód bez nóg”, kontynuuje jeszcze z większą siłą bić w dzwon narodowej pamięci i szacunku dla Bohaterów, kłaniając się Im „do ziemi i do nieba”. Bo trwa wojna, a ich, niestety, tylko przybywa. Oni idą, wezwani i zapomniani… Obmyj… Obmyj się… I całuj ten bruk… Kamizelkowa Księga – wielobarwna, stugłosowa, symfoniczna, różnorodna, w której widać „słońce, przemieszane z krwią”, słychać jak ostrzy się „książęcy miecz” i przebija się „krzyk z winiarni boju”. Jednak z nie mniejszą siłą już nie żarzy się, a płonie nadzieja na pokój, Zwycięstwo, którego zarysy widzi, być może, tylko Bóg. Chce się, żeby „nasz arkan” był wieczny i nie stawał się „ostatnim tańcem”, żeby na pokojowym stole był chleb i była sól, a miłość do człowieka, rodziny, Boga i Ukrainy unosiła się w świątecznie wybielonych domach. Bo Ludzie są spragnieni życia, a nie wegetowania. A póki co tak jakoś przejmująco i tęsknie pisze moja krajanka – poetka Wira Kytajhorodska: Już jesień. A nie ma wesel. Pokrowa ściele białe pole. Już jesień. A nie ma wesel. Muzyki więdną wokoło. Już jesień. A nie ma wesel. Wracają konie z pól bez jeźdźców. Ale Wierzmy! Będą święta i wesela jeszcze w naszej ukraińskiej chacie, bo jesteśmy skazani na Zwycięstwo. I niech twórczy wzlot i dar Bohdana Tomenczuka w postaci takiej filozoficznej, epicko-lirycznej i tragiczno-heroicznej Poetyki („Wyszyjcie, mamo, kamizelkę kuloodporną”), „kiedy nawet szept woła”, zajmie swoje godne miejsce obok Księgi ksiąg. Bo w niej nasza „prawda, I siła, i wola!”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
„Za Kozumiakami” Wyckiego, a także „Noc wigilijna”, „Jarmark soroczyński”, „Taras Bulba” według utworów Mikołaja Gogola. Dzieciństwo Mychajło Starycki spędził razem z babcią i dziadkiem ze strony matki – z rodu Łysenków. Uczył się w gimnazjum w Połtawie, gdzie zaczął pisać pierwsze wiersze. Według wspomnień Ołeny Pcziłki, jej bracia Mychajło Drahomanow i Mykoła Szulżenko pewnego razu odczytali jej żartobliwy wiersz, zauważając: jego autorem jest ich przyjaciel. Był to wiersz Mychajła Staryckiego. Razem ze swoim kuzynem Mykołą Łysenką Mychajło Starycki wstąpił na Uniwersytet Świętego Włodzimierza w Kijowie (obecnie Kijowski Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki). Tam młodzieniec studiował na wydziale fizyczno-matematycznym, a później przeniósł się na prawniczy. Starycki był aktywnym studentem: angażował się w działania społeczne, pomagał w organizacji koncertów i przedstawień, a podczas wakacji razem z bratem zbierał i zapisywał folklor. Omar Chajjam – poetycki matematyk Omar Chajjam – perski filozof, naukowiec i poeta. Studiował matematykę i astronomię, włączył się w reformę kalendarza w 1079 roku. Świat anglojęzyczny odkrył tego uczonego także jako poetę dzięki przekładom jego utworów przez pisarza Edwarda FitzGeralda w 1859 roku. Wśród dorobku poetyckiego Omara Chajjama znajdują się rubajjaty. Są to czterowiersze, które rymują się według schematu „aaaa” lub „aaba” i mają przeważnie filozoficzną treść. Główną myśl poezji autor zazwyczaj akcentuje w ostatnim wersie. Takie wiersze nie są nowością Chajjama, były znane już wcześniej w literaturze perskiej – obecnie przypisuje się jego pióru 120 rubajjatów. Omar Chajjam aktywnie tworzył również w dziedzinie matematyki. Przed ukończeniem 25 lat zakończył pracę „Problemy arytmetyki”, książkę o muzyce oraz książkę o algebrze. Uczony badał także równania sześcienne i odkrył geometryczną metodę ich rozwiązywania poprzez przecięcie paraboli z okręgiem. Bram Stoker – autor „Drakuli” z wykształceniem matematycznym Bram Stoker – irlandzki pisarz, autor gotyckiej powieści grozy o hrabim Drakuli, romantycznego thrillera „Wężowa przełęcz”, a także podręcznika z zakresu administracji prawnej. Bram Stoker uczył się w Trinity College w Dublinie. Cieszył się popularnością wśród studentów i aktywnie angażował się w różnorodne działania: zawody sportowe, posiedzenia kół filozoficznych i historycznych. W college'u Bram Stoker uzyskał stopień z matematyki czystej – studiował te jej kierunki, które jeszcze nie znalazły swojego praktycznego zastosowania. Hrabia Drakula, którego wymyślił Bram Stoker, zainspirował twórców amerykańskiego edukacyjnego serialu dla dzieci „Ulica Sezamkowa”. Na wzór postaci Stokera stworzyli hrabiego von Counta (ang. Count von Count – gra słów, gdyż w języku angielskim słowo „count” oznacza zarówno „hrabia”, jak i „liczyć”), który liczył wszystko dookoła i uczył widzów prostej matematyki. Nadija ŻMUJDA Zbiór przygotowany przez biuro komunikacji MAN
Tłumaczenie maszynowe
“SpilnoISTORIJA-2024” 31 października Mała Akademia Nauk po raz pierwszy przeprowadziła naukową konferencję historyczną dla uczniów klas 9–11 “SpilnoISTORIJA-2024”. Wydarzenie zgromadziło naukowców, edukatorów oraz młodych badaczy, którzy omówili wydarzenia i zjawiska historyczne oraz ich konsekwencje. Wydarzenie rozpoczęto uroczystym otwarciem, podczas którego uczestników powitał prezes MAN Stanisław Dowhyj. Zaznaczył on: “W tym roku po raz pierwszy przeprowadzamy “SpilnoISTORIJĘ”, jestem wdzięczny uczestnikom za dociekliwość, odwagę i gotowość do mówienia o rzeczach ważnych. Temat tegorocznej konferencji – “Wymiary wojny: ludzie, terytoria, tożsamości” – jest niezwykle ważny dla zrozumienia nie tylko przeszłości, ale także wielu aktualnych wyzwań, przed którymi stoimy dzisiaj”. Zastępca dziekana ds. naukowo-pedagogicznych i dydaktycznych wydziału historycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Taras Pszenycznyj przedstawił referat “Człowiek w warunkach wojny: wartości, moralność, duchowość”. Kierownik katedry historii i filozofii Berdiańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego Ihor Łyman zaprezentował wystąpienie na temat “Potencjał MAN w sferze badań ustno-historycznych: wykorzystanie dorobku Ukraińskiego Stowarzyszenia Historii Mówionej”. A główny specjalista wydziału organizacji badań historycznych i analizy ukraińskiego państwowotwórstwa Zarządu naukowego i instytucjonalnego zabezpieczenia polityki pamięci narodowej Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Iwan Styczynskyj wystąpił z przemówieniem na temat “Wojna i pamięć. Memoriałizacja wojny: historia i znaczenie dzisiaj”. Następnie uczestnicy zaprezentowali referaty w ramach kierunków tematycznych: konflikty zbrojne w wymiarze lokalnym i światowym; bitwy i kampanie wojskowe od antyku do współczesności; wojna idei: konflikty polityczne i ideologiczne; wojna i technologie; osobowość i wojna: wybory i losy; przymusowe migracje: przesiedlenia w okresie wojny; jak wojna kształtuje tożsamość, życie codzienne w warunkach wojny; “doświadczenie wojny”: badania ustno-historyczne konfliktów zbrojnych; dziedzictwo historyczno-kulturowe w warunkach konfliktów zbrojnych; drogi do pokoju: historyczne przykłady rozwiązywania konfliktów. W organizacji konferencji Małej Akademii Nauk pomogli partnerzy. Wśród nich — Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, wydział historyczny Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz Ukraińskie Stowarzyszenie Historii Mówionej. Wyłoniono zwycięzcę Niedawno w coworkingu inkubatora biznesowego “Ukrainian Future” Małej Akademii Nauk odbył się National Youth Entrepreneurship Challenge. Jest to krajowy konkurs innowacyjnych projektów biznesowych, którego uczestnicy rywalizują o możliwość zaprezentowania swoich rozwiązań w finale światowych zawodów World Youth Entrepreneurship Challenge, które odbędą się w Nowym Jorku w dniach 18–21 listopada. National Youth Entrepreneurship Challenge w tym roku po raz pierwszy przeprowadzono na Ukrainie. W konkursie rywalizowało 19 zespołów. Pierwsze miejsce zdobył projekt startupowy OUTEX – aplikacja do sportu i rehabilitacji. Drugie – PhAInix – system protokołów zmiany połączenia drona w locie. A trzecie – Bear Band – kompleks technologiczny, który nieinwazyjnie określa stan zdrowia człowieka. “Zespół MAN przez długi czas pracował nad inkubatorem biznesowym: budował system wsparcia młodych wynalazców i przedsiębiorców, dopracowywał proces, jak od komponentu teoretycznego przejść do praktycznej realizacji. Obecnie rezydenci “Ukrainian Future” to nastolatki, których pomysły z pewnością nie pozostaną na papierze, lecz przejdą wszystkie etapy tworzenia finalnego produktu. Bardzo mnie cieszy, że dzisiaj na National Youth Entrepreneurship Challenge mamy 19 projektów, które rozwiązują szerokie spektrum problemów” – podzielił się prezes MAN Stanisław Dowhyj. “Nigdy nie oczekiwałam, że zajmę pierwsze miejsce! Miałam nadzieję, być może, na drugie lub trzecie, ponieważ konkurowałam z dużą liczbą potężnych projektów. Ale, jak pokazuje doświadczenie, bardzo ważne jest, aby stale pracować i być otwartym na insighty, a wtedy można osiągnąć wynik!” – powiedziała po ceremonii wręczenia nagród współzałożycielka startupu OUTEX Julia Tkaczenko. Kierowniczka inkubatora biznesowego i konsultantka biznesowa Iryna Bystrowa zaznaczyła: “Pomimo tego, że NYEC oficjalnie ma tylko trzech finalistów, każdy młodzieżowy zespół, który wszedł do finału, jest już zwycięzcą. Podczas przygotowań do selekcji uczestnicy otrzymali dostęp do unikalnych metodyk NFTE oraz ekspertów inkubatora biznesowego “Ukrainian Future”, którzy mają doświadczenie w tworzeniu udanych case’ów na całym świecie. A dzisiaj zespoły miały okazję zademonstrować zdobytą wiedzę i nabyte umiejętności w praktyce, podczas pitchu. Doświadczenie udziału w konkursie takiego szczebla jest naprawdę unikalne i stanowi realny krok na drodze do udanego startupu. W szczególności kilka zespołów otrzymało dzisiaj propozycję kontynuowania pracy nad rozwojem swoich projektów w “Ukrainian Future” jako rezydenci, otrzymując dostęp do niezbędnej infrastruktury materialnej i konsultingowej”. Wkład MAN w frankoznawstwo 25 października we lwowskim Domu Naukowców odbył się okrągły stół “Iwan Franko i kultura włoska”. Podczas wydarzenia uczestnicy omówili, co łączy Iwana Frankę z ojczyzną Dantego i Petrarki, jakie miejsce zajmuje Włochy na mapie podróży Franki, jak kultura włoska jest reprezentowana w dorobku literackim, translatorskim i naukowym Franki. Do okrągłego stołu dołączył prezes Małej Akademii Nauk Stanisław Dowhyj. “Moją misją dzisiaj we Lwowie, a mianowicie na Uniwersytecie Lwowskim, jest stworzenie portalu imienia Iwana Jakowycza Franki wraz ze Lwowskim Narodowym Muzeum Literacko-Memoriałowym Iwana Franki oraz Instytutem Frankoznawstwa, pracujemy nad tym już od kilku lat. Mowa o stworzeniu zasobu, na którym będzie umieszczona cała informacja, jaka istnieje o Iwanie France: zdjęcia, wideo, miejsca pobytu, muzea, pomniki, część twórcza. Myślę, że kiedy zakończymy pracę nad portalem Franki, to być może nasi włoscy partnerzy również będą zainteresowani tym, aby ten portal był w języku włoskim, ponieważ to właśnie Franko najbardziej łączy kulturę ukraińską i włoską” – zaznaczył. Okrągły stół przeprowadzono przy okazji tygodnia języka włoskiego na świecie, który poświęcono tematowi “Język włoski i książka: świat między wierszami”. Organizatorami wydarzenia zostali Instytut Frankoznawstwa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki oraz Lwowskie Narodowe Muzeum Literacko-Memoriałowe Iwana Franki (Dom Franki) przy wsparciu Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie oraz Ambasady Włoch w Kijowie. Od Panasa Myrnego do Brama Stokera Czy można łączyć zamiłowanie do matematyki z rzemiosłem pisarskim? Ukraińscy i światowi pisarze z pewnością wiedzą – tak. Dzisiaj poznamy twórców, którzy wybrali matematykę jako hobby lub jeszcze jeden zawód.
Panas Myrny – finansista i anonimowy autor Panas Rudczenko, bardziej znany pod pseudonimem Myrny, – autor powieści „Czy ryczą woły, gdy żłoby pełne?” i „Ladacznica”, opowiadania „Źli ludzie” oraz dramatu historycznego „Łymeriwna”. Panas Myrny urodził się w rodzinie księgowego i w karierze podążał ścieżką ojca. Po nauce w szkole parafialnej w Myrhorodzie i szkole powiatowej w Hadziaczu rozpoczął pracę jako finansista. Początkowo pracował jako pomocnik księgowego w skarbcu powiatowym w Pryłukach, a następnie w Myrhorodzie. W 1871 roku Panas Myrny otrzymał stanowisko księgowego w skarbcu połtawskim, a po 3 latach został już głównym księgowym w tej instytucji. O jego pracy w sferze finansowej pochlebnie wypowiadał się pisarz Hryhorij Kowalenko. Twierdził on: jeszcze jednego takiego specjalistę można odnaleźć „chyba tylko gdzieś w Niemczech”. A zarządca Połtawskiej Izby Skarbowej zauważał: Panas Rudczenko utalentowanie i starannie wykonywał wszystkie swoje obowiązki, a do zadań podchodził z inicjatywą i twórczo. Jednocześnie Panas Myrny znajdował czas na działalność literacką, którą rozpoczął dzięki wpływowi starszego brata Iwana oraz utworów Iwana Neczuja-Łewyckiego. Swoje debiutanckie opowiadanie „Zły pokusił” pisarz napisał i opublikował we lwowskim czasopiśmie „Prawda” w wieku 23 lat. Jewhen Małaniuk – poeta, literaturoznawca, nauczyciel matematyki Jewhen Małaniuk rozpoczął działalność literacką jeszcze w czasach szkolnych. Ucząc się w Jelizawetgradzkiej Ziemskiej Szkole Realnej (obecnie – Kropywnycki), pisał już krytykę literacką i poezję. Później studiował na Petersburskim Uniwersytecie Politechnicznym i ukończył Ukraińską Akademię Gospodarczą w Podiebradach w Czechach. Następnie pracował jako inżynier w Warszawie i Pradze. Mieszkając w Warszawie, Jewhen Małaniuk również nauczał – uczył matematyki studentów Ukraińskiego Seminarium Prawosławnego. Z czasem, w 1922 roku, poeta wyemigrował do Czech (wówczas Czechy były republiką w składzie Czechosłowacji) i osiadł w Pradze. Tam dołączył do ugrupowania literackiego MUR – Artystyczny Ruch Ukraiński. Do organizacji należeli pisarze-emigranci, których celem było zachowanie kultury ukraińskiej, pozbawienie jej wpływów wszystkiego, co rosyjskie, oraz uczynienie jej znaną na świecie. W Pradze Jewhen Małaniuk kontynuował pracę nauczyciela – wykładał język ukraiński i matematykę w miejscowym gimnazjum ukraińskim. W dorobku literackim Jewhena Małaniuka znajduje się dziesięć tomików poetyckich oraz mnóstwo materiałów publicystycznych i krytycznoliterackich. Jurij Janowski – scenarzysta-politechnik Jurij Janowski – kierownik artystyczny Odeskiej Fabryki Filmowej i Wszechukraińskiego Zarządu Kinematografii, autor powieści „Mistrz statku” i „Jeźdźcy”. Przyszły pisarz, podobnie jak Jewhen Małaniuk, uczył się w Jelizawetgradzkiej Ziemskiej Szkole Realnej. Później przeniósł się do Kijowa i wstąpił na wydział elektrotechniczny Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Na uniwersytecie Jurij Janowski zorganizował wydawanie gazetki ściennej i zajął się jej redagowaniem, a także zapisał się do kółka literackiego „Młodzi pisarze KPI”, gdzie zaczął pisać sam. Tam młodzieniec poznał studenta wydziału mechanicznego i przyszłego konstruktora lotniczego Serhija Korolowa. Ten pochlebnie wypowiedział się o twórczości Jurija: „Słuchałem wierszy Janowskiego i czułem jedno: kocha młody poeta step i morze. To znaczy kocha przestrzeń, bezmiar, nieogarniętość. Pomyślałem nawet: gdzie on się urodził? W stepie? Czy nad morzem? Ale nie w tym rzecz. Ważne jest co innego: to, co przeczytał Janowski, – to prawdziwa poezja”. Studencką twórczość Jurija Janowskiego zauważył futurysta Mychajło Semenko, który z czasem stał się literackim mentorem pisarza. A później zaprosił go do Charkowa na stanowisko redaktora we Wszechukraińskim Zarządzie Kinematografii. Mychajło Starycki – teatralny działacz z wydziału fizyczno-matematycznego Mychajło Starycki – poeta, tłumacz, pisarz, kierownik trupy teatralnej. Artysta tworzył sztuki na podstawie fabuł popularnych ówczesnych pisarzy, takich jak „Za dwoma zającami” na podstawie utworu Iwana Neczuja-Łe-
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w gościnnej stolicy Chorwacji odbyło się dwudniowe wydarzenie międzynarodowe „Dni kultury ukraińskiej: Zagrzeb–2024”. Główną imprezą pierwszego dnia była prezentacja siódmej książki „Ukraińcy Chorwacji: materiały i dokumenty”, którą przygotował prezes Ukraińskiego Kulturalno-Oświatowego Towarzystwa „Kobzar” Sławko Burda, zamieszczając w wydaniu artykuły 17 autorów, głównie naukowców i badaczy historii i kultury ukraińskiej oraz chorwackiej. Ta książka, podobnie jak poprzednie, została wydana przy wsparciu Rady Mniejszości Narodowych Republiki Chorwacji.
Anna LYMYCZ, pisarka
Jak opowiedział mi Sławko Burda, takie kulturalno-oświatowe manifestacje odbywają się w Zagrzebiu od ponad 20 lat. Przyjacielskie stosunki między Chorwacją a Ukrainą umocniły się po uzyskaniu niepodległości i już w 1992 roku w centrum Zagrzebia jedną z ulic nazwano Ukraińską. Wtedy nasze towarzystwo zainicjowało kulturalno-oświatowe imprezy artystyczne. Obchodząc dziesiątą rocznicę wzajemnego uznania Chorwacji i Ukrainy w 2002 roku, Ukraińcy, mieszkańcy Zagrzebia, wspólnie z Ambasadą Ukrainy postawili tu symboliczny znak – kamień. Później obok niego posadzono kasztan przywieziony z Kijowa. „Z okazji 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki, w 2014 roku, przygotowaliśmy wszystko, aby odsłonić pomnik wielkiego Kobzarza, jednak z powodu okupacji Krymu i wojny na Ukrainie przenieśliśmy jego odsłonięcie na 2015 rok. Zatem w dzielnicy Travno, w pobliżu skrzyżowania czterech ulic: Ukraińskiej, Republiki Niemieckiej, Watykanu i Islamskiej, wzniesiono postument z kamiennym popiersiem Szewczenki o wadze 800 kg. Jest to wspaniała praca kijowskiego rzeźbiarza Kostiantyna Dobrianskiego, który jest również autorem pomnika Iwana Franki w uzdrowisku Lipik. Nawiasem mówiąc, w Lovranie dwa lata temu ustawiono pamiątkowy kamień poświęcony nie mniej znanemu w świecie Ukraińcowi – Iwanowi Frankowi, który, jak wiadomo, najpierw leczył się w Lipiku, a potem w Lovranie. Właśnie w Lovranie tworzyli także inni rzeźbiarze – Wołodymyr i Wasyl Odrechiwscy” – opowiada pan Burda. Przypomniał: uroczystości organizowane przez Kulturalno-oświatowe towarzystwo „Kobzar” powstały dzięki wsparciu Ambasadora Ukrainy w Republice Chorwacji Wiktora Kyryka, w swoim czasie, sekretarza Ołeksandra Lewczenki. Od tego czasu, począwszy od 2015 roku, organizujemy akcje kulturalne „Dni ulic Ukrainy” ze składaniem kwiatów pod pomnikiem Szewczenki. Wtedy też nawiązano współpracę z Kolegium Turystyki i Gościnności, które również znajduje się na ulicy Ukraińskiej. Pojawiła się możliwość poszerzenia obiektów do organizacji „Dni kultury ukraińskiej – Zagrzeb”, wykorzystując duże i jasne pomieszczenie Starej Zagrzebskiej Szkoły do kilku programów jednocześnie. Według słów pana Burdy, oprócz tych przestrzeni pełnych różnorodnej treści kulturalnej, Boża Służba i koncert muzyki duchowej tradycyjnie odbywają się w starej części Zagrzebia, w Górnym Mieście, w greckokatolickim kościele św. Cyryla i Metodego, gdzie gromadzą się Ukraińcy mieszkający w Zagrzebiu. I tak co roku. Ważne, że imprezy kulturalno-oświatowe odbywają się nie tylko w stolicy Chorwacji, ale także w centrach kulturalnych Travno, Nowego Zagrzebia, Dubravy... Na przykład w Zagrzebiu na ulicy Ukraińskiej, oprócz programu specjalnego i muzycznego, odbywają się spotkania z mieszkańcami Travno.
Siódma księga kroniki Powiem od razu, że sprawa, którą od dziesięcioleci prowadzi Ukraińskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe
„Kobzar” w Chorwacji, zwłaszcza jego prezes Sławko Burda, zasługuje na wielką wdzięczność. Aktywna obywatelska postawa tego znanego Chorwata o ukraińskich korzeniach budzi szczere zainteresowanie i szacunek. Co więcej, całkowicie oddany pracy społecznej, jest członkiem Ogólnoukraińskiej Koordynacyjnej Rady Światowej (UVKR), przewodniczącym Związku Rusinów i Ukraińców RCh, członkiem prezydium SFULO, jest związany z wieloma organizacjami patriotycznymi, jest redaktorem wszystkich siedmiu tomów kroniki „Ukraińcy Chorwacji: materiały i dokumenty”, redaguje kulturalno-oświatowe czasopismo „Słowo Kobzarza” (Zagrzeb), które relacjonuje wydarzenia na Ukrainie. Uroczyste wydarzenie Dni Kultury Ukraińskiej odbyło się w Kolegium Turystyki i Gościnności, w sali Starej Zagrzebskiej Szkoły. Prezentację prac naukowych moderowały doktor sztuki o sztuce, profesor Hanna Karaś z Iwano-Frankiwska oraz doktor nauk historycznych, profesor Halina Sahan z Kijowa. Wystąpienia autorów, którzy nie mogli przyjechać do Zagrzebia, odbywały się online, za pośrednictwem platformy Zoom. We wstępie pan Burda zaznaczył: „Realizacja tego projektu rozpoczęła się mniej więcej dwadzieścia lat temu. Nie mogłem osiągnąć tego od razu, ponieważ pracowałem nad tymi zadaniami, które w tamtym czasie były bardziej potrzebne. To nie pozwalało mi złapać tempa pracy. Teraz robię to ostatnie pięć lat i udało mi się wydać siedem opublikowanych antologii, zebrać materiały napisane przez cenne osoby i rękami moich współobywateli, a zarazem współautorów tego projektu”. Doprecyzował, że w nowym tomie rozszerzonej serii książek „najbardziej uwagi zasługują stali współpracownicy, naukowcy i historycy z Kijowa, Iwano-Frankiwska, Sum, Niżyna, Lwowa, Ostroga, Równego”. Obecnie o swoich badaniach opowiedzieli naukowcy: doktor nauk historycznych, profesor Wołodymyr Serhijczuk; doktor sztuki o sztuce, profesor Wioletta Dutczak; doktor nauk historycznych, profesor Halina Sahan; kandydat nauk historycznych, docent Mykoła Nahirnyj; doktorantka Maria Martyniuk i starszy wykładowca Bohdan Parumba; pisarka Anna Lymycz (Wojnarowycz). Prezentację podsumował pan Sławko Burda, który zaznaczył, że informacja zawarta w wielotomowym wydawnictwie dotyczy Ukraińców Chorwacji i nawet tych Ukraińców, którzy niemal trzy wieki temu zamieszkiwali terytorium południowych Słowian. Uroczystości rozpoczęły się Hymnem Państwowym Ukrainy oraz minutą ciszy, upamiętniającą Ukraińców, którzy oddali życie za niepodległość i wolność swojego kraju. Na sali obecni byli przedstawiciele władz i ukraińskich wspólnot z Włoch (Wiktoria Skyba), Węgier (Jarosława Chortiani), Słowenii (Andrij Hewka), Chorwacji (Wołodymyr Prowczija), Niemiec oraz Ukrainy. Wśród zaproszonych – były Pełnomocny Ambasador RCh na Ukrainie Dżura Wedjmarowicz, ksiądz kościoła św. Cyryla i Metodego w Zagrzebiu – Myrosław Barnyczko, przewodnicząca chóru Cyryla i Metodego – Dubrawka Chranilowicz (Zagrzeb), przedstawiciele nowej Ukraińskiej Regionalnej Organizacji – Alpy Adria. Treściowa prezentacja siódmej książki z ciekawymi znaleziskami i faktami, z ujawnionymi nazwiskami wzbudziła żywe zainteresowanie i zachęciła występujących do dalszej współpracy. Po raz pierwszy, po referacie doktor sztuki o sztuce, profesor Hanny Karaś, odbyła się prapremiera pieśni solowej „Baczko moja, Baczko” (sł. B. Kudryk, muz. H. Kostelnyk), którą wykonała zasłużona artystka sztuki estradowej Ukrainy, honorowa ambasadorka Iwano-Frankiwska na świecie, przewodnicząca Międzynarodowej organizacji „Postup kobiet-niosących pokój w diasporze” Lesia Korolyk-Bojko z Włoch. Zauważyła ona: „Miałam zaszczyt uzupełnić prezentację wydawnictwa własnym śpiewem – w dialekcie bačvansko-sremskim (dziś jest to język rusiński) do słów tych autorów. Oto tak my, Ukraińcy, naukowcy, artyści przywracamy z zapomnienia imiona znanych postaci Ukrainy, które żyły, tworzyły i pozostawiły po sobie skarby sztuki muzycznej”. Program pierwszego dnia pobytu w Zagrzebiu był bogaty w wydarzenia. Ja (po raz pierwszy zaproszona do Zagrzebia) miałam niezwykle poruszające poczucie przynależności do głębokiego dziedzictwa kulturowego Ukraińców i Chorwatów, udziału we wspólnocie ludzi, którzy nie tylko napędzają, ale i tworzą współczesną historię ukraińsko-chorwacką, odsłaniając całe warstwy nieznanego, nieodkrytego szerokiej publiczności, sztuki. Znając pana Burdę już od 2008 roku, nawet nie przypuszczałam, jak potężną i niezwykłą jest ta postać, jak szeroki jest ogrom jego działalności na rzecz dwóch przyjacielskich krajów, które łączy nieugięty i wolnościowy duch.
Zaśpiewali za Ukrainę. I oto uczestnicy kulturalnej manifestacji oraz goście z Europy – na ulicy Ukraińskiej, przy pomniku geniusza i proroka Tarasa Szewczenki. Iść, jak już wspominano, od kolegium nie było daleko. Uroczyste złożenie kwiatów i uczczenie pamięci wielkiego Kobzarza oraz wszystkich poległych obrońców i ofiar wojny, wywołanej przez rozpętaną przez Rosję krwawą wojnę, dowiodło miłości i szacunku dla Ukrainy. Imprezę pod gołym niebem otworzył pan Burda. Gorące słowo wygłosiła Jarosława Chortiani (przewodnicząca Towarzystwa Kultury Ukraińskiej Węgier, przewodnicząca SFUŻO, zastępczyni prezydenta SKU), która podziękowała Chorwatom i Ukraińcom za wsparcie w walce przeciwko rosyjskiej agresji wojskowej w Ukrainie, opowiadając o działalności społecznej, jaką prowadzą organizacje, z którymi ma związek. W programie kulturalno-artystycznym wybrzmiewały utwory na słowa Tarasa Szewczenki; członkinie UKPT „Kobzar” – Zagrzeb recytowały fragmenty jego wierszy (Jelizaweta Michałkowska-Batinicz, Iwa Lechunszyk Panicz). Przy akompaniamencie bandury panie Wioletta Dutczak i Lesia Korolyk-Bojko wykonały dwie pieśni: „Po dziubrawie wieje wiatr” i „Zorzo moja wieczorna”. Słowa podziękowania za aktywny udział w festiwalu otrzymali Andrij Hewka (przewodniczący Towarzystwa „Kijów-Lublana” ze Słowenii) oraz Lilia Hembik (sekretarz redakcji czasopisma „Hromada”). Walentyn Malikow zakończył program piosenką „Zaśpiewajmy za Ukrainę!”
Kroki do zwycięstwa. Po powrocie do kolegium następnym wydarzeniem dnia stało się zorganizowanie okrągłego stołu na temat: „Moskiewskie ludobójstwo na Ukraińcach w ciągu ostatnich trzech i więcej stuleci. Krok po kroku do zwycięstwa, wolności i niepodległości Ukrainy”. Referentem był Wołodymyr Serhijczuk, profesor, doktor nauk historycznych, kierownik Katedry Historii Ukraińskiej Diaspory Światowej Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki w Kijowie. Do dyskusji nad referatem przyłączyła się również profesorka tego samego uniwersytetu Olena Aleksandrowa. Ona oraz Halina Sahan wraz z innymi ukraińskimi uczonymi wyraziły wielką wdzięczność mieszkańcom i rządowi Chorwacji za wsparcie wojskowe, pomoc humanitarną i współpracę na drodze Ukrainy do członkostwa w UE. Po zakończeniu okrągłego stołu, za udział w programie manifestacji kulturalnej „Dni kultury ukraińskiej – Zagrzeb 2024”, Sławko Burda w imieniu UKPT „Kobzar” wręczył Wołodymyrowi Serhijczukowi, Hannie Karaś, Halinie Sahan i Annie Lymycz pamiątkowe listy z podziękowaniami.
Wystawa i koncert
Nowym i zaskakującym odkryciem była wystawa prac malarskich chorwackiego artysty Wołodymyra Prowczija z Rijeki oraz prac graficznych ukraińskiej artystki Iryny Bondarenko z Charkowa. Poza własną twórczością Wołodymyr Prowczij kieruje kulturalno-artystycznym towarzystwem Rusinów i Ukraińców „Rušnjak” w żupanii primorsko-gorańskiej (Chorwacja). Iryna Bondarenko to charkowska artystka, kompozytorka, scenarzystka filmów dla dzieci, poetka. Zaprezentowała graficzną kolekcję motanek.
Na zakończenie organizatorzy manifestacji przygotowali wielki koncert. Przestronna sala Starej Zagrzebskiej Szkoły pomieściła ponad sto gości i uczestników tego świątecznego wydarzenia. Występowały zespoły z Zagrzebia (Chorwacja), Słowenii, Węgier, Włoch, a także znani ukraińscy wykonawcy: solistka-wokalistka i bandurzystka Wioletta Dutczak (Iwano-Frankiwsk), solistka wokalna Lesia Korolyk-Bojko (Włochy). Oraz śpiewaczka operowa, laureatka wielu międzynarodowych konkursów Julija Moch (Niemcy). Orest Szurhot, zastępca przewodniczącego UKPT „Kobzar”, profesor Akademii Muzycznej w Zagrzebiu, pierwszy skrzypek Filharmonii Zagrzebskiej wykonał kilka utworów Johanna Sebastiana Bacha.
Drugiego dnia pobytu w Zagrzebiu uczestnicy „Dni Kultury Ukraińskiej: Zagrzeb-2024” wzięli udział w nabożeństwie w greckokatolickim kościele św. Cyryla i Metodego. Liturgie w tym kościele w centrum Zagrzebia odprawiane są w języku ukraińskim. Tym razem Boską Liturgię odprawił proboszcz parafii ojciec Mirosław Barniczko, współcelebrował i homilię wygłosił ksiądz UGKC ojciec Andrij Nedostup, a pomagał diakon ojciec Antonij Paicz. Wszyscy obecni modlili się o pokój w Ukrainie, za naród, za życie wszystkich obrońców, za spokój dusz poległych i ofiar wyzwoleńczej rosyjsko-ukraińskiej wojny.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
słusznie podkreślał Hryhir Tiutiunnyk, dla literatury, tak jak dla żyta i jabłek, potrzebna jest pogoda, a w ZSRR nigdy jej nie było. Bez wątpienia relacje genderowe, tak jak ukształtowały się w społeczeństwie z obiektywnych przyczyn, w ogóle uniemożliwiają zestawienie i porównanie miłosnej liryki męskiej i kobiecej, wszak to dwa różne światy odczuć i przeżyć, przez co sztucznie przeciwstawiając lub sprowadzając do wspólnego mianownika kobiecą erotykę z maskuliną, można w ogóle dojść do absurdu, który całkowicie mieści się w ślepym pytaniu sofistów: „Czy krokodyl jest bardziej zielony czy długi?”. A oto spojrzenie zza lustra, spojrzenie kobiety na męską lirykę miłosną jest bardzo na miejscu, tym bardziej, że zakochany poeta najczęściej mówi nie tyle o sobie, co – i to przede wszystkim – o swojej wybrance, czyli znowuż – o kobiecie, a komu, jak nie kobiecie, wiedzieć, co właśnie ona przeżywa, będąc zakochaną. Inna sprawa, że Oksana Zabużko całkowicie słusznie podkreśla, iż mężczyźni chcą, aby kobiety w procesie koitusu odczuwały to, co mężczyznom się wydaje, choć w rzeczywistości ich hipotezy są dalekie od prawdy. Znaczna część wierszy ze zbioru „Złote jabłko” Dmytra Pawłyczki to wrażenia dojrzałego mężczyzny, który poznał już wiele życiowych przyjemności, ale nie nasycił się i nie stał się cyniczny z banalnego powodu zbyt wielkiego doświadczenia miłosnego. Literatura światowa swoimi arcydziełami dowodzi, że spektralne pole męskiej miłości nie wyczerpuje się na Casanovie i Don Juanie – właściwie zawsze pozostaje miejsce dla Romea i dla Otella Szekspira, dla Łukasza Łesi Ukrainki i Iwana Iskry Liny Kostenko. Wreszcie, hipostaza Don Juana dla lirycznego bohatera Pawłyczki jest na tyle odrażająca, co dla Stendhala, który nie bał się wydać swoim rodakom ułomnym, dając czysto negatywną męską ocenę temu typowi kochanka, jakoby Don Juan lekceważył wszystkie obowiązki, na wielkim jarmarku życia okazując się oszukańczym kupcem, który zawsze bierze i nigdy nie płaci, że Don Juan jest na tyle nieodpowiedzialny, iż zdolny jest podpalić miasto, aby przygotować dla siebie jajko. W całkowicie szczerych poetyckich wersach D. Pawłyczko jako filigranowy artysta nie przekracza granicy, która oddziela namiętność od lubieżności, miłosny żar od rozpusty i pornografii. Erotyka w jego poezjach jest filigranowa: „Krzyknij z żalu do mnie / Srogo i źle, / By me życie natchnione / Żyło wciąż, / By wyjmował ja – tyś płonęła! – / Słodki ból z twego ciała, / Jak pszczoły żądło” („Twoje piersi, niby świece”); „Chcesz być jak zakonnica, / Lecz czynić wszystko wbrew: / Całować główkę gwoździka, / Co wchodzi czule w ciało… / Chcesz… Ja tak samo chcę / Mieć tylko ciebie jedną – / Jak diablicę, zjawę, / Mniszkę i księżniczkę” („Chcesz być jak zakonnica”). Wszakże w większości wysoce erotycznych poezji tego poety z pełną mocą ujawnił się nie tyle tekst, co podtekst. Aluzja, szczegół artystyczny, ostatnie pociągnięcie słownego światłocienia – i czytelnik, już opierając-
Tłumaczenie maszynowe
Olha SŁONIOWSKA, m. Iwano-Frankiwsk. Zakończenie. Początek w nr 43 z 2024 r.
W kolejnych latach dość obficie ukazywały się drukiem jego inne książki, wśród których także zbiór poezji „Prawda woła” (1958) ze słynnym wierszem „Kiedy umarł krwawy Torquemada”. Tak, ten tomik poetycki miał czerwoną okładkę i rozpoczynał się cyklem „Lenin idzie” – typowym „parowozem” dla całej książki, ale inaczej wtedy nie komponowano żadnego zbioru poezji. Jednak właśnie w nim wybrzmiało groźne oskarżenie, które zrywało maskę z totalitarnego systemu, a przede wszystkim z „wodza wszystkich czasów i narodów” oraz jego wcale nie lepszych następców. Przecież pod imieniem złowrogiego średniowiecznego inkwizytora w wierszu „Kiedy umarł krwawy Torquemada” (1955) łatwo można było odgadnąć czerwonego tyrana Stalina. W tym samym wierszu wybrzmiało również bezstronne ostrzeżenie dla łatwowiernych potencjalnych ofiar radzieckiego totalitarnego systemu: „zdechł tyran, – lecz stoi więzienie”. Nawet będąc już autorem niezrównanych pod względem popularności piosenek, Dmytro Pawłyczko, obrazowo mówiąc, stale chodził po ostrzu noża. Na przykład, kiedy Ołeksandr Biłasz skomponował muzykę do jego wiersza i powstała piosenka „Dwa kolory” (1964), która natychmiast zyskała sympatię narodu, czujna cenzura komunistyczna dostrzegła w połączeniu czerwieni i czerni – kolorów ludowego haftu – nic innego jak „banderowską flagę”. Poezje Dmytra Pawłyczki w obronie języka ukraińskiego za każdym razem doprowadzały „Gławlit” do wściekłości. Mykoła Żułynskyj słusznie zauważa: „Wiersz „Co język? Odzienie i tyle”, w którym adeptów polityki asymilacji poeta nazywa klaunami „od stóp do głów”, przez ponad trzy dekady nie mógł trafić do żadnej z wydanych przez D. Pawłyczkę książek; publikacja zaś innych trzech wierszy z „językowego” cyklu wraz ze wszystkimi innymi twórczymi „grzechami” poety przyczyniła się do natychmiastowego zakazu książki, w której zostały one opublikowane, a sam Pawłyczko staje się obiektem „pryncypialnych ocen partyjnych” pod klauzulą „Tajne” oraz „Ściśle tajne”” (Mykoła Żułynskyj). Oczywiście nie tylko Pawłyczkę tak „pilnowano”, ale jego rzeczywiście „trzymano pod kloszem” szczególnie starannie! Nic dziwnego: „zachodniak”, „banderowiec”, „nacjonalista”! Podobnie jak Iwan Dziuba, Dmytro Wasylowycz, jak podsumowuje M. Żułynskyj, „próbuje… uczynić swoim „sojusznikiem” w tym starciu z partyjnymi dygnitarzami samego ich boga – Władimira Lenina”, przytaczając fakt, że w gabinecie Iljicza „stoi słownik języka ukraińskiego Borysa Hrinczenki””. Ale ani oficerowie z KGB, ani „ludojady” z „Gławlitu” nie byli na tyle naiwni, by nie zrozumieć, że Pawłyczko potajemnie drwi z nich, korzystając z ich własnych atutów. Co musiał przeżywać Pawłyczko w momentach wezwań do KGB, już nie opowie, tak jak nie chcą opowiadać inni, którym przyszło w tym legowisku bywać. „Dlaczego?” – oburzeni zapytają dzisiejsi śmiałkowie po fakcie. A dlatego, że podczas takich wizyt w „biurze głębokiego wiercenia” nawet najodważniejszy człowiek czuł się jak związany zając – przeciwstawić się czekistom było praktycznie niemożliwe, obronić siebie, poskarżyć się – również: kagebiści mogli sadystycznie zabić siekierą w głowę, jak Ałłę Horśką, a jeszcze wcześniej – Jarosława Hałana; powiesić, jak Wołodymyra Iwasiuka, w ogóle bez śladu zniszczyć dowody swojej zbrodni: wrzucić trupa do kanalizacji, szybu kopalni, zakopać w lesie. Powiedzmy tylko, że przy zwalczaniu podobnego zjawiska niepokory czy nieposłuszeństwa kagebiści karali „złapanych na gorącym uczynku” niemiłosiernie – i nie trzeba tworzyć żadnych iluzji o jakimkolwiek tam rządzie prawa. Mykoła Żułynskyj nazywa Dmytra Pawłyczkę centaurem z głową boga i tułowiem konia. To bardzo trafne porównanie, jeśli wziąć pod uwagę, że Poeta „przewyższa samego siebie jako badacz głębin ludzkiego ducha”. Tak, Dmytro Pawłyczko nie jest równy Linie Kostenko w jej amazońskim stoicyzmie, ale przeznaczenie artysty wypełnił w pełni, a za wszystkie swoje ustępstwa, wykroczenia i kompromisy zapłacił okrutnemu losowi w całości. Dwa razy za to samo nikogo nie sądzą! Bądźmy sprawiedliwi. W 1977 r. za książkę wyborów, która ukazała się pod tytułem pierwszego zbioru poety – „Miłość i nienawiść”, Dmytrowi Pawłyczce wręczono Państwową Nagrodę im. T. Szewczenki. Tak, z dzisiejszego punktu widzenia do tej książki można mieć niemało zastrzeżeń. Tylko nie trzeba zapominać, jakie to były czasy i dlaczego, jakby umyślnie, Komitet Szewczenkowski wtedy stale przyznawał wysoką nagrodę właśnie za ułomne, artystycznie słabe książki utalentowanych twórców. W ten sposób pisarzy już nie „oswajano”, a bezczelnie upokarzano. „…Na początku lat siedemdziesiątych, kiedy wśród ukraińskich „szestdziesiatnykiw” zarysował się niedwuznaczny kolaboracyjny „odchylenie”, wyraźnie naznaczone wydaniem światu pamiętnej książki Dracza „Korzeń i korona” z następną państwową (Szewczenkowską) nagrodą (za otwarcie najgorszą książkę!), w naszej literackiej wspólnocie po obu stronach oceanu ostatecznie ukształtowała się i nieugięcie utrwaliła myśl, z zabójczą lakonicznością sformułowana przez Z. Popadjuka w obozowych rozmowach z M. Hejfecem: „Z tej czwórki tylko Lina Kostenko pozostała poetą”” (Oksana Zabużko). Historii nie da się przerobić i przeżyć na nowo w innych, lepszych warunkach. Oto dlaczego poddawać artystów osądowi za takie rzeczy nie warto, biorąc pod uwagę warunki totalitarnego reżimu. Nie opuszczać rąk w drakońskich warunkach pisarzom okazywało się trudno: liczne samobójstwa w ich środowisku są tego potwierdzeniem. Dmytro Pawłyczko ratował się pracą twórczą do wyczerpania. Dla dzieci napisał piękną poemat „Złotorogi jeleń”. Wydał zbiór bliskich dla zrozumienia młodych czytelników wierszy „Pleso”. Także poeta napisał cykl wysokiej klasy wierszy o Iwanie France – „Zapatrzony w przyszłość” (1986), cykl, któremu równego w naszej narodowej literaturze nie ma. Zacytujmy niewielki fragment z końcowego wiersza tej książki, akcentując uroczystość i patos słów Pawłyczki: „Niech święci się wiecznie wszechobecność Frankowa / W płomienności myśli, w niesprzedajności słowa, / W chlebie i niebie znamiona, w gorącu kowadła, / W alfabecie korzenie, w gałązkach abecadła, / Żebyśmy byli podobni do gwiazdy na kalinie, / Żebyśmy byli potrzebni odwiecznie jedyni, / Żeby świeciło nam słońce sprawiedliwe i rozumne, / Żebyśmy byli nieśmiertelni od kołyski do trumny. / Żebyśmy, zgłębiwszy Wszechświat, wracali do domu, / Zmartwychwstawali w narodzie, jak wiosna, młodemu!”. Ze wszystkich biografii artystycznych „Zapatrzony w przyszłość” Dmytra Pawłyczki – to najbardziej wysokiej klasy rzecz o I. France. Na podstawie tego utworu licealiści w naszych czasach powinni studiować życiorys Iwana Jakowycza, bo te wiersze przemawiają do serca i duszy każdego odbiorcy. Nawiasem mówiąc, pisać utwory artystyczne o wielkich, w szczególności Tarasie Szewczence, Iwanie France, Łesi Ukraince, w radzieckich czasach było niebezpiecznie: wymagano wymyślania obowiązkowego socjalistycznego odchylenia w świadomości nawet „przedpaździernikowych” artystów, stosowania klasowego podejścia do interpretacji ich twórczości. Odejście od narzuconych prokrustowych ram traktowano jako „burżuazyjny nacjonalizm” ze wszystkimi jego konsekwencjami dla „proskrybowanego” literaturoznawcy. Klasyka stała się w korzeniu wypaczona, przeformatowana fałszywymi wytycznymi, umyślnie niedostępna swoją treścią. „To, co kiedyś było zrozumiałe dla prostego chłopa, który był wychowany w tradycyjnej kulturze duchowej i miał klucz do Szewczenki, rozumiał, co Szewczenko pisze, to kandydaci, doktorzy nauk byli całkowicie głusi na te momenty. Byli wychowani w głuchym ateistycznym duchu. I oni klucz do Szewczenki zgubili. Bieda nie w tym, że były sfałszowane teksty – człowiek jest sfałszowany, człowiek stał się ślepy” (Mychajło Sydorżewśkyj). Oto w ten sposób z narodu wyjmowano duszę. Kimże on jest – Dmytro Pawłyczko? Heretyk-odstępca? Trybun-gromowładca? Patriota? Ale czy tylko tymi głównymi obliczami jego talent się wyczerpuje? Nie! W żadnym wypadku! W ukraińskiej radzieckiej poezji po Iwanie France do Dmytra Pawłyczki nie istniała tak wyrafinowana, ciekawa, artystycznie doskonała, jednocześnie szczera i kameralna liryka intymna z męskiego głosu, jak w jego zbiorze poezji miłosnych „Tajemnica twojej twarzy” (1974, 1979). Po dwóch dekadach D. Pawłyczko podarował ukraińskim czytelnikom nową książkę poezji miłosnych – „Złote jabłko” (1998). Wreszcie, właśnie D. Pawłyczko dokonał najbardziej trafnej analizy literaturoznawczej „Zwiędłych liści” Franki w przedmowie do wydania tego dramatu poetyckiego. Także nie jest tajemnicą, że „Zwiędłe liście” Franki w swoim potężnym polu grawitacyjnym do dziś trzymają książki współczesnej najlepszej męskiej liryki miłosnej Mykoły Winhranowśkiego „Tę kobietę kocham” oraz Dmytra Pawłyczki „Tajemnica twojej twarzy” i „Złote jabłko” – to jasny metafizyczny horyzont, który na przyszłość przeznaczony jest jeszcze długo, może i wiekami, żywić swoim astralnym blaskiem prawdziwą ukraińską poezję miłosną, która czyni kobietę Kobietą, a mężczyznę – Mężczyzną. Całkowicie świadomie nie dzielimy liryki miłosnej na utwory platonicznego zachwytu wybranką oraz erotykę, ponieważ taki podział jest w ogóle niemożliwy, bo sztucznie fałszywy. „Cnotliwa” miłosna sfera zmysłowa w poezjach Iwana Franki, Pawła Tyczyny, Maksyma Rylśkiego (o Wołodymyrze Sosiurze nawet nie ma co mówić – w większości jego intymnych wierszy żądza miłosna wyraźnie dominuje, a czasami Wołodymyr Mykołajowycz rwie wszystkie tabu, jak lepką pajęczynę, przez co jeszcze za życia niejednokrotnie nie tylko go krytykowano, ale bezlitośnie prześladowano) – w żadnym wypadku nie jest powodem do twierdzenia, a raczej odwrotnie – to bodziec do zaprzeczenia w uznanych rzekomo za platoniczne tekstach obecności pierwiastka erotycznego. Wprawdzie, ponieważ dzisiaj wysoka, czysta, piękna erotyka przez zalew pornografii we wszystkich kioskach już odbierana jest daleko nieadekwatnie, a z drugiej strony, mało kto z ukraińskich czytelników ma możliwość zachwycić się wysoce erotycznym wierszem M. Rylśkiego „Pocałunek” („W ciemnej gęstwinie cię dogoniłem”) czy poezjami P. Tyczyny „O świcie” oraz „Zostań, noc nastała”, pozwolimy sobie przypomnieć nie tylko chronotop „ucieczki-doganiania” rozpalonym seksualną żądzą lirycznym bohaterem swojej wybranki jako jaskrawą preludię przed cielesnymi rozkoszami w pierwszej poezji, ale i wyraźnie erotyczne wersy z wiersza młodego P. Tyczyny: „Podniosła ona kolano – / żeby na kamień stanąć wyżej. / I takież u niej widać – / oderwać się nie mogę. / Jak w pieśni, Kalevali, / wiatr w łono jej powiał, / zaróżowił z dołu piersi, / pociemnił to, co widać” („O świcie”). Oto wam i oswojony przez komunistyczną ideologię Pawło Hryhorowycz! Mógł on być innym, niż siebie przylepił opusem „Partia prowadzi!” Mógł, ale, jak spraw-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
opierając się na własnych wrażeniach miłosnych, indywidualnie domaluje sobie znacznie więcej, niż w ogóle mogłoby zostać powiedziane, gdyby autor wyraził wszystko i przy tym nie zostawił przestrzeni dla czytelniczej współtwórczości: “Dziko błysnęły kolana, / Jak źrenice drapieżnika” [Pawłyczko Dmytro. Złote jabłko, s. 36] (“Marzy, niby śnieg z daleka”); “Pocałunki wyciszone i nienasycone, / Słomiana słoneczna łuska; / Jak ślad palmy na antracycie, / na plecach ślad od kłoska” (“Akacje. Pszczele dzwony”); “Lecz dopóki widzisz mnie oczami / Zamkniętymi – ja żyję, żyję…” (“Weź mnie, jak harfę, między nogi”); “…Kiedy kobiece ciało / Powabne, to, które słońcu nigdy / Nie otwiera się, mi błyśnie, / Jak ta czeremcha w podkarpackiej przepaści” (“Czeremcha”). I nagie kobiece kolana, które zmusiły do zadrżenia całą męską istotę, i kłosek ze sterty świeżej pszenicznej słomy, który wyraźnie odbił się na ramieniu podczas pieszczot, i zamknięte oczy ukochanej w momencie najwyższej cielesnej rozkoszy, i nienaturalnie białe ciało, bo zawsze zakryte przed ultrafioletem bielizną, dlatego kojarzy się z wapienno-chłodnym kwiatem czeremchy nad urwiskiem, – to błyski w ciemności, właściwie to, co detonuje w kontekście i poza kontekstem, jako autonomiczne, wysokie, ludzkie i jednocześnie boskie we wszystkich najwyższych rejestrach. Kolorystyka, wzrokowe, słuchowe, dotykowe odczucia miłosnych przeżyć lirycznego bohatera – to obraz w obrazie, myśl w myśli, swoisty logiczny akcent w bezbłędnej konstrukcji językowej. Dla przykładu wystarczy wziąć takie centrum przecięcia cielesnych pragnień lirycznego bohatera dwóch dość różnych wierszy D. Pawłyczki, które niesie właśnie to wyraźne seksualne zaangażowanie (które, nawiasem mówiąc, u genialnego Pawła Tyczyny skupiło się w fenomenalnie wyrazistą frazę “I takie u niej widać – / oderwać się nie mogę” (“O świcie”)): “Bogu dziękowałem za to, / Że świeciło twoje łono, / Niby jabłko złote” (“Ty, jak jabłko z gałązki”); “Za łona orchideę, / Za nogi, które stają / Za plecami moimi / Skrzydłami – i w świat niosą” (“Będę wydawać”). Osobno uważamy za potrzebne. Ołeksandr ZACHAROW, przewodniczący Organizacji Społecznej “Dolja”
W święto Pokrowy Kozackiej, w Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy, Wyszogród odprowadził w zaświaty Wołodymyra Semystiahę. Wołodymyr Fedorowycz urodził się 15 listopada 1949 roku w rejonie swatowskim obwodu ługańskiego i nie dożył 1,5 miesiąca do swoich 75. urodzin. Był znanym działaczem społecznym, historykiem i krajoznawcą, dziennikarzem i redaktorem naczelnym czasopisma „Bachmutśkyj szlach”, przewodniczącym Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, wykładowcą, uczestnikiem likwidacji awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej – potomek starego kozackiego rodu – spoczął w świętej wyszogrodzkiej ziemi w wyszywance, którą nosił przez całe życie, kiedy postrzegano to jako wyzwanie, kiedy było to niebezpieczne, ale zaszczytne. Oficer rezerwy trzykrotnie – dobrowolnie – brał udział w likwidacji awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Kierował ukraińskim podziemiem w Ługańsku, kiedy w 2014 roku zbierano opowiedzieć o doznaniach węchowych, ale w tym celu musimy zrobić krótką dygresję1. Miał rację Gustave Flaubert, gdy delikatnie odsłaniał tajemnicę autorskiego bytu w tekście, deklarując, że artysta powinien być obecny w swoim dziele jak Bóg w Kosmosie: czyli wszechobecny, ale niewidzialny. Czy nie z tego powodu liryczny bohater Dmytra Pawłyczki – człowiek z krwi i kości, mężczyzna z natury obdarzony pasją i pożądaniem, ale jednocześnie osobowość o niezwykle wielkim ładunku duchowym: cielesne przeżycia nigdy nie kontrastują u niego ze szlachetnym stosunkiem do ukochanej. Każdy wiersz, nawet z opisem stosunku, to wyniesienie ukochanej do tytułu królowej, a nie poniżenie jej do statusu nałożnicy. Pod warunkiem tak pełnego szacunku stosunku kobieta u D. Pawłyczki jest tajemnicą i cudem (Czy nie stąd bierze początek poetyka niezwykle trafnego tytułu – „Tajemnica twojej twarzy”?). Ta skrytość, sakralność są wpisane nie tylko w dojrzałą kochankę, wyzwoloną w wyrazistych scenach seksualnych, zdolną czerpać cielesną rozkosz i w pełni dawać ją mężczyźnie. Obecność zoomorfizmów w wierszach o tematyce miłosnej, zdaniem psychoanalityków, to jeszcze jedno jaskrawe potwierdzenie, że zakochany mężczyzna podświadomie utożsamia się z pierwotnym myśliwym, a ukochaną kobietę – z pożądaną zdobyczą. Zarówno w poezji M. Rylskiego „Pocałunek” (oczywiście, chrestomatyczny tytuł nie jest autorski, bo zbyt i sztucznie cnotliwy przy dość rozluźnionym pierwszym wersie wiersza: „W ciemnej gęstwinie cię dogoniłem…”), jak i w poezji D. Pawłyczki „Za wiewiórką złotą” czy „Działałem na przełaj” chodzi o to samo, tylko w pierwszym przypadku – wprost, otwarcie, w dwóch pozostałych – na poziomie podtekstu. Opór w miłości, jak podczas polowania, musi istnieć, ponieważ bez niego miłość jest mdła: „Przegrałbym tę walkę, / Choć byłem strzelcem dzielnym, / Gdyby nie opór twój, / Błagalny i czuły” („Działałem na przełaj”). U Maksyma Rylskiego mamy podobnie: „W ciemnej gęstwinie ją dogoniłem. / Ona, już leżąc wśród pachnących traw, / Rękami sprężystymi ode mnie się broniła. / Wreszcie ucichła – i dziwny cud się stał: / Usta, które i mnie, i cały mój ród przeklinały, / Jak kwiat szkarłatny, do mnie wyciągnęły / Swój kielich, pełen słodkiego omdlenia. / Zmęczone biegiem zgrabne i silne nogi / Bielały marmurem pod księżycem niemym, – / I cichym głosem, zachrypniętym i dziwnym, / Ona powiedziała: „Okrutny zwycięzco! / Upaść w tej walce dla mnie najdrożej!””. Ale i przeciwstawienie jest niestosowne, jeśli jest ponad miarę, wszak jeszcze Stendhal pisał, że chociaż niedostępność okrywa kobietę sławą, to mężczyznę poniża zbyt długie oblężenie. Przeciągający się opór w końcu oburza: „Czemu uciekała w puszczę / Ode mnie, jak od chartów, / Przecież ja tę wiewiórkę przeklętą / Tylko pogłaskać chciałem!” („Za wiewiórką złotą”). Wszakże miłosne relacje genderowe są znacznie bardziej skomplikowane niż te, które powstają między myśliwym a zwierzyną. Tutaj obecny jest trzeci i, jak w epilogu do „Fausta” Goethego, tym trzecim jest Bóg, który pozwala diabłu wypróbować ludzką parę na siłę jej duchowych uczuć, a nie tylko cielesnego złączenia: „Ona prosiła się cicho, / Jakby skarżyła się Bogu, / A ja wesołym toporkiem / Przecinałem jej drogę. / Ziemia dudniła, miękka i sucha, / Jak przemęczone cymbały. / Nie stworzyliśmy grzechu, / A po prostu z miłości upadliśmy. / Ja w sercu czułem niebiański ból, / Ale nie wiem do dziś, / Kto tam chował się za krzakiem, / Kto nas straszył w tej chwili! / Kto tam wszczął zamieszanie, / Na sprawę patrząc poślubną, / Czy to diabeł był, czy Bóg, / Czy to obaj bili w bębny?” [Pawłyczko Dmytro. Złote jabłko, s. 180] („Pszczelim złotym szumem”). W innym wierszu D. Pawłyczki – „Jak ty leżałaś wznak” – wyczuwalna na początku i jawna na końcu utworu obecność Pana jedynie skłania zakochanych do cielesnej rozkoszy. Jednak czytelnikowi nawet myśl nie przychodzi do głowy, że na pierwszym miejscu dla chłopaka i dziewczyny nie jest czystość duchowego zjednoczenia, a fizyczna potrzeba: wszystko jest naturalne, szczere, wzajemne. Erekcja, nawiasem mówiąc, w poezji „Jak ty leżałaś wznak” nabiera tak wszechogarniającej siły, że i natura w pełni włącza się w cielesno-miłosną kolizję: „Jak ty leżałaś wznak / Na połonińskim zboczu, / W dole lasy stały w pokorze, / W górze wznak stały gwiazdy. / Na białą pierś patrzył Pan / I myślał, jak to się udało / Ulepić z gliny ludzką ciało, / Z żebra – boskie światło! / Lecz ja w tobie kochałem ziemskie, / i cień twój we mnie drżał, / Bo wiedziałem, że ty czekasz na mnie / Wszystkimi pąkami swojego ciała. / Ja obok byłem. Ja odgarniałem / Brzegi koszuli i spódnicy. / Ja wśród pachnących traw / Na piersiach widziałem dwie poziomki, / Dwie jagody z mlekiem, / Siłą wewnętrzną syte, / Dojrzałe w cieniu pod listkiem, / Rosą o świcie umyte. / Takie luksusowe, jak mi, / Małemu jeszcze smarkaczowi, / Co wieczór w lipcowe dni / Przynosił tata mój z pokosu”). Nawet przesunięcie, celowe przesunięcie czasu z płaszczyzny teraźniejszości w przeszłość, przemieszczenie już całkiem dojrzałego bohatera – w jego własne dzieciństwo jedynie podkreśla i uwydatnia seksualne pożądanie kochanków i czystość najwyższego cielesnego uczucia. Twórczość poetycka Dmytra Pawłyczki stała się swoistym mostem między poezją starszego pokolenia (Pawło Tychyna, Maksym Rylski, Wołodymyr Sosiura) a szestdziesiatnykami. Jego „drugie kwitnienie” w latach 1980–2000 pomogło poecie nie tylko wyspowiadać się przed swoim narodem za grzechy przeszłości, ale i szczerze pokajać. Katharsis duszy Pawłyczki obróciło się ważnymi i niezwykle cennymi osiągnięciami twórczymi dla całej ukraińskiej literatury. _________________ 1 Ponieważ nawet w naszych czasach nie tak łatwo kupić prawdziwe, czyli skoncentrowane francuskie perfumy, ucieszyłam się, gdy natrafiłam na to, czego długo szukałam. Inna rzecz, że delikatny aromat wysokiej jakości towaru swoim głównym odcieniem niespodziewanie uderzył mnie absolutną zgodnością z prowokacyjnym tytułem „Orgasme”. Kupić, by używać perfum, których zapach kojarzył się z fluidami „psychicznych prądów” cielesnej namiętności, oczywiście, ze zrozumiałych przyczyn nie odważyłam się. Jednak, przeczytawszy wiersz D. Pawłyczki „Pachniesz jak koniczyna biała”, ja, dawne wiejskie dziecko, nagle przypomniałam sobie, że biała koniczyna (w babcinej wsi nazywano ją „orzeszkiem”) pachniała bardzo podobnie do tych francuskich epatujących perfum i jednocześnie tak, jak nagle zaczyna pachnieć ciało rozmarzonej, prawie pijanej od pieszczot swojego ukochanego kobiety, kiedy jest gotowa do cielesnych uciech: „Ciebie nie widziałem, ja tylko zapach / wciągnąłem z twojego gorącego ramienia, / I w woni twoich czułych salwach / Poznałem – ty kobieta już, a nie dziewczyna” („Pachniesz jak koniczyna biała”).
pomimo karkołomnych okoliczności. Obecni na pogrzebie: poseł do Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji, działacz społeczny, dziennikarz i polityk, poeta, tłumacz, scenarzysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, redaktor naczelny gazety „Słowo Proświty”, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, ukraińska pisarka, dziennikarka, laureatka Nagrody Szewczenkowskiej, przewodnicząca kolegium redakcyjnego tygodnika „Słowo Proświty” Lubow Hołota, doktor nauk historycznych, profesor Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa Petro Czerneha, rodacy, koledzy, bliscy oraz sąsiedzi Wołodymyra Semystiahy wspominali jego drogę życiową i jednogłośnie doszli do wniosku: Wołodymyr Semystiaha jest godny tytułu Honorowego Obywatela Wyszogrodu. Proszę mieszkańców Wyszogrodu, a przede wszystkim radnych Rady Miejskiej Wyszogrodu, o poparcie tej propozycji, a także o nazwanie imieniem Wołodymyra Semystiahy ulicy w Wyszogrodzie. Autorzy piosenki „Dwa kolory” Dmytro Pawłyczko i Ołeksandr Biłasz (1973 r.)
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...dla ukraińskich żołnierzy, którzy znaleźli się w okrążeniu, po donosie zdrajcy trafił „do piwnicy” bojówkarzy tak zwanej „ŁNR”. Stawiano go pod ścianą, imitując egzekucję, torturowano „serum prawdy”, jednak kozacka niezłomność, doświadczenie i pomysłowość pomogły mu wyrwać się z niewoli. Oprócz zdrowia znany na Ukrainie bibliofil Wołodymyr Semystiaha stracił swoją księgozbiór z mnóstwem materiałów archiwalnych i badań; marzył o powrocie do pracy naukowej. Wspierała go w każdej sprawie rodzina: żona Iryna, syn Arsen, którego ojciec wychował na patriotę w najlepszym tego słowa znaczeniu: obecnie młodzieniec broni ziemi ojczystej. Przez okres swojego życia we Wyszhorodzie Wołodymyr Semystiaha zrobił więcej, niż niektórzy przez kilka pokoleń: Ukraina i wszystko, co ukraińskie, było sensem jego życia, któremu poświęcił się umacnianiu ukraińskiej państwowości i ochronie interesów narodowych. Wykładał w stołecznych uczelniach wyższych, brał aktywny udział w życiu społecznym wyszhorodzkiej społeczności, skupiał wrażliwą na los innych twórczą inteligencję, utrzymywał bliskie kontakty z Ukraińcami z całego świata, przewodniczył radzie nadzorczej organizacji pozarządowej „Dola”, którą założyli przesiedleńcy z ukraińskiego Donbasu. Wraz z naukowcem Jurijem Kozowskim Wołodymyr Semystiaha jeszcze za czasów ZSRR badał działalność podziemia „Młodej Gwardii”, wykorzystując mało znane materiały archiwalne. Pracował jako starszy wykładowca katedry historii Ukrainy na Ługańskim Uniwersytecie Państwowym. Pracę naukową łączył z praktyką: od 2014 roku badał nazistowski reżim okupacyjny na terenie Ługańszczyzny i stworzył rozgałęzioną ukraińską organizację partyzancką „Ługańcy-Szewczenkowcy”. Wołodymyr Fedorowycz był autorem ponad 300 prac naukowych, publikowanych w siedmiu krajach świata, członkiem zarządu Ługańskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. W 2008 roku Wołodymyr Semystiaha otrzymał honorowy tytuł zasłużonego pracownika oświaty Ukrainy. W 2016 roku został laureatem Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki. Dla mnie Wołodymyr Fedorowycz był sąsiadem, przyjacielem, mentorem – najlepszym nauczycielem języka ukraińskiego, na który przeszła nasza rodzina. Prosty i skromny, nie chwalił się zasługami, nie wspominał o licznych chorobach, umiał wysłuchać każdego, lecz swoich przekonań nigdy nie zmieniał,
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka
Wieś jej dziadków – dwie równe ulice z gospodarstwami po obu stronach. Jako mała dziewczynka kroczyła tymi ulicami, zaglądała do każdego podwórka, do chat, których wtedy nikt nie zamykał, i wypytywała, kto co gotował, komu jak się wiedzie. Sąsiedzi obdarowywali ją ciepłym uśmiechem, kładli dłoń na jasnej głowie i częstowali. Dziewczynka rosła jak drzewo. Lubiła dorosłe rozmowy, chodziła między ludźmi, jak między wysokimi słonecznikami rodzinnego stepu, nabierała mądrości i siły. Była pewna, że wszyscy ją kochają. I kiedy po wielu latach opowiedziała o swojej dziecięcej wierze Iwanowi Fedorowyczowi Draczowi, jakże się śmiał! Szczęśliwie się śmiał, bo przecież to prawda, kochają. Dorósłszy, stawszy się pisarką i żyjąc daleko od stepu swojego dzieciństwa, nigdy nie zapominała wsi dziadków, ziomków, rodziny i całego swojego wielkiego rodu.
Pisarka Sofia Majdanska
I 31 października w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, w dniu, w którym wspominamy swoich przodków, wielki ród Hołotiwsko-Rudenkiwskich stał się słonecznikową tarczą miłości za jej plecami. I z poczuciem siły oraz światła swojego rodu, w historycznej sali biblioteki Muzeum, pisarka Lubow Wasyliwna Hołota częstowała ludzi chlebowo-winnym Słowem, które było tym najważniejszym. I to słowo było o miłości dziewczynki, która zawzięcie wplotła kiedyś w swoje dziecięce warkocze i step, i ród, i zatrzymała w błyszczących oczach nieskończoność pola. I teraz, kiedy pani Lubow zamieszcza na Facebooku „zapiski starej”, wiem, że naprawdę pisze to czysta stepowa dziewczyna o promienistych oczach, z otwartym na ból i miłość sercem, z wiarą, że obdarowanie miłością jest najwyższą wartością człowieka. I jej pseudonim też brzmi „Miłość”. Mówi, że jej wiersze na Facebooku – to jakby przemówiło nieme kino. „Jeśli na coś nie zareaguję od razu, to później już nie napiszę”. Lubow Wasyliwna przeczytała wiele swoich nowych wierszy i to wspaniale, bo magia słowa i magia głosu brzmiały pięknym duetem bez ani jednej fałszywej nuty. Przede wszystkim potwierdziła, że „nie jest robotem”. Bo zasadziła kwitnący sad, zna smak słonej krwi, czuje, jak „wchodzi jesień w szuwar”, widzi, że pora „już się ustaliła i złoto na dnie”, łapie wibracje „między już i jeszcze drzemie późna jesień”, nawet „ożeniła sok z samogonem…” Zrozumiała, że poleżały jabłka oraz wiersze, i oto uporządkowała książkę, która wkrótce wyjdzie do ludzi pod tytułem „Papierowy Anioł” w wydawnictwie Wołodymyra Szywkoszytnego „Ukraiński priorytet”. Więc jakim jest robotem? Ona jest „dzieckiem Bożym, ale nie niewolnicą”, która pisze obnażoną prawdę i według niej żyje. Obnażona prawda – to historie wielkiej rodziny, o której Lubow Wasyliwna napisała w powieści „Epizodyczna pamięć”, która zdobyła Nagrodę im. Szewczenki w 2008 roku. O tym, jak podczas wojny mama okaleczyła sobie kolano, żeby nie zabrali jej do Niemiec, a potem przez całe życie to kolano ją męczyło. To prawda o tym, jak w 1946 roku rodzice uciekali przed głodem do Krzywego Rogu… I im dłużej żyjesz, tym więcej wiesz o swoim rodzie. O babci Hapce, która miała z dziadkiem Mefodijem sześciu synów i nigdy nie powiedziała do niego złego słowa. Do wsi do dziadków oddali rodzice-studenci małą Lubę. Oddali na wolność – w step – biegnij na wszystkie strony świata. Tutaj dziewczynka widziała święto pieczonego chleba, bo babcia piekła 12 bochenków dla całej brygady. „Ja jakby w tym żyłam. I dzisiaj mogę upiec chleb na chmielu, gdyby trzeba było. Ród – to jest to, co cię przez wieki nie opuści”. „Pradziadek miał grodzisko – pradziadowe grodzisko… Chrystusuje się ród z rodem… Ludzie kochają ludzi… Mówiła babcia, jak się uda… Każda rodzina ma swoje powiedzonka, słówko”. „Największym moim przyjacielem był mój ojciec, agronom z wykształcenia, wielki pracownik i ogrodnik. Przypominam sobie, kiedy zmarła prababcia, pojechaliśmy z tatą do sąsiedniej wsi na pogrzeb. Daleko, złotym lipcowym stepem. I tak mi się dobrze zrobiło na duszy, że zaczęłam śpiewać. „O, wesoło, prababcia umarła, a tobie wesoło…”. A mnie naprawdę było radośnie. Wielu starych ludzi było zawsze przy mnie i pozostaje do dziś. Ten świat jest nierozdzielny – żywi i umarli, jak wody się zlewają. Przychodzą chwile, kiedy umarli przypominają o sobie. Jestem tak skonstruowana, że pamiętam wszystkich, których straciłam. Wygadałam się. Czym jeszcze błogosławione są nasze lata, że możemy porozmawiać w gronie tych ludzi, którzy byli…” „Wszystkie swoje książki pisałam w nocy, w ciszy. A magię słowa najlepiej czuł mój biały kot Leo. Wtedy, w wieku 25 lat, tak łatwo było pisać. I oto kiedy siadałam do stołu i zaczynałam pisać, kot zaczynał biegać, wspinać się na dywan. Nie mógł znieść tej energii, którą produkowałaś. Kot nie mógł mnie zrozumieć – co to jest? Kiedy człowiek tworzy – staje się tajemniczy, przestaje być codzienny, przyziemny. Przypominam sobie, jak Pawło pisał swoje wiersze, my z córką rozumiałyśmy: kiedy ojciec pisze – to jest inna dusza”. I pierwszy zbiorek „Urodzona w stepach” – wydanie z 1976 roku – młoda poetka też napisała w nocy. Jak odbierali jej poezję koledzy? Kiedy nadeszło zaproszenie na naradę młodych literatów do Kijowa, starsza koleżanka powiedziała: „Kochaj gazetę w sobie, a nie siebie w gazecie”. I wysłała w delegację po materiał o zbiorze paszy gałęziowej. Jednak Luba, mając 12 dni urlopu, zignorowała paszę gałęziową i pojechała do Kijowa, w swój nowy los. „O okresie radzieckim teraz sądzą z góry, wystawiając własne i bardzo często nieuzasadnione pretensje do wszystkich i wszystkiego. A szkoda. My zachowaliśmy język. Od „buraczki rządkami ścielą się listkami…”. Czy chciałoby się nie widzieć niektórych wierszy w swoich książkach? Możliwe. Jednak nie mogę wyrzec się siebie. I „Maryjny matecznik” – to czysta prawda o wiejskiej pracownicy, bo wieś żyje we mnie na wieki”.
Laureaci Nagrody im. Szewczenki Pawło Mowczan i Lubow Hołota
“Jeśli wspominać, jak traktowano wtedy początkujących, to na przykład Leonid Nowyczenko, wypowiedziawszy dobre słowo o moich wierszach, zaproponował napisanie przedmowy. Mykoła Bażan, akademik, redaktor naczelny URE, przeczytał uważnie moje wiersze i pochwalił: “Wiersze dobre. A poemat – zły…” “Tak, lepiej byłoby wtedy o czymś nie pisać, tak jak lepiej byłoby nie pisać dzisiaj o wojnie. To znaczy, lepiej, gdyby jej nie było! Jednak ja nie mogę oddać krwi czy ulepić pierogów, ale myśleniem i wiarą w tych ludzi mogę pomóc. Jak można żyć w kraju, gdzie nie szanuje się wojowników? Teraz najważniejszym człowiekiem w społeczeństwie jest wojownik. Jak tym ludziom nie modlić się, nie pomagać! To nasza krew. Dlatego o tym piszę. W naszej formule krwi zapulsowały wszystkie jeziorka”… Słowo o pisarce powiedział jej przyjaciel, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hnatiuk i przeczytał wiersze Lubow Wasyliwny, które czyta na froncie naszym wojownikom. Z aktorem panią Lubę łączy imię Jewhena Czerednyczenki, pisarza, szestdziesiatnyka, który na dodatek jest rodzonym dziadkiem żony Anatolija. Tłumacz, pisarz, profesor Dmytro Czystiak przypomniał, że właśnie Lubow Wasyliwna jego, jak i wielu młodych początkujących, pobłogosławiła do literatury. Swego czasu zaproponowała mu prowadzenie w “Słowie Proświty” rubryki “Młoda poezja”. “Czyż można więc nie szanować, nie kochać Lubow Wasyliwny, która tylu młodych wsparła!” Pan Dmytro przeczytał po ukraińsku i po francusku (we własnym tłumaczeniu) wiersz Lubow Hołoty, “Los powieje letnim ciepłem...”, który wszedł do Antologii poezji ukraińskiej. “Czy to kobieta, czy to marzenie… Czy to pieśń złota…”. Pisarz Wiaczesław Huk przeczytał dedykowany pisarce wiersz “Milczenie ogrodu”. “Posłuchaj, jak ogród w nocy milczy...”. Poeta, działacz polityczny i społeczny Pawło Mowczan powiedział, że w tej sali nawarstwiają się głosy… Tutaj był Iwan Franko, zatem żyje i jego głos. I czyż tylko jego? Pawło Mychajłowycz powiedział, że ukradł żonie wiele czasu, dlatego niemało jej osobistych planów twórczych pozostało niezrealizowanych. Czasem jej kosz z napisanym pożera ogień, bo nie podoba jej się to, co napisała. Kiedy zaproponowałem jej w 1995 roku objęcie stanowiska redaktora naczelnego tygodnika “Słowo Proświty”, to obiecałem, że to tylko na jakieś trzy miesiące. A okazało się, na 28 lat! “Dziwię się, ile ona napisała scenariuszy na moją prośbę. Na przykład, dla cudownego festiwalu “Złoty Głos”, poświęconego poezji ukraińskiej świata. Czy dla jednego z pierwszych upamiętnień, w 1993 roku, pamięci Ukraińców poległych podczas Hołodomoru-ludobójstwa. Teraz Bóg nagrodził żonę szczęściem zajmowania się ulubioną pracą – pisaniem. A ja podaję jej kawę”. Pani Luba pochwaliła się, że tak smacznej kawy, jak przygotowuje Pawło Mychajłowycz, nie zaparzy nikt, tam jest specjalny przepis. Wierna przyjaciółka pisarka Sofija Majdanśka przypomniała, że po raz pierwszy przebywała na Wielkiej Ukrainie, kiedy trafiła w obwód mikołajowski, dokąd wysłano ich z Konserwatorium Lwowskiego zbierać ogórki. “My jechaliśmy złotymi polami, którym końca-brzegu nie widać. Aż do rzeki Ingulec. Właśnie tutaj poczułam, co to jest Wielka Ukraina! Dla mnie to alchemia słowa, tutaj żyły tysiące plemion, i z tych plemion narodziła się Luba Hołota. To pradawność naszego języka, kultury, którą dzisiaj Putin chce zniszczyć... Smutkiem pachną mi trawy stepów”… Krytyk filmowy Serhij Trymbacz przyznał, że obawiał się pani Luby. I oto dzisiaj odważył się powiedzieć, że poezja jej jest prawdziwa i silna. I to rzadkość spotkać dzisiaj taką prawdziwość. Zgodne z nim są też myśli pisarki o minionym czasie, twórczości literackiej, znaczących postaciach. A jeszcze łączy ich rodzinny Ingulec. Pisarka, dziennikarka Ludmyła Łysenko przypomniała, że ten znaczący festiwal “Złoty Głos” nagrywała w telewizji, robiła audycję. I nagranie najwyraźniej istnieje. “W poezji Luby utrwalona jest historia kobiecej duszy, dlatego kocham ją bezgranicznie”. Zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” Heorhij Filipczuk powiedział, że pewien czas Lubow Wasyliwna mieszkała z rodzicami na Bukowinie. “I zapewne zabrała ze sobą utajniony szmer strumyków, huk wodospadu, wielkanocną huśtawkę i przyniosła te bukowińskie symbole do stugłowego Kijowa. Kiedyś Borges chciał napisać historię wieczności. I zrozumiał, że wieczność – to nie suma składników. Wieczność – to jednoczesność. Luba szuka wieczności w babci Hapce, idzie do swojego rodu w przestrzeni i czasie. Jej twórczość – to ozdoba współczesnej literatury ukraińskiej. Dla nas księgą ksiąg jest “Kobziarz”. To, co napisała Lubow Hołota, jest warte, by stanąć obok”. Powitała pisarkę i podziękowała za wspaniały wieczór zastępczyni dyrektorki Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Raisa Sennikowa. Błyskotliwie moderowała spotkanie autorskie autorka wspólnego projektu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Narodowego Muzeum Ukrainy “Mistrzowie słowa”, pisarka Julija Bereżko-Kamińska. Dojrzałe, jak złoty jesienny owoc, poetyckie słowo Lubow Wasyliwny naprawdę zostawiło miodowo-winny posmak na wargach, radość w sercu i wiarę, że jej wiersze goją rany, hartują ducha, mnożą głębokie sensy prawdziwego piękna. Stają się wszechzwycięskimi wojownikami światła o kryptonimie Lubow. Dziękuję, droga pani Lubo, i wielu lat Pani, twórczej radości, smacznej porannej kawy, nowych książek i spełnienia najskrytszego pragnienia – Zwycięstwa! Moderatorka spotkania Julija Bereżko-Kamińska (z lewej), Lubow Hołota i Ludmyła Łysenko
Tłumaczenie maszynowe
Ljubow Hołota
*** Facebook pyta: „Liubow, potwierdź, że nie jesteś robotem”… Nie jestem robotem. Mam o tym dziesiątki zaświadczeń, setki ludzi poświadczą, że jestem człowiekiem. Ktoś nazwie mnie wrogiem, a ktoś opowie, że się przyjaźni ze mną lub się ze mną kolegować; nawet mój pies zna kilka feminatywów, na które odpowiadam; mam przodków, mam dzieci i wnuki; pewnej jesieni zasadziłam sad czereśniowy i morelowy, pewnej zimy wymarzły róże, a wiosną gęsto zakwitły krokusy, także zasadzone przeze mnie; znam smak słonej krwi na wargach przegryzionych z bólu, moja krew bywała lotna, a ciało bezcielesne, – jak to bywa, wiedzą tylko kobiety, których pragnęli i nie mogli się nimi nacieszyć; wina i chleby, nabiał i miody miłosne, czarna żółć zazdrosnej nienawiści i kłamstwa nie zakwitły odciskami na mojej duszy, – przecież nie jestem robotem, mam duszę, którą poczułam w sobie jako dwuletnia dziewczynka, widząc pszczołę nad krzyworogimi nagietkami; tak właśnie mieszkają we mnie nagietki – obok duszy, od czasu do czasu odzywają się do siebie, dopytują się – zapewne mają jakąś tajemnicę; (nawiasem mówiąc, słowo „zapewne” wyczytałam jako nastolatka we wczesnych nowelach Hucała) – w tamtych czasach szukałam słów bardziej niż treści: słowa były prawdą w czytanych przeze mnie książkach, bo one, ukraińskie słowa, budziły we mnie jeszcze więcej słów, które narodziły się razem ze mną i zjawiały się tylko na papierze; ciekawe, kto chce się dowiedzieć – jestem robotem czy nie? Kto rozsypuje to pytanie w powietrzu niewidzialną żelazną sieczką i zapachem spalenizny, kto mi się przygląda, próbując rozgryźć, dlaczego patos tych dni, podobnie jak lamentowanie, każe mi zamykać oczy, dlaczego nie wierzę tym, którzy nie potrafią znosić i wierzyć w milczeniu... – Liubow, potwierdź, że nie jesteś robotem! – niech ci, tam, potwierdzą, że nie są robotami – ci, u których siadły baterie, albo ci, którzy są podłączeni do światowej sieci – sieci kłamstwa, która od tylu miesięcy obiecuje broń, a zamiast tego toczy krew, – „krew toczą jak piwo” – z tych, których nazywano cyborgami, których nazywa się bohaterami, których nosi się na tarczach i w których głowy wsadza się narodową flagę – flagę narodu, który zmiata się z powierzchni świata... Co więc zostaje mnie – mnie, która już nie urodzi wojownika,
nie pognać na wschód, choćby po to, by zdobyć wody dla żołnierzy, swoją krwią uzupełnić ich życie, swoimi, niewidocznymi dla świata łzami obmyć ich oczy i twarze? Przyznać, że ja – robot?! Pod żadnym pozorem! Roboty rdzewieją, psują się, stają się stertą złomu, zwykłym żelazem, które nie straszy... Takie jak ja, jak tysiące takich jak ja, mają wielkie doświadczenie historyczne: pewnego ranka obudzić się kamienną babą. Gdzieś na Krzyworożu. Albo – na Zaporożu. Albo w Wielkim Ługu... Najważniejsze, żeby moje kamienne piersi osłoniło czyjeś odważne serce, pełne sił. Żeby to serce uśmiechnęło się do moich kamiennych oczu i, uśmiechając się, powiedziało: – Brawo, stara! Jesteś prawdziwą kamienną babą! Twój pseudonim bojowy – Miłość!
***
Nasza krew jest święta tylko dla nas. Iryna Farion
Wczoraj studnie i kopanki, jeziorka i strumyki stały się czerwone od krwi – nią zapulsowały wszystkie podziemne źródła ukraińskiej ziemi. Nawet trzystuletnie wodne żyły nabrzmiały krwią niewymodloną, wylaną z Baturyna. Odległa wieczna zmarzlina stopniała, i na niej przebiły się krzyżowym wzorem ukraińskie ażury sprzed dwóch wieków; Sołowki i Sandarmoch pokryły się słonym szronem; krwawą solą zasolone są nasze ziemie, bo wzburzyły się burzliwe wody Dniepru, Wowczej, Samary, a nad umierającym Bazawlukiem, nad korytami dawno i niedawno wymarłych rzek wiatr przetoczył purpurową falę traw i wyrzucił w pszenicę kwiaty maków i nieśmiertelników, zerwał czerwone kłębki toczydła. …Wczoraj w nocy dzieci płakały bezutulnie i żałośnie; z piersi matek pryskała krew z mlekiem – a my jesteśmy tacy, nasi chłopcy i dziewczęta jak krew z mlekiem – to nasza narodowa genetyka, to nasza kozacka zuchwałość, to nasza niedola-działka: krew z mlekiem. Wczorajszy Świat łakomie się na nią skusił, dzisiejszy Świat otwarcie się dziwi: jaki niezwykły, słodko-słony smak! Ktoś już przymierza się do ceny, przyglądając się w siatkach nadzwyczajnej jaskrawości plamom na białych koszulkach naszych maluchów... Ktoś już gotów po cichu przysposobić i zaadoptować, roztropnie zauważywszy, że jego własne naczynia i żyły wypełnia płyn bledszej barwy… Przyszły Świat syntetycznie będzie bulgotać w sztucznych sercach i tętnicach, usiłując rozgryźć formułę ukraińskiej krwi. A ona, gęsta i niebiańska, niepojęta dla świata – nasza krew nie wysycha, choć jest święta tylko dla nas.
*** Chłopcy zapuszczają brody... siwobrode, siwe, dorosłe – nie do poznania, nie szukaliście brodu na Cisie ani w kałabani: ci, którzy wytarli los z kiedyś delikatnych dłoni, ci, którzy płonęli w ogniu, ci, którzy przeszli niewolę, ci, którzy przepadli pod Azowem, ci, którzy sami są ogniem... Czarnobrodzi – groźni, podobni do mudżahedinów, ci, którzy umieją palić czarne roje szahedów, ci, których towarzysze dzielą naboje i krew, ci, którzy stali się ziemią, jak jej Pokrowa, ci, którzy pięknem są równi Lelowi i Polelowi, ci, którzy okrywają się stepem, kładą pole pod głowy, ci, których oko precyzyjne cel wypatrzy, ci, za których się modlę, ci, których kocham...
Rude brody młodych okrywają jedwabiem policzki, jeszcze ostrze ich nie dotknęło, a usta są jeszcze niepocałowane, jeszcze nie było miłości od wieczora do świtu, czeka na twoje poczęcie Twoja bezimienna panna, twoje od wiatru spękane wargi dotykają słowa „żona”, a do ataku bierzesz ze sobą „Matkę i Ukrainę!”
Chłopcy zapuszczają brody, chłopcy dopisują lata... Komu żałujesz nabojów, sprzedajny sytu świecie?! Czy nie słyszysz, nie widzisz – już i na twojej granicy stoi Putin, bezbrody, w kremlowskim kurażu?!
*** Spotkać słońce, pomodlić się do nieba, wdychać wiatr i myśleć o życiu, i żegnać się, a gdy trzeba, przebaczyć wszystkim, dla których nie ma powrotu. I – żyć dalej, wyrzekłszy się metafor. Nadchodzący dzień – moja góra Tabor, zapomniana Tyra i zniszczona Kafa – tam jasny cień zostawił swój wzór, a raczej uplótł koronkę z cieni, i ja zabrałam je ze sobą do małej wsi na naszej Ukrainie, gdzie kiedyś byłam dzieckiem. Ta dusza wciąż i teraz jest dziecinna, miłość i płacz rozbrzmiewają w niej co chwila echem: – Niech w Ukrainie będzie Ukraina! Niech wyjdzie ona ze zwycięstwem z ruin i śmierci!..
...Słyszysz, miły Boże, krótki czas na modlitwy i łzy – jeśli nie zdążę i jeśli nie zdołam, niech jeszcze usłyszę ostatnią wieść – pociesz smutek, wypuść w drogę – idzie już po nią ów wyczekiwany gość, który, zatrzymawszy się u twego progu, opowie Tobie gorzką prawdę o naszym, krwią poświęconym losie ...usłyszysz, Panie, uwolnisz naszą wolę...
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gradzkiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego (obecnie Centralnoukraińskiego Uniwersytetu Państwowego) imienia Wołodymyra Wynnyczenki oraz Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a także absolwentów rodzinnej Alma Mater (wspomnienia Lubowi Biłej, Hryhorija Husejnowa, Iwana Zadoi, Leonida Kozyńskiego, Hałyny Nawizowśkiej (Rajbediuk), Wasyla Piddubniaka, Ludmyły Rewy, Iryny Rusnak, Maryny Snizynśkiej, Mykoły Suchowećkiego, Sofiji Szerenhowej, Pawła Jamczuka). Sekret popularności wykładów Panczenki wszyscy autorzy jednogłośnie upatrują w tym, że „były to wykłady intelektualisty, który rzeczywiście dogłębnie znał się na materiale, który wykładał. A do tego ta rzadka empatia mówcy, dla którego literatura to coś nie mniejszego niż religia u człowieka głębokiej wiary. Na wykładach bywało, że łatwo odchodził od tematu, ale te dygresje brzmiały współbrzmiąco z omawianym materiałem, chętnie żartował, obficie sypał szczegółami, o których z reguły milczy historia literatury. Jednym słowem, była to jego żywiołowa natura i dlatego tak organicznie czuł się w niej” (s. 345). Ciekawe wspomnienia o Panczence-wykładowcy przedstawia Iryna Rusnak: „Uczył nas uważnie czytać teksty literackie, myśleć nad nimi, wyrażać to, co czujemy. Miał unikalny dar zagłębiania się w, wydawałoby się, najmniej znaczące szczegóły twórcze, z których wyrastało głębokie zrozumienie świata artystycznego twórcy. To był szczery zachwyt nad żywym, pulsującym Słowem! W tym profesjonalnym dialogu stawaliśmy się silniejsi Duchem” (s. 324) [Iryna Rusnak – w przeszłości absolwentka Kirowohradzkiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Wynnyczenki; obecnie profesor Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego imienia Borysa Hrinczenki]. Każdą rozmowę z Panczenką o literaturze, jak zaznacza zasłużony dziennikarz Ukrainy Roman Krakalia, można nazwać „encyklopedyczną – ze względu na nieskończoną listę mało znanych faktów, niestandardowych, oryginalnych wniosków, hipotez, przypuszczeń, bogactwo cytowań” (s. 241). Solidaryzuje się z dziennikarzem Stepan Chorob – znany literaturoznawca, profesor Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka. W eseju „Słoneczny pielgrzym” pisze on z tej okazji, że „nieustanna i niezaspokojona żądza poznania nieznanego była dominującą cechą w życiu i twórczości Wołodymyra Panczenki” (s. 399). „Wspominać czy opowiadać o Wołodymyrze Jewhenowyczu – to szczególny luksus” – wyznaje jego matka chrzestna, prawnuczka Wołodymyra Wynnyczenki Wałentyna Rewwa. Był on bowiem niezwykle interesującym i delikatnym w kontaktach człowiekiem, osobą o szczególnej „przyciągającej komunikatywności” (Wasyl Bondar) oraz rzadkim poczuciu humoru, których słowami doprawdy nie da się wyjaśnić, a można tylko poczuć. Czynienie dobra „udawało mu się z niewiarygodną łatwością” (Tetiana Wirczenko, Roman Kozłow), bo z natury miał „nadzwyczajny talent obdarowywania ludzi radością” (Wołodymyr Bondar). Materiały książki świadczą o
Tłumaczenie maszynowe
Halyna RAJBEDIUK, profesorka Izmailskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego. Mówić i pisać o Wołodymyrze Jewhenowyczu Panczence (1954–2019) jedynie jako o naukowcu i profesorze, nieco parafrazując J. Małaniuka, to „do bólu mało”. Należał do tych unikalnych osobowości, które słowem i czynem potwierdzały ukraińską tożsamość, niezwykle wiele zrobiły, aby przywrócić do życia zdruzgotaną stalinizmem „zgładzoną literaturę ukraińską”. Autor gruntownych rozpraw z historii ukraińskiego piśmiennictwa i wielu podręczników, krytyk literacki, członek Ukraińskiego PEN-Clubu i Grupy Inicjatywnej „Pierwszego grudnia”, deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy I kadencji, założyciel i szef redakcji wydawnictwa „LitAkcent”, wykładowca kilku ukraińskich uczelni, recenzent różnorodnych publikacji, niezmienny oponent dysertacji – Wołodymyr Panczenko we wszystkich sferach działalności przejawiał się z pełną mocą. Przedstawiciel narodowej elity, która zachowuje, rozwija i przekazuje następnym pokoleniom to nieprzemijające, co z czasem jedynie zyskuje na wartości, dokładnie znał prawdziwą wartość literatury i kultury, rozumiał, że „tarcza kulturowa” jest ważną bronią, która chroni Ukrainę przed wrogim zamachem na jej soborowość. 2 września tego roku Wołodymyr Panczenko skończyłby 70 lat. Jednak z powodu podstępnej choroby 14 października 5 lat temu jego ziemski krąg się zamknął. Starannie ułożone, eleganckie wydanie „Wołodymyr Panczenko: w swoim czasie i ponad czasem. „Dobrze mi było na tym świecie”” stało się wyrazistym świadectwem tego, że to nieprzemijające „koło ducha” trwa. „Księga pamięci” (właśnie tak określono w adnotacji jej gatunek), o której będzie mowa, jest doprawdy „wyjątkowa i zdumiewająca, bo postać Wołodymyra Panczenki – to ozdoba narodu ukraińskiego i literatury ojczystej” (s. 2). Zaprezentowane wydanie stało się rezultatem żmudnej i sumiennej pracy poszukiwawczej opracowującej – znanej odeskiej badaczki Lubow Isajenko, rzetelnego opracowania odnalezionych materiałów i ich uporządkowania. Zebrane po okruszynie i włączone do kontekstu wspomnienia, nierzadko usłyszane z pierwszej ręki opowieści, opublikowane świadectwa samego Wołodymyra Panczenki są niezwykle cennym źródłem, z którego dowiadujemy się o nieznanych dotąd faktach jego biografii, pasjach, gustach artystycznych i zainteresowaniach badawczych, pierwszych krokach w świecie literatury, priorytetach moralno-etycznych i światopoglądowych, którymi kierował się w życiu, w działalności naukowo-twórczej, zawodowej i społeczno-politycznej. Książkę otwiera przedmowa opracowującej „W „słojach drzewa” Wołodymyra Panczenki – poświęcenie i szczodrość duszy” (s. 6–18). [„Słoje na drzewie” – jedna ze znanych książek literaturoznawcy, w której naświetlono nieoczekiwane aspekty intelektualnych biografii i twórczości znaczących ukraińskich pisarzy]. W sześciu esejach o unikalnym koledze z roku na Odeskim Uniwersytecie Państwowym, bliskim duchem koledze-sojuszniku i bliskim przyjacielu, życiowe koleje jego zdumiewająco jasnego losu wyłaniają się przez pryzmat własnych wspomnień Lubow Isajenko w niezwykle ciepłej i bardzo obiektywnej w swojej subiektywności opowieści. Główny szkielet książki uformowały dwie niepodzielone na rubryki części. Pierwszą złożyły głównie informacyjne, głęboko osobiste materiały samego bohatera (autobiografia, niestety urwana w pół słowa; korespondencja z różnymi adresatami; liczne wywiady i dedykacje; po raz pierwszy zaprezentowane utwory poetyckie i prozatorskie). Szczególnie wzruszają listy, „odłamki” (W. Panczenko), z których „można czytać i jako unikalną ludzką spowiedź. Wszak o czymkolwiek pisał i do kogokolwiek pisał Wołodymyr Jewhenowycz Panczenko, zawsze się spowiadał. Przed sobą i bliźnimi. I przed „dalekimi” – również” (s. 58). Wartość informacyjną mają opublikowane po raz pierwszy listy z archiwum rodzin samego Panczenki i jego przyjaciół jeszcze z czasów uniwersyteckich (dziennikarza Wiktora Koziury, profesora Ołeksandra Bondara i in.). W drugiej części umieszczono wspomnienia czterdziestu autorów – pisarzy, naukowców, kolegów, przyjaciół, krewnych i bliskich, uczniów – słowem, wszystkich, którym w życiu poszczęściło się obcować z niewyczerpanym światłem duchowej „galaktyki”, której imię brzmi „Wołodymyr Panczenko”. Lubow Isajenko, absolwentka i docent odeskiej uczelni, nieprzypadkowo w opracowanej przez siebie książce „udzieliła głosu” odeskiej wydziałowej „rodzinie” Wołodymyra Jewhenowycza, która znała go z bliska, można by rzec, „na odległość duszy i serca”. „Będąc człowiekiem celowym, znajdując się w ciągłym twórczym poszukiwaniu, Wołodia znowu i znowu pragnął spotkań z rodzimym wydziałem, swoistym Brzegiem, na którym dorastał jako specjalista, naukowiec; szukał pretekstu do komunikacji i z Nauczycielami, i z Kolegami…” (ze wspomnień Mykoły Paszczenki; s. 264). Nina Paszkowska, najpierw wykładowczyni, a później koleżanka Panczenki, mówi o „stopie dobroci i rozumu” w jego osobowości: „Wołodymyr Panczenko był bogaty i wymagający nie tylko wiedzą, ale i duchowo” (s. 256). Łarysa Duź świadczy, że „uczniowie profesora Faszczenki wyróżniali się nieskazitelnością wyczucia językowego i zachowania – do nich należał i Wołodymyr Jewhenowycz” (s. 207). O osobistym i twórczym alter ego Panczenki dowiadujemy się z obszernego tekstu wspomnieniowego Wasyla Połtawczuka, przeplatanego jego wierszami-dedykacjami i wieloma listami z różnych lat. Obaj zaprzyjaźnili się jeszcze w latach studenckich, byli uczniami profesora Faszczenki W. W., rodzili się rodzinami. Ich przyjaźń, jak pisze autor wspomnień,
ma konkretne ramy chronologiczne – od 1 sierpnia 1970 roku do ostatniej rozmowy telefonicznej 4 października 2019 roku. Mimo to mierzy się ją nie latami, a duchową i emocjonalną bliskością filologów-badaczy, wspólnymi sprawami naukowymi (na przykład zapoczątkowanie „Czytań Faszczenkowskich”), o czym szczegółowo Wasyl Połtawczuk opowiada w obszernym, informacyjnie nasyconym eseju „Spotkania z Wołodymyrem Panczenką (Od pierwszego do tego, który się nie odbył)” (s. 268–302). Panczenko musiał w ciągu swojego dojrzałego życia kilkakrotnie zmieniać miejsce zamieszkania i pracy. „Uważano go za swojego w Odessie, w Kijowie, nawet w Steblewie, tym bardziej w rodzinnej Demydiwce, ale najkomfortowiej czuł się w Kropywnyckim. Nigdzie nie śpieszył się z taką ochotą tworzyć rzeczy nieprzemijające, jak tutaj, na brzegi Inhułu” (s. 161). Te świadectwa pisarza, dziennikarza z Kropywnyckiego Wasyla Bondara potwierdzają także inni przedstawiciele tamtejszej elity (poetka, działaczka społeczna Antonina Korin; krajoznawca, publicysta Fedir Szepel). Z imieniem Wołodymyra Panczenki na Kropywnycczyźnie wiążą się znaczące dla tego regionu wydarzenia narodowo-kulturalne, w szczególności zapoczątkowanie Czytań Małaniukowskich, założenie obwodowej demokratycznej gazety „Narodne słowo” oraz czasopisma literacko-artystycznego „Weża”, a także obwodowej nagrody dla krajoznawców imienia Wołodymyra Jastrebowa; działalność obwodowego oddziału związku pisarzy; stworzenie jakościowo nowej Ukraińskiej Gimnazji; zachowanie domu I. Tobilewycza (Karpenki-Karego) i otwarcie w nim muzeum literacko-pamięciowego imienia tego pisarza; przewiezienie z Mougins (Francja) do obwodowego muzeum krajoznawczego kolekcji rzeczy osobistych W. Wynnyczenki. O tym, dalekim od pełnego, rejestrze dobrych uczynków, w których bezpośredni udział brał Wołodymyr Panczenko, wiedzą, piszą i w przyszłości pisać będą we wspomnieniach naoczni świadkowie. Dziś ważne jest wspominanie jego „osobistego, prywatnego, niepowtarzalnego”, jak zaznacza Wasyl Bondar, którego z Wołodymyrem Jewhenowyczem łączyły wspólne projekty twórcze i wieloletnie ciepłe relacje, począwszy od 1984 roku aż do ostatnich dni. Tę postawę zawarł w wierszach przejmującego przedostatniego listu (11. 10. 2019) do Panczenki: „...Ty byłeś, jesteś i zawsze będziesz we mnie, ile Pan da mi lat życia. Bo na twoje podobieństwo, z twoją dobrocią i miłością, z twoim talentem i oddaniem Ukrainie, rodzinie, przyjaciołom – miałby być świat stworzony na tej, niestety, grzesznej planecie... Wybacz mi ten patos, ale jest on szczery i niewymuszony” (s. 174). Z wielu wspomnień, wywiadów, epistolografii wyłania się postać świadomego narodowo obywatela z jasnymi priorytetami państwowymi. „Szczególne znaczenie społeczne i wydźwięk miała właściwie i jego działalność literacka, wystąpienia w prasie” (s. 232). Dołożył wiele starań „do przygotowania apeli i oświadczeń Grupy Inicjatywnej „Pierwszy grudnia” <...> w różnych problemach społeczno-politycznych ukraińskiego społeczeństwa” (s. 191). Niezaspokojone było jego „pragnienie czynienia dobra dla Ukrainy w każdym statusie” (s. 243), – z pewnością świadczy pisarz, nauczyciel, absolwent ODU im. I. I. Miecznikowa z 1970 roku Serhij Mefodowski. Sprawy społeczno-polityczne wymagały wiele czasu i energii. Z tego powodu przychodzi na myśl znana charakterystyka, którą Panczenko dał Wołodymyrowi Wynnyczence: „Artysta ukrzyżowany na krzyżu polityki”. [Dzięki sumienności badawczej i obywatelskiej wytrwałości Wołodymyra Jewhenowycza Ukrainie zwrócono archiwum pisarza, zrehabilitowano jego imię w licznych badaniach, w szczególności warto wymienić takie jak: gruntowna monografia „Dom z chimerami: Twórczość Wołodymyra Wynnyczenki 1900–1920 lat w europejskim kontekście literackim”, lokalne studia „Młode lata Wołodymyra Wynnyczenki” oraz „Malwy pod Cannes”, film „Golgota Wołodymyra Wynnyczenki”]. Czyżby Panczenko nie projektował wspomnianej charakterystyki postaci Wynnyczenki na samego siebie? Wyostrzone poczucie instynktu państwowego, o którym piszą autorzy wspomnień (Ołeksij Wołowycz, Mykoła Kowal), skłaniało go do aktywności społeczno-politycznej. Jednak za każdym razem wracał do literatury i nauki. Niezmienną miłością Wołodymyra Jewhenowycza była także publiczność studencka. Jego wykłady kochano, zachwycało się nimi niejedno pokolenie filologów, o czym dowiadujemy się ze świadectw studentów i aspirantów różnych lat – zarówno Odeskiego Narodowego Uniwersytetu imienia I. I. Miecznikowa, jak i Kirowo-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
właściwa Panczence niechęć do fałszu, wyostrzone poczucie sprawiedliwości, które przejawiało się nieustannie w jego czynach, w działalności społeczno-politycznej i w pracy naukowej. Te i inne cechy charakteru wyraziście i bardzo przekonująco przedstawia w swojej „Powieści o Wołodymyrze Panczence” wybitny ukraiński pisarz, krytyk literacki i wydawca Michaił Słaboszpycki (niestety, już zmarły), który przez kilkadziesiąt lat nie tylko współpracował z nim twórczo i naukowo, ale był też jego bliskim przyjacielem i wspierał go w czasie ciężkiej choroby. Te wspomnienia, nazwane analogicznie do „Powieści o Mykole Zerowie” Panczenki (jednej z jego ostatnich książek), w ogólnej strukturze wydania, opracowanego przez Ljubow Isajenko, tworzą wrażenie odrębnego mikrowątku o nim jako literaturoznawcy, pisarzu, nauczycielu, obywatelu, człowieku, przyjacielu. W każdej z 10 części przedstawiono epizody, fakty, świadectwa, obserwacje, sytuacje, wydarzenia z jego życia i różnorodnej działalności, które mają realne podstawy, dlatego są bardzo przekonujące, a do tego mało znane (a niekiedy zupełnie nieznane) szerokiemu ogółowi.
Znaczną część tekstu M. Słaboszpycki poświęca rozważaniom o Panczence jako „wzorcu prawdziwego literaturoznawcy” (s. 368), którego do ostatnich dni życia nie opuszczała „po prostu wyjątkowa intelektualna nienasycenie” (s. 368), o czym świadczy praca nad książką „Powieść o Mykole Zerowie”. Był „zarażony archiwomanią” (s. 330), „wyjątkowo oczytany” (s. 336), miał „szerokie zainteresowania kulturologiczne” (s. 360), ostro i kategorycznie występował przeciwko „literackiej miernocie”. Toteż „w głębi jego duszy, przy całej łagodności i życzliwości, krył się zawodowy bezkompromisowość” (s. 335). W osobie Panczenki, jak zauważa M. Słaboszpycki, „udanie łączyły się historyk, krytyk i publicysta wrażliwy na społeczno-polityczną temperaturę w społeczeństwie” (s. 355).
Autor wspomnień mówi o wysokiej moralności i „inteligenckiej architektonicznej skromności” Panczenki, przypominając epizod z jego biografii deputowanego, a mianowicie odmowę przyjęcia mieszkania w stolicy za państwowe pieniądze. Imponowała M. Słaboszpyckiemu „czysta ludzka reputacja” Wołodymyra Panczenki, jego bezkonfliktowość, powściągliwość, w pewnym stopniu „elastyczność” w kontaktach, a zarazem nietolerancja wobec nieprawdy, fałszu, kradzieży, „zamaskowanego słowoblutwem patriotycznego zabarwienia”. Zdumiewała w Panczence rzadka pamięć na dobro i szacunek dla ludzi, którzy uczestniczyli w jego losie, szczególnie gdy chodziło o Nauczyciela Wasyla Faszczenkę (słowo Nauczyciel w tym kontekście zawsze pisał wielką literą na znak szczególnego szacunku i wdzięczności).
Zastrzegając się przed podejrzeniami czytelników o idealizowanie postaci bohatera swojej „powieści”, M. Słaboszpycki jednoznacznie stwierdził: „…nie przypominam sobie jego żadnego niegodnego czynu. W tym sensie był dla mnie zawsze etyczną stałą” (s. 369).
Szczególnie poruszają zamieszczone w książce wspomnienia najbliższego rodzinnego otoczenia Panczenki (Olesi Jackanycz – córki; Larysy Cabewskiej – kuzynki; Oleny Rachlidskiej – siostry matki). Uchylają one zasłonę jego życia prywatnego, rzucają światło na cechy osobowości. W tym kontekście uwagę zwraca pełne ciepła i miłości wspomnienie żony Ludmiły, która z troską dzieli się najskrytszymi sprawami, opowiada o szczęśliwym małżeńskim życiu trwającym 44 piękne lata, z smutkiem, lecz z wdzięcznością wspomina ukochanego męża – troskliwego i czułego, wiernego i niezawodnego. Świadczy, że był bardzo uważnym i troskliwym ojcem, „bezwzględnym autorytetem” dla dzieci – Jarosława i Olesi. „To, że stali się świadomymi Ukraińcami, to zasługa ojca. Własnym przykładem pracowitości, wytrwałości w dążeniu do celu, nieugiętości w sprawach zasadniczych, nieprzekupności, niemyślenia obojętnie o wszystkim, co nas otacza, inteligencji, szacunku dla siebie i dla ludzi, miłości do Ukrainy, a po części mądrym, nienarzucającym się słowem Wołodymyr wychowywał dzieci. I był szczęśliwy z tego, że w ich głowach nie ma »ruiny«. Czy mogło być inaczej? Syn Jarosław wybrał specjalność historyka, a gdy rozpoczęła się wojna, poszedł na front jako ochotnik i w składzie 12. batalionu od 15 maja 2014 roku przez ponad rok bronił Ojczyzny…” (s. 248).
Ze wspomnienia Olesi wyłania się jasna aureola kochającego ojca, który przez całe życie przechowywał w swoim notesie rysunek słoneczka, namalowany na skrawku papieru przez trzyletnią córeczkę. „Lesiunczyku, nasz słoneczny zajączku” – tak czule nazywał Olesię (s. 413).
Z opowieści żony dowiadujemy się o fanatycznym zakochaniu męża w świecie książki, o sakralizacji domowej biblioteki, która była dla niego „rajem”, o jego kulinarnych pasjach, gospodarowaniu w posiadłości w Stebliowie, gdzie rodzina osiadła po jego przejściu na emeryturę, a także o „pielgrzymich drogach”, które dosłownie „karmiły jego niebojące się serce” (s. 249).
Siostrzeniec Wołodymyra Jewhenowycza, absolwent wydziału filologicznego Izmailskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie – Uniwersytetu Humanitarnego) Michaił Panczenko wspomina „wujka Wołodię” jako wyjątkową i duchowo bogatą osobowość, która „zdumiewa swoją prostotą, ciepłymi słowami i wielką miłością do wszystkiego, co ukraińskie” (s. 254).
Oczywiście każdy autor wspomnień pisał o „swoim” Panczence; jednak razem złożyło się to w „film duszy” (M. Kociubyńska), z którego do dzisiejszego czytelnika, przez przyćmione czasem wrażenia i refleksje, pulsuje jego serce – niezwykle wrażliwe, otwarte na świat i na ludzi, których kochał ponad wszystko. „Jemu tak przytulnie było na tym świecie, / A światu tak przytulnie z nim…” – z drżącym smutkiem pisze w swoim wierszu Ludmiła Sawycka (s. 420).
Poetyckie dedykacje, podobnie jak trafnie dobrane cytaty znanych badaczy o życiu i twórczości Wołodymyra Panczenki (Wasyla Faszczenki,
Leonida Nowyczenka, Mykoły Ilnyckiego, Wołodymyra Morenca, Tamary Hundorowej i in.), a także zestaw zaproponowanych przez niego 100 najlepszych utworów literatury ukraińskiej XX wieku znacząco uzupełniają wrodzoną charyzmę i intelektualną istotę jego duchowej postawy. Odpowiednie są zamieszczone w książce, udanie dobrane przez redaktorkę, fotografie, które utrwalają nie tylko pewne momenty z życia Wołodymyra Jewhenowycza, ale też odsłaniają biografię jego duszy. Warte uwagi są aforystyczne nazwy każdej rubryki, które kumulują w sobie energetykę i podstawowe sensy odpowiedniej części materiału: Daty życia i twórczości Wołodymyra Panczenki („Obrał swoją drogę i nie zszedł z dystansu…”); Wywiad („Żyć – strasznie interesująco…”); Dedykacje („Wieczne odkrycia ludzkiej duszy…”); Wspomnienia („Dusza zapragnęła wieczności”). Zagęszczony, różnorodny „kalejdoskop slajdów”, który porządkuje książkę, jest swego rodzaju magicznym blaskiem, w którym odzwierciedlono i na zawsze zachowano pociągający obraz niezapomnianego „słonecznego pielgrzyma”. „Był rzeczywiście jakby utkany ze słonecznego światła i ciepła – zauważa Stepan Chorob – a wszystkie jego czyny, uczynki i dążenia skondensowały się w atmosferze dobra, życzliwości i sprawiedliwości nie tylko w jego otoczeniu, lecz także w otoczeniu ogólnoludzkim. Każdy, kto choć raz spotkał się z Wołodymyrem Jewhenowyczem, od razu przekonywał się, jak jasny i, bez zbędnego patosu, słoneczny on był” (s. 396). W jednej ze swoich wcześniejszych książek wspomnieniowych „Pamięci jasne źródło” (2015), w rozdziale „Wołodymyr Panczenko – to świat poznania i miłości”, Ljubow Isajenko pisała, że „brzegi jego życiowej rzeki są czyste…”. Każda strona książki, którą prezentuje „Słowo Proświty”, potwierdza tę aksjomat, uwypuklony credo Panczenki W. J. „Vivere honeste” („żyć uczciwie”), jego przeznaczoną przez los misyjną „prawdoposzukiwanie i prawdomówność” (M. Słaboszipycki). Bez zbędnej pozowości codziennie ją pomnażał, hojnie dając te bezcenne „skarby” innym – poprzez czystość otwartego na świat serca, wzniosłość myśli,
niezwykłe bogactwo szlachetnej natury, encyklopedyczną wiedzę i niezwykłą pracowitość, wrodzony talent Pedagoga, błyskotliwego literaturoznawcy, przenikliwego krytyka i namiętnego publicysty, troskliwego „ogrodnika” i strażnika Ducha Ukraińskiego. Wszystko, co wyszło spod jego pióra, to nic innego jak „przeżyte losy ludzi, to cały świat poznania, który powinniśmy studiować” (L. Isajenko). Larysa Iwszyna, redaktorka naczelna ogólnoukraińskiej gazety „Dień”, która dobrze znała Panczenkę jako wieloletniego ulubionego autora tego czasopisma, również przekonuje, że „stworzone przez niego teksty zasługują na to, by je ponownie czytać, na nowo przemyśliwać i przyswajać” (s. 220), a jego „„Dień” i wieczność” to „szczególny wiersz w kulturze pamięci”, bo „on sam jest tym „zegarem słonecznym”, który toruje drogę ku światłu” (s. 223). [„Zegar słoneczny” to książka pielgrzyma, któremu w podróżach po Ukrainie odsłaniają się historie „znajomych nieznajomych” z XVII–XXI wieku. Ich imiona są w większości znane, jednak wiele życiowych wątków i „zygzaków” losów pozostaje skrytych zasłoną czasu]. Mimo długiej i wyczerpującej choroby Wołodymyr Panczenko do ostatniego tchnienia intensywnie pracował. Na jego biurku pozostały niedopisane wątki. Lecz „lot trwa…” – lot jego rzadkiej, jak na nasz pragmatyczny czas, szlachetności, niepowtarzalnego słowa, niewyczerpanego światła, o czym piszą wszyscy autorzy, na „przyczółkach” pamięci których niezgasła zachowała się jego jasna postać. ““Lot trwa…”: duchowa wysokość profesora Panczenki” – takim tytułem określam swoje wspomnienia o Wołodymyrze Jewhenowiczu oraz opowieść o izmaiłskiej karcie jego biografii nieprzypadkowo. Te słowa wielokrotnie powtarzał w ostatnich listach i rozmowach telefonicznych. Z listu z 20.03.2019: „…Lot trwa. Pracuję. Czekam na wydanie drugiego wydania „Zegara słonecznego” i książki, którą nazwał tak: „Krajobraz literacki Ukrainy. XX wiek”. Cieszę się wiosną…” (s. 80). W tych wierszach – niezmienny panczenkowski optymizm życiowy, poczucie lotu i dążenia do wysokości, niewyczerpana „energia poszukiwania” (symboliczna nazwa pierwszej książki), które towarzyszyły mu, wielkiemu wędrowcowi-pielgrzymowi i głębokiemu filozofowi-miłośnikowi mądrości, zawsze i wszędzie. Szczególnie kochał Krainę Naddunajską, izmaiłskich studentów i uczniów. W trudnych dla narodowego kształtowania się Ukrainy czasach, wraz z nami, filologami-ukrainistami, mimo zatroskania i zajętości, bronił i utwierdzał ukraińskie słowo na przednich rubieżach w wielonarodowym, ale zrusyfikowanym kraju, gdzie życie ukraińskie ledwie się tliło. Te niezapomniane chwile wsparcia, a wraz z nimi uczucie wdzięczności, trwale przechowywane są w sercach naszych wykładowców, ówczesnych studentów i nauczycieli. Wciąż żyje we wspomnieniach przeczytany kurs „Historii krytyki literackiej” (1999), a uczniowie Kamieniańskiego gimnazjum w rejonie izmaiłskim z wdzięcznością wspominają cudownego profesora, który wydobywał, jak dobry czarodziej, z zapomnienia barwne historie ukraińskiego piśmiennictwa pięknego dla młodych serc, pozostawiając tam ziarna miłości do ukraińskiego słowa, które później wydały obfite plony (s. 307). Wołodymyr Jewhenowicz tchnął „oddech” w zbiór prac naukowych Katedry Języka i Literatury Ukraińskiej Izmaiłskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego „Filologiczne dialogi”. Był nie tylko jego inspiratorem, ale także stałym autorem – od pierwszego numeru (2012) aż do dramatycznego dla jego życia 2019 roku (numer 6). Hołdem dla jasnej pamięci o niezapomnianym autorze jest pełnokrwiste życie zbioru, który dzięki jego dobrej ręce wciąż jest dialogiem jednomyślnych filologów – od Kijowa po Sumy, od Kropywnickiego po Berdiańsk, od Winnicy po Kamieniec Podolski, od Połtawy po Perejasław-Chmelnicki, od Odessy po Poznań i Lublin. Dziś, gdy jeszcze nie ucichło poczucie straty i świadomość, że rzeczywistość okazała się nieubłagana, zatrzymajmy się na chwilę i z pewnością usłyszymy, jak wyraźnie wybija, jakby w rytm bicia serca, jego „Zegar słoneczny”, który ani na chwilę nie zatrzymuje swojego ruchu. To ten zegar, który „bezstronnie i dokładnie odmierza czas”, lecz „utrwala wszystko na swojej drodze i wzywa w drogę nowych pielgrzymów” – pisze w swoich wspomnieniach szczególnie przychylny Wołodymyrowi Panczence, jeden z najpotężniejszych ukraińskich krytyków, profesor Mykoła Ilnyćkyj (s. 231). „Panie miłosierny, Ty go kochałeś, obdarzyłeś rzadkimi cnotami, pobłogosław jasną pamięć o nim” (s. 393) – te wzruszająco sakralne słowa Marii Maksymiwny Faszczenko, która znała Wołodymyra Jewhenowicza od jego pierwszych kroków w nauce aż do ostatnich chwil życia, nie tylko jako utalentowanego i godnego ucznia jej męża, znanego naukowca Wasyla Wasylowicza Faszczenki, ale także jako bezbłędnie piękną, jasną osobę. Książka „Wołodymyr Panczenko: w swoim czasie i ponad czasem. „Dobrze mi było na tym świecie””, z którą „Słowo Proświty” zapoznaje czytelników, stała się właśnie taką „książką pamięci”.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła PROCIUK. Kontynuacja. Początek w nr 34—43 z 2024 r. Quo vadis, Wasylu?.. W sztabie początkowo szczera rozmowa nie wyszła. Dowódca Lemisz był rad z przybycia Kropywy, ale zajęty pilnymi bieżącymi sprawami, przeniósł rozmowę na później. A Ihor z jakiegoś powodu unikał rozmowy i w jego spojrzeniu czytała się jakaś niezrozumiała, ale szczera niechęć. Późnym wieczorem do sztabu na naradę zaczęli przybywać dowódcy powstańczy. Przed naradą Lemisz wezwał Kropywę do osobnego pomieszczenia na rozmowę, nakazując wartownikowi nikogo do siebie nie wpuszczać. Kropywa krótko opowiedział o swoich przygodach i o tym, co usłyszał od powstańców. Lemisz, gorzko wzdychając, dodał: – Zdradzają nie tylko „wschodniacy”. Niedawno zbuntowała się także sotnia Sahajdacznego. Ledwie udało się przywrócić ją do porządku. A przecież to prawie sami ludzie pochodzący z okolic Horochowa. Okoliczności wojny doprowadziły ludzi do rozpaczy, ale my, dowódcy, nie mamy prawa wpadać w panikę. Lemisz poinformował Kropywę o niezadowalającym stanie kierownictwa Grupą UPA-Południe. W styczniu osobiście zwrócił się do Szuchewycza z prośbą o pozostawienie na Południowym Wołyniu Ihora, który uchodził za doświadczonego wojskowego, bo jeszcze za Polski otrzymał stopień oficerski. Ale Ihor nie spełnił oczekiwań Lemisza. Już kilkakrotnie zwracał się z prośbą o zwolnienie go do Lwowa, rzekomo z powodu choroby. Lemisz sam chętnie by się go już pozbył, ale kim go zastąpić? I Lemisz zaproponował Kropywie ponowne objęcie stanowiska Szefa Sztabu Grupy UPA-Południe, po to, by mimo wszystko znaleźć wyjście z tej trudnej sytuacji, w jakiej znalazło się wojsko powstańcze. Na naradzie postanowiono skoncentrować wszystkie dostępne zapasy naboi w kureniu Naływajki, który miał przeprowadzić szereg akcji bojowych przeciwko sowieckim partyzantom w celu zdobycia broni i amunicji. Z propozycji Maksa postanowiono przeprowadzić akcję bojową na Zbaraż, zająć tam bank, aptekę, sklepy spożywcze i odzieżowe, aby poprawić sytuację materialną oddziałów powstańczych. Inne oddziały i sotnie otrzymały zadanie przejścia przez linię frontu na sowieckie zaplecze. Maks wspomina o zmianach kadrowych tak: „Dowódca Kropywa zajął po naradzie ponownie stanowisko szefa sztabu, mnie zaś powierzono funkcję oficera operacyjnego sztabu. Kureniowym mianowano Naływajkę, polit-oświatowcem kurenia – Łymana, szkoleniowcem przy kureniu – Andrija, sotennym pierwszej sotni kurenia – Panasa, drugiej – Hamalię, trzeciej – Żytniego. Sotennym oddzielnej sotni był Hrabenko. Głównym dowódcą całej grupy pozostawał nadal pułkownik Ihor”. Ta historyczna narada odbyła się pod koniec lutego 1944 roku. I kureń Naływajki rzeczywiście zaczął zaopatrywać się w broń i naboje, a oto zaplanowana na początku marca akcja na Zbaraż nie udała się. Przyczynę takiej porażki autorzy wspomnień widzą w silnej zamieci, przez którą oddziały powstańcze straciły orientację i całą noc „błądziły po polach na niemiłosiernym mrozie i wietrze”. „Ogromna wieś Kołodno, położona na wzgórzach, wyłoniła się przed nami jak oaza na pustyni, choć zima jeszcze szalała. Znowu hasła wszędzie, flagi, ulotki, a na początku głównej ulicy – ozdobiona papierowymi kwiatami i dwoma banderowskimi flagami arka. Na trzech centralnych ulicach zakwaterowały trzy sotnie z kurenia Naływajki. Wybrałem sobie mieszkanie w skrajnej chacie na północy wsi. Obok rozmieściły się sztab, kwatery Lemisza, Kropywy, Połtawczenki, Naływajki i wszystkich naszych ochroniarzy”. 29 lutego 1944 r. w starciu bojowym z ukraińskimi powstańcami został ciężko ranny dowodzący I Frontem Ukraińskim generał armii Nikołaj Watutin. Stało się to na północnym skraju wsi Milatyn (obwód rówieński), która znajduje się 100 km na północny wschód od wsi Kołodno – miejsca ówczesnego postoju Grupy UPA-Południe. W tym dniu gen. Watutin przebywał w Równem w sztabie 13. armii gen. Puchowa. Z Równego gen. Watutin jechał do sztabu 60. armii gen. Czerniachowskiego, który znajdował się w mieście Sławuta. Na dojeździe do Hoszczy Watutin nakazał skręcić z szosy rówieńskiej na południe, aby skrócić czas przebywania w drodze. Na północnym skraju wsi Milatyn (18 km na południe od Hoszczy) kolumna czterech samochodów, w której znajdował się gen. Watutin, wpadła w zasadzkę ukraińskich powstańców. Podczas strzelaniny gen. Watutin został ranny w prawe udo, ale został wywieziony z pola walki do Równego. Dalsze leczenie go było niedbałe i zmarł 15 kwietnia 1944 r. w szpitalu wojskowym w Kijowie. Ten faktycznie zwykły epizod czasu wojennego komunistyczni ideolodzy umiejętnie wykorzystali do podsycania antyukraińskiej propagandy, do rozpalania wrogości między „wschodniakami” a „zachodniakami-banderowcami”. W tysiącach wsi i setkach miast pojawiły się ulice gen. Watutina, w 1949 r. w centrum Kijowa został ustawiony pomnik z napisem „Generałowi Watutinowi od narodu ukraińskiego”. Może ty, drogi czytelniku, nie odczuwasz całej niestosowności tego napisu do prawdy historycznej. Rzecz w tym, że podczas istnienia tzw. Ukraińskiej SRR słowo „ukraiński” można było legalnie pisać tylko razem ze słowem „radziecki” – to ówczesny pozytyw, albo w negatywnym znaczeniu – ze słowami „burżuazyjny nacjonalizm”. Osobne używanie słowa „Ukraina” i pochodnych od niego słów także uważano za przejaw „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”. Zatem, z punktu widzenia ówczesnej wierchuszki komunistycznej
– Nogi nie poniosą już tak daleko. Zasłabłem, druhu Lemisz. – Odpowiadając w ten sposób, miałem na myśli reumatyzm, który przyplątał się do mnie zeszłej zimy. Jego twarz wyraziła zdziwienie. – No co się stało? Przecież jesteś młodszy ode mnie. – Kręci w nogach, jakby ktoś wkręcał świder w pięty. Muszę sprawdzić się u dobrych lekarzy i natychmiast leczyć. – Skoro tak, zmuszać nie będę. Ja tylko przypomniałem ci dyrektywę dowództwa... A do Ziny zwróć się koniecznie. Tego samego dnia Zina wydała zaświadczenie, że wymagam poważnego leczenia”. Zatem przyczynami, które skłoniły go do opuszczenia UPA w najtrudniejszym, najbardziej krytycznym czasie, Łuka Pawłyszyn nazywa swoją chorobę i „zainteresowanie” nim Służby Bezpieczeństwa. Dla mnie teraz nie jest już tak ważna odpowiedź na pytanie, dlaczego to właśnie pułkownik Ihor tak „zainteresował” SB, a nie ten sam major Kropywa? Przecież Kropywa przybył do Kołodna sam, bez świty (czyli bez świadków), bo jego świta zginęła w nocnej walce we wsi Zabara i wszystkie jego wyjaśnienia powinny być dokładnie sprawdzone przez SB. Bo w SB mogło powstać niebezpodstawne podejrzenie, że Kropywa wpadł w łapy wrogów itd. I dlaczego Ihor, nie czując się winnym i mając takiego protektora jak Lemisz, bał się wezwania do SB? Widać, że Ihor czegoś nie dopowiada i jego wyjaśnienia przyczyn wyjścia z UPA wyglądają powierzchownie. Myślę, że główną przyczyną wyjazdu Ihora do Lwowa było jednak jego niepohamowane pragnienie ratowania własnego życia. To zawsze było jego głównym priorytetem. Zresztą on sam dalej otwarcie o tym pisze: „Stańcie się bohaterami-samobójcami wszyscy – to byłaby zbyt wysoka cena dla Ukrainy. Jestem realistą, prostym człowiekiem, dla którego pragnienie przedłużenia zdrowego rodu zwycięża wszystko (wyróżnienie moje. – M. P.). W tych słowach i działaniach Ihora widzę odwieczne „wahania” niektórych ukraińskich inteligentów, którzy, nieco wywyższywszy się nad swoim „bratem nieświadomym, rolnikiem”, tak i nie stali się arystokratami ducha, chociaż uważali się za elitę ukraińskiego narodu. Powiem więcej. Takie działania oficera przed walką są niemożliwe w żadnej regularnej armii świata. Już sama sugestia oficera, niezależnie od jego rangi i stanowiska, o chęci ukrycia się na zapleczu przed walką, postawiłaby go przed sądem wojskowym. Ale UPA była jednak armią partyzancką, własnego państwa nie było – trzeba je było dopiero zdobyć. W UPA nie było kadrowych wojskowych-oficerów, dlatego nawet oficerowie-rezerwiści, tacy jak Ihor, mieli bardzo wysoką cenę w oczach dowództwa UPA. Sam Ihor wspomina o przypadku, gdy nie wykonał rozkazu Głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza – w maju 1943 r. nie pojechał na wschodnie tereny Ukrainy, gdzie miał zorganizować referaturę wojskową. I był już gotowy ponieść surową karę za tę ciężką winę, ale Szuchewycz ograniczył się do stosunkowo niewielkiej kary, obniżając go ze stanowiska krajowego komendanta wojskowego do dowódcy UNS Drohobyczczyzny. „Lemisz postanowił przenieść mnie do Lwowa do łączności. Moje funkcje przekazał Kropywie, którego z jakiegoś powodu nie lubiłem”. Uderza mnie w tym zdaniu to nieokreślone słowo „z jakiegoś powodu”. Wydaje mi się, że gdyby Łuka Pawłyszyn-Ihor mógł przewidzieć, że syn Kropywy będzie tak wnikliwie wczytywał się w jego wspomnienia, to może tego nieokreślonego słowa „z jakiegoś powodu” by tu nie użył. Bardzo często w duszy człowieka zachodzą te niezrozumiałe dla niego samego procesy i wtedy mówi on „z jakiegoś powodu”. Współczesna nauka psychologiczna ma już wystarczającą wiedzę do zdefiniowania tego zjawiska i nazywa je „niezgodnością psychologiczną”. Wszystkie te zjawiska zachodzą na poziomie podświadomości i zrozumienie ich bez specjalistycznej wiedzy jest niemożliwe. Wtedy używa się tego „z jakiegoś powodu” dla opisu swojej niechęci do drugiego człowieka. Myślę, że nie ostatnią rolę w uczuciu niechęci Ihora do Kropywy odegrała zwykła zazdrość, która do dziś, niestety, jest jedną z cech określających duszę Ukraińca. Rzeczywiście, jak to? Ja, pułkownik Ihor, przedstawiciel elity, wykształcony człowiek, honorowy oficer, muszę przekazywać dowodzenie wojskiem jakiemuś nowobogackiemu, kapralowi, który jeszcze wczoraj machał widłami przy gnoju! I tej zazdrości nie może zmniejszyć nawet okoliczność, że to przekazanie odbywa się w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa, przed decydującą walką! Poczucie niechęci do Kropywy jest teraz dla Ihora najważniejsze! Przecież Kropywa zapewne także bardzo chce żyć. Dlaczego więc nie ucieka z UPA, tak jak ja? Nie jestem w stanie nawet podnieść głowy, żeby zobaczyć nad sobą obcas i podeszwę (widok z dołu) kirzowego sowieckiego „buta”, który zaraz nadepnie na nas wszystkich! Nie, ja jednak czuję śmiertelny ruch tego „buta”, ale muszę wyślizgnąć się spod niego, a on niech miażdży głowy takich fanatyków jak Kropywa. A ja jestem realistą i będę kontynuował dalej swój ród. Ale czy ten ród będzie „zdrowy”, jak życzy sobie tego Ihor? Oj, Ukraińcy moi, Ukraińcy! Kiedyż nauczymy się zwalczać w sobie tę niechęć do siebie nawzajem, tę czarną zazdrość, która przejawia się nawet w czasie śmiertelnego niebezpieczeństwa i którą zawsze umiejętnie wykorzystywali nasi wrogowie? Czyż naprawdę będziemy zawsze gryźć się nawzajem, jak pająki w słoiku, na radość naszym wrogom?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
„Ostatecznie nie miał wyboru. Połtawczenko zaraz po negocjacjach z Węgrami wyjechał za granicę z misją propagowania UPA. Z innych dowódców mało kto znał się na sprawach wojskowych lub zasługiwał na tak wysokie zaufanie. Młody Kropywa wydawał mi się słabego charakteru, nie miał odpowiedniego doświadczenia, za to ślepo wierzył Lemiszowi (choć ślepo wierzyć i podporządkowywać się przełożonemu musieli wszyscy), bez zastrzeżeń wykonywał jego polecenia. W okresie, gdy zaczęła spadać dyscyplina wśród ounowców, miało to wielkie znaczenie”. Ale dlaczegoż to Lemisz „nie miał wyboru”? Od czasu powstania UPA wyrosła w niej cała kohorta zdolnych i odważnych dowódców powstańczych. Nawet dowódcy czot i sotni musieli mieć nie lada talent wojskowy i dobre zdolności organizacyjne, a co dopiero mówić o dziesiątkach dowódców kureni – każdy z nich cieszył się wielkim szacunkiem wśród powstańców i mógłby być kandydatem na wyższe stanowisko. Tak więc wybór Lemisz miał duży, ale trzeba było wyznaczyć najlepszego z najlepszych, najbardziej niezawodnego z niezawodnych i wcale nie przypadkiem wybór padł właśnie na Kropywę. Śmiesznie nawet mówić, że w takich warunkach, w jakich wtedy znajdowała się Grupa UPA-Południe, Lemisz mógłby wyznaczyć na stanowisko Szefa Sztabu człowieka tylko według zasady „osobistej lojalności”, jak sugeruje to Ihor. „...Nie miał odpowiedniego doświadczenia”. A tutaj już bardzo, bardzo pomylił się Ihor. Nie będę wyliczał wszystkich tych walk, rajdów i potyczek, które miał już w tamtym czasie na swoim bojowym koncie dowódca Kropywa. Powiem tylko, że daleko nie każdy dowódca mógł pochwalić się takim doświadczeniem bojowym, jakie miał wtedy Kropywa. Ale swoich zasług bojowych dowódca Kropywa nigdy nie wystawiał na pokaz, nigdy się nimi nie chwalił, wiedząc, że walka jeszcze nie jest zakończona, że zrobiono jeszcze bardzo mało i przed nimi będą jeszcze cięższe walki i próby. „Młody Kropywa” – tak, ojciec wyglądał nieco młodziej niż na swój wiek, taka już genetyczna cecha naszego rodu, a w rzeczywistości w lutym 1944 r. miał już 29 lat – wiek dojrzałego męża i wojownika. Zresztą młodość nigdy nie była uważana za wadę, zwłaszcza na wojnie. „...Wydawał mi się słabego charakteru”. Logika – „żelazna”! „Silnego charakteru” Ihor, ratując swoje życie przed bolszewicką nawałą, czym prędzej drapał do Lwowa, a „słabego charakteru” Kropywa w najbardziej krytycznym momencie bierze na siebie cały ciężar odpowiedzialności za los kilkutysięcznej Grupy UPA-Południe. „Przekazanie wojskowych wodzy trwało kilka dni. Śpieszyłem się, bojąc się wezwania do SB. Mój następca nie ukrywał, że ma tylko wyszkolenie polskiego kaprala i boi się, żeby nie skompromitować się w nowej sprawie, a mnie szanuje. Pod koniec zapoznałem go ze wszystkimi moimi sprawami w UPA i zgodziłem się odpowiedzieć na wszystkie jego pytania, jeśli jakieś ma. Zamiast wypytywać, Kropywa zaczął, dławiąc się, dzielić swoimi wrażeniami i przeżyciami. – Moim zdaniem dalsza działalność UPA jest po prostu bezsensowna. Krytykować kierownictwo nikt nie ma prawa – to grozi karą śmierci. Ale pan jest trzeźwym wojskowym i panu się otworzę. Może czegoś nie rozumiem, ale przeciwstawianie naszych sił najsilniejszej armii świata, która zwycięża niemiecką lawinę, – to samobójstwo. Uważam, że trzeba rozpuścić ludzi. Ale nie wiem, jak to zrobić. – I ja nie wiem. Pan zapewne słyszał o moim wystąpieniu na konferencji w Buderażu. – Słyszałem, dlatego mówię panu otwarcie, co myślę. – Więcej nie mam co powiedzieć. – Postanowiłem nie wdawać się w niebezpieczną rozmowę: kto wie, co sobą reprezentuje ten Kropywa. – Boję się... – Nic nie szkodzi, nie święci garnki lepią. Główną uwagę zwróćcie na przygotowanie wojskowe; potyczek, walk unikajcie. I sumiennie wykonujcie rozkazy przełożonych. – Żeby i owce były całe, i wilki syte? – Działajcie tak, jak wam podpowiadają warunki i wasze sumienie. Chciało mi się mu przyznać, że wielu, którzy bardzo prosili, wypuściłem z UPA do domu, otworzyć się ze swoimi przekonaniami, że Iwan spod Kijowa nie powinien zabijać Iwana spod Lwowa, czy odwrotnie, ale powstrzymałem się. Żegnaliśmy się z nim serdecznie jak bliscy ludzie. Biedny Kropywa aż zapłakał. Nie tak, zapewne, przez rozłąkę ze mną, jak przez beznadziejność przyszłości”. Cóż, co ja mogę powiedzieć teraz, czytając te wersy? Będę uważał, że Łuka Pawłyszyn, pisząc te wersy kilkadziesiąt lat po opisanych wydarzeniach, starał się przekazać wszystko jak najdokładniej i taka rozmowa między nim a Kropywą wtedy rzeczywiście się odbyła i została przez niego przekazana prawdziwie. I ja teraz powiem tak: „Mój drogi nieznany i niepoznany Tato! Oto widzisz, do czego doprowadziła Twoja bezgraniczna naiwna Dobroć i Zaufanie! Wybacz, że ja wiele dziesiątek lat po tym, jak opuściłeś ten świat, próbuję Cię pouczać. Przecież Ty odszedłeś z życia, kiedy nie skończyłeś jeszcze 30 lat, a mnie już dobiega 65. Wiele zobaczyłem, wiele myśli przemyślałem. A z Tobą my nigdy po męsku nie rozmawialiśmy. Nie było u nas takiej komunikacji. Nie dali nam poczuć wielkiej radości, jaką jest komunikacja ojca i dorosłego syna. Przypomina się, jak pewien mądry człowiek radził mi nie śpieszyć się z otwieraniem swojej duszy innym ludziom. Otwierać swoją duszę można tylko przed najbliższymi przyjaciółmi, jeśli jesteś pewien, że oni cię właściwie zrozumieją. Bo inni mogą jeszcze napluć w tę otwartą na oścież duszę. Ale przecież Ty naprawdę chciałeś w obliczu najokrutniejszych prób, które lawiną już nadciągały na Ciebie, otrzymać od Ihora jakąś dobrą radę, jakąś wskazówkę, przecież Ty tak wysoko ceniłeś wykształconych ludzi. I dlaczego by nie podzielić się z nim swoimi myślami i wątpliwościami, żeby potem już nie popełniać żadnych błędów. Ale spójrz uważnie na swojego rozmówcę, zwróć uwagę, jak on unika Twojego spojrzenia. A jakie „mądre wskazówki” on Ci daje: „...potyczek, walk unikajcie. I sumiennie wykonujcie rozkazy przełożonych”.
Prawdziwe “arcydzieła” sztuki wojennej! Bo on już myślami jest tam, we Lwowie, w mieszkaniu pani Wolanowskiej przy ulicy Pokoju, 65. A na Was patrzy już jak na skazańca i stara się jak najszybciej od Was odczepić. I uciec jak najszybciej. I od Was, i od tego obdartego i głodnego powstańczego wojska, i od tego piekła, w którym to wojsko się znalazło. I nie sądźcie go, moi drodzy Tato. On wybrał swoją drogę – do Lwowa, Wy swoją – na pole bitwy pod Hurbami. I nie jest grzechem to, że Wy, Tato, zapłakaliście podczas ostatniej rozmowy z Ihorem. Płakaliście przecież nie z powodu “beznadziejności przyszłości”, a dlatego, że dobrze wiedzieliście, iż nie będzie Wam dane zobaczyć swojej żony ukochanej i swoich dwojga dzieci po główkach pogłaskać. Przecież i nasz Zbawiciel przed swoją Drogą Krzyżową modlił się w Ogrodzie Getsemanskim: “Ojcze! O, gdybyś chciał zabrać ten kielich ode Mnie! Wszakże nie Moja wola, lecz Twoja niech się stanie”. I trzeba było ten gorzki kielich wypić do dna. Ale czyż wiedział Ihor o tym wszystkim. Bóg z nim”. Czasem w różnych utworach o wojnie znanym dowódcom-bohaterom przypisuje się legendarne cechy, przez które nawet żywego człowieka nie widać. Ale legendarne na wojnie jednak było. To czyny zwykłych ludzi, którzy na polu bitwy stawali się arystokratami ducha, bo oddawali życie za lepszy los swojego Narodu, za jego Wolność. I to uczucie nadawało im nieodpartą siłę. “Kiedy już żegnałem się z dowódcami i całym personelem UPA “Południe”, przyjechał na saniach Enej i polecił mi dostarczyć do Lwowa jego żonę. Z nami wyruszała w drogę jeszcze jedna lwowianka – Iryna Wons, która pomagała Majbie przygotowywać leki. Kropywa ustawił oddziały, które znajdowały się w Kołodnie, na niewielkim wiejskim placu i powiadomił wszystkich o moim odejściu. Ludzie ze zdziwieniem zaszumieli. Dowódcy, oprócz zdziwienia, okazywali zmieszanie, zdenerwowanie. Andrij Majba, stojąc obok mnie, z jakiegoś powodu spuścił oczy. Podziękowałem wszystkim, oddałem honory, uściskałem się z wieloma na pożegnanie. Lemisz uściskał mnie jako ostatni, mówiąc: – Włożyłeś, druhu Ihorze, wiele pracy w te oddziały, w sprawę tworzenia sił zbrojnych OUN. Tego nikt nie powinien zapominać. Lemisz na czele dużego oddziału wyruszył na wschód, ja z dwiema kobietami – na Zachód. Odjechawszy parę kilometrów, usłyszałem gęstą strzelaninę w tym kierunku, gdzie zniknął oddział – tam był front”. Podwójne uczucie wywołują we mnie wyżej przytoczone wersy. Jestem wdzięczny Łuce Pawłyszynowi-Ihorowi, bo jego wspomnienia dały mi możliwość zobaczyć swojego ojca po pół wieku takim, jakim był naprawdę. Widzę swojego ojca żywym, ze wszystkimi, właściwymi żywemu człowiekowi, sprzecznościami i wątpliwościami. Ale sądzić swoich bliźnich, a tym bardziej rodziców, i w ogóle swoich przodków, należy nam przede wszystkim po ich działaniach i sprawach, albo, jak jeszcze mówią – po ich czynie w konkretnych okolicznościach historycznych. Zatem, dwóch znanych dowódców UPA – Ihor i Kropywa. Obaj wypili do dna gorzki kielich nieludzkich prób i niedoli, które przypadły im za życia, obaj już dawno spoczywają w ziemi. Dowódca Kropywa, znalazłszy się 13 czerwca 1944 roku (13 maja. – Przyp. H. D.) we wsi Kordyszów na Szumszczyźnie we wrogim okrążeniu i nie chcąc dostać się do bolszewickiej niewoli, wykonał testament naszych Wielkich Przodków – “lepiej martwym być, niż pojmanym,” i odebrał sobie życie. Bo on, jeszcze przebywając w Łuckim więzieniu NKWD (styczeń–czerwiec 1941 r.), twardo uświadomił sobie: normalny człowiek żyć w satanistycznym społeczeństwie, stworzonym przez rosyjskich bolszewików i ich podlizywaczy–katów, po prostu nie zdoła. A Łuka Pawłyszyn-Ihor, przybywszy do Lwowa, ukrył się i zaczął znowu nauczać. W krótkim czasie zrobił błyskotliwą karierę na niwie oświatowej – został dyrektorem szkoły, a z czasem i kierownikiem rejonowego wydziału oświaty. Poszedłem do szkoły w powojennym 1946 roku. Do 1956 r. uczyłem się w czterech różnych szkołach. Bardzo dobrze pamiętam, jakimi upokorzonymi wtedy byli nauczyciele z polskimi dyplomami. Nawet na stanowisko zastępcy dyrektora nie mogli kandydować. A tu nagle taki szalony wzlot! I dopiero wtedy, gdy po śmierci generała Szuchewycza do bezpieczniaków trafiło jego archiwum, Łuka Pawłyszyn został aresztowany. Odbył wieloletnie uwięzienie w bolszewickich GUŁAG-ach, i, uwolniwszy się, zdołał jeszcze razem ze swoim dalekim krewnym Wasylem Szczehliukiem dokonać zapisu swoich wspomnień. Zmarł on w 1987 r. Jego wspomnienia zostały wydane w 1992 r. we Lwowie staraniem i pod autorstwem Wasyla Szczehliuka. Czy dobrze znał Łuka Pawłyszyn-Ihor Kropywę i na ile można uważać za obiektywną tę negatywną charakterystykę, którą mu dał? Sądząc ze wspomnień Ihora, można wyciągnąć jednoznaczny wniosek: Kropywę znał powierzchownie i odnosił się do niego niechętnie, z antypatią. Dlatego też jego sądy o Kropywie noszą w większości subiektywny i negatywny charakter. Ten fakt, że Kropywa w tym czasie objął stanowisko Szefa Sztabu Grupy UPA-Południe, potwierdza w swoich wspomnieniach i Maks: “Dzień przed naszym odejściem z Kołodna wyjechał od nas do Galicji prokurator Smok oraz pułkownik Ihor, a jego miejsce zajął dowódca Kropywa”. Zatem, mamy ustalony z dwóch różnych niezależnych źródeł informacyjnych fakt przebywania Wasyla Procuka-Kropywy na stanowisku Szefa Sztabu Grupy UPA-Południe od początku marca 1944 r. Zaraz po wyjeździe Ihora, do wsi Kołodno podeszły przednie oddziały czerwonej armii i Grupa UPA-Południe weszła z nimi w starcie zbrojne, co wcale nie wchodziło w plany powstańczych dowódców. Aby oderwać się od nacierającego wroga i nie dać mu możliwości narzucenia walki w niekorzystnych dla powstańców warunkach na otwartym terenie, postanowiono przeprowadzić desperacki nocny marsz-bieg w północno-zachodnim kierunku przez wsie Stary Oleksiniec, Popowce – do wsi Lidychów. “Dalszym miejscem naszego krótkiego postoju była wieś Stary Oleksiniec. W tej wsi nasi medycy dawali nam dowódcom (na wszystkich nie wystarczyło szczepionki) ostatni zastrzyk przeciw tyfusowi. Broniąc się przed natarciem sowietów, zaczęliśmy przebijać się w kierunku wsi Popowce. W nocy, gdzieś o 2-ej godz., sowiety wstrzymały za nami pościg. Rozproszone nasze oddziały zebrały się we wsi Popowce. Przewodnik Lemisz, dowódca Enej oraz Kropywa odbywali jakąś ważną naradę. O 4-ej godz. rano wezwano mnie do sztabu. Przewodnik Lemisz opowiedział mi zatwierdzoną decyzję. Mam przejąć od Naływajki kureń oraz, przekroczywszy niemiecki front, udać się do Galicji. Ponieważ nie wykazałem szczególnej ochoty do wykonania tego trudnego zadania, dowódca Kropywa, odchodząc ze mną na bok, namawiał mnie, że innego wyjścia nie ma, oraz że właśnie ja muszę przejąć kureń. Kurenny Naływajko rzekomo słabo orientował się w warunkach walki partyzanckiej i jego, żeby się pozbyć, odsyłają w sprawach organizacyjnych do Galicji, do przewodnika Wołoszyna-Pawłenki. Dowódca Enej odchodzi na swoje stare miejsce (czyli na Krzemieniecczyznę. – M. P.) i ma tam się zakonspirować, a Kropywa oraz Lemisz podjadą razem z moim kureniem w stronę wsi Lidychów, gdzie mają pozostać. Nad ranem, zebrawszy kureń, wyruszyliśmy do wsi Lidychów. Dlaczegoż tak nalegał dowódca Kropywa na zmianie kurennego Naływajki? Ciąg dalszy nastąpi. Mapa bitwy pod Hurbami stworzona przez autora wspomnień o dowódcy Kropywie, jego syna Mykołę Procuka w 2004 r.
Tłumaczenie maszynowe
Anna STOLAROWA, członkini Proświty, m. Charków. Istota w tym, by nie nas łowili, a byśmy sami stali się łowcami! Wałerij Szewczuk
Aforyzm to słowo greckie, pojęcie zawierające głęboką myśl, wielowiekową mądrość ludową. Gatunek ten rozwinął się jeszcze w czasach antycznych. Pierwsze przykłady znajdują się u Hipokratesa (460–377 p.n.e.) – słynnego lekarza starożytnej Grecji, wyrafinowanego obserwatora i filozofa. W czasach antycznych aforyzmy zbierał także Arystoteles (384–322 p.n.e.) – jeden z wielkich uczonych i myślicieli starożytnej epoki. W dramatycznym poemacie Łesi Ukrainki „Kasandra” główna bohaterka „pisze księgę sybillińską na długim pergaminie”. W przenośnym znaczeniu „księgi sybillińskie” to proroctwo. Sybille w starożytnej Grecji to półlegendarne wieszczki, które wyrażały swoje proroctwa w formie aforyzmów. Swoją treścią aforyzmy zależą od epoki, która je zrodziła. Są one humorystyczne, historyczne, obyczajowe, sarkastyczne, o kobietach i małżeństwie, pouczające, filozoficzne, polityczne, społeczne itd. W najbardziej niesprzyjających czasach swojego rozwoju i bytu Ukraińcy nie tracili swojej mądrości i jak mogli, pozostawiali ją dla potomnych, jednocześnie przyswajając antyczną aforystykę, łącząc swoją mądrość z ogólnoludzką. Aforyzmy tworzono oddzielnie lub używano ich w książkach. Właśnie o takiej książce „Mądrość przedwieczna. Aforyzmy dawnych ukraińskich myślicieli XI – pocz. XIX wieku” będzie dalej mowa. Stworzył ją współczesny ukraiński klasyk, poeta, prozaik, historyk, tłumacz, kulturoznawca, literaturoznawca, autor prawie 200 książek i 500 rozpraw naukowych, Wałerij Ołeksandrowycz Szewczuk. O jego życiu dowiadujemy się z autobiograficznej opowieści-eseju „Na brzegu czasu”. Są to wspomnienia o studiach na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia T. H. Szewczenki, o atmosferze bytu studentów lat 60. XX wieku, co jest głosem epoki, kiedy w ukraińskim życiu społecznym zrodził się ruch szestdziesiatnykiw, który dał potężny impuls rozwojowi ukraińskiej myśli społecznej na wiele lat naprzód. Właśnie w tych latach (1968) pisarz zaczyna pracować nad powieścią-tryptykiem „Trzy liście za oknem”, która została uhonorowana dwiema najbardziej prestiżowymi nagrodami – Szewczenkowską oraz nagrodą Fundacji Antonowyczów. W tej powieści jest już wiele przypowieści i aforyzmów. Bohater utworu prowadzi dialog z Arystotelesem, zadając mu pytanie, czym jest dobroczynność. Filozof odpowiada aforyzmem – „nasze szczęście w działaniu, które zbiega się z dobro-czynnością”. I Demokryt mu wyjaśnia: „Nie osądzaj niczego, czego dzisiaj nie rozumiesz. I szczęście twoje będzie w tym, że nie osądzą ciebie”. W tej powieści główny bohater marzy o napisaniu dla świata dramatu lub wiązanki przypowieści, uroczyście nazywając ją „Mądrość przedwieczna”, to właśnie będzie mądrość, która nie tylko przekaże jego myśli innym ludziom, ale i na swój sposób oczyści go. Książka Wałerija Szewczuka „Mądrość przedwieczna” daje możliwość czytelnikom kształtować nowoczesne współżycie ze światem. Nagromadzony duchowo-intelektualny byt narodu ukraińskiego daje możliwość oczyszczenia swojej duszy i myśli. I. Aforyzm zaczerpnięto z utworu Heorhija Tyczynskiego-Ruteńca „Elegiakion”: „O, nędzny człowieku! Ty zła sobie tyle wyrządziłeś! Gorszych kar sam Pluton wymyślić, zapewne by nie mógł”. H. Tyczynski-Ruteniec (żył w I poł. XVI w.) – poeta, profesor poetyki i retoryki w Akademii Krakowskiej. Po wyjaśnienie treści aforyzmu trzeba się zwrócić do mitologii greckiej i historii. W utworze mowa o Zoilosie (IV–III w. p.n.e.), greckim poecie, filozofie i krytyku. Był on bardzo zazdrosnym, zjadliwym i czepialskim krytykiem. Swoim zachowaniem sam sobie sprawiał wiele nieprzyjemności. Pluton – władca podziemnego świata i królestwa zmarłych. Trafiając do podziemnego świata, dusze zmarłych stają przed sądem. Sędziowie (Minos, Eakos, Radamantys) wyznaczeni przez bogów decydują, jaką karę wymierzyć duszom. Kara bywa różna, w zależności od tego, jaki grzech odpokutowują. Na przykład Syzyf, budowniczy i król Koryntu, który rozgłosił plany bogów, zmuszony był wiecznie wtaczać na górę ciężki kamień, który po osiągnięciu szczytu znów spadał w dół i pracę trzeba było powtarzać. Danaidy leją wodę do bezdennej beczki. Danaos – syn egipskiego króla Bela, jego 50 córek zostało siłą wydanych za synów brata Danaosa, na polecenie ojca córki Danaosa (Danaidy) w noc poślubną zabiły swoich mężów, po śmierci za swój występek zostały ukarane napełnianiem wodą bezdennej beczki. Zatem w aforyzmie mowa o możliwie surowej karze dla Zoilosa za jego niedobre zachowanie. II. Aforyzm z poematu „Skarbnica drogich kamieni” Iwana Ornowskiego: Wiersza łagodna skromność i furia wrogują, Mars niezgodnie z Febem żyją i pracują. Iwan Ornowski (1651–1705) – rodem z Podola, poeta. Pierwsza jego książka poetycka „Niebiański Merkury” (1686 r.). Autor dobrze znał mitologię grecką, w każdym wersie poezji jest od jednej do trzech greckich nazw lub imion. W książce, z której zaczerpnięto aforyzm, mowa o tym, że samego autora sen zanosi na Helikon (siedzibę muz). Pierwszą spotyka Kalliope, muzę śpiewu i poezji epickiej, która „O bojach farsalskich nie chce czytać, / I zakrwawionej broni trojan wsławiać”. Ona łagodnym językiem wita przybysza – ukraińskiego poetę i mówi mu: „Niech ręka twoja zawsze do pracy ciąży – / Cnota z pracy na sławę nadzieję pielęgnuje”. Czyli Muza każe poecie śpiewać o swoim kraju. W aforyzmie postaciami są Mars i Feb (Apollo). Mars – bóg wojny, Apollo – bóg muzyki, każdy wykonuje swoją pracę, choć nie są zgodni w swoich poglądach. Apollo uważa, że „trzeba należycie szanować złoty czas – piękne godziny życia” i nie tracić go na kłótnie. III. Aforyzm ze zbioru „Zwierciadło od pisania boskiego” Antonija Stachowskiego: Bezpiecznie ten w imieniu swoim wiekuje, kogo uczona Klio na łonie pieści. Antonij Stachowski (rok urodzenia nieznany – 1740) – poeta, po studiach w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej przyjął zakonnictwo. Klio – muza historii i pieśni bohaterskiej, od jej uwagi zależy miejsce człowieka w historii. Treść aforyzmu jest taka – kto chce zostawić swoje imię w historii, ten powinien objawić się „przedobrym rządzeniem”. Wtedy ktoś napisze o tobie pieśń bohaterską – „Co może być na świecie chwalebniejszego w czasie, / jak być znacznym w rytmach rozumnych na Parnasie?”. IV. Aforyzm z poetyki „Ogród poetycki” Mytrofana Dowhałeśkiego: „Bachus i pieniądze, każdy to wie, naturę mądrych też zmieniają”. Mytrofan Dowhałeśki (lata życia – pierwsza połowa XVIII w.) – wykładał w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej kurs poetyki, pisząc do niego „Ogród poetycki, wyhodowany dla zbierania kwiatów i owoców wierszowanego i prozaicznego słowa”. Ten utwór to symboliczny wzorzec pisania, kiedy treść tworzono na ogrywaniu pojęć zakodowanych w zestawie gotowych i znanych każdemu ówczesnemu wykształconemu człowiekowi umownie-alegorycznych obrazów z mitologii antycznej. W „Poetyce” autor układa nawet słownik imion bogów antycznych używanych przez poetów. W utworze prawie wszyscy antyczni poeci, filozofowie, teolodzy uważani byli za bogów. Autor przytacza jeden przykład, jak Aleksander Macedoński cenił poezję – z drogocennych łupów Dariusza przeznaczył bardzo drogą szkatułkę ze złotem i gemami do przechowywania poematów Homera. Przeznaczenie poezji M. Dowhałeśki wywodzi za Arystotelesem – „to pożytek i naprawa obyczajów”, dokładniej poezja ma „pouczać, wzruszać i zabawiać”. Bachus – grecki bóg roślinności, winiarstwa. Misteria poświęcone Bachusowi przechodziły w szaleńcze orgie, uwalniając człowieka od zwykłych obowiązków i zakazów. Treść tego aforyzmu wyjaśnia jeszcze jeden aforyzm w tej poetyce – „wszędzie na świecie władza Bachusa, on panuje wszędzie”. W poetyce jest wskazówka – „kiedy dużo będziesz pił, nie skończy się dobrze; jakaż to u was cześć dla Bachusa? Cześć oddajecie wtedy, jak na ziemi leżycie”. V. Aforyzm z utworu „Plutarchowa książeczka o spokoju duszy” Hryhorija Skoworody: „To nawet dobrze, że Diogenes był skazany na wygnanie, tam on zabrał się do filozofii”. Hryhorij Sawycz Skoworoda (3.12.1722 – 9.11.1794) – wybitny ukraiński filozof, pisarz-oświeceniowiec. Uważał on aforyzmy za poetyckie ucieleśnienie mądrości ludowej. Swoje wypowiedzi, myśli i spostrzeżenia często wyrażał w utworach w gatunku aforyzmów. Diogenes (400–325 p.n.e.) – grecki filozof, który lekceważąc wygody życia, według legendy, mieszkał w beczce, w dzień chodził z latarnią, szukając prawdziwego człowieka. H. Skoworodę przyciągał etyczny ideał Diogenesa, jego pogarda dla potrzeb materialno-cielesnych. Przestrzegał swojego ucznia o dorobku literackim Ołeha Krysztala, w szczególności o jego powieściach „Do śpiewu ptaszków. Prywatna podróż do siebie” oraz „Homunkulus”. Na spotkanie przybyli znani naukowcy-literaturoznawcy, doktoranci oraz koledzy-neurofizjolodzy. Swoimi myślami-refleksjami z obecnymi podzielili się Dmytro Drozdowśkyj, Rusłan Tkaczuk,
Mychajła Kowalynskiego, aby ten ostrożnie wybierał sobie przyjaciół – „Prawdziwie dobry człowiek zdarza się rzadziej niż biała wrona. Aby znaleźć takiego człowieka, będziesz potrzebował wielu latarni Diogenesa”. W tym samym utworze H. Skoworoda, cytując Diogenesa, wyraża przyjacielowi swoje filozoficzne pojęcie dobrego człowieka – „Dobrego człowieka każdy dzień to święto”. Nie wiemy, czy ta legenda jest prawdziwa, ale filozofem Diogenes był sławnym. VI. Aforyzm z kursu „Filozofia arystotelesowska” Mychajła Kozaczynskiego: Nie dziwota, jeśli odejdziemy od nauki, gdy jest mało wiarygodna. Mychajło Kozaczynski (1699–1755) – filozof, poeta, dramaturg, oświeceniowiec. Urodził się w mieście Jampol na Podolu, profesor Akademii Kijowskiej. Jedna z najbardziej znanych prac to „Filozofia Arystotelesa według rozumowania perypatetyków”. Perypatetycy (od greckiego – przechadzać się) to zwolennicy nauki Arystotelesa, otrzymali tę nazwę dlatego, że lubił on przechadzać się ze swoimi uczniami podczas filozoficznych rozmów. Arystoteles był bardzo popularny w Akademii Kijowskiej. Wszyscy znali jego definicję, że retoryka – „to zdolność widzenia lub wymyślania tego, co w każdej rzeczy i pytaniu jest prawdopodobne”. W systemie rozważań Arystotelesa powstał przytoczony aforyzm. Wymieniliśmy tylko kilka nazwisk autorów, z których utworów przytoczono aforyzmy. W książce „Mądrość przedwieczna” znajduje się 142 ukraińskich działaczy kultury – zarówno dobrze znanych (Iwan Mazepa, Pyłyp Orłyk, Iwan Kotlarewski), jak i mało znanych lub zupełnie nieznanych, oraz 3048 aforyzmów. Wszystkie te książkowe aforyzmy to realne zabytki zdolności narodu ukraińskiego do myślenia, co jest świadectwem jego cywilizacyjności. Te boskie starodawne aforyzmy zostały stworzone przez naszych przodków na poziomie europejskim i poświadczają ich światowe znaczenie. Książka Wałerija Szewczuka „Mądrość przedwieczna” to swoista antologia ukraińskiego aforyzmu, która pozwala odtworzyć obraz ukraińskiej mądrości z wykorzystaniem antycznej mitologii. Arif Dżamil ogły Gulijew oraz inni uczestnicy spotkania. Ołeh Krysztal chętnie odpowiedział na wszystkie pytania obecnych. Ta rozmowa pomogła każdemu lepiej zrozumieć siebie, zajrzeć w głąb swojego „Ja”, odbyć „prywatną podróż do siebie”. Według informacji Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Dniami w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbył się dialog naukowy „Po co nam dano Słowo?”. Jest to kolejne wydarzenie w muzealnym cyklu „Dialogi literackie i naukowe”. Tym razem do muzeum na rozmowę przybyli akademicy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoła Żulynski i Oleh Krysztal. Wyjątkowość wydarzenia polegała na tym, że o Słowie rozmawiali humanista i neurofizjolog. Dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, częsty gość muzeum, dobrze znany w kręgach literackich i naukowych Mykoła Żulynski spotkał się z światowo znanym ukraińskim neurofizjologiem, członkiem Europejskiej Akademii, „naukowcem-jasnowidzem”, badaczem tajemnic ludzkiego mózgu Olehem Kryształem. Omawiano kwestie wzajemnego powiązania świadomego i podświadomego, sposobu działania ludzkiego mózgu, zjawisk duszy, wiary, twórczości. Mówiono także i
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
libretto i staram się nie zmieniać materiału muzycznego. Chyba że stosuję dość tradycyjne skróty (na przykład skrócenie strett). Praca była dla mnie interesująca również dlatego, że po raz pierwszy w życiu przygotowywałem inscenizację bliską historyczności. Choć oczywiście steatralizowaliśmy całe widowisko, były pewne umowności. Sam spektakl to raczej stylizacja okresu, w którym rozgrywają się wydarzenia „Trubadura”. Nie jesteśmy muzeum, nie możemy i właściwie nie powinniśmy kopiować ówczesnej przestrzeni... Decyzja dotycząca kostiumów i scenografii należy do genialnej, moim zdaniem, artystki naszych czasów w świecie teatralnym Marii Lewyckiej. A bagaż wiedzy, który posiada również w planie historycznym, był dla mnie bardzo przydatny. Wielu szczegółów wcześniej po prostu nie znałem... Z dyrygentem-inscenizatorem Mykołą Diadiurą współpracował kiedyś dawno temu mój ojciec. Grali razem w orkiestrze dętej. A moja współpraca z panem Mykołą miała miejsce po raz pierwszy. To muzyk najwyższego poziomu, wspaniały dyrygent i bardzo demokratyczny. Praca z nim była niezwykle interesująca. Chórmistrz-inscenizator Bohdan Plisz – uważam, że jest to obecnie jeden z najlepszych chórmistrzów w Ukrainie. Chcę zaznaczyć niezwykle wysoki poziom chóru Opery Narodowej. Śpiewakom „płoną” oczy. Chcą coś robić. W spektaklu jest kilka scen batalistycznych, w których na miecze i włócznie walczą właśnie chórzyści, a nie zaproszeni ludzie. Bardzo spodobał im się ten pomysł. Dwa-trzy razy w tygodniu przeprowadzano z nimi specjalne zajęcia. Wyszło widowiskowo. Nigdy nie jestem zadowolony ze swojej pracy w stu procentach. Nie wszystkie zamysły udało się zrealizować w pełni. Ale w zasadzie jestem zadowolony z rezultatu, to bardzo przydatne dla mnie doświadczenie. Myślę, że wyszła emocjonalna, żywa inscenizacja, nazwijmy ją „hiperbolizowaną rzeczywistością”. Mam umowę z Operą Narodową, że będę przyjeżdżał do teatru, aby wprowadzać nowych artystów do partii i utrzymywać jakość inscenizacji na należytym poziomie. Oczywiście jest jeszcze chęć pracy z Operą Narodową Ukrainy. W końcu to główna scena operowa kraju. Obecnie mam kilka ciekawych propozycji dotyczących kolejnych inscenizacji w innych teatrach. Ale konkretyzować je jeszcze za wcześnie. W rodzinnej Operze Kijowskiej pracuję obecnie nad bieżącym repertuarem, wprowadzaniem nowych wykonawców, nad inscenizacją baletu „Dziadek do orzechów Hoffmanna” oraz inscenizacją operową „Falstaff”.
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowej Operze Ukrainy odbyła się premiera opery Giuseppe Verdiego „Trubadur”. Inscenizacja poświęcona jest 100. rocznicy urodzin wybitnego chórmistrza Lwa Wenedyktowa. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru Opera „Trubadur” to jedna z najjaśniejszych oper Giuseppe Verdiego. Jest to romantyczny dramat z zawiłą intrygą, krwawym rozwiązaniem, nieodzownymi pojedynkami, zemstą, trucizną i fatalnymi tajemnicami; z ostrymi sytuacjami scenicznymi i prawdziwym wrzeniem namiętności. Muzyka opery jest bogata w piękne, swobodnie płynące melodie, z których wiele stało się dziś powszechnie znanych i uwielbianych na całym świecie. Wszystkie wydarzenia w operze rozgrywają się w Hiszpanii w XV wieku, gdzie toczy się walka okrutnego hrabiego di Luny ze szlachetnym trubadurem Manrikiem o miłość pięknej Leonory. Opera „Trubadur” to obraz miłości, zdrady i zemsty, który ukazuje siłę uczuć w kontekście nieodpartych okoliczności, gdzie każdy bohater staje przed trudnym wyborem i tragicznymi konsekwencjami swoich działań. – Co roku wypuszczamy jedną lub dwie premiery operowe, odnawiając nasz stały repertuar – opowiedział Anatolij Sołowjanenko, artysta ludowy Ukrainy, dyrektor artystyczny opery. – I oczywiście, podejmując decyzję o tym, co będziemy wystawiać dalej, podchodzimy do tego niezwykle starannie. Staramy się wybierać te dzieła, które są najciekawsze i zostaną najlepiej wykonane przez zespół solistów i wykonawców, których obecnie mamy w teatrze. Oczywiście są to dzieła należące do skarbca światowej klasyki operowej i niemal każdy potężny teatr operowy koniecznie ma te dzieła w swoim repertuarze. Jest nam miło, że po 20 latach od czasu, gdy opera „Trubadur” była w naszym repertuarze w poprzedniej inscenizacji, znów do niej wracamy w nowym reżyserskim odczytaniu, z nowym składem wykonawców. Bo oprócz Ałły Pozniak, Serhija Mahery i Tetiany Piminowej nikt w poprzedniej inscenizacji nie brał udziału. Nowy skład realizatorów to: Marija Łewytska (scenografka), Bohdan Plisz (chórmistrz-realizator), Mykoła Diadiura (dyrygent-realizator) i Witalij Pałczykow (reżyser-realizator). Dlatego mieliśmy wszelkie podstawy, by liczyć na to, że tak trudne dzieło jest w naszym zasięgu. To wspólny ukraińsko-włoski międzynarodowy projekt, który zrealizowaliśmy z naszym wieloletnim partnerem – Instytutem Kultury Włoskiej w Kijowie. Przez kilka sezonów z szeregu obiektywnych przyczyn (covid, pełnoskalowa inwazja) pracowaliśmy sami, a obecnie wznawiamy naszą współpracę z tą instytucją i właściwie z wielką przyjemnością włączamy się w tę pracę. Nieprzypadkowo powierzyliśmy inscenizację Witalijowi Pałczykowowi. To utalentowany reżyser, mój kolega, który ma już poważny dorobek w zespole Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu, gdzie pracuje jako główny reżyser. Dobrze i subtelnie rozumie dramaturgię muzyczną, dramaturgię operową. To doświadczony specjalista i reżyser. Przez cały czas, odkąd pracuję jako kierownik zespołu operowego, zapraszam do teatru różnych reżyserów. Nigdy nie chciałem widzieć Narodowej Opery Ukrainy jako teatru jednego reżysera. Interesuje mnie, gdy z naszym zespołem pracują różni reżyserzy. Tamara Trunowa wystawiła u nas jeden spektakl, Oksana Taranenko – dwa. Teraz pracuje Witalij Pałczykow. „Razem…” Pod takim tytułem w Muzeum Pisanki otwarto wystawę, która reprezentuje niewielką część dorobku artystycznego wykładowców Kosowskiego Instytutu oraz Kolegium Zawodowego Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych: Rusłany, Iwana i Ołeksandra Zacharkiwów. W muzeum twórcza rodzina zaprezentowała prawie 270 prac, w każdej z których poprzez twórcze przemyślenie, własne postrzeganie świata i interpretację najlepszych wzorców sztuki ludowej Huculszczyzny oraz głęboką wiedzę fachową zdobytą w Kosowie, artyści harmonijnie połączyli nowatorstwo z tradycją, odzwierciedlili swój autorski styl. Pani Rusłana na kruchej skorupce wypisuje filigranowe kompozycje pisankowe, którym właściwy jest szlachetny koloryt. Współczesne odczytanie malowanej ceramiki huculskiej znalazło odzwierciedlenie w dekoracyjno-użytkowych wyrobach garncarskich pana Iwana. Nowych form nabrało też tradycyjne huculskie mosiężnictwo w wykwintnej biżuterii pana Ołeksandra. Oksana JASIŃSKA, kierowniczka Muzeum Pisanki Zdjęcie Jaremy PROCIWA W przyszłym sezonie pracować będzie Iwan Urywśkyj, z którym prowadzimy obecnie finałowe rozmowy dotyczące wystawienia opery „Opowieści Hoffmanna” Offenbacha. Mieliśmy wstępne porozumienie, że tę pracę wykona angielski reżyser Tony Palmer. Ale najpierw wtrącił się covid, potem zaczęła się wojna na pełną skalę. A maestro Palmer to człowiek w podeszłym wieku i w tych wszystkich okolicznościach nie będzie mógł zrealizować tej inscenizacji. Jako kierownik zespołu operowego rozdzielałem partie i rozwiązywałem wszystkie te kwestie, które pojawiają się w bieżącej pracy nad spektaklem. Staram się stworzyć maksymalnie komfortowe warunki zarówno dla wykonawców, jak i dla zaproszonego reżysera. Jestem całkowicie zadowolony z rezultatu. Uważam, że zarówno zespół teatru, jak i Witalij Pałczykow zrobili wszystko, co możliwe, aby stworzyć jakościowy produkt. Myślę, że najbardziej wymownym potwierdzeniem tego jest to, jak operę odbierali widzowie. Jak już powiedziałem, jednym z kolejnych projektów będą „Opowieści Hoffmanna”. Kiedy ta opera ujrzy światło rampy, zależy od Iwana Urywśkiego. Obecnie jest on bardzo rozchwytywanym reżyserem zarówno w teatrach dramatycznych, jak i już w muzycznych. Niezwykle miło mi, że reżyserii teatru muzycznego uczyłem go właśnie ja. Wspólnie z Ambasadą Wielkiej Brytanii na Ukrainie pracujemy nad przygotowaniem „Requiem wojennego” Benjamina Brittena na trzecią rocznicę pełnoskalowej inwazji. To projekt na dużą skalę. I równolegle, na nasze zamówienie, ukraiński kompozytor Ołeksandr Rodin pisze operę „Konotopska wiedźma”. Gdy tylko materiał muzyczny będzie gotowy, zespół teatru przystąpi do scenicznej realizacji tego dzieła. Mam też własne pomysły dotyczące nowych inscenizacji. Myślę, że ostatecznie określę się z zamysłem do końca tego sezonu teatralnego. – Powiem szczerze, nawet nie wyobrażałem sobie, że mogę podjąć się wystawienia tak trudnego, ale bardzo pięknego i ciekawego dzieła – kontynuował rozmowę Witalij Pałczykow, reżyser-realizator, główny reżyser Opery Kijowskiej. – To labirynt, w którym niezwykle ciekawie jest zarówno błądzić, jak i znaleźć sposób, by z niego wyjść. Mogę powiedzieć, że propozycja od Narodowej Opery Ukrainy stała się dla mnie całkowitym zaskoczeniem. To było mniej więcej rok temu. Podczas próby opery „Wesele Figara” w moim macierzystym teatrze zadzwonił do mnie dyrektor artystyczny opery Narodowej Opery
Ukrainy Anatolij Sołowjanenko i zaproponował zrealizowanie wystawienia „Trubadura”. Na pytanie „ile mam czasu do namysłu?” usłyszałem „niewiele”. Wtedy od razu odpowiedziałem, że spróbuję podjąć się tego bardzo trudnego, ale bardzo ciekawego zadania twórczego. Jestem wdzięczny Anatolijowi Anatolijowyczowi za zaufanie! Potem było spotkanie z Petrem Czupryną (dyrektor generalny – kierownik artystyczny Narodowej Opery Ukrainy) oraz Anatolijem Sołowjanenkiem, na którym zaproponowano mi dwa składy wykonawców oraz zespół realizatorów z artystką Marią Łewytską, dyrygentem-realizatorem Mykołą Diadjurą oraz chórmistrzem-realizatorem Bohdanem Pliszem... Próby w statusie zaproszonego reżysera to zupełnie inny proces. W swoim teatrze wiem, co i jak się dzieje, kto za co odpowiada, a tutaj, oczywiście, musiałem ze wszystkim i wszystkimi się zapoznać. Śpiewaków znałem praktycznie wszystkich, z kilkoma z nich już wcześniej pracowałem. A jeśli chodzi o służby i komunikację, to tutaj wszystkiego uczyłem się praktycznie od zera. Pierwsza próba była dla mnie odpowiedzialnym zadaniem, starannie się do niej przygotowywałem. Wyjście na scenę, która jest chyba dwa czy trzy razy większa niż w naszym teatrze, było trochę przerażające. Przyjechałem godzinę wcześniej, żeby pochodzić, popatrzeć. Na tę próbę specjalnie wybrałem, jak mi się wydaje, najtrudniejszą scenę „Obóz cygański”, żeby od razu zrozumieć całą złożoność pracy z chórem liczącym 80 osób. Ale kiedy zaczęła się próba, uspokoiłem się i zrozumiałem, że wszystko będzie dobrze... Początkowo artyści i ja przyglądaliśmy się sobie nawzajem. Przeważnie są to wykonawcy ze znanymi nazwiskami, bagażem wiedzy, doświadczeniem. Ktoś już wykonywał tę partię w Kijowie, a ktoś za granicą. Na przykład Ałła Pozniak zdążyła wziąć udział jeszcze w poprzedniej inscenizacji „Trubadura” w Narodowej Operie Ukrainy wiele lat temu. Przyszedłem ze swoim pomysłem i trzeba było przekonać aktorów oraz sprawić, by zaczęli mi ufać, i żebyśmy zaczęli rozumieć oraz czuć siebie nawzajem. Wydaje się, że nam się to udało. Na każdej próbie staraliśmy się szukać ciekawych rozwiązań scenicznych, które odpowiadałyby mojemu zamysłowi i jednocześnie nie niwelowały indywidualności każdego śpiewaka. Jak każdy reżyser, mam swój styl inscenizacyjny. Wiem, czego chcę od wystawienia, ale zawsze daję możliwość śpiewakowi zrealizować się wewnątrz koncepcji, którą proponuję. Praktycznie nigdy nie zmieniam
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wierzą w moc pogańskich bogów, a zatem noszą przy sobie amulety z wizerunkami pogańskich znaków, takich jak „Tarcza wojownika Jarowrat” na srebrnym wisiorku, czy też wisiory z wizerunkami znaków-amuletów Peruna lub Dadźboga. Takie amulety często wykorzystywali kozacy-charakternicy jeszcze w latach wojny narodowowyzwoleńczej XVII wieku. Zarówno w czasach kozaczyzny, jak i obecnie, amuletem dla Ukraińca jest rzecz, która od dawna zaliczana jest do silnych przedmiotów magicznych. Takim przedmiotem, co dziwne, może być srebrny kolczyk w kształcie półksiężyca. Ten tradycyjny kozacki atrybut to symbol wolnego człowieka. Oprócz silnej mocy magicznej kolczyk, zgodnie z notatkami historycznymi, „był niezastąpioną rzeczą w wyprawie. Z jego pomocą kozacy odkażali wodę, jeśli musieli pić z nieznanego źródła”. I teraz wśród ukraińskich obrońców spotykamy tych, którzy wyznają kozacki zwyczaj wojenny. Ale zarówno wtedy, jak i teraz, bardzo często wewnętrzny stan miłości do swojej rodziny, do ukochanej żony-berehyni i dzieci jest tymi niewidzialnymi motorami dzielnych czynów obrońcy Ojczyzny. Tak więc fotografie z wizerunkami bliskich również często bywają motywatorami wytrwałości i męstwa wojownika lub nawet swoistymi amuletami. A jeśli któryś z wyżej wymienionych amuletów wojownikowi przysłała ukochana lub podarowali ludzie o jasnych intencjach niesienia pomocy, wtedy ten amulet nabiera jeszcze sakralnej mocy z bliskich sercu brzegów. Dlatego nieprzypadkowo w języku ukraińskim słowa „oberih” (amulet), „berehynia”, „berehty” (chronić) oraz „bereh” (brzeg) mają wspólny rdzeń, tak jak my wszyscy mamy wspólny cel: zwyciężyć i uchronić naszą tożsamość, naszą Niepodległość, nasze prawo do mówienia w ojczystym języku na ojczystej ukraińskiej ziemi, pamiętać o swoich amuletach, zwyczajach i tradycjach. Sława Ukrainie! Sława Siłom Zbrojnym Ukrainy!
Tłumaczenie maszynowe
Lalki-motanki z nici. Zdjęcie Olhy Sobkowycz
Myron FEDORIW
Nieodłącznym składnikiem ukraińskiej kultury są amulety. W Wielkim słowniku wyjaśniającym czytamy: „Oberih, obereha, r.m., dial. – pradawny amulet szczęścia, talizman; znak dobra i siły, obrońca przed nieszczęściami”. Jeszcze od czasów kozactwa wojownicy przed wyprawą otrzymywali od matki lub ukochanej ręcznik-przewodnik, drewniany krzyżyk, małą ikonkę oraz mały modlitewnik, które służyły jako swoiste amulety i do dziś pomagają wierzącym rodakom bronić ojczystej ziemi przed hordą okupantów. Od dawna ludzie wierzyli w moc amuletów, a zatem znali się na rzeczach, które miały znaczenie i sens w życiu każdego. Z pokolenia na pokolenie na ukraińskich ziemiach przekazywano sakralne prawdy o sile tego czy innego symbolu, który wyszywano na koszuli czy ręczniku, który można było przedstawić na bransoletce czy pisance, aby chronił przed nieczystym i pomagał niewidzialną siłą wojownikowi przeżyć i powrócić po wojnie do rodzinnego brzegu. Więc i teraz, tak jak setki lat temu, darują wojownikowi-obrońcy bransoletkę, wykonaną własnymi rękami. Bransoletka powtarza swoim kształtem słońce. A na Ukrainie zawsze słońcu nadawano wielkie znaczenie. Przecież „póki ono świeci, to bać się nieczystego nie trzeba, wszystkie czarty i demony wychodzą, kiedy słońce zachodzi”. Wtedy właśnie wchodzi w swoją moc rzecz, która jest stworzona w formie koła, a zatem jest niewidzialnym obrońcą przed nieszczęściami i niepowodzeniami. Bransoletki są obecnie bardzo popularne. Wytwarzają je w różnych wariacjach, a niebiesko-żółte splecione bransoletki pełnią nie tylko funkcję amuletu, ale też pomagają uczniom i studentom zbierać środki na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Tysiące takich bransoletek wędrują po Europie i Ameryce, jednocząc w krąg zwolenników niezłomnej Ukrainy większość mieszkańców cywilizowanego świata. Jeszcze jednym rozpowszechnionym amuletem, który prezentuje Ukrainę na świecie i który jest poszukiwany wśród naszych obrońców, są lalki-motanki. Zgodnie z technologią takie lalki-motanki wykonuje się bez twarzy i z reguły bez ani jednego supełka. Niebiesko-żółte lalki-motanki, wykonane w formie aniołów stróżów, mają również niemały popyt wśród naszych obrońców. „Osobliwość takich amuletów-aniołów – zaznacza mistrzyni ze wsi Lehedzyne w rejonie humańskim Olha Sobkowycz – polega na tym, że są one małe i w formie broszki. Są wygodne, bo wojownicy przypinają je w kieszeni”. To, że są w formie broszki i mogą być przypięte w kieszeni, a zatem nie zgubią się – ma niemało pozytywnych opinii i niemały popyt. Pani Ola chętnie dzieli się sekretami wykonania takich aniołów stróżów ze swoimi przyjaciółmi w sieci Facebook. Również każdy chętny może dołączyć do tej sprawy, przeglądając na YouTube jej warsztaty. Niemało warsztatów prowadzi pani Ola także dla dzieci osób przymusowo przesiedlonych. Wspomina: „Kiedy robimy takie amulety dla wojowników razem z dziećmi, to dzieci bardzo poważnie do tego podchodzą i wierzą, że to amulety. Dzieci potem przekazują takie amulety tym wolontariuszom czy centrom wolontariackim, które są w pobliżu w różnych miastach. Podczas wykonywania amuletów wkładamy swoje myśli i życzenia – chcemy, żeby u naszych obrońców wszystko było dobrze, żeby wrócili żywi”. Rzeczywiście, wykonane amulety z pozytywnymi intencjami niosą w sobie energię, która chroni. Od niedawna pojawiły się i są szeroko wykorzystywane całe serie amuletów ochrony i honoru dla naszych obrońców, wśród których wyszyty
Lalki-motanki od Olhy Sobkowycz
Amulet Dadźboga amulet „Wojownik światła” oraz wyszyty z koralików, amulet z narodowym Godłem Ukrainy, amulety z wizerunkiem wielkich męczenników chrześcijańskich i inne. Przy nowoczesnych technologiach dla naszych dzielnych wojowników wytwarza się także amulety w formie nieśmiertelników. Na takim nieśmiertelniku możemy zauważyć z jednej strony ikonkę, a z drugiej potężnym laserem wygrawerowano dane osobowe obrońcy, albo też na nieśmiertelniku można przeczytać modlitwę „Ojcze nasz”. Mocna i ognioodporna matowa stal, z której wykonany jest nieśmiertelnik, nie błyszczy i nie migocze na słońcu oraz ma funkcję ochronną przed jakimkolwiek wpływem mechanicznym. Mówią, że do takiego amuletu już przyzwyczaili się nasi obrońcy w ciągu tych już prawie trzech lat pełnoskalowej inwazji. Także wśród obrońców ma rozpowszechnienie amulet-wisiorek, wykonany w formie zwoju, na którym wygrawerowano modlitwę wojownika: „Boże, chroń wojownika, mocą Czcigodnego Życiodajnego Twego Krzyża, pod opieką Twoją świętą chroń od lecącej kuli, strzały, miecza, ognia, od śmiertelnej rany, wodnego potopu i marnej śmierci. Amen”. Są i ci obrońcy, którzy wie-
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Tataryn Wira Iwaniwna — 300 hrywien. 2. Bocij Semen — 440 hrywien. 3. Durbak Borys Ołeksandrowycz — 500 hrywien. 4. Hryhorenko Wiktor Jakowycz, Hryhorenko Ludmyła Iwaniwna — 200 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe