Ministerstwo Kultury Ukrainy przeprowadziło forum „Ukraiński – język silnych”, na którym zgromadzono przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, instytucji państwowych, mediów oraz biznesu. Omówiono strategiczne zadania władz, przyszłe projekty, dyskutowano o wpływie mediów na język. Nagrodzono również inicjatywy wspierające język ukraiński, wybrane przez niezależne jury. Wicepremier ds. polityki humanitarnej – minister kultury Ukrainy Tetiana Bereżna podkreśliła, że język ukraiński jest symbolem wolności. „Dzisiaj możemy swobodnie mówić, tworzyć, pisać po ukraińsku. To luksus, którego nie mieli nasi przodkowie. Musimy być godni tych, którzy o to walczyli. Język to nie tylko narzędzie komunikacji. To sposób na wyrażenie swoich wartości, swojego stanowiska, swojej tożsamości” – powiedziała szefowa Ministerstwa Kultury Ukrainy. Podczas panelu dyskusyjnego „Język jako strategiczny zasób państwa” Tetiana Bereżna opowiedziała o opracowanym projekcie ustawy, który wprowadza poprawne tłumaczenie Europejskiej karty do ukraińskiego ustawodawstwa, usuwa nieścisłości terminologiczne i wyklucza język rosyjski z. Ciąg dalszy na str. 2. Inf. własna. skrzypek, kompozytor, pedagog, kulturoznawca, Jurij Piżuk – przewodniczący Związku Zawodowego Pracowników Instytucji Państwowych Ukrainy, poeta, działacz społeczny, Olha Chodacka – poetka, pedagożka, popularyzatorka normatywnego języka ukraińskiego w mediach społecznościowych, Jurij Mosenkis – językoznawca, profesor katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej KNU imienia Tarasa Szewczenki, Taras Janycki – jeden z najbardziej znanych bandurzystów świata, zasłużony artysta Ukrainy, profesor, solista Kijowskiego Akademickiego Zespołu Muzyki Ukraińskiej „Dniepr”, który swoim występem stworzył atmosferę głębokiej duchowej siły. Szczególnie wzruszającym momentem było wręczenie legitymacji członkowskiej proświcianinowi Petrowi Tiunkinowi – producentowi telewizyjnemu, kaznodziei chrześcijańskiemu. W części publicystycznej wybrzmiały głębokie wystąpienia na temat współczesnych wyzwań socjolingwistyki i psychologii młodzieżowych trendów kulturowych. A numery literacko-muzyczne, poświęcone wybitnym postaciom ukraińskiej kultury, nauki i duchowości, stworzyły prawdziwą atmosferę inspiracji i dumy ze słowa ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się akcja edukacyjno-artystyczna „Pod znakiem Nestora Latopisarza” w ramach projektu wędrownego klubu dyskusyjnego „Kijowski krąg”. Wydarzenie zorganizowała kijowska „Proświta” we współpracy z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Impreza została poświęcona Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego – świętu, które przypomina, że język jest nie tylko środkiem porozumiewania się, lecz także duchowym kodem narodu. Ideą akcji było podkreślenie wyjątkowego historycznego znaczenia języka i piśmiennictwa ukraińskiego w kształtowaniu naszego etnosu, nowoczesnego narodu i współczesnego państwa. W programie artystycznym udział wzięli: Pawło Mowczan – przewodniczący OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, poeta, działacz społeczny, Iwan Zajec – ukraiński polityk, działacz społeczny, Kyryło Stecenko –
Tłumaczenie maszynowe
Dokończenie. Pocz. na str. 1. listy języków wymagających ochrony. Pozwoli to skutecznie chronić ukraińską przestrzeń językową i poprawnie wypełniać zobowiązania międzynarodowe. Obecnie trwają konsultacje w sprawie włączenia projektu ustawy do porządku obrad Rady Najwyższej. Zastępczyni Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Ołena Kondratiuk podkreśliła, że Rada Najwyższa w ciągu ostatnich lat przyjęła szereg kluczowych ustaw dla wzmocnienia statusu języka ukraińskiego — od ustawy o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego w 2019 roku po decyzje wspierające wydawnictwa książkowe, kinematografię i instytucje kultury. Według niej kolejnymi ważnymi krokami będą doskonalenie terminologii prawniczej i wojskowej, jakościowe tłumaczenie aktów normatywno-prawnych w ramach integracji europejskiej, a także wprowadzanie feminatywów. Szczególną uwagę poświęciła stworzeniu nowoczesnego kodu wizualnego języka ukraińskiego – rozwojowi projektowania krojów pisma i jakościowych treści w języku ukraińskim. „Język jest obecnie ogromną wartością, którą musimy przede wszystkim szanować” – podkreśliła Ołena Kondratiuk. Do dyskusji dołączyli również: Pełnomocniczka ds. ochrony języka państwowego Ołena Iwanowśka, zastępczyni ministra edukacji i nauki Anastasija Konowałowa, przewodnicząca Komisji Narodowej ds. Standardów Języka Państwowego Julija Czernobrow, przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeksandr Alfiorow, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko i inni. W ramach Forum odbyły się dyskusje tematyczne poświęcone roli języka ukraińskiego w mediach, biznesie i technologiach. Program Forum zakończyło specjalne wydarzenie „Inicjatywa Językowa”, podczas którego w partnerstwie z Ukraińską Narodową Agencją „Ukrinform” zaprezentowano najskuteczniejsze projekty skierowane na popularyzację języka ukraińskiego. Forum „Ukraiński – język silnych” zostało zorganizowane przez Ministerstwo Kultury Ukrainy wspólnie z Narodową Komisją ds. Standardów Języka Państwowego, przy udziale czołowych ekspertów, naukowców, mediów i organizacji społecznych. Według informacji z oficjalnej strony internetowej Ministerstwa Kultury Ukrainy. Wśród opinii na temat wydarzenia redakcja wyróżniła wpis na Facebooku znanego publicysty, eksperta ds. polityki językowej Tarasa Marusyka, zapraszamy do lektury. Osłabianie języka jest niebezpieczne. Postawię kilka ważnych akcentów. Na samym początku prowadzący Serhij Stukanow zadał trzy pytania nowej wicepremier – minister kultury Tetianie Bereżnej: 1) o projekt ustawy z nowym tłumaczeniem Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych, który zdjęto (lub zdejmuje się) z rozpatrzenia; 2) o finansowanie języka; 3) o Zarząd Języka Państwowego. Uważnie słuchałem pani Bereżnej i zaniepokoiła mnie umiejętność odpowiadania na pytania bez udzielania odpowiedzi. Po pierwsze, pomimo ogólnej obietnicy dalszego wspierania projektu ustawy, nie ma pewności, że przyniesie to rezultat, ponieważ nie jest to tylko jej odpowiedzialność, ale także premiera, a także członków rządu, przede wszystkim wicepremiera Tarasa Kaczki i przewodniczącego Państwowej Służby ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia Wiktora Jełenśkiego. Dlaczego? Zastąpienie zniekształconego tłumaczenia Karty przygotowywano w Ministerstwie Kultury, a odpowiedzialność za procedurę doprowadzenia projektu ustawy do Rady Najwyższej i wsparcie aż do głosowania na sali spoczywa na wicepremierze ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej. Otóż właśnie ta dwójka zdecydowała o zachowaniu w Karcie języka rosyjskiego. A doradza im, najwyraźniej, ta sama osoba, która była przy poprzedniczce T. Kaczki, Oldze Stefaniśzynie – kierownik Biura Koordynacji Integracji Europejskiej i Euroatlantyckiej Ołeksandr Ilkow (teraz Olha Stefaniśzyna broni interesów narodowych na stanowisku ambasadora w Waszyngtonie). Po drugie, odpowiedź na temat finansowania języka można znaleźć, jak twierdziła pani T. Bereżna, w różnych programach budżetowych. Jednocześnie zapowiedziała niezrozumiały program „1000 godzin treści”. Nie wyjaśniono, czy jest to w ramach programu państwowego o wsparciu języka ukraińskiego na 7,5 miliarda hrywien do 2030 roku, czy jest to osobny budżet. Swoją drogą, o programie już pisałem. Sam w sobie program to jakaś „potiomkinowska” dekoracja. Zaplanowano tam na bezpłatne kursy języka ukraińskiego odznaczonego orderami „Za Zasługi” wszystkich trzech stopni oraz licznymi nagrodami literackimi, w szczególności założoną przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” nagrodą imienia Borysa Hrinczenki. Swoje prace literaturoznawcze W. Jaremenko przekazywał dla „Słowa Proświty”, a redakcja drukowała artykuły o nim. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki smuci się z powodu śmierci W. W. Jaremenki, szczerze współczuje rodzinie, wszystkim, którzy znali zmarłego. *** Społeczność Charkowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego haniebne 0,06% (!) budżetu programu, a większość finansowania przewidziano na media, czyli na „Jedyne Wiadomości”. Także nic nie powiedziano o tym, co będzie dalej z tym programem rzekomo na wsparcie państwowego statusu języka ukraińskiego w związku z tym, że ministerstwo reorganizuje się ponownie i teraz będzie bez owych „strategicznych komunikacji”. Po trzecie, była wymijająca odpowiedź o planach reorganizacji odnowionej struktury językowej poprzez dołączenie do Zarządu Języka Państwowego Departamentu Sztuki. A w rzeczywistości oznacza to „rozmywanie tematu”. Na papierze język to jeden z fundamentów bezpieczeństwa narodowego, w rzeczywistości – uwaga i finansowanie według zasady rezydualnej. Także zasmuciła mnie sytuacja z tym, jak obecna władza odnosi się do nowych instytucji, stworzonych przez ustawę językową. Pełnomocniczka ds. ochrony języka państwowego Ołena Iwanowśka podkreśliła potrzebę zwiększenia liczby pracowników organu, gdzie pracuje tylko 35 osób, z których pięcioro to przedstawiciele w obwodach. To bardzo mało na całą Ukrainę. A Julija Czernobrow podzieliła się po prostu krzyczącą informacją o tym, że Narodowa Komisja ds. Standardów Języka Państwowego ma zaledwie 9 członków i 20 (!) osób aparatu. Innego takiego centralnego organu władzy wykonawczej nie ma. Jak to odbierać? To, uważam, zbrodnia. Wybaczcie, że na początku zatrzymałem się na negatywnych realiach. Na szczęście na Forum „Ukraiński – język silnych” były powody do radości. To działalność szeregu organizacji społecznych, które, jak i w czasach Janukowycza, Poroszenki, tak teraz, za Zełenskiego, kontynuują wyprzedzanie organów władzy państwowej i przypominają im, że osłabianie języka ukraińskiego jest niebezpieczne dla Ukrainy. I na koniec o tym, jak dołączyłem. Byłem jednym z członków jury, które wyróżniało organizacje społeczne, ludzi i zjawiska w 4 kategoriach: „Najlepsza inicjatywa edukacyjna z języka ukraińskiego”; „Najlepszy projekt medialny z języka ukraińskiego”; „Ambasador języka ukraińskiego” i „Legenda”. Przypadła mi misja nagradzania w ostatniej kategorii, kategorii „Legenda”. To Ołeksandr Nehrebećkyj i pośmiertnie – Iryna Farion oraz Petro Jacyk.
Taras MARUSYK Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wyraża kondolencje honorowemu przewodniczącemu Charkowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Anatolijowi Mykołajowyczowi Kondratence w związku ze śmiercią żony Lidii Jehoriwny, która odeszła do wieczności 21 października w 87. roku życia. Lidia Jehoriwna urodziła się 16 listopada 1937 r. w mieście Bohoduchów w obwodzie charkowskim, w ukraińskiej rodzinie. W związku małżeńskim z Anatolijem Kondratenką od lutego 1961 r. Przez prawie 65 lat była jego niestrudzoną pomocnicą. Razem wychowali dwie córki. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” przyłącza się do słów współczucia.
Tłumaczenie maszynowe
W miniony poniedziałek w agencji informacyjnej „Naholos” Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyło się posiedzenie okrągłego stołu na temat „Język państwowy w socjoprzestrzeni Ukrainy” z udziałem Pawła Mowczana, Heorhija Filipczuka, Iwana Zajecia, Mykoły Hołomszy, Serhija Prysuchina, Ołeksandra Kowaliwa, Petra Czernehy, Wałerija Franczuka oraz innych naukowców i działaczy społecznych. Uczestnicy spotkania w swoich wystąpieniach podkreślali: język ukraiński wymaga ochrony i wsparcia, obecnie nawet bardziej niż przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji raszystów. Tak więc poseł do Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji Iwan Zajec powiedział w szczególności: „Język państwowy stał się obiektem ataku zbrojnego, agresji. Popełniono ciężką zbrodnię – lingwocyd, ale z naszej strony nie ma należytej odpowiedzi!”. Pan Zajec nie dostrzegł takiej reakcji, odwiedzając zorganizowane przez Ministerstwo Kultury Ukrainy forum „Ukraiński – język silnych”. Według niego prelegenci zgromadzenia słusznie stawiali problemy, ale nie proponowali środków ich rozwiązania. „Były pytania – nie było odpowiedzi, co robić” – zaznaczył Iwan Zajec. Uważa on również, że wezwania do łagodnej ukrainizacji należy zostawić w przeszłości, a działać bardziej zdecydowanie w sposób zgodny z prawem. Podczas wydarzenia pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Heorhij Filipczuk jako współprzewodniczący Ogólnonarodowego konkursu „Język ukraiński – język jedności” wręczył Pawłowi Mowczanowi honorowe wyróżnienie laureata tego konkursu. Ze swojej strony pan Mowczan podziękował Jurijowi Rabotinowi, przewodniczącemu komitetu organizacyjnego forum językowego, które odbyło się w Odessie już po raz 26. „Organizacja takiego wydarzenia pod ciągłymi ostrzałami obwodu odeskiego wymaga niewiarygodnego wysiłku, ale Jurij Rabotin radzi sobie z tym wyzwaniem” – powiedział szef „Proświty”. Własna informacja. „Językowa skarbonka”. W przeddzień Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa w hubie hromady osiedlowej Oczeretyne, która obecnie jest ewakuowana z obwodu donieckiego, otwarto kawiarnię literacką „Językowa skarbonka”, gdzie panował aromat kawy, ciepła atmosfera i miłość do ojczystego słowa. Gości witali pracownicy wydziału kultury zarządu ds. edukacji, młodzieży, sportu i rozwoju kultury oraz Biblioteki Publicznej Wojskowej Administracji Osiedlowej Oczeretyne. Obecni uczniowie i ich wychowawcy zanurzyli się w historię piśmiennictwa, a potem rozmawiali o naszym czarującym, śpiewnym i różnobarwnym języku. W literackim menu odwiedzającym zaproponowano: „Podróż oceanem języka ojczystego”, „Językowe latte”, „Słownikową koronkę”, „Anagram słowotwórczy”, „Poetyckie łakocie”. W dobrym nastroju, w cudownym towarzystwie, goście „skosztowali” wszystkich „dań” i poczęstowali się kawą z posmakiem poezji, prozaicznymi historiami i szczerymi uśmiechami. Na pamiątkę otrzymali prezenty od kierownictwa Wojskowej Administracji Osiedlowej Oczeretyne, które rozpowszechniło informację o tym wydarzeniu w mediach społecznościowych.
Tłumaczenie maszynowe
29 października w wieku 94 lat zmarł ukraiński filolog, pedagog i zasłużony działacz oświaty Ukrainy Wasyl Wasylowycz Jaremenko, który ponad 35 lat życia poświęcił pracy na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki. Pan Jaremenko był autorem ponad 200 prac naukowych, redaktorem dziesiątek wydań klasyki piśmiennictwa ukraińskiego, w tym czterotomowego wydania „Ukraińskie słowo” oraz dwutomowego zbioru utworów Borysa Hrinczenki. Wasyl Wasylowycz był od-
Tłumaczenie maszynowe
Temat gorących walk w Pokrowsku nie został pominięty przez wiele zagranicznych mediów. BBC podaje informacje od Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy Ołeksandra Syrskiego, który oświadczył, że wojska ukraińskie stawiają czoła „wielotysięcznej armii wroga”, ale zaprzeczył rosyjskim twierdzeniom, jakoby były one otoczone lub zablokowane. Potwierdził, piszą media, że elitarne siły specjalne zostały rozmieszczone w celu ochrony kluczowych linii zaopatrzenia, które według źródeł wojskowych znajdowały się pod rosyjskim ostrzałem. Ministerstwo Obrony w Moskwie poinformowało, że wojska ukraińskie poddały się, a 11 ich specnazowców rzekomo zginęło po desancie ze śmigłowca. Tę informację zdementował Kijów. Straty rosyjskiej armii są tak „szalone”, że za postęp zaledwie o trzy centymetry wróg płaci życiem jednego żołnierza. Poinformowała o tym Julia Mykytenko, dowódczyni plutonu bezzałogowych statków powietrznych kompanii rozpoznawczej 54. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej na antenie „My-Ukraina”. „To, że nie oszczędzają swoich ludzi i szczerze mówiąc, nie obchodzą ich, jest logiczne, bo w takim środowisku wyrośli” – dodała starszy porucznik, komentując obojętność rosyjskiego dowództwa wobec własnych żołnierzy. „Nie wiem, czy zastanawialiście się nad tym, co stało się minionej nocy (2 listopada) w Tuapse. Otóż wyobraźcie sobie. Trzy i pół roku cały cywilizowany świat bije się o zmniejszenie dochodów naftowo-gazowych Moskowii – ze zmiennym szczęściem. Tam po stronie moskali grają Chińczycy, Hindusi, Turcy, a nawet Węgrzy. A do tego wszelakie cieniowe i niecieniowe floty różnych krajów. Dlatego efekt jest dość ograniczony. Aż tu przychodzą Maluk z Budanowem i wj@bują w terminal naftowy razem z tankowcami podczas załadunku. I okazuje się, że ukraińskiemu dronowi głęboko wisi, czy to tankowiec cieniowy, czy jaskrawo słoneczny, czy płynie do Chin, czy do Turcji. A właścicielom (zarówno statków, jak i ropy) jest to dalekie od obojętności. Firmom ubezpieczeniowym również. I traderom, którzy mają kontrakty z konkretnymi datami. I tym, których fabryki liczą na moskiewską ropę, a teraz być może będą zmuszone wstrzymać produkcję… Okazuje się, że najskuteczniejsze sankcje na świecie są produkcji ukraińskiej!” – napisał na swojej stronie na Facebooku bloger Karl Wołoch. Dziennikarz Serhij Rudenko na swojej stronie na Facebooku komentuje rezonansowe oświadczenie głowy państwa: „Ukraińcy będą mogli bezpłatnie korzystać z przejazdów Ukrzaliznycią w granicach 3000 kilometrów. To obietnica Zełenskiego. Czyim kosztem, Zełenski nie precyzuje. Nie wiem, czy Ze wie, że w 2025 roku Ukrzaliznycia prognozuje straty z przewozów pasażerskich w wysokości około 20,8–22 miliardów hrywien. Aha, dorzućmy jeszcze tyle samo do strat, żeby Wołodymyr Ołeksandrowycz otrzymał jeszcze jedną szansę na prezydenturę. Darmowy ser jest tylko w pułapce na myszy. Albo w rosyjskim więzieniu. Ale kto o tym pamięta? Zełenski czy Jermak? Jestem pewien, że ani jeden, ani drugi. Bo obaj myślą, w jaki sposób zachować swoją władzę i kapitał. UZ i budżet państwa mają w nosie. Tak samo jak to, czy potrzebne są Ukraińcom te ich 3000 kilometrów”. Wydawnictwo „Patriot Donbasu” zaznacza: pomysł prezydenta Wołodymyra Zełenskiego dotyczący wprowadzenia bezpłatnych przejazdów koleją oraz dodatkowych wypłat wywołał aktywną reakcję wśród Ukraińców. Swoje komentarze użytkownicy zostawiali pod publikacją na oficjalnej stronie Gabinetu Ministrów na Facebooku, większość wyraziła sceptycyzm lub ironię wobec inicjatywy. „Dziękujemy, ale jeszcze nie wydaliśmy Narodowego cashbacku za sierpień i wrzesień 2025” – napisał jeden z użytkowników. Inni komentatorzy również nie powstrzymywali sarkazmu: „Uraaaa! Niezłomnie! Potężnie! A jeszcze 3000 km UZ! Brawo, robicie to razem! A jaka jest teraz pensja wojskowych?” „Kosmodrom Zełenski zbudował, miliard drzew posadził, flotę naukową odnowił, międzynarodowe trasy do internetu podłączył, 4000 euro pensji nauczycielom wypłaca, paszport ekonomiczny dla dzieci wprowadził, narodową linię lotniczą stworzył, na Krymie – ukraińską Dolinę Krzemową, Eurowizję na Krymie, milion dronów, smartfon wszystkim emerytom i, oczywiście, koniec epoki biedy i kłamstwa” – czytamy w innym komentarzu. „Czytam o pakiecie zimowego wsparcia od rządu – i drgają mi obie powieki naraz. Co, pani Julio Swyrydenko, nasz budżet państwowy pęka od pieniędzy? Mamy wystarczająco dronów i wszędzie, gdzie trzeba, zbudowane fortyfikacje? Mamy już zwiększone pensje wojskowych? Czy może Ukraina już zwyciężyła imperium zła? Mamy cztery „nie” jednocześnie. Póki wolontariusze długo nie mogą zamknąć swoich zbiórek na drony, medycynę i samochody, wy z Wołodymyrem Ołeksandrowyczem trwonicie pieniądze na populizm” – napisała na swojej stronie na Facebooku blogerka Iryna Mudrenko. „Z Kostiantyniwki mieli ewakuować cztery osoby, ale dwie z nich zabrali w czarnych workach. Nie dożyły. Kobiecie twarz i nogi zjadły koty. A gdzieś w równoległej rzeczywistości Gabinet Ministrów raportuje przed prezydentem o 100 dniach rządów. Tam też jest o ewakuacji ze stref przyfrontowych, na bank. No musi być!” – napisała na swojej stronie na Facebooku radna Rady Miejskiej Kramatorska Anhelina Szostak. „Miliardy na ochronę obiektów energetyki – rezultat zero, pieniędzy nie ma. Kogo zatrzymano – nikogo. Kijów wydaje 250 milionów szefowi Kijowskiej Miejskiej Administracji Wojskowej, namiestnikowi OP na czyste niebo. Niebo nie jest ch*ra czyste, pieniędzy nie ma. Kogo zatrzymano? Nikogo. Wagony z pomocą humanitarną rozkradzione, urzędniczka żyje swoje luksusowe życie. Kogo zatrzymano? Nikogo. Śledztwo w sprawie Mindicza, agencja castingowa – producent rakiet i dronów – są pytania? Pytań nie ma. A oto Kudryckiego zatrzymano. Bo nie jest kumem żony Zełenskiego i nazwisko jego nie Czernyszow. Ten mógł po prostu nie przychodzić do sądu, bo pan odpoczywa. Krupa ukradła miliony? I po@er. Wyszła za kaucją. Na dronach urzędnicy, wyznaczeni przez OP, brali łapówkę 30 procent – żyją swoje lepsze życie. Jak pisał Tyczyna: „Może i sobie pocałować pantofel Papie?” Można, oczywiście, ale nie wszyscy chcą klękać” – napisał na swojej stronie na Facebooku pisarz i prezenter telewizyjny Wasyl Zyma. Prawie 100 tysięcy ukraińskich mężczyzn w wieku poborowym opuściło Ukrainę w ciągu ostatnich dwóch miesięcy po tym, jak prezydent Wołodymyr Zełenski złagodził zasady wyjazdu, świadczą nowe dane straży granicznej Polski, na które powołuje się wydanie The Telegraph. Według nich, od końca sierpnia polską granicę przekroczyło 99 tysięcy młodych Ukraińców.
Masowy odpływ młodych mężczyzn z Ukrainy może stać się poważnym zagrożeniem dla zdolności obronnych kraju i jego dalszego rozwoju. Taką opinię wyraził obserwator The Telegraph Owen Matthews. Według danych wydawnictwa, od początku wojny ukraińska prokuratura wszczęła około 290 tys. spraw karnych dotyczących dezercji. Spowodowało to dotkliwy brak mężczyzn na froncie, przez co ukraińskie wojska często nie są w stanie skutecznie przeciwstawiać się atakom niewielkich rosyjskich grup dywersyjnych. „Nasze jednostki frontowe są skompletowane w około 50%. Wiele pozycji pozostaje niepełnych z powodu braku rekrutów i mobilizacji” – opowiedział major Jehor Czeczerinda. „Ogólnie rzecz biorąc, na prezydenta Zełenskiego i jego zespół czeka najsurowsza zima w czasie całej wojny. Wytrzymać tak długo to już militarne cud, ale straty bojowe i masowy odpływ ludności grożą wyczerpaniem najcenniejszego zasobu Ukrainy – jej narodu. Bez młodych ludzi niemożliwe jest nie tylko zwycięstwo, ale i przyszłość kraju” – podsumowuje obserwator. Narodowa deputowana z „Europejskiej Solidarności” Wiktoria Siumar oświadczyła, że państwo nie zbudowało efektywnej pracy z Ukraińcami, którzy wyjechali podczas wojny. Podkreśliła, że jedna trzecia naszych obywateli za granicą już nie śledzi wydarzeń na Ukrainie, a państwo faktycznie utraciło z nimi komunikację. „My nie tylko nieprawidłowo budujemy pracę informacyjną z Ukraińcami za granicą, ale i nieprawidłowo komunikujemy ten temat wewnątrz kraju. Zadaniem państwa jest maksymalne zwrócenie Ukraińców na Ukrainę, a nie tworzenie im warunków, w których mówią: „A daj spokój, nas tam nikt nie czeka”. Tak naprawdę czekają” – podsumowała Siumar na antenie kanału telewizyjnego „Pryamiy”. Redaktor naczelny wydawnictwa „Siwerszczyna” Wasyl Czepurnyj opowiada, że Rosjanie uderzyli w samo centrum Nowogrodu Siewierskiego – kilka metrów od pomnika księcia Igora, głównego bohatera „Słowa o wyprawie Igora”. „Uszkodzony jest tylko postument i, jak dla mnie, po wojnie nie trzeba będzie go remontować – niechby wszyscy tęskniący za przyjaźnią z Moskwą to widzieli!” – zaznacza autor. „Żeby nie było więcej okazji do prowadzenia korowodów wokół Jarosławny i „Słowa”, żeby Spaso-Preobrażeński monastyr wreszcie stał się ukraiński, bo przez ćwierć wieku mieściła się w nim grupa ukraińskich autonomistów Jewstafija Pałmowskiego, która broniła idei autokefalii Ukraińsko-Białoruskiej Cerkwi. Tutaj działali święty Dmytro Tuptało i Łazar Baranowycz... Tutaj był kaznodzieją i przyjmował postrzyżyny święty Arsenij Macijewicz, tutaj odbywał zesłanie arcybiskup Warłaam Szyszacki, który witał Napoleona w Mohylewie. Tutaj odbywała się kozacka rada Demiana Ihnatowycza, którego moskiewscy propagandyści nazwali Mnogohrisznym... Tutaj oddycha ukraińska historia i tutaj nie ma miejsca dla moskiewskich popów!” – napisał dziennikarz i działacz społeczny Wasyl Czepurnyj. Gabinet Ministrów przemianował Ministerstwo Kultury i Strategicznej Komunikacji Ukrainy na Ministerstwo Kultury Ukrainy. O tym informuje UNN, powołując się na odpowiednie rozporządzenie rządowe. Szef Państwowej Służby Ukrainy ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia Wiktor Jełenski uważa, że przedstawiciele Kijowskiej Metropolii Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej (Patriarchatu Moskiewskiego) celowo przeciągają rozpatrzenie sprawy o jej likwidację. W komentarzu dla Radia Swoboda oświadczył, że adwokaci metropolii „nadużywają procedur sądowych”, aby nie dopuścić do rozpatrzenia sprawy co do istoty. „Oni mówią, że nie otrzymali nakazu, podczas gdy metropolita kijowski napisał w swoim liście, że „otrzymaliśmy wasz nakaz i nie będziemy go wykonywać... Oni stale mówią nieprawdę i przeciągają czas, ponieważ jeśli rozpocznie się rozpatrywanie co do istoty, to będą musieli wyjaśnić, dlaczego nie chcą wyjść ze składu organizacji, która jest bezpośrednim uczestnikiem wojny przeciwko Ukrainie” – oświadczył Jełenski na antenie programu „Swoboda Live”. Dodał, że podczas sądu adwokaci Kijowskiej Metropolii działali „niezwykle agresywnie”. UNESCO dodało do swojego Kalendarza rocznic na lata 2026–2027 dwa ukraińskie wydarzenia. Jest to 100-lecie założenia rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra” oraz 150-lecie urodzin kompozytora Mykoły Łeontowycza, informuje UNN. Ruiny zamku Potockich z XVI wieku w Kozowej w obwodzie tarnopolskim planują przekształcić w nowoczesne wielofunkcyjne centrum kulturalne społeczności z salą wystawową, kawiarnią, kościołem, muzeum i schronem. Projekt realizuje organizacja społeczna „Instytut Kultury Miejskiej”. W tym celu otrzymano grant w wysokości 20 tysięcy euro od Programu Unii Europejskiej House of Europe. Pierwsze wydarzenia planują przeprowadzić już w styczniu. Jak informuje „Gławkom”, mowa o tym w materiale „Suspilnego”. Uczeń ze Lwowa Ołeś Worona nakręcił krótkometrażowy anglojęzyczny film o ukraińskim poecie-dysydencie Wasylu Stusie, wykorzystując figurki Lego. O tym opowiedziała dziennikarka kanału telewizyjnego „Espreso” Iryna Dawosyr. W pięciominutowym filmie uczeń pokazał drogę życiową artysty – od twórczości po uwięzienie. Pomysł stworzenia filmu pojawił się u Ołesia w czerwcu tego roku. Jak opowiedział autor, inspiracja przyszła w środku nocy, kiedy wziął zbiór poezji Stusa i zaczął tłumaczyć jedną ze strof na angielski. Chłopak od razu poczuł emocję, z którą chce zrealizować zamysł. W krótkim filmie przedstawiono samego poetę w dwóch wizerunkach – zwykłego i uwięzionego, a także jego żonę, syna, Wasyla Symonenkę i Ałłę Horską. Wszystkie postacie odtworzono za pomocą figurek Lego. Weterani i weteranki, którzy przechodzą leczenie i rehabilitację na Lwowszczyźnie, nagrali zbiór nowel napisanych przez ich towarzyszy broni w ramach projektu Voices of Defenders. Dołączyło do niego dziesięciu pacjentów i absolwentów Centrum Rehabilitacji Unbroken oraz Wszechukraińskiego Centrum Urazów Wojennych Superhumans. O tym informuje veteran.com.ua, powołując się na Lwowską Radę Miejską. 12-letni pisarz z Sum Ilia Otroszenko został rekordzistą Ukrainy, wydając prozatorską trylogię „Wielka leśna przygoda”. Prezentacja trzeciej książki z serii „Wielka leśna przygoda. Tajemnica Incognito” odbyła się w Centralnej Bibliotece Miejskiej im. T. Szewczenki. Jak podaje Suspilne Sumy, podczas wydarzenia kierowniczka Narodowego Rejestru Rekordów Lana Wietrowa ogłosiła ustanowienie nowego osiągnięcia – Ilia został najmłodszym autorem trylogii na Ukrainie w kategorii „Dzieci”. „Jesteś jedynym chłopcem w wieku 12 lat, który napisał i wydał trylogię. Więcej takich precedensów nie ma” – powiedziała pani Wietrowa. W Muzeum Iwana Honczara otwarto wystawę „Ukraiński tkany ręcznik”, na której zaprezentowano prawie sto unikalnych tkanych ręczników z XIX – pierwszej połowy XX wieku z różnych regionów Ukrainy. Ekspozycja jest uzupełniona reprodukcjami płócien ukraińskiego artysty Kazimierza Malewicza, które współbrzmią z ornamentami ręczników formami i kolorami, informuje wydawnictwo Kyiv.news. Światowy Kongres Ukraińców (ŚKU) ze smutkiem poinformował o śmierci Myrona Spolskiego, który zajmował stanowisko przewodniczącego ukraińskiej organizacji skautowej „Płast” na świecie i był członkiem zarządu ŚKU. Jak przekazuje Ukrinform, mowa o tym na stronie ŚKU. Myron Spolski odszedł do wieczności 31 października w wieku 73 lat.
Doniecki Państwowy Uniwersytet (Słowiańsk), przyjaciele, koledzy-pisarze wyrażają głębokie wyrazy współczucia naukowcowi, przewodniczącemu Donieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mykole Wasylowyczowi Sirobabie w związku z niepowetowaną stratą – śmiercią syna Andrija Mykołajowycza Sirobaby, obrońcy Ukrainy, który zginął na kierunku kupiańskim (obwód charkowski). Członkowie Proświty dołączają się do słów współczucia. Nie zapomnimy. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wraz z kukrecką miały ważne znaczenie „…w kształtowaniu się krymskiego neolitu – nowej epoki kamienia (X – początek III tys. p.n.e.) z geometrycznymi mikrolitami (drobnymi kamiennymi narzędziami pracy) z wygładzonym grzbietem. Jednak do środowiska górskich myśliwych kultur szankobińskiej i murzakkobińskiej niejednokrotnie przenikali nosiciele innych tradycji kulturowych z Ukrainy kontynentalnej”. Przy okazji należy podkreślić, że ten okres przejściowy w historii Ukrainy odznaczał się wzrostem wydajności polowań w wyniku udoskonalenia narzędzi pracy: przede wszystkim wynalezieniem łuku i strzał, wzrostem liczebności populacji, procesem przejścia od gospodarki przyswajającej do wytwórczej, naruszeniem równowagi ekologicznej itp. Odpowiednia forma gospodarki „…jest rozpatrywana w nauce jako rewolucja agrarna, czyli neolityczna, która przygotowała warunki dla powstania na Ziemi pierwszych cywilizacji. Właśnie z rewolucją agrarną wiąże się przejście od mezolitu do neolitu, czyli do nowej epoki kamienia, której początek na ziemiach współczesnej Ukrainy przypada na 2. połowę VI tys. p.n.e.”. Jednocześnie zaznaczmy, że fakty te pozwalają już mówić o historii kształtowania się ukraińskich terytoriów etnicznych z odpowiednią kulturą od czasów finalnego paleolitu, a sam proces formowania był długotrwały. Odnośnie do kształtowania się wspólnot plemiennych językoznawca H. Piwtorak zaznaczył, że w połowie II tys. p.n.e. następowało wzmocnienie mapy etnicznej Europy, w szczególności konsolidacja spokrewnionych plemion, a „Na terytoriach, które wcześniej zajmowały plemiona kultur ceramiki sznurowej, uformowały się nowe grupy plemienne. Wśród nich pod względem kultury i, najwyraźniej, składu etnicznego bliskie były plemiona trzcinieckie na terytorium współczesnej Polski oraz spokrewnione z nimi plemiona komarowskie (z regionu wsi Komarów w rejonie halickim w obwodzie iwanofrankiwskim)”. Językoznawca zaznacza, że plemiona komarowskie były pierwszymi grupami słowiańskimi, które zasiedlały północne ziemie współczesnej Ukrainy w II tys. p.n.e. i które wierzyły w życie pozagrobowe, odprawiały kult rolniczy, czciły słońce. Kulturę tę zastąpiła inna ukraińska kultura – białogrudowska, która „…była, najwyraźniej, częścią składową podstawy etnicznej, na której z czasem uformowali się wschodni Słowianie, zwłaszcza plemiona kultury czarnoleskiej, które osiągnęły wysoki poziom rozwoju gospodarczego i kulturowego. W związku z tym Cymeryjczycy (IX–VIII w. p.n.e.), którzy żyli w stepach czarnomorskich, napadali na ziemie plemion czarnoleskich, dlatego te ostatnie, w celu ochrony swoich posiadłości, zaczęły budować fortyfikacje i założyły organizację wojskowo-państwową – unię czterech związków plemiennych, znanych ze źródeł antycznych pod nazwą „skolotów” leśno-stepowego Naddnieprza. Wydarzenie to jest ważnym czynnikiem w historii rozwoju języka ukraińskiego i państwowości, a podczas ewolucji wspomnianych kultur „…zakończyło się kształtowanie głównych cech języka prasłowiańskiego, które wyodrębniły go z grona innych
Tłumaczenie maszynowe
Temat „Starożytność języka ukraińskiego w koordynatach bezpieczeństwa Państwa Ukraińskiego”, omawiany podczas okrągłego stołu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 20 października, jest niezwykle aktualny i wymaga bacznej uwagi społeczności naukowej. W ramach wydarzenia odbyła się merytoryczna, konstruktywna i ożywiona dyskusja uczestników. Ferhad TURANLI, doktor nauk historycznych, profesor katedry językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego wydziału nauk humanistycznych Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”
Na podstawie dyskusji podjęto decyzję o konieczności dalszego kompleksowego badania poruszonego problemu z zastosowaniem podejścia interdyscyplinarnego, zwłaszcza w jego wymiarze cywilizacyjnym, czyli jako składowej kulturowo-historycznego procesu formowania się ukraińskiego społeczeństwa, państwowości oraz tożsamości narodowej. W związku z tym proponuje się uwadze czytelników pewne badanie naukowe, które zostało opublikowane pod tytułem „Ukraińskie terytoria kulturowo-etniczne: historia formowania, język, kultura i państwowość. Dyskursy filozoficzne = Philosophical Discoursions : zbiór naukowy Komisji Filozoficznej Iwanofrankiwskiego Oddziału Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki”. Iwano-Frankiwsk : Komisja Filozoficzna IFO NTSh, 2025. Wyd. 1 (5). S. 121–127. 156 s. Znaczenie rozpatrywanego tematu wyjaśnia się jego rozważeniem w kontekście prehistorii formowania się wspólnot wschodniosłowiańskich. W tym sensie aktualne jest badanie osobliwości okresu mezolitycznego, czyli epoki środkowokamiennej (XV–V tys. p.n.e.) historii procesu etnicznego i kulturowego na Ukrainie, który miał złożony charakter. Zwrócono w niej uwagę na periodyzację rozwoju problemu formowania się ukraińskich ziem etnicznych, języka, kultury i państwowości. Podkreśla się, że w odniesieniu do tej kwestii Ukraina zajmuje ważne miejsce w europejskiej przestrzeni geograficzno-historycznej ze względu na cywilizacyjny wymiar jej rozwoju, zwłaszcza jej języka, państwowości, tradycji, gospodarki, religii oraz ukraińskiej mentalności. Cel badania polega na aktualizacji poruszonego tematu, w tym jest to próba wyjaśnienia komponentu etnicznego ludności ze względu na charakter działalności produkcyjnej ludzi, która była kulturotwórcza i zapoczątkowywała trwałe tradycje, a także ewolucję ukraińskiej etno- i glotogenezy, w szczególności ukraińskiej państwowości. Zaznaczmy, że badanie wydarzeń historycznych, które dotyczą prehistorii formowania i rozwoju ukraińskich terenów etnicznych, w szczególności powstania i ewolucji różnorodnych kultur, które miały decydujący charakter w ewolucji formowania się ludności i wyznaczaniu granic etnicznych terytoriów Ukrainy, jej języka i państwowości w wymienionym okresie historii w cywilizacyjnym kontekście poznania dawnej historii etno- i glotogenezy Ukraińców, którzy ze swoimi osobliwościami są nieodłączną częścią kultury europejskiej w ogóle. Odnośnie do tego problemu w badaniach ukraińskich uczonych, w szczególności Jarosława Kałakury, zaznacza się co następuje: „…z pozycji historii można zobaczyć, że pojęcia „kultura” i „cywilizacja” mają różną skalę historyczną: kultura towarzyszy całej historii istnienia rodzaju ludzkiego, zaczynając od momentu narodzin ludzkiej świadomości, podczas gdy termin „cywilizacja” określa szczególny stan kultury, charakterystyczny dla jej rozwoju w ciągu kilku ostatnich tysiącleci”. Zatem taka zasada badania dawnej historii Ukrainy umożliwia obiektywne naświetlenie tematu tego badania. Rozpatrując wspomniany problem, w tym charakterystykę antropologiczną ludności Ukrainy w X–V tys. p.n.e. według danych studiów archeologicznych, szczególne znaczenie ma badanie procesów etnokulturowych w celu zapewnienia obiektywnego zrozumienia dawnej historii tego kraju. Wszak, jak podkreśla ukraiński uczony-archeolog L. Zalizniak, dla wyjaśnienia składu etnicznego ludności ważne jest uwzględnienie wyników badań archeologicznych. Na przykład w studium uczonego dotyczącym krzemienicy – stanowiska poszczególnych rodzin typów gospodarczych pierwotnych myśliwych, konstatuje się, że „…wiadomo z danych etnograficznych [o tym, że] w epoce kamienia [ludzie] obrabiali krzemień, a znaczy to, że byli nosicielami tradycji kulturowych obróbki [krzemienia]…”, dlatego w związku z tym należy uważać przedmioty tego rodzaju produkcji narzędzi pracy za jednorodne pod względem swojego składu – krzemienne. Zdaniem archeologa kompleks krzemienny, pozostawiony przez jednego z takich mistrzów, najlepiej charakteryzuje na podstawie odkrytych resztek odpowiednich wyrobów poszczególne rodzaje życiowej aktywności pewnej rodziny, która składała się z dziesięciu ludzi, a być może i większej liczby osób. W takich rodzinach pierwotnych myśliwych pracę przy obróbce krzemienia wykonywali mężczyźni wspólnoty rodzinnej, a „…kulturotwórczymi w nich są przede wszystkim wyraziste serie narzędzi, które utrwalają [jakąś] trwałą tradycję, a nie poszczególne egzotyczne artefakty o przypadkowej formie…”. Zatem wspomniane fakty potwierdzają, że rozwój kultury graweckiej (28–22 tys. lat temu) na terenach Ukrainy ze względu na jej periodyzację archeologiczną odbywał się „…od wewnątrz późnego paleolitu i trwał do epoki finalnopaleolitycznej. W tym czasie jego mikro-zestaw zaczął się geometryzować. Tak powstały finalnopaleolityczne kultury oskorowska i szankobińska z wczesnymi trapezami i segmentami”, zaznacza wymieniony archeolog. W szczególności badacz podkreśla udział najpóźniejszej kultury graweckiej leśno-stepowej i stepowej Ukrainy w procesie formowania się wczesnomezolitycznej kultury kudłajewskiej Polesia i kultury kukreckiej Południa Ukrainy. Warto zaznaczyć, że rozpatrywany okres historii ewolucji, który charakteryzuje się w tym między innymi rozwojem człowieka rozumnego (Homo Sapiens), podobnego do współczesnego typu człowieka, jest ważny ze względu na historię ukraińskiej genezy etnokulturowej. Kontynuując rozważania nad tym procesem, warto wspomnieć także o składzie antropologicznym ludności finalnopaleolitycznej, a mianowicie o typologii charakterystycznych cech antropologicznych ludzi, którzy mieszkali w odpowiednim czasie na wspomnianych terenach. Udowodniono, że we wskazanym okresie historii na terytorium Środkowego Naddnieprza żyli przedstawiciele następujących typów antropologicznych: wołoski (wczesnośródziemnomorski, czyli wąskotwarzowy, gracylny – smukły); wasyliwski I (protoeuropeidalny, czyli umiarkowanie szerokotwarzowy, masywny) oraz wasyliwski II (południowoeuropeidalny, szerokotwarzowy, bardzo masywny). Z tych typów wołoski wczesnośródziemnomorski jest dokładnie przebadany w cmentarzysku, położonym w pobliżu wsi Wołoskie w Naddnieprzu Ukrainy. Ten wołoski typ charakteryzuje się zauważalnymi południowoeuropeidalnymi osobliwościami (gracylnością, bardzo wysoką i wąską czaszką z wystającym nosem itp.), a samo pochówek dotyczy okresu finalnego paleolitu w XI–VIII tys. p.n.e. Zatem powyższe cechy antropologiczne jednostki rodzaju ludzkiego ewoluowały wraz z odpowiednimi czynnikami kulturowymi. Zwłaszcza chodzi o to, że: „Na terytorium Ukrainy śródziemnomorska ludność kultury ceramiki wstęgowej i Trypola zasiedliła wszystkie żyzne gleby leśno-stepowego Prawobrzeża, podczas gdy Polesie od dawna zamieszkiwali myśliwi autochtoni”, którzy w drugiej połowie mezolitu aktywnie poruszali się w kierunku Lewobrzeża Dniepru i są świadectwem rozprzestrzeniania się na tych terenach początkowo protoeuropeidalnego, a później bardziej masywnego wołoskiego antropologicznego typu ludzi, i byli decydujący w procesie formowania i wyznaczania granic etnicznych terytoriów Ukrainy w ciągu finalnego paleolitu i mezolitu w wyniku interakcji dwóch antropologicznych grup ludności – gracylnych południowych europeidalnych z masywnymi północnymi jednostkami z Zachodniej Bałtyki, jak o tym informuje się we wspomnianych wyżej studiach archeologicznych. Kontynuując analizę procesów etnokulturowych na terenach Ukrainy, warto również zaznaczyć, że w ciągu epoki kamienia rozwój etnokulturowy w krymskim areale historyczno-geograficznym miał nieporównywalny charakter, gdzie rozwijały się kultury, tak zwana szankobińska, na zmianę której przyszła murzak-kobińska, kot-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
system językowych indoeuropejskich, a także zarysowały się wiodące tendencje dalszego rozwoju językowego”. W tym kontekście należy mówić o zmianach językowych, które zachodziły w tym okresie i „…były ogólnosłowiańskie i rozprzestrzeniły się w mowie wszystkich plemion słowiańskich”. Rozpatrywany problem jest w szczególności odzwierciedlony w badaniach znanego uczonego językoznawcy W. Łuczyka, który podkreślał, że pod koniec wspomnianej przez nas kultury czarnoleskiej (VIII–VII w. p.n.e.) oraz na początkowym etapie ukraińskiej państwowości plemiona prasłowiańskie być może jeszcze nie władały pismem greckim; zamiast tego używały znaków graficznych podobnych do pisma greckiego, a po upadku państwa scytyjskiego podczas rozwoju kultury czerniachowskiej te plemiona prasłowiańskie korzystały z odpowiedniego pisma piktograficznego. Odnośnie poziomu rozwoju tej kultury zaznaczmy, że w VI w. p.n.e. właśnie jej lud miał „…już pewną tradycję rozwoju obiegu pieniężnego, w czym nie można nie dostrzec jeszcze jednej zgodności danych o społeczeństwach anckich i sklawińskich, obecnych w dziełach pisarzy bizantyjskich jako charakterystyki społeczeństwa, które pozostawiło zabytki kultury czerniachowskiej”, które świadczą o wysokim należytym poziomie rozwoju ekonomiczno-społecznego i, w szczególności, piśmiennictwa, podkreślał M. Brajczewski. Proces ten był wspierany przez używanie przez pewną warstwę ludności, zwłaszcza w dziedzinie gospodarczej, greckiego i łacińskiego wokalizowanego pisma literowo-dźwiękowego, a z czasem, jak zaznaczał W. Łuczyk, następowało doskonalenie znaków pisma zgodnie z normami fonetycznymi własnej mowy. W jednym ze swoich badań naukowych uczony przytaczał jako przykłady słów pochodzenia prasłowiańskiego takie jak gaj, dąb, byk, okoń, ziemia i inne, które świadczą, w szczególności, o środkowonaddnieprzańskiej praojczyźnie etno- i glotogenezy Ukraińców. Kontynuując tę myśl, uczony akcentował, że nowy potężny okres ewolucji w historii Ukrainy, a mianowicie stworzenie uporządkowanego pisma, był związany z przyjęciem na Ukrainie-Rusi chrześcijaństwa. Podsumowując rozważania na wspomniany temat, warto powiedzieć, że ewolucja staroukraińskiej kultury, która trwała od środkowego paleolitu późnego do epoki finalnopaleolitycznej, charakteryzuje się wyodrębnieniem pewnych cech, które stały się następstwem doskonalenia narzędzi pracy. Kultura białogrudowska okazała się składową etnicznej podstawy, na której uformowały się wspólnoty wschodnich Słowian. Dotyczy to, w szczególności, ludności kultury czarnoleskiej o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego, która stała się założycielem organizacji wojskowo-państwowej w celu zapewnienia ochrony swoich posiadłości. A już w procesie ewolucji wspomnianych kultur następowało zakończenie formowania głównych cech języka prasłowiańskiego. Podczas rozwoju kultury czerniachowskiej w użyciu było odpowiednie pismo piktograficzne. Czynniki te również umożliwiły uformowanie się społeczeństwa ukraińskiego, wyznaczenie granic jego terytorium etnicznego, ustanowienie państwowości, tożsamości narodowej oraz rozwój kultury w ogóle.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl WASYŁASZKO, zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek NSPU, doradca przewodniczącego zarządu Towarzystwa „Wiedza Ukrainy”
Mój przyjaciel Dmytro wyróżnił się nie tylko tym, że okres zdobywania wyższego wykształcenia w klasycznym Kijowskim Uniwersytecie Narodowym im. Tarasa Szewczenki trwał u niego półtora raza dłużej (doszły jeszcze jego „uniwersytety” w radzieckiej armii), ale i tym, że uczy się całe życie, bo praca redaktora to ciągła codzienna samokształcenie (a jego ulubione powiedzenie to Poeta semper tiro! [Poeta to zawsze uczeń!]). W Towarzystwie „Znannia” zredagował sto lub dwieście broszur na wszystkie tematy przyrodnicze i humanistyczne. Był redaktorem wydawnictw „Osnowy”, „Ukraińska Encyklopedia” im. M. P. Bażana oraz „Geneza”, asystentem deputowanych ludowych Ukrainy Mychajła Wołyncia i Dmytra Pawłyczki. Wśród ukraińskich redaktorów jest jednym z najlepszych. Jego praca redaktorska objawiła się w tak różnorodnych dziedzinach, jak encyklopedyczne wydawnictwa książkowe, literatura piękna, literaturoznawstwo, prawo, historia, filozofia, religioznawstwo, socjologia, politologia, ekonomia, a wśród wydań, do których przyłożył rękę, są: „Encyklopedia Prawnicza” w 6 tomach, „Wielki słownik encyklopedyczny prawniczy”, „Historia polityczna Ukrainy XX w.” w 6 tomach, „Politologiczny słownik encyklopedyczny”, Mała encyklopedia „Ukraińskie kozactwo”, „Europa. Historia” Normana Daviesa, kilka roczników prac naukowych „Państwo prawa” i wiele, wiele innych… W pracy nad nowymi książkami przed redaktorem nie raz stają zupełnie nieoczekiwane wyzwania. Czasami trzeba zredagować, na przykład, artykuł w encyklopedii do niepoznania, kiedy redaktor staje się współautorem lub nawet autorem nowego artykułu. Na przykład, otwierasz „Encyklopedię dla dziewcząt” (2000) dla starszego wieku szkolnego, a tam – zupełnie nowe teksty o Tarasie Szewczence, Iwanie Franko, Łesi Ukraińce, Ołeksandrze Dowżence, czy takich twórcach sztuk pięknych, jak Serhij Wasylkiwski, Mykoła Pymonenko, Ołeksandr Muraszko, Bojczuk i bojczukiści, Ołeksandr Archypenko, Marija Prymaczenko, Iwan Marczuk, czy o Narodowym Muzeum Sztuki, czy twórcach ukraińskiej muzyki (Semen Hułak-Artemowski, Mykoła Łysenko, Łewko Rewucki, Borys Latoszynski, Mykoła Dremliuha, Jewhen Stankowycz), a autorem wszystkich tych tekstów jest redaktor Dmytro Pyłypczuk. Pracując jako główny redaktor naukowy „Encyklopedii Prawniczej”, Dmytro Pyłypowycz wykonywał nie tylko redakcję kolejnego tomu, ale i, na zlecenie wydawnictwa oraz Instytutu Państwa i Prawa, opracowywał perspektywę, przygotowując na przyszłość kartotekę tysięcy i tysięcy nowych artykułów, których jeszcze nie ma w Słowniku i w pierwszym wydaniu encyklopedii, ale które mogą pojawić się w przyszłych jej wydaniach. Główną problematykę czy rdzeń jego publicystyki nazwałbym językiem ukraińskim, a w szerszym rozumieniu – przyszłością Ukrainy. Głęboko badał zasady, a ściślej – bezzasadność polityki narodowej w Związku i na Ukrainie. Pisał pamflety na pół setki stron, w których demaskował politykę narodową totalitaryzmu. Jego pamflet „Isusojudstwo: Mój nonakafist na „Kazanie na górze” pewnego kompartyjnego proroka” (odpowiedź na artykuł B. Olijnyka „Kommutanty” w gazecie „Prawda” z 23, 27 października 1990 r.) lwowska gazeta codzienna „Mołoda Hałyczyna” drukowała w ciągu kwietnia 1991 roku w ośmiu numerach. Bardzo treściwe i cenne były teksty Dmytra przeciwko polityce asymilacji ukraińskości, rusyfikacji ukraińskiej edukacji i ukraińskiego druku, niszczenia ukraińskiej pamięci narodowej, opublikowane w gazetach „Literaturna Ukrajina”, „Hołos Ukrajiny”, „Słowo Proświty”, „Za wilnu Ukrajinu”, „Hałyczyna”, „Mołoda Hałyczyna”, „Czas/Time”, „Weczirnij Kyjiw”, czasopiśmie „Ternopil”. Swój protest przeciwko putinowskiemu atakowi na Ukrainę Dmytro wysłał do wielu zagranicznych mediów, ale wydrukowała go tylko włoska gazeta Ukraińców („Ukraińska gazeta”, 2014, 3 marca, pod tytułem „Zatrzymajcie się, póki nie jest za późno!”). Ważną dla Pyłypczuka-publicysty jest jego książka „O dawce dziegciu w beczce miodu: Statystyka ukraińskiego druku na tle wojny hybrydowej” (K., 2017), gdzie autor jak najgłębiej, odpowiedzialnie i matematycznie konkretnie bada tę samą antyukraińską politykę narodową, która jest prowadzona już w niepodległej Ukrainie. Autor raz po raz zauważa te negatywne tendencje, których ignorowanie w istocie przygotowywało grunt pod przyszłą pełnoskalową inwazję Rosji na Ukrainę. Ta książka zawierała, w szczególności, dziesiątki kapitalnych tabel statystycznych, które obrazowały tezy autora. Moi koledzy-pisarze Wałerij Szewczuk, Jewhen Dudar, Ołeh Czornohuz mówili wtedy w swoich internetowych recenzjach, że jeden Pyłypczuk pracuje jak cały instytut naukowo-badawczy. Dmytro Pyłypczuk pierwszy i chyba jedyny poświęcił osobną ogromną monografię „Bolą mnie zgubione słowa…” (2012; 2013) projektowi akademickiego słownika języka ukraińskiego w dwudziestu tomach. Jest to w istocie megarecenzja wspomnianego słownika, w której autor nie tylko wyraził setki ogólnych ocen czy konkretnych uwag krytycznych, ale i podał (w drugim wydaniu) ponad 8 tysięcy nowych ilustracji językowych do pięciu i pół tysiąca, słabo lub wcale w Dwudziestotomniku nieprzedstawionych. Główną rzeczą, którą przejmuje się Pyłypczuk jako krytyk SUM-11 i SUM-20, jest niepełność przedstawienia w nich języka narodowego. Dmytro Pyłypczuk to wykwalifikowany ekspert-pawłyczkoznawca. On i Ołeksandr Deko, nie umawiając się, pierwszymi nazywali wielkiego poetę Dmytra Pawłyczkę klasykiem literatury światowej, nie czekając, aż zrobią to uznani i uprzywilejowani krytycy Instytutu Literatury NAN Ukrainy oraz innych poważnych instytucji. Miłość do poezji Pawłyczki rosła nie ze scholastyki, a ze znajomości najskrytszych uczuć, które poruszały naszym klasykiem: w styczniu 1959 roku ze Lwowa do zimowych, jeszcze nie zalanych zbiornikiem Horiaczynci, przyszły dziennikarz, brat Dmytra Wołodymyr przywiózł i zostawił u siebie, tak jak ja (później czy wtedy jeszcze zakazany, a później prawie w całości zniszczony) zbiór D. Pawłyczki „Prawda woła!” z wykrzyknikiem w tytule (którego często zapominają odtwarzać szanowni dyplomowani krytycy). A już później, po ponad 40 latach, była styczność D. Pyłypczuka z około trzema i pół dziesiątkami książek „żywego klasyka” w dziedzinie poezji, prozy, przekładu, pamiętnikarstwa, dokumentalistyki itp. I wreszcie, wspaniały pomnik klasyka w postaci „Encyklopedii Pawłyczki” – uporządkowanego przez Pyłypczuka zbioru artykułów „O Dmytro Pawłyczce” (K., 2019; 1040 s.), w którym podano 165 tekstów 131 autorów z Ukrainy i 20 innych krajów świata. Dmytro Pyłypczuk stworzył unikalną (światową pod względem zasięgu) bibliografię papierowych publikacji słowników języka ukraińskiego z czterech stuleci, która: a) siedmiokrotnie przewyższyła analogiczną bibliografię, ułożoną przez jego poprzedników; b) okazała się potężniejsza od jakiejkolwiek innej bibliografii narodowej, która opisała słowniki innych języków Europy. W indeksie bibliograficznym D. Pyłypczuka „Słowniki języka ukraińskiego: 1596–2018” (K., 2020) opisano 9244 publikacje z 31 krajów świata. Spośród publikacji zagranicznych ten indeks zawiera 544 publikacje książkowe z trzydziestu krajów świata. Logiczne, że to właśnie Pyłypczuk podał bardzo cenną i kreatywną ideę stworzenia Centralnej biblioteki słowników języka ukraińskiego i że to właśnie on z początkiem inwazji moskiewskiej ordy wywiózł z Kijowa orientacyjnie 7% papierowych publikacji słowników naszego języka, które utrwalił w swojej bezprecedensowej dla Europy bibliografii. Po zakończeniu wojny Dmytro planuje przekazać te słowniki do wymarzonej biblioteki. Mój nieżyjący już przyjaciel, doktor nauk filozoficznych, profesor, poeta ze Lwowa, znany działacz oświatowy i społeczny Ołeh Hryniw pisał (czasopismo „Wyszcza szkoła”, 2021, nr 7–8, s. 93–100), że Pyłypczuk swoim indeksem bibliograficznym „Słowniki języka ukraińskiego: 1596–2018” zapoczątkował „wielką bibliografię wielkiego języka” i wszedł do czwórki najwybitniejszych bibliografów Ukrainy, która, zdaniem filozofa, wygląda następująco: Ołeksandr Andriewski (bibliografia ukraińskiego folkloru), Fedir Sarana (bibliografia T. Szewczenki), Myrosław Moroz (bibliografia I. Franki) i Dmytro Pyłypczuk (bibliografia słowników języka ukraińskiego). Milczę o niewydanym z powodów finansowych bibliometrycznym przeglądzie Pyłypczuka na niezwykle ciekawy temat: jak ukraińska książka czuje się w bibliotekach świata, a zagraniczna książka – u nas. Temat – superaktualny, ale na książkę potrzebne są pieniądze. I zupełnie nieoczekiwany kąt widzenia: do niektórych tekstów poetyckich Pyłypczuka profesjonalny kompozytor Ołeksandr Jaworyk napisał kilka piosenek. Jedna z nich, pamiętam, nazywa się, tak jak pierwszy zbiór wierszy, „Może, to tylko mnie…”. Dmytro Pyłypowycz uważa, że jego główna książka – jeszcze przed nim, i taką książką może stać się „Słownik synonimów języka ukraińskiego” dla redaktorów i tłumaczy, liczba szeregów synonimicznych w którym przewyższy dwutomowy akademicki „Słownik synonimów języka ukraińskiego” czterokrotnie. Jeszcze jeden superdetal: wszystkie swoje książki D. Pyłypczuk wydał na własny koszt. Dotąd to zawsze czyniło autora operacyjnym i niezależnym. O Dmytro jako autorze nie raz pisałem ja – jako ziomek; pisali także Dmytro Pawłyczko, Mychajło Strelbycki, Wasyl Riabyj, Wołodymyr Drozd, Roman Łubkiwski, Rostysław Radyszewski, Wasyl Łyzanczuk, Iwan Dijak, Mychajło Słaboszpycki, Ołeksa Synyczenko, Anatolij Mojsijenko, Ołeksandr Astafjew, Ołeh Hryniw, Serhij Pańko, Jarosław Czornohuz, Jewhen Paszczenko, Zoriana Kupczynśka, Wiktorija Dawydenko, Łesia Ołeniwśka, Anatolij Zborowski (moja lista, oczywiście, nie jest pełna). Z rosy i wody naszemu niestrudzonemu ukraińskiemu talentowi – Dmytrowi Pyłypczukowi! Mnohaja lita, przyjacielu!
5 listopada swoje 80-lecie obchodził ukraiński filolog, encyklopedysta, poeta, publicysta, krytyk, tłumacz, redaktor, leksykograf, bibliograf, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody imienia Borysa Hrinczenki, Dmytro Pyłypczuk. Chyba najpełniej jego postać została odzwierciedlona w biobibliograficznym informatorze „Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy” (Kijów, 2023; 1008 s.) oraz elektronicznej „Encyklopedii Współczesnej Ukrainy”.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła SzoT Zdjęcia autora Trzy lata temu działaczka Proświty Ołena Mudra założyła w Tarnopolu organizację charytatywną „BF „Promień słońca””. W nazwę ta struktura wplotła słowa z wersu piosenki „Promień słońca, czyste niebo, kompas wskazuje nam wschód…”. Tę piosenkę wykonywał zespół „Random”, który kiedyś zorganizował syn Ołeny, Dmytro. W wieku 24 lat odszedł on w zaświaty. Dmytro i jego ojciec, ratując życie dwójki maluchów, doznali ciężkich poparzeń podczas nieszczęśliwego wypadku. Dlatego „Promień słońca” postawił sobie za zadanie „akumulować środki i tworzyć poduszkę finansową dla pomocy chorym z poparzeniami”, wspierać otwarcie Centrum Urazów Termicznych w obwodzie, zajmować się działaniami informacyjnymi dotyczącymi prawidłowego udzielania pierwszej pomocy przy poparzeniach, profilaktyki urazów oparzeniowych wśród dzieci. Ale raszyści rozpoczęli pełnoskalową wojnę na ukraińskiej ziemi. Szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy zasilił starszy syn Ołeny, Pawło. Co ciekawe, oprócz spraw wojennych, nie zapomina on o muzycznych – wraz z towarzyszami broni występuje w wojskowym zespole „Czyste niebo”. Oczywiście, zrobili piękną aranżację piosenki „Promień słońca, czyste niebo…” Dmytra Mudrego. Niesamowite emocje u słuchaczy wywołuje wykonywanie przez wojskowych tej kompozycji. I kiedy Pawło, śpiewając, wykrzykuje „Tak trzymać, bracie!” – jest to raczej nie tylko znak jasnej pamięci o rodonym bracie, ale także wezwanie do działań, by bić znienawidzonego wroga, bronić ojczystej Ukrainy, utrzymywać niebo czystym od dronów przeciwnika. Wraz z wielką wojną, oczywiście, organizacja charytatywna „Promień słońca” zwiększyła liczbę kierunków swoich dobrych uczynków – zaczęła pomagać naszym wojownikom, a także osobom wewnętrznie przesiedlonym, rozpoczęła projekty dla dzieci i kobiet w ciąży. Jedną z takich inicjatyw stał się charytatywny projekt „Banderolka Zwycięstwa”. „Dusza się raduje, kiedy udaje się zrobić coś pożytecznego, kiedy widzisz, jak ludzie pragną wnieść własny wkład w kucie naszego Zwycięstwa nad wrogiem” – mówi Kierowniczka organizacji charytatywnej „BF „Promień słońca””, działaczka Proświty Ołena Mudra przygotowuje do wysyłki kolejną „Banderolkę Zwycięstwa” kierowniczka „BF „Promień słońca”” Ołena Mudra. Pani Ołena to natura twórcza, przez lata prowadziła kółka animacji dziecięcej, była autorką programu „TeleWitaminy” na lokalnym kanale telewizyjnym. Więc chyba można zrozumieć, dlaczego swoją uwagę zwróciła na ludzi utalentowanych. Wszak projekt „Banderolka Zwycięstwa” jest znamienny tym, że może do niego dołączyć każdy, kto pragnie zrobić coś własnoręcznie dla naszych wojowników. Hasłem tej inicjatywy jest „Rękodzieła na pomoc SZU”. Wraz z wolontariuszem fundacji ks. Wołodymyrem Andruchiwem te wytwory dobrych rąk są tutaj zbierane, pakowane i wysyłane za granicę, gdzie są realizowane na różnych charytatywnych jarmarkach, przy pomocy ukraińskich cerkwi, a następnie dochód jest kierowany na potrzeby tych, którzy bronią Ukrainy przed znienawidzonym wrogiem. Ciekawe jest też to, że każdy wyrób posiada kod QR, który można zeskanować telefonem i przejść na stronę fundacji charytatywnej w mediach społecznościowych, aby poznać imię i nazwisko twórcy.
Pierwszą taką paczuszkę wysłano do miasta Grayshott w Wielkiej Brytanii. Wyjechali tam ze swoimi trojgiem dzieci Kateryna i Ołeksij Smykowie z Irpienia. Chcieli też jakoś dołożyć się do pomocy rodzinnej Ukrainie. Znamienne, że w tym dążeniu wsparła ich także Polka Kasia Dziubik oraz inni darczyńcy. Wszyscy więc zabrali się za prezentowanie rękodzieł ukraińskich twórców na różnych jarmarkach charytatywnych na Wyspach Brytyjskich, a Kasia – także w swojej kawiarni Rose Tea Room. Do pierwszej paczki od „Promienia słońca” włożono lalki-motanki oraz dekorowane pierniki w kształcie gołębia. I otrzymano później dziesięć powerbanków na panelach słonecznych, które przekazano dla żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. Obecnie dzięki Olenie Mudrej „Paczuszka Zwycięstwa” zgromadziła dużą liczbę ludzi w różnym wieku i różnej płci, narodowości, obywateli wielu krajów. Każdy z nich ma swój zakres pracy: ktoś własnoręcznie wykonuje pewne rzeczy, ktoś szyje lub zdobi, a ktoś sprzedaje wyroby na rozmaitych jarmarkach i innych wydarzeniach za granicą. Wszystkich ich, oczywiście, w materiale prasowym nie da się wymienić, ale niektórych warto wspomnieć. Weźmy choćby grupę mistrzyń „Ogrzej” z Tarnopola, które zebrała i połączyła we wspólnotę dobrych uczynków i serc Switłana Łotocka. Od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę członkinie tej grupy robią na drutach skarpetki dla naszych wojowników, plotą siatki maskujące, wykonują lalki-motanki. One i pierogi ulepią, i do innych aktywności dołączą, jak choćby do działań charytatywnych „Promienia słońca”. Wspaniale, że własny wkład w „Paczuszkę Zwycięstwa” pragnie wnieść młodzież. Studenci Tarnopolskiego Kooperatywnego Kolegium Zawodowego pod kierunkiem wykładowczyni Wiktorii Matwiejewej malują talerze i deski kuchenne, torby, robią gwizdki, dzielą się własnymi twórczymi rzeczami. Tymczasem „Promień słońca” przekazuje mąkę, miód, imbir uczniom Skałackiego Liceum Zawodowego, którzy wypiekają i malują pierniki. Takie słodkie ciasteczka w kształcie grubego placka czy serca ozdabiają rozmaitymi wzorami także uczestniczki „Daru życia” – struktury charytatywnej, w której gromadzą się kobiety w ciąży, a także żony żołnierzy. A od bibliotekarek Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Iwana Horbaczewskiego w paczkach charytatywnych można zobaczyć wyszywane bombki na choinkę, ozdoby świąteczne, serduszka-walentynki, wielkanocne pisanki. Wykonają one także pokrowce na hełmy dla obrońców. W końcu jakich tylko rękodzieł nie znajdzie się w „Paczuszkach Zwycięstwa”! I to nie tylko od kolektywów, ale też od niektórych mistrzyń. Oksana Murawlowa dorastała na Ługańszczyźnie, pracowała na Doniecczyźnie, wojna zmusiła ją do przyjazdu na Tarnopolszczyznę. Pani Oksana jest koordynatorką Ukraińskiego Klubu Konwersacyjnego „Fajno”, uhonorowaną państwową nagrodą „Złote Serce”. W paczkach charytatywnych często można znaleźć aniołki, lalki, krasnale, niebiesko-żółte sowy, które wykonują w Brzeżanach pod kierunkiem Oksany. Wykładowczyni Wiktoria Kucharska szyje ekotorby. Takie same wyroby pomaga tworzyć także Zoja Konował – matka poległego Bohatera Ukrainy Serhija Konowała. Rękodzieła z „Paczuszki Zwycięstwa” sprzedawano lub sprzedaje się w miastach i miasteczkach takich krajów jak Niemcy, Wielka Brytania, USA, Kanada, Norwegia, Szwajcaria, Hiszpania, Włochy, Polska. Środki z takiego utargu „Promień słońca” kieruje na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Olena Mudra wymienia imiona ludzi dobrej woli, którzy pomagają nie tylko realizować wyroby rąk ukraińskich mistrzów za granicą, ale też dokładają jeszcze rzeczy osobiste. Powiedzmy, wolontariuszka ze stanu Michigan (USA) Tiffany Wade Ampe przesyła dla naszych wojowników, między innymi, różańce, apteczki taktyczne, bieliznę termoaktywną, czapki, skarpetki. Ciekawostką jest, że ona, matka dziewięciu własnych synów i córek, adoptowała z Ukrainy jeszcze troje dzieci z zespołem Downa. Rodzina Zimiak z polskiego miasta Chorzów przywoziła dla naszych obrońców produkty, przekazywała ciepłe rękawice taktyczne, a dla dzieci – rozmaite zabawki, prezenty na święto Mikołaja. Rysunki ukraińskich dzieci ta rodzina wydała w formie pocztówek, następnie sprzedała tę produkcję, a za zebrane pieniądze kupili pierwszego drona, którego „Promień słońca” wysłał do wojskowego centrum szkoleniowego. Ojciec trojga dzieci, tarnopolanin Ihor Marfijan, obecnie mieszka w Niemczech i jest wolontariuszem projektu „Paczuszka Zwycięstwa”. Środki z jarmarków charytatywnych kieruje na zakup samochodów dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Z jego pomocą udało się dostarczyć dla ukraińskich wojskowych prawie 10 aut. Olena Mudra mówi, że wszystkie te środki transportu są obecnie wykorzystywane na froncie. W norweskim mieście Kristiansand w sierpniu bieżącego roku Ukrainka Olena Woroncowa przeprowadziła trzydniowy jarmark charytatywny z wykorzystaniem rękodzieł „Paczuszki Zwycięstwa”. Zebrane środki przekazała do fundacji charytatywnej, której przewodzi Anna Bodsberg, i razem trzy Ukrainki zdołały zakupić części do systemu walki radioelektronicznej i przekazały artylerzystom 47. Oddzielnej Brygady Artylerii na jeden z opancerzonych samochodów. Teraz zbierają środki, aby zainstalować system walki radioelektronicznej na jeden z takich samochodów. Olena Mudra nawiązała przyjazne stosunki także z norweskim projektem „Ukrainian Freedom Convoys (UFC)”. Jego przedstawiciele, jak mówi pani Olena, dostarczyli na Ukrainę już prawie 400 samochodów, cztery z których przyjechały na prośbę „Promienia słońca”: pick-upa przekazano czołgistom, a jeepa – jednostce wojskowej, w której służy syn wolontariuszki – Pawło Mudryj, z kolejnego jeepa korzystają w 105. Oddzielnej Brygadzie Obrony Terytorialnej, a czterodrzwiowego pick-upa na dniach przekazano czołgiście, który pochodzi z osiedla Podwołoczyska na Tarnopolszczyźnie. „Promień słońca” dostarcza naszym obrońcom różne niezbędne rzeczy – od zestawów narzędzi, akumulatorów, samochodów, aż po amulety. Przecież od dawna u Ukraińców był zwyczaj, że gdy kozak jechał na wojnę, darowano mu przedmiot, który podtrzymywałby więź z rodzinnym domem, chronił przed złem, przynosił szczęście. W fundacji postanowiono, że będzie stosownie wysyłać naszym wojownikom jako symbole-amulety lalki-motanki. Pewnego razu podczas prowadzenia warsztatów do motania takiego amuletu dołączyła także narzeczona jednego z żołnierzy, który był na pierwszej linii frontu. Ciekawostką jest, że kiedy te lalki-amulety dotarły do bojowników, jej narzeczony intuicyjnie wybrał właśnie rękodzieło swojej ukochanej. Z czasem zakochani stanęli na ślubnym kobiercu i stworzyli nową ukraińską rodzinę. Przy okazji zaznaczę, że „Promień słońca” organizuje w Tarnopolu warsztaty z wykonywania rozmaitych wyrobów, przede wszystkim lalek-motanek i konika-Zwycięzcy. Wspaniałe rękodzieła ludowych mistrzów nadal zasilają „Paczuszkę Zwycięstwa”. Ten projekt, według słów Oleny Mudrej, stał się impulsem do nowych inicjatyw, działań. „Każdego dnia muszę, wspinać się do gwiazd...”, – to wers z piosenki syna Oleny, Dmytra. Można nim określić działalność społeczną Oleny Mudrej. Bo rzeczywiście, musi ona codziennie wspinać się do trosk i spraw wolontariackich w imię pomocy ukraińskim wojownikom, naszego wspólnego Zwycięstwa nad moskwicinami. W niej połączyły się energia i dobroć, rozsądek i mądrość. W końcu właśnie jej nazwisko to potwierdza – Olena Mudra (Mądra). Na Tarnopolszczyźnie uznano ją za „Człowieka Roku 2024”. I została ona laureatką w tym prestiżowym w kraju konkursie dzięki swojej niestrudzonej pracy wolontariackiej i oświatowej.
Ołena Mudra na ceremonii wręczenia nagród laureatom konkursu „Człowiek Roku” razem (od lewej do prawej) z ks. Wołodymyrem Andruchiwem, synem Denysem, wnuczką Mirą, synową Sofiją
Tłumaczenie maszynowe
Laureatem nagrody im. Wiaczesława Czornowoła za najlepszą pracę publicystyczną w dziedzinie dziennikarstwa w 2025 roku został naukowiec i publicysta Mykoła Tymoszyk za książkę „Totalitarne dziennikarstwo”. Takiej decyzji jednomyślnie dokonał 9 października komitet przyznający nagrodę im. W. Czornowoła. Na stronie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii również podano, że w książce M. Tymoszyka badane jest zjawisko totalitarnego dziennikarstwa, którego podstawą są podwójna moralność, podwójne standardy, rozbieżność między hasłami i wezwaniami deklarowanymi w mediach a radziecką rzeczywistością. Książka powstała na podstawie badania mało znanych spraw w archiwach Kijowa, Czernihowa, Czerniowców, z roczników gazet oraz własnego doświadczenia dziennikarskiego – po ukończeniu uniwersytetu w 1978 roku Mykoła Tymoszyk przez prawie dziesięć lat pracował na różnych stanowiskach dziennikarskich w obwodowych gazetach Czerniowców. Do rozpowszechnionej informacji Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii z przyjemnością dodamy, że profesor, doktor nauk filologicznych Mykoła Stepanowycz Tymoszyk jest członkiem kolegium redakcyjnego tygodnika „Słowo Proświty”, nasi czytelnicy dobrze znają go jako autora licznych publikacji w obronie języka i kultury ukraińskiej. Nasza redakcja poparła zgłoszenie M. Tymoszyka do nagrody im. W. Czornowoła i radośnie przyłączamy się do gratulacji nowemu laureatowi. Zasłużenie!
Redakcja „SP”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
torów. To wydarzenie to nie tylko memoriał, to także próba sprawdzenia, zrobienia przekroju wiedzy językowej…” 17 października, w dniu urodzin Ołeksandra Ponomariowa, ogłoszono zwycięzców i laureatów. W kategorii “Medialni”: Wałentyna Pawłuszenko (Kijów), Natalija Krawczunowśka (Dniepr), Andrij Nikitonok (Kijów), Jełyzaweta Saćko (Kijów). W kategorii “Studenci szkolnictwa wyższego”: Sofija Skyba (Państwowa Wyższa Uczelnia “Użhorodzki Uniwersytet Narodowy”), Sofija Czuhunowa (Instytut Naukowo-Badawczy Dziennikarstwa KNU imienia Tarasa Szewczenki), Tetiana Benkycz (LNU imienia Iwana Franki), Wałerija Iwanowa (WDPU imienia Mychajła Kociubynśkiego), Ołeksandra Knysz (Instytut Naukowo-Badawczy Dziennikarstwa KNU imienia Tarasa Szewczenki), Darja Maksymowa (UżNU), Natalja Jarosławśka (TNU imienia Wołodymyra Hnatiuka). Gratulujemy zwycięzcom i laureatom! Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy włączyli się w organizację konkursu w Kijowie, Lwowie, Dnieprze, Winnicy, Tarnopolu i Użhorodzie. Według informacji służby prasowej NNIŻ już greccy poeci dokonali przekładów poetyckich. Tak dzięki Ołeksandrowi Danyłowyczowi Grecy poznali Szewczenkę. Albo wziął i przetłumaczył na ukraiński romans “Grona akacji” – z rosyjskiego. Cudownie brzmi – wpiszcie w wujka Google, posłuchajcie! Ja zaś miałem zaszczyt zasiadać ze swoimi uniwersyteckimi wykładowcami Anatolijem Pohribnym i Ołeksandrem Ponomariowem w Głównej Radzie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” imienia T. Szewczenki. I ostatnie wspomnienie o nim – kiedy on, mając już problemy z nogami, ufnie wziął mnie pod rękę, aby wejść po schodach Ukraińskiego Domu... Wasyl CZEPURNYJ, dziennikarz, pisarz i proświcianin, m. Czernihów ń student nie tylko pozostał w ukraińskim kręgu, ale i kontynuuje wydawanie gazety “Donecczyna”, której kilka egzemplarzy podarowałem. Przy okazji zapoznał mnie z profesorem Iwanem Juszczukiem. A dalej śledziłem wystąpienia Ponomariowa w prasie, w szczególności jego blogi językoznawcze na stronie BBC Ukraina, artykuły na łamach “Słowa Proświty”. Mogę potwierdzić: słowa językoznawcy słuchano! Szkoda, że nie jest z nami, i dobrze, że tak wielu ludzi w różnych zakątkach Ukrainy i poza jej granicami ciepło wspomina Ołeksandra Danyłowycza Ponomariowa. Naprawdę niezapomnianego. Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Tych dni w Instytucie Naukowo-Dydaktycznym Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki oraz w ośmiu innych placówkach szkolnictwa wyższego Ukrainy odbył się Pierwszy ogólnoukraiński konkurs kultury mowy medialnej „MediaSłowo” im. Ołeksandra Ponomarowa. Wydarzenie zorganizowano z okazji 90. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego językoznawcy Ołeksandra Danyłowycza Ponomarowa. W konkursie wzięło udział blisko dwieście uczestników z całego kraju, którzy wykonywali zadania niemal jednocześnie, mimo alarmów przeciwlotniczych w różnych regionach. W wykładowej sali ННІЖ pracowało 27 uczestników. Uroczyste otwarcie rozpoczęło się minutą ciszy – właśnie tego dnia minęło pięć lat od śmierci Ołeksandra Danyłowycza. Do obecnych zwrócili się dyrektor ННІЖ Jurij Bondar, przedstawicielka Pełnomocniczki ds. ochrony języka państwowego Jelyzaweta Sachura, a także córka profesora – filolożka i docentka Uniwersytetu Rzymskiego Sapienza Olena Ponomarowa.
Jurij Bondar: „To, że taki konkurs został dziś zainicjowany, jest ważne. Mamy nadzieję, że stanie się tradycyjny, bo słowo to broń dziennikarzy, środek wypowiedzi, środek wyrażania idei i myśli”.
Organizatorem konkursu była Katedra Języka Mediów we współpracy z Katedrą Technologii Redakcyjno-Wydawniczych i Producji oraz z uniwersytetami partnerskimi z Kijowa, Lwowa, Dniepru, Winnicy, Tarnopola, Użhorodu oraz przeniesionego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stusa.
Dmytro Danylczuk: „Ołeksandr Danyłowycz był językowym mentorem wielu pokoleń ukraińskich dziennikarzy i redaktorów. [...] Nasze rodzinne strony, [...] (w obecnym obwodzie rostowskim) były w składzie Ukrainy. A w 1924 roku przekazano je Rosji. Do 1933 roku działały tam ukraińskie szkoły. W ukraińskiej szkole uczyli się moi starsi cioteczni bracia. A kiedy się urodziłem, ukraińskiej szkoły już nie było. Dlatego uczyłem się w rosyjskiej. Ale w domu zawsze rozmawialiśmy po ukraińsku, także na przerwach. Tylko na lekcjach odpowiadaliśmy po rosyjsku. I wszystkie obyczaje, wszystkie pieśni u nas były ukraińskie”.
Oczywiście uczył się po rosyjsku, ale wstąpił na Uniwersytet Kijowski i samodzielnie nauczył się języka ukraińskiego. A do tego greki – jego praca kandydacka dotyczyła właśnie języka greckiego. Natomiast doktorska – języka ukraińskiego w środkach masowego przekazu. Był zresztą ciekawym człowiekiem – powiedzmy, przełożył podstrocznie „Kobzar” Szewczenki na język grecki, a ja wypytywałem o życie w regionie, on zaś żywo interesował się lokalnymi nastrojami.
Był to 2005 rok, i wtedy, po Pomarańczowej Rewolucji, kraj, zdawało się, nieodwracalnie wstąpi na ukraińską drogę. Nie taki, ale optymistyczny nastrój panował podczas zjazdu „Proświty” w czerwcu 2009 roku, kiedy z kolegą z roku i proświtianinem Mykołą Kramarenką rozmawialiśmy z przewodniczącym „Proświty” Pawło Mowczanem i jego zastępcą Ołeksandrem Ponomarowem (zob. zdjęcie autorstwa Marii Olijnyk). Kolejne pamiętne spotkanie miało miejsce jesienią 2014 roku podczas zjazdu pisarzy w Kijowie. Zobaczywszy mnie, Ołeksandr Danyłowycz szczerze się ucieszył, że po okupacji Doniecka jego dawn-
Tłumaczenie maszynowe
Książka dziennikarzy Switłany i Leonida Frosewiczów „27 dni między życiem a śmiercią. Zbrodnie wojenne rosyjskich okupantów we wsi Jagidne” to opowieść nie o odległej przeszłości, lecz o naszej teraźniejszości. Trzeciego marca 2022 roku rosyjscy najeźdźcy wzięli wszystkich mieszkańców Jagidnego jako zakładników, zamykając ich na długie 27 dni w ciasnej szkolnej piwnicy. Piwnica stała się katownią… W książce zebrano świadectwa dawnych więźniów jagidniańskiej piwnicy, którą nazywano rasistowskim obozem koncentracyjnym.
Olha KHODACKA, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty”, członkini NSŻU
Niedawno w Towarzystwie „Znanie” Ukrainy odbyła się prezentacja książki zawodowych dziennikarzy „Ukraińskiego Reportera”, małżeństwa Frosewyczów – Switłany i Leonida – pod tytułem „27 dni między życiem a śmiercią. Zbrodnie wojenne rosyjskich okupantów we wsi Jahidne”. To nie jest o przeszłości. To jest o bólu, który na długo, a może i na całe życie pozostawia blizny w duszach ludzi, którzy przeżyli okupację w marcu 2022 roku. Właśnie na podstawie świadectw ludzi ze wsi Jahidne, położonej na Czernihowszczyźnie (368 osób, z czego 69 to dzieci), którzy na 27 dni stali się zakładnikami współczesnego obozu koncentracyjnego, urządzonego przez rosyjskich zbrodniarzy w szkolnej piwnicy, autorzy stwierdzają, że były to straszne obrazy torturowania ludności cywilnej. Trudno to nawet pojąć, ale wszystko to się wydarzyło. Mieszkańcy wsi przetrwali straszliwe próby losu, ani na chwilę nie zwątpili we własne siły, nie stracili ludzkiej godności. Podczas prezentacji wiele wspomnień przedstawili bohaterowie i bohaterki tej wyjątkowej książki, których nie sposób było słuchać bez łez i współczucia, ponieważ to goła prawda o przesłuchaniach, morderstwach, gwałtach, głodzie, chłodzie i beznadziei, ale nie o zwątpieniu, lecz przeciwnie – o wierze w to, że wszyscy zostaną uratowani. Książka jest zarazem dowodem dla Specjalnego Międzynarodowego Trybunału, przed którym zostaną osądzeni zbrodniarze, gdyż wymieniono w niej nazwiska nieludzi, którzy znęcali się nad ludnością cywilną. Switłana i Leonid Frosewyczowie – ludzie szlachetnej duszy i wielkiego serca – nie tylko głęboko oddali najbardziej dramatyczne momenty w życiu bohaterów opowieści, ale także podzielili się własnymi myślami o wojnie w XXI wieku i przeanalizowali sytuację na przyszłość, ponieważ wszyscy musimy żyć dalej, walczyć z widzialnym i niewidzialnym wrogiem. Szczerze dziękuję autorom, że do ich książki weszły także moje opowiadania „Najważniejsze – przeżyliśmy” i „Droga życia” (wspomnienie o ewakuacji z okupowanego Hostomela w marcu 2022 r.), które w czymś przypominają szkolne podziemie w Jahidnem. Zapewne są to typowe obrazy okupacji, bo ludzkie cierpienie boli wszystkich jednakowo. Z szczególnym szacunkiem i czcią dziennikarze piszą o wojownikach, którzy wyzwalali Jahidne spod rosyjskich okupantów, i wspominają odważnych obrońców, którzy polegli na polu walki. Wasyl Newolow, członek NSPU, profesor, kandydat nauk o sztuce, przewodniczący zarządu KMO Towarzystwa „Znanie” Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, gruntownie przeanalizował fakty ze świadectw naocznych świadków i napisał przedmowę do książki „Wieś zniszczona wojną”. Wstrząsa i porusza posłowie, w którym również są wspomnienia, tyle że dawniejsze. Babcia autorów, Sofija Kowalowa, wspomina działania moskali w latach 1941–1945, ponieważ wraz z mężem była na przymusowych robotach w Niemczech. Na całe życie utkwiło jej w pamięci „spotkanie” z sowieckimi „wyzwolicielami”, którzy, wtargnąwszy do domu, wszystko demolowali, a gdy napełnili swoje worki skradzionymi rzeczami, zabrali się do kobiet i dziewcząt…” Jak widzimy, почерк jest ten sam… „Pamięć ludzka to także swoisty kod genetyczny”, – piszą autorzy. – U Ukraińców przebija się ona przez wieki”. Na prezentacji, oprócz naocznych świadków, którzy relacjonowali straszne chwile znęcania się nad nimi rosyjskich okupantów, byli obecni znani na Ukrainie dziennikarze, działacze społeczni, pisarze, wykładowcy zakładów szkolnictwa wyższego i średniego, studenci wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Współczesnej Wiedzy i inni. Prowadzącym prezentację był Wasyl Kuszerec – ukraiński filozof, członek-korespondent NAPN Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znanie” Ukrainy. Serdecznie dziękuję cenionemu przeze mnie małżeństwu dziennikarzy Frosewyczom za tak potrzebną książkę dla naszych współczesnych i przyszłych pokoleń, ponieważ zawarta jest w niej nieupiększona prawda o tym, co my, Ukraińcy, przeżyliśmy i przeżywamy obecnie w związku z „specjalną operacją antyterrorystyczną”, która zamiast obiecanych przez wroga kilku dni przeciągnęła się już na lata wojennego starcia, i musimy za to płacić bardzo wysoką cenę… Życzę wam, szanowni autorzy, oraz „Ukraińskiemu Reporterowi” hartu ducha, twórczej inspiracji, nowych ciekawych projektów o niezwykłych Ukraińcach, obrońcach i obrończyniach, o nadchodzącym Zwycięstwie i odrodzeniu naszego państwa.
Tłumaczenie maszynowe
Mój uniwersytecki wykładowca stylistyki Ołeksandr Ponomariow miałby dziś 90 lat. Urodził się w Tagańrogu, który zawsze był ukraiński, aż do chwili, gdy rosyjscy okupanci przekazali go Rosji. Sam pisał tak: „Moje rodzinne miasto i wszystkie okoliczne wsie to etnicznie ukraińskie terytorium, zasiedlone przez przybyszów z południowej Czernihowszczyzny i Połtawszczyzny, nawet gwara była tam połtawska. Moja babcia urodziła się na Czernihowszczyźnie, a potem jako dziewczyna przyjechała do wsi Nosiwka pod Tagańrogiem. W tym mieście już w 1918 roku odbył się pierwszy zjazd Komunistycznej Partii Ukrainy. I Tagańrog (to miasto nazywam właśnie tak, a nie na rosyjski sposób), i Szachty (miasto w
Tłumaczenie maszynowe
Niewielu wykładowców wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w odległych czasach stagnacji cieszyło się takim szacunkiem jak Ołeksandr Danyłowycz – erudyta-językoznawca, spokojny, życzliwy wobec studentów, lecz bez spoufalania się. Dobrze pamiętam, jak w latach 80. ubiegłego wieku Kijów ćwierkał po rosyjsku, a Ponomariw pozostawał sobą i poza murami czerwonego i żółtego gmachów mówił po ukraińsku. Miałem sposobność spotykać się z autorytatywnym profesorem, gdy redagowałem w Doniecku obwodową gazetę „Doniecczynę”, a miasto gościło Światowy Kongres Ukrainistów. Opowiadałem Ołeksandrowi Danyło-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tował u “siebie” i świata: “Co teraz będzie? Czy kiedyś otworzą świątynię ci poganie? Nie ma krzyża, nie ma dzwonu, ikony i ikonostas zniszczyli, rozkradli antychryści… Do czego cały ten piekło zmierza?” Ciężkie czasy, kiedy człowieka zmuszano “modlić się” do cudzych bogów. Autorka obszernie, ze znawstwem rzeczy, jakby tam żyjąc, opisuje to środowisko społeczne, w którym prawda nieustannie walczyła z całkowitym kłamstwem i gdzie tliła się jedynie nadzieja na wytrwałość i mądrość ludzi. “Wieśniacy, jako wieczni miłośnicy prawdy z ziemi – twierdzi Łysenko – zawsze wszystko słuchają (“kłamczuchów” sowietów) i przesiewają przez sito wątpliwości. Plewy są odrzucane, a ziarno prawdy pozostaje”. Wydaje się, że właśnie tym moralnym spadkiem zachowanej prawdy żyła i tworzyła Maria Prymaczenko, służył on jej jednocześnie jako ochrona, nadzieja i potężne narzędzie dla artystycznego wzlotu. Właśnie ta materia ludowego życia we wszystkich jego godnych przejawach stała się matrycą jej duchowego początku, kluczem do wybitnych poszukiwań artystycznych, którymi pragnęła doskonalić ten grzeszny świat, darując mu tajemniczy koloryt barw, legend i wyobrażeń dla triumfu wszechzwyciężającego światła. W tych odczuciach radości i dobra, nieokiełznanych nadziejach korzenił się i gnieździł niełatwy los tworzenia życia niezgłębionej w swoim talencie Artystki. W takich Ludziach – “sól” Ziemi naszej. Ukrainy. Nic dziwnego, że historyczno-krajoznawcze muzeum we wsi Iwanków w obwodzie kijowskim, w którym przechowywano kolekcję obrazów wybitnej ukraińskiej artystki Marii Prymaczenko, moskiewscy raszyści zniszczyli od razu czterema rakietami 25 lutego 2022 roku. Był to cios w naszą tożsamość narodową, pamięć narodową. Być może dzisiaj można zabić nawet cywilizację, jednak Kultury Narodu – nigdy. Ona jest nieśmiertelna, bo żyje w naszych sercach i duszach, ideach i uczuciach. Wieczny silnik, który nieustannie “rodzi” energię Miłości do Człowieka, rodzinnej Ziemi, Narodu, Ukrainy. I nawet te życiodajne obrazy, których nie udało się uratować przed okupantami, nadal “są” wśród nas, otuliwszy istotę naszych dusz zakochaniem w pięknie i gniewem do uniwersalnego zła, którego imię – dzikordyńska moskowia. Świadectwem bezmiernego szacunku do wybitnej Artystki, która stała się dla Ukraińców swoistą “ikoną” narodowej Kultury, do jej nieprzemijających dzieł jest głęboka w swojej uczuciowości, dramatyzmie, psychologiczno-filozoficzności i prawdziwości trylogia (powieść) “Stwarzanie świata od Marii” znanej ukraińskiej historyczki sztuki, dziennikarki telewizyjnej i badaczki twórczości ludowej. Prawie ewangeliczna opowieść o wysokości duchowego wzlotu, o świetle ukraińskości, które będzie świecić wiecznie. Dopóki istnieje świat. Powodzenia dla Pani, Pani Ludmyło, na błogosławionej drodze Piękna – amuletu naszego Życia! amatorskie stowarzyszenie “Ridne słowo” (kierownik – Mykoła Chomenko) z Biłohirji. Brzmiały wiersze w autorskim wykonaniu, pieśni, ułożone do muzyki przez podolskich kompozytorów. Od uczestników festiwalu biblioteka otrzymała w darze wydawnictwa krajoznawcze. Działała wystawa książek “Aorta twórczej inspiracji”, gdzie zaprezentowano wydawnictwa ośrodków literackich ze zbiorów biblioteki. Kateryna CZABAN, przewodnicząca Chmielnickiego oddziału obwodowego WGO Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne, dyrektorka Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej Alona RADECKA, poetka, zastępczyni przewodniczącej Chmielnickiej organizacji obwodowej NSPU, kierowniczka sektora Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Trzeba mieć wystarczająco dużo miłości, talentu i obywatelskiej odwagi, aby „rozmawiać” ze światem, przede wszystkim ukraińskim, o twórczości Marii Prymaczenko, do końca niepojętej w swoim zmysłowo-duchowym widzeniu ziemi i nieba, ludzi i przyrody, która dla niej zawsze była żywa, dobroczynna i nieśmiertelna. Zadziwiająca gama kolorów, jak i wątków bytu z ich tajemniczymi symbolami, wierzeniami, domysłami i fantazjami, jedynie po raz kolejny przypominają o głębi kultury ludowej, ukraińskiej sztuki ludowej oraz nieustannym pochodzie procesów etnokulturowych w dobie fetyszu globalnej konsumpcji. Tę historyczną ciągłość, która niesie w sobie nieprzepartą siłę kulturowej energetyki Narodu, „nieuszkodzoną i niepokonaną” ukraińską tożsamość, ducha i duszę swojej rodzinnej ziemi genialna artystka utalentowanie wyrysowywała wysokim stylem artystycznego Języka. Często niezrozumiała, zazwyczaj w swoim swoistym „malarstwie”, nawet dla najbliższych ziomków, którzy przezywali ją „Krzywą Marusią”, Maria Prymaczenko zdołała wyrwać się poza granice narodowej przestrzeni duchowej, jednocześnie nigdy jej (ukraińskiego Rodu-Narodu) nie opuszczając, sięgając wyżyn, stając się dostrzegalną-niedostrzegalną gwiazdą, obdarowując ludzi niegasnącym światłem. Jej doskonałość jest obecnie symbolizowana w obrazie asteroidy Prymaczenko 14624, która jakby prezentuje w ponadczasowości życiotwórczy ruch Mistrzyni w kosmicznej nieskończoności Drogi Mlecznej. Ukraińska Kobieta, która zdołała stworzyć to dziwne piękno, łącząc Miłość i Twórczość, Duszę, Serce i Rozum Narodu, jego Prawdę i Marzenie, chroniąc dla obecnych i przyszłych pokoleń duchowy chleb Narodu, zaświadczając o niezniszczalności jej kodu genetycznego. Doszła do źródeł i tam odnajdywała przyczynowość niepokonaności swojego Rodu, idąc śladami Hryhorija Skoworody, który przypominał ludziom o jeziorach, które wysychają, rzekach, które zanikają, i tylko „źródła są wieczne”. Dlatego skoworodyńskie wołanie o „miłość do źródła”, prawdopodobnie stało się dla Prymaczenko tym drogowskazem i żywotnym ołtarzem, które pomagały jej chronić naród (przede wszystkim ukraińską wieś) nawet „bez chleba” w czasach ludożerczych ludobójstw-hołodomorów, spowodowanych przez Moskali. Dzisiaj, w złej godzinie srogiej agresji kremlowskiego raszyzmu przeciwko Ukrainie, życiodajna twórczość i sztuka Marii Prymaczenko nadal pozostaje naszym sakralnym sztandarem. Tak było przez trzy historyczne epoki XX wieku na drodze jej ziemskiego życia, taką jest jej misja i w czasach obecnych – patrzeć, współodczuwając, na to rękoma stworzone piekło z niebios Boga-Stwórcy. Znakomita narodowa Artystka swoją niemal „niewidzialną” tajemnicę i fantazyjną światopoglądowość przekształciła w „widzialną” bosko piękną poświatę, ścieląc ciepłem i światłem Miłości drogę życia dla rodzinnego Rodu. Oczywiście, tajemniczość i nieodgadnioność jej ludowo-poetyckiego wymiaru, niespodziewane artystyczne idee i style są głęboko zakorzenione w naturalnej niszy etnokultury, ludowej twórczości folklorystycznej, etnopedagogice. Uznanie mistrzyni odbywało się tak samo niełatwo, jak i torowało się całe jej życie „krzywego” losu. Bo naprawdę daleko nie wszyscy, nawet bliscy, z którymi dorastała, mogli poczuć całą znaczącość i siłę tego uniwersalnego talentu. Nie wszystkim dane jest widzieć „prorocze”. Autorka unikalnej trylogii „Stworzenie świata od Marii” Ludmyła Łysenko w pierwszym tomie słusznie rozszerza matrycę ocen tej niezwykle „uczłowieczonej”, magicznej (jak stworzone przez nią żar-ptaki) Artystki od Stwórcy. Przecież właśnie o niej, kiedy miała zaledwie 28(!), wielki (w swojej pretensjonalności również) Pablo Picasso natchnienie oświadczy przed europejską elitą: „Ja chylę czoła przed geniuszem tej zadziwiającej Ukrainki!”. Jednak jeszcze na długo przed tym, jak otrzymała taką pochlebną wdzięczność od mistrza światowej wielkości, jej najpierw dogadzali uwagą i szacunkiem nieobojętni na talent młodej artystki-samorodka tacy sobie „błotniacy z Kozakowego kąta”. Ludmyła Łysenko wymownie uatrakcyjnia w tamtych smutnych czasach prawdziwe strony ludzkiego szacunku do dzieł Marii, czasami dziwacznie śmiesznych, częściowo smutnych, kiedy „słońce jakby popiołem się pokrywa”. „Mario, bardzo ładnie wyszło! – mówi młody Marko. – Jednak chwalę cię! Jesteś jak prawdziwy artysta z teatru. Pracuj dalej – talent trzeba rozwijać, bo bez pracy on kwaśnieje, jak przefermentowane ciasto…”. Jak dźwięcznie, współbrzmiąco ta moralna norka niezmordowanej „pracy” nad sobą współbrzmi z filozofią wybitnego Szkota Thomasa Carlyle’a, który w „Etyce życia” napisze: „Człowiek staje się człowiekiem, staje się kulturalny tylko dzięki pracy… Bo co stałoby się z Ziemią, gdyby przestała się obracać?”. A jeszcze w tamtych stronach współmieszkańcy, przyglądając się Marii, wiedzieli, że Taras Szewczenko był (ich zdaniem) nawet „większym malarzem niż poetą”, poświęciwszy jeszcze w dzieciństwie na tę naukę całe dwa lata. Pewnie z takich do szpiku kości szczerych i dobrych pochwał oraz ideałów, utkanych ludową mądrością, tkane było to rodzimowierstwo i miłość do swojego, które zaszczepiały siłę do piękna. I wtedy pragnęła nawet we snach odnajdywać i poznawać tę gamę kolorów i światłocieni, które nawet beznadziejne życie czyniły bardziej obiecującym, żeby „biały świat nie przygasał”. Maria zawsze „tęskniła”, kiedy „nie stało żółtego, czerwonego, zielonego, niebieskiego, a ja je tak kocham! Wszystko szare i czarne. Aż przerażająco, strasznie i bardzo samotnie”. Ale ta szarość była wtedy (i, niestety, teraz) wszędzie, a nie tylko próbowała przebijać się do rysunków Artystki. Autorka unikalnej trylogii Ludmyła Łysenko bardzo subtelnie psychologicznie „tłumaczy” z języka artystycznego na duchowy i społeczno-polityczny duszną i przygnębiającą atmosferę moskiewsko-bolszewickiego zniewolenia, które wydeptywało ukraińską duszę. Ale właśnie w tej zapadlinie mimo wszystko wzrastał niespotykanej mocy i hartu skarb Ludzkości. Mimo tego, że ciemność, beznadzieja zasłaniały beznadzieją niebo i ziemię. W książce jest scena, kiedy skrzywdzonymi i obolałymi ustami matki naród jakby „Podilla” (przewodnicząca – Maria Łysajczuk); związek literacki „Ohneweża” (kierownik – Petro Starosta) z Wińkowiec, stowarzyszenie literackie „Natchnennia” (kierownik – Wiktor Husarow) z Nietyszyna; klub literacko-artystyczny „Palitra” (kierownik – Olha Kowpak) z Derażni; klub literacki „Awtohraf” (kierownik – Ołena Słomian) z Jarmoliniec; studio literacko-artystyczne „Dola” (kierownik – Wira Kuchariuk) z Szepietówki; amatorskie stowarzyszenie poetyckie „Lira” Kamieniecko-Podolskiego miejskiego Domu kultury (kierownik – Łesia Pryłypko-Rusnak); stowarzyszenie literackie „Zori nad Połkoju” (kierownik – Switłana Kysluk) z Teofipola;
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji Dnia Pisma i Języka Ukraińskiego w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej po raz pierwszy odbył się LitArtFest „Mowa UA: twój kod do sukcesu” z udziałem przedstawicieli klubów literackich, zrzeszeń, związków, studiów literacko-artystycznych, których w obwodzie liczy się 16.
Pomysł organizacji takiego festiwalu dojrzewał od dawna, ponieważ to właśnie na bazie bibliotek obwodu odbywa się posiedzenia większości zrzeszeń literackich. Swoje osiągnięcia zaprezentowali: Chmielnicka obwodowa organizacja NSPU (przewodniczący – Witalij Michałewski); Chmielnicki obwodowy oddział Ogólnoukraińskiego Twórczego Związku „Kongres Literatów Ukrainy” (przewodniczący – Mykoła Czewełiuk); Chmielnicki miejski Związek Literacki
Tłumaczenie maszynowe
Naszym gościem jest znana już w Ukrainie włoska pisarka i działaczka społeczna Laura Garavaglia, gdyż odwiedziła ona Międzynarodowy Festiwal Pisarzy-Tłumaczy imienia Hryhorija Koczura w Kijowie i Irpieniu w 2019 roku (gdzie wielki sukces odniósł jej tomik poetycki „Symetria perły”) i od tego czasu wspiera szerzenie kultury ukraińskiej, w szczególności na kierowanym przez nią Międzynarodowym Festiwalu Poezji „Europa w wierszach” w malowniczym Como, w projektach Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Z początkiem wojny, oprócz potężnego wsparcia informacyjnego (dzięki któremu legendarna „Corriere della Sera” zamieściła stronę z moją opowieścią o kulturze europejskiej Ukrainy), pani Laura dołączyła do tłumaczenia Antologii poezji ukraińskiej, która ukazała się w języku włoskim, a także planuje wydać „Historię narodu ukraińskiego” Mychajła Hruszewskiego. Dmytro Czystiak: Bardzo dziękuję Pani, Lauro, za uwagę i istotne wsparcie kultury ukraińskiej. Przed rozpoczęciem rosyjskiej agresji miała Pani okazję odwiedzić Kijów. Jakie wrażenia po tej wizycie? Laura Garavaglia: Zaimponowała mi gościnność Ukraińców, od razu poczułam się jak w domu. A jakie wrażenia po niezapomnianym Soborze Sofijskim, te złote kopuły na błękitnym tle przypominają ukraińską flagę… Jestem dumna, że miałam audiencję u Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta z okazji wręczenia Orderu Cyryla i Metodego za działalność kulturalną. Zaimponowała mi miłość czytelników do poezji, w szczególności do włoskiej, a także do literatury zagranicznej w ogóle. Sądzę, że duszą jesteście już dawno z Europą. D. Cz.: Prezentacja Pani tomiku poezji „Symetria perły” w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki i Narodowym Związku Pisarzy stała się znaczącym wydarzeniem życia kulturalnego. Nie bez powodu akademik Pawło Mowczan nazwał go „odkryciem” Międzynarodowego Festiwalu Pisarzy-Tłumaczy imienia Hryhorija Koczura. L. G.: Jestem bardzo wzruszona słowami Pawła Mowczana. Sądzę, że poezja to sposób odkrywania świata, odmienny od nauk technicznych i filozoficznych. Ujawnia ona sensy bytu, przenika w głąb, znajduje odpowiedzi na istotne pytania i buduje mosty między ludźmi, gdyż otwiera uczucia. Nasz festiwal poezji w Como „Europa w wierszach” tworzony był właśnie w celu jednoczenia poetów i miłośników poezji, kiedy dzięki tłumaczeniom wspiera się rozwój kultury słowa oraz bliższe poznanie kultury różnych krajów. D. Cz.: Rosyjska agresja stała się dla wielu ciężką próbą. Jak postrzegają wojnę w Ukrainie w włoskich kręgach kulturalnych? L. G.: Włosi są głęboko wstrząśnięci wojną: wszystko wygląda jak osiemdziesiąt lat temu. Moi przyjaciele pisarze potępiają agresję. Chociaż niektórzy uważają, jakoby władza nie przekazywała Rosjanom prawdziwych informacji o przebiegu wojny. I chociaż wszyscy rozumiemy, że szybkiego rozwiązania nie będzie, mamy na nie nadzieję. D. Cz.: Pani wsparcie dla kultury ukraińskiej budzi szczery szacunek. Jakie najciekawsze projekty zaplanowała Pani w najbliższym czasie? L. G.: Kieruję serią poetycką w wydawnictwie „I Quaderni del Bardo”, kierowanym przez Stefano Donno, gdzie ukazała się drukiem i Pańska francusko-ukraińska książka „Morze w kamieniu”, i Antologia poezji ukraińskiej „Słoneczne klarnety” we wspólnym tłumaczeniu z Annaritą Tavani, opracowana wspólnie z Europejską Akademią Nauk, Sztuk i Literatury. Stało się to niezapomnianym odkryciem dla włoskiego czytelnika, gdyż macie tylu zdumiewających poetów, i to nie tylko klasyków jak Taras Szewczenko czy Łesia Ukrainka, ale także plejadę współczesnych autorów. D. Cz.: Tradycyjne pytanie – czy widzi Pani Ukrainę w Unii Europejskiej? L. G.: Oczywiście, sądzę, że Ukraina musi stać się częścią Unii Europejskiej. Wasza mentalność, wasza wielka kultura – są europejskie. Dzielicie bowiem ideały demokracji, wolności i praw człowieka, jak większość Europejczyków. pobudza pracę mózgu... Takich poetów jak Wasyl, nie znam więcej. Nad nim trzeba myśleć, ten poeta pomaga żyć, podnosi człowieka do wyżyn”. „Dzięki Iwanowi Dziubie poznałam Wasyla, jego czarującą żonę Walę oraz ich otoczenie. Jesienią 1965 roku wyrzucili Wasyla ze studiów doktoranckich, mnie z redakcji. On nie opuszczał rąk, pisał, dawał czytać swoje karteczki. Pisał o Pawle Tyczynie, uważam, że lepszego tekstu o Tyczynie niż u Wasyla nie ma. Tyczyna – wielki artysta, jak Taras Szewczenko, Maksym Rylski, Lina Kostenko, Stus – dzięki nim Ukraina istnieje”. „Stus – spartanin, surowy, ale w duszy delikatny i serdeczny człowiek, ratował mnie i wspierał. Był wymagający wobec wszystkich i wobec siebie...”. Wymagającą wobec siebie pozostaje i Marharyta Kostiwna. Jeszcze całkiem niedawno, w latach 90., przybliżała ukraiński język i kulturę uczniom, zakładając nieformalne kółko o poetyckiej nazwie „Parnas na Wydubyczach” – w swoim mieszkaniu tworzyła właśnie to środowisko językowe, którego uczniom brakowało poza szkołą. Czy ktoś podejmie taki sposób łagodnej ukrainizacji w naszych dniach – chciałoby się mieć nadzieję. A jeszcze pisze wiersze, różne tematycznie, ale zmysłowe, emocjonalnie nasycone. Wierzy w przyszłe Zwycięstwo Ukrainy, o które walczą jej dwaj wnukowie, jej wychowankowie. Niedawno w Muzeum Szistdesiatnyctwa przyjaciele i społeczeństwo pogratulowali pani Marharycie z okazji jej 95. urodzin. Dołączamy się. Niech żyje w zdrowiu i pomyślności!
Tłumaczenie maszynowe
Ihor Zoc. Fotografia autora. Tak się złożyło, że spotkanie z szistdziesiatnycią, publicystką i działaczką społeczną Marharytą Dowhan kilka razy było przekładane, ale w tych dniach doszło do skutku, i to w szerszym gronie, niż planowano wcześniej. W gościnę do pani Marharyty zawitały jej dawne przyjaciółki Maria Stus i Myrosława Pinkowska. – Jesteście z Marią Semeniwną ziomkami, prawda? – zapytała gospodyni. Odpowiedziałem twierdząco i, oczywiście, przeniosłem się w te czasy, kiedy mieszkaliśmy w Doniecku: – W październiku 2013 roku byłem na waszej ulicy Czuwaskiej z poleceniem towarzyszenia Dmytrowi Stusowi w podróży do Gorłówki. Poznaliśmy się dzięki Ołehowi Fedorowowi, kiedy tworzył muzeum Stusa w Gorłówce na początku lat 2000. Za każdym razem, gdy Dmytro przyjeżdżał do Doniecka, spotykaliśmy się i rozmawialiśmy. Ostatni raz przed okupacją było to dwanaście lat temu. Muzeum w Gorłówce już nie istniało – władze lokalne nie przedłużyły najmu skromnego pomieszczenia muzeum społecznego, a część eksponatów udało się umieścić w obwodowej bibliotece imienia Krupskiej w Doniecku. Ale to już była ekspozycja, a nie muzeum, chociaż władze obwodowe uważały je za takie. Dlatego Ołeh Fedorow wraz ze swoim zięciem i kierownikiem zakładu „Elastomir” Hrajrem Chaczatrianem porozumieli się w sprawie otwarcia izby-muzeum w tym przedsiębiorstwie. Kilka lat wcześniej na przyległym terenie posadzono kilkadziesiąt drzew i oznaczono to miejsce znakiem pamięci jako skwer imienia Stusa. Przypomina się, że wtedy na obrzeżach Gorłówki było tłoczno i słonecznie, do akcji dołączyli w szczególności uczniowie i nauczyciele szkoły, w której zaczynał pracę Wasyl Stus. Była też Ludmyła Zamojśka, która razem ze Stusem trafiła do jednej szkoły po instytucie. Wspomniała, że na jednym z podwórek do dziś rośnie drzewo, które posadził nauczyciel i przyszły Bohater Ukrainy. Nie wiem, jak obecnym, ale mnie zapadły w pamięć słowa Dmytra Stusa podczas wydarzenia: „Świat nie stał się lepszy ani gorszy, on stał się inny”. Pół roku po wydarzeniu w Gorłówce, wiosną 2014 roku, nasz ukraiński świat doznał podstępnego ciosu od raszystów i straciliśmy Gorłówkę oraz inne miejsca związane z poetą w obwodzie donieckim. Ale zachowała się pamięć... Zapraszając na wieczór pamięci swojego ojca w 40. rocznicę dnia jego śmierci, Dmytro Wasylowycz powiedział, że będzie mówił o muzeum w Gorłówce i wspominał jego fundatora Ołeha Fedorowa – tak się stało. Miło było widzieć na sali także Marię Stus... A teraz dzięki Marharycie Dowhan poznaliśmy się, wspomnieliśmy doniecki okres życia poety. Aby zwizualizować te wspomnienia, zabrałem ze sobą gazetę „Donecczyna” (nr 29, 17.04.2007), którą wtedy redagowałem, z wyborem sonetów Mykoły Kolisnyka „Stusowe koło”, poświęconym towarzyszom broni poety. Zapytałem Marię Semeniwnę, kto z tego towarzystwa, jej zdaniem, był najbliższy Stusowi. – Oczywiście, to Wasyl Zacharczenko, kum, z nim chrzcili Dmytra, bardzo przyjaźnił się mój brat z Wiktorem Didkiwśkym oraz Iwanem Pryncewśkym, Anatolijem Łazorenkiem, Ołehem Oraczem, Mykołą Kolisnykiem. Wszyscy wyszli z jednego instytutu pedagogicznego, oprócz Didkiwśkiego, który miał wykształcenie inżynierskie, kandydat nauk technicznych. Jeszcze Kolisnyk pisze o Juriju Docence, on jest z innego pokolenia, ale ja go pamiętam, spotykaliśmy się, kiedy jeszcze żyła mama Jilina... – opowiada siostra Wasyla Semenowycza, która minionej zimy obchodziła swoje 90-lecie. A o życiu Stusa według czasu kijowskiego opowiedziała pani Marharyta. Może i przypadkowo, ale w każdej losowości jest swoja prawidłowość: naszą rozmowę przerwał telefon ze Stanów Zjednoczonych od pana Bohdana, blogera czy naukowca, który wcześniej prosił Marharytę o odpowiedź na kilka pytań. Prawie wszystkie o Stusie. Nieco z najważniejszych rzeczy zapisałem: „W poezji Stusa każdy wers”
Tłumaczenie maszynowe
Ivanna SZCZERBYNA, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, członkini Prezydium WGO Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne, dyrektorka Centralnego Systemu Bibliotecznego Rejonu Sołomiańskiego m. Kijowa, Tetiana JAROWYCYNA, poetka, członkini WGO Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne, główna bibliotekarka Centralnej Biblioteki Rejonowej imienia Hryhorija Skoworody Centralnego Systemu Bibliotecznego Rejonu Sołomiańskiego m. Kijowa. Niedawno we Lwowie odbywało się XV Lwowskie Międzynarodowe Forum Biblioteczne – coroczne ważne wydarzenie dla specjalistów z branży, ukierunkowane na nowe horyzonty rozwoju i pogłębianie umiejętności zawodowych. W forum wzięli udział członkowie i partnerzy WGO Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne: bibliotekarze z różnych regionów Ukrainy oraz zaproszeni goście – naukowcy, pedagodzy, pisarze, wydawcy, dziennikarze. Program był nasycony znaczącymi wydarzeniami branżowymi. Jednym z głównych kierunków tego roku stała się realizacja projektu kulturalno-artystycznego “Czytamy Ukrainę: droga do siebie poprzez literaturę”, w ramach którego odbyły się spotkania autorskie, wykłady i dyskusje poświęcone tematowi dekolonizacji literatury ukraińskiej i bibliotekarstwa. I o tym chcielibyśmy dzisiaj z Państwem porozmawiać. “Co pozostawimy następnym pokoleniom?” – to pytanie coraz częściej rozbrzmiewa w murach ukraińskich bibliotek. W warunkach wojny, gdy tożsamość narodowa stała się celem, bibliotekarze, edukatorzy i działacze kultury biorą na siebie misję oczyszczenia księgozbiorów z imperialnych naleciałości i tworzenia bezpiecznej, budującej naród przestrzeni dla czytelnika. Ponieważ to właśnie placówki oświatowo-kulturalne kształtują kulturę czytelniczą, czują też największą odpowiedzialność. Dekolonizacja zbiorów bibliotek publicznych to zakrojone na szeroką skalę zadanie, którego celem jest kształtowanie nowych podejść w ukraińskiej edukacji i kulturze, gruntowne przemyślenie przeszłości i szczera rozmowa z czytelnikiem (oraz z samymi sobą): dlaczego pewne utwory nie są już częścią kanonu literackiego; jak rozpoznać pułapki ideologiczne w literaturze; dlaczego ważne jest, aby wiedzieć jak najwięcej o autorach i historiach powstawania utworów. Niestety, nie możemy wiedzieć wszystkiego, ale możemy spróbować dowiedzieć się więcej. A dowiedziawszy się, podzielić się z innymi. Wiedza o nas samych jest niezbędna, ona przekazuje światu, kim jesteśmy: wyrazistym, oryginalnym narodem czy czyjąś bladą kopią? Dekolonizacja to nie kampania, nie hołd dla mody, a długotrwały, żmudny proces, który wymaga cierpliwości, wiedzy, współpracy. Podejście do literatury ze świadomością traumy historycznej narodu w wyniku jego długotrwałego ucisku przez system imperialny i totalitarny pozwala nam zobaczyć siebie nie jako odłamek imperium, a jako pełnowartościową kulturę z własnym głosem. Jesteśmy, żyjemy. Uświadamiamy sobie naszą przeszłość i bez wątpienia zasługujemy na lepszą przyszłość. Zanurzenie w ten proces może początkowo wydawać się traumatyczne, jednak ze świadomością wszystkich przyczyn i ryzyk przychodzi zrozumienie, że dla bibliotekarzy jest to szansa na odnowienie zbiorów. Dla czytelników – nabycie umiejętności krytycznego czytania, analizy tekstów nie tylko pod kątem formy, ale także tego, jakie wartości przekazują. Dla edukatorów – przemyślenie treści i procesu nauczania. Dla społeczeństwa – uleczenie pamięci. I każdy krok w tym kierunku to krok ku wolnej, świadomej Ukrainie. A żeby nie było tak boleśnie naszej świadomości przy wyjściu ze “strefy komfortu”, można traktować to jak przeprowadzkę do nowego mieszkania, dokąd przestarzałych rzeczy brać nie wolno. Wiele dziedzin wiedzy społecznej wymaga obecnie dekolonizacji. Wpływ kolonialny nie ogranicza się do jednego okresu czy regionu, obejmuje różne etapy historyczne, kraje i tereny, pozostawiając głębokie ślady w myśleniu społecznym, w zależności od ciężaru, długotrwałości traumy i cech mentalnościowych ludności. Zgoda? Więc co robić? Temat jest złożony i nawet ci specjaliści, którzy uświadamiają sobie jego ważność, często nie wiedzą, od czego zacząć. Punktem wyjścia jest teraźniejszość, podpowiedziało ją samo życie. A drogę pokonuje ten, kto odważa się zrobić pierwszy krok. Właśnie dlatego organizatorzy Lwowskiego Forum zaangażowali mówców-motywatorów, którzy pomogą wytyczyć ścieżkę. Szczególne wrażenie na wielu wywarły wystąpienia pisarki, literaturoznawczyni, wykładowczyni, docentki Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki Tetiany Belimowej. W swoim wykładzie “Poprzez literaturę do wolności od myślenia kolonialnego” w sposób przystępny i wyważony wyjaśniła istotę i skutki wpływu kolonialnego w literaturze, nakreśliła cechy pisarstwa antykolonialnego i naświetliła siłę ukraińskiej literatury budującej naród na przykładzie współczesnych bestsellerów historycznych. Podczas dyskusji “Przepisane strony” główną uwagę poświęcono literaturze socrealizmu i złożonym kwestiom z nią związanym: czy warto wykluczać z kanonu literackiego utwory przesiąknięte ideologią totalitarną, czy może jednak pozostawiać je w otwartym dostępie? A jeśli zachowywać – to jak ostrzec czytelnika przed niebezpiecznymi narracjami lub śladami traumy historycznej w wybranych przez nich tekstach? Komunikacja z naukowczynią skłoniła obecnych do głębszego zastanowienia się nad podejściami do oceny takich utworów. Podczas okrągłego stołu “Biblioteka jako forpoczta: dekolonizacja poprzez przestrzeń i książkę” rozwinęła się merytoryczna dyskusja branżowa z udziałem czołowych przedstawicieli sfery bibliotecznej: kierowniczki działu naukowo-metodycznego Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Jarosława Mądrego Switłany Krawczenko, dyrektora Lwowskiej Biblioteki Miejskiej Wasyla Kmetia, dyrektorki Lwowskiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży imienia Romana Iwanyczuka Tetiany Pyłypeć, przewodniczącej sekcji bibliotek publicznych UBA Wiktorii Zadorożnej, przedstawicieli bibliotek naukowych i publicznych Ukrainy, redaktorki naczelnej czasopisma “Żinka” Tamary Markiełowej, pisarzy – popularyzatorów historii i współczesnej literatury ukraińskiej Ołeha Krysztopy i Mariany Sawki (właśnie zakończyły się ich panele autorskie poświęcone zachowaniu pamięci narodowej poprzez literaturę i pamięć komunikatywną, aktywnie włączyli się w dyskusję). Wydarzenia moderowały specjalistki z wieloletnim nowatorskim doświadczeniem – Tetiana Pyłypeć, dyrektorka Lwowskiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży imienia Romana Iwanyczuka, oraz Ivanna Szczerbyna, członkini Prezydium WGO Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne, dyrektorka Centralnego Systemu Bibliotecznego Rejonu Sołomiańskiego m. Kijowa. Podczas dyskusji zaprezentowano badanie “Książki i autorzy. Przewodnik-konstruktor dekolonizacji”, które przedstawiła główna bibliotekarka Centralnej Biblioteki Rejonowej imienia Hryhorija Skoworody Tetiana Jarowycyna. Ten projekt, stworzony w ramach konkursu artystycznego instytucji państwowej “Ukraiński Instytut Książki”, jest swoistą mapą intelektualną – wizualną
Moderatorzy dyskusji Iwanna Szczerbyna i Tetiana Pyłypeć [przedstawiły] przewodnik, który pomaga systemowo oceniać postacie oraz wydania książkowe w ukraińskim kontekście dekolonizacyjnym. Referat wywołał aktywne zainteresowanie społeczności bibliotecznej, ponieważ zapotrzebowanie na jakościową, wolną od ideologicznych naleciałości literaturę jest od dawna uformowane, a bibliotekarze potrzebują jasnych wytycznych do pracy z księgozbiorami. Wizualny przewodnik zawiera zestaw praktycznych narzędzi, które pomagają bibliotekarzom pracować pewniej: określać cechy kolonialne w tekstach, wykrywać ryzyka ideologiczne oraz kształtować wspólne widzenie księgozbioru wolnej biblioteki. Przecież niezwykle ważne jest nie tylko wycofywanie czy pozostawianie wydań, ale także zrozumienie: dlaczego właśnie to robimy, które z nich są niebezpieczne i podlegają zakazowi zgodnie z Kodeksem karnym Ukrainy oraz ustawami dekolonizacyjnymi (2015–2023), a które są moralnie przestarzałe lub kontrowersyjne. W Przewodniku zaproponowano szereg filtrów: oznaki zachowań kolonialnych (szowinizm, imperialność, deprecjonowanie kultury ukraińskiej), oznaki zachowań budujących naród (wspieranie języka ukraińskiego, kultury, tożsamości), poziom nacisku ideologicznego (czy utwór promuje narracje totalitarne lub imperialne), a także wartość artystyczną poza ideologią – estetyczną, historyczną czy intelektualną. Oceniając postać czy utwór literacki, warto uwzględniać szeroki kontekst: epokę, w której uformowała się osobowość autora, tło socjokulturowe oraz historyczno-geograficzne, środowisko językowe, pochodzenie, wykształcenie, fakty biograficzne, postawę publiczną, wpływ na współczesnych, a także represje jako wskaźnik oporu wobec systemu. Nie mniej ważne są język utworu, jego ładunek ideologiczny, wartość artystyczna oraz obecność w programie szkolnym. Suma tych markerów oraz szereg przytoczonych faktów historycznych pozwala głębiej zrozumieć, dlaczego powstawała literatura kolonialna. Przytoczone kryteria nie są dogmatami, lecz narzędziami poznania i analizy tekstu (lub życiorysu postaci). Pomagają one uniknąć uproszczonych ocen i zachować obiektywizm, nie popaść w skrajności oraz zachować balans między oczyszczaniem a zachowaniem dziedzictwa kulturowego. Przecież wydanie może być jednocześnie cenne z punktu widzenia artystycznego i niebezpieczne pod względem treści – i to już jest powód do fachowej, wyważonej rozmowy: co dalej? W próbie zaprzeczenia lub anulowania części historii istnieje dość wysokie ryzyko „wylania dziecka z kąpielą”. Przerwana ciągłość procesów historycznych, podobnie jak niespójne wychodzenie z traumy, jest niebezpieczna. W miejscach gwałtownej zmiany wartości przebiegają głębokie pęknięcia, pozbawiając naród jedności. Zatem ten proces nie dotyczy zakazów, lecz świadomej analizy i odpowiedzialności. Książka jest kluczem do poznania prawdziwej historii, rozszyfrowania kodów kulturowych i przemyślenia przyszłości. Dlatego najwyższy czas, aby każdy z nas zadał sobie pytanie: gdzie znajdujemy się dzisiaj w układzie współrzędnych: „Ukraina – Rosja / upadek – rozwój” i jaki kierunek ma nasz ruch? Co zachowujemy w pamięci kulturowej? Jakie książki wypełniają przestrzeń społeczną? Czy dostrzegamy w sobie i swoich współobywatelach stygmaty skolonizowanego myślenia? Co robimy lub czego nie robimy, aby się ich pozbyć? Jakie skutki ma nasza działalność lub bezczynność? Jakie narracje transmitują książki na półkach bibliotek publicznych i szkolnych? Czy nie są one narzędziami wpływu kolonialnego? Czy jesteśmy zdolni rozróżniać niebezpieczne przesłania w tekstach? Czy miejsce dla „szkodliwej” i „pożytecznej” literatury jest na jednej półce? Czy kontrowersyjne książki muszą być pod ręką czytelników bibliotek publicznych? Być może ich prawowite miejsce jest na półkach bibliotek naukowych? I wreszcie, jaką książkę włożymy w ręce młodego czytelnika (naszym dzieciom i wnukom): czy stanie się ona dla nich punktem oparcia, czy też podważy fundamenty ich świata? Te pytania nie mają prostych odpowiedzi. Jednak zrealizowana potrzeba ich omówienia jest oznaką dojrzałości społeczeństwa. Biblioteki to przestrzenie zaufania, które już dzisiaj pełnią rolę otwartych platform dla ważnych rozmów społecznych i dyskusji fachowych. A codzienna praca biblioteczna z księgozbiorami to nie tylko wycofywanie przestarzałych wydań. To głębokie badanie, walidacja problemu, formowanie kryteriów oceny, praca z czytelnikiem. I co najważniejsze – to droga od punktu „K” (kolonii) do „U” (Ukrainy), którą bibliotekarze przechodzą razem z całym ukraińskim społeczeństwem. Przede wszystkim krytycznie ważne są kwestie higieny informacyjnej i bezpieczeństwa, troski o potomnych oraz wspólnego odnowienia przestrzeni kulturowej. Przecież w czasach gwałtownych zmian technologicznych młodzież nie będzie czytać większości tekstów, które były znaczące dla poprzednich pokoleń. Naturalnie szuka ona nowych sensów, nowych głosów, nowego języka – i musimy być gotowi, by je zaproponować. Bolesna teraźniejszość rodzi potężną warstwę najnowszej literatury, która mówi językiem współczesności i kształtuje wyobrażenie o przyszłości. Zatem odnowienie księgozbiorów to nie tylko wycofywanie przestarzałego, ale także napełnianie żywym, aktualnym, jakościowym: literaturą ukraińską, światową, przekładową, która odpowiada duchowi czasu. I właśnie w tym jest nasza synergia: bibliotekarzy, edukatorów, wydawców, pisarzy, czytelników. Nie tylko oczyszczamy – tworzymy nową ekosystem czytelniczy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gwiazdozbiór Byka na Drodze Mlecznej. Ale na „mlecznej rzece” znajdują się także inne gwiazdozbiory – dlaczego więc wybrano właśnie Byka? Najpewniej dlatego, że właśnie tutaj znajdował się kiedyś punkt równonocy wiosennej – najpowszechniejszy początek roku w dawnych kalendarzach świata. Bardzo podobny obraz zachowała również północnogermańska (staronordycka) mitologia, w której morskiego węża o imieniu Jörmungandr, opasującego świat, łowi się na przynętę w postaci głowy byka. Symbolika astronomiczna jest tu ta sama, co w greckich wyobrażeniach mlecznego kręgu i rzeki Oceanu z głową byka. Ale to za mało: gdy Germanie i Grecy wyodrębnili się w osobne narody o odrębnych językach, te obserwacje przestały być aktualne (szczególnie dla Greków, którzy osiedlili się znacznie dalej na południu). Zważywszy, że Germanie i Grecy należą do różnych gałęzi języków indoeuropejskich (o czym będzie mowa dalej), można przypuszczać, że obraz odziedziczono po wspólnych indoeuropejskich przodkach. Zestawiwszy fakty astronomiczne z archeologicznymi, otrzymujemy wniosek: potomkowie nosicieli kultury ceramiki wstęgowej rytej – późni praindoeuropejczycy – obserwowali słońce, które w dni równonocy wschodzi z „mlecznej rzeki” i zachodzi w nią, i utrwalili to w swoich mitach. W ten sposób nosicieli kultury ceramiki wstęgowej rytej oraz ich bezpośrednich potomków – budowniczych „rondeli” – można określić jako nosicieli języka praindoeuropejskiego. Spośród ośmiu źródeł kultury trypolskiej uznanych przez archeologów większość sięga kultury ceramiki wstęgowej rytej, a język Trypola również mamy podstawy uważać za praindoeuropejski. Zatem mity dokładnie utrwalają zarówno miejsce, jak i czas istnienia indoeuropejskiej praojczyzny, skąd przybyły te mitologiczne obrazy. Archeologia zaś pozwala odnaleźć odpowiedniki tych obrazów w kulturze materialnej.
tym bardziej, że sami Kozacy mieli własne polityczne i gospodarcze powody, by przyłączyć się do zbliżającej się wyprawy. W czerwcu 1618 roku dwudziestotysięczne wojsko kozackie wyruszyło z Putywla na Moskwę. Podczas wyprawy hetman Petro Konaszewycz-Sahajdaczny pokazał się jako utalentowany i zdecydowany wódz. Natarcie rozwijało się pomyślnie: zaporożcy zdobyli miasta Liwny i Jelec, odnieśli szereg zwycięstw na Riazańszczyźnie i w ziemi meszczerskiej. Jeszcze jesienią Kozacy podeszli do wsi Tuszyno, gdzie połączyli się z sojuszniczym wojskiem polsko-litewskim. 11 października zaporożcy pod wodzą Sahajdacznego oraz wojsko królewicza Władysława zaczęli szturmować Moskwę. Tymczasem Kozacy odnieśli sukcesy także na południe od Moskwy – zdobyli Kaługę i Serpuchów. Moskale byli zszokowani przebiegiem wydarzeń i zaczęli skłaniać się ku rokowaniom. Wyprawa zakończyła się zawarciem rozejmu dywilińskiego 11 grudnia 1618 roku, na mocy którego ziemie czernihowska, nowogrodzko-siewierska i smoleńska, zagarnięte przez Moskwę, wróciły do Rzeczypospolitej, a zatem i na Ukrainę.
Postać hetmana Petra Konaszewycza-Sahajdacznego nie zaginęła w historii. W 8. dywizji Grupy Zaporoskiej Armii UNR istniał 24. pułk imienia hetmana Petra Sahajdacznego. Siły Zbrojne Ukrainy także nie zapomniały o pogromcy Moskwy – imię sławnego hetmana nosi Narodowa Akademia Wojsk Lądowych we Lwowie. Ważne jest zakończenie rozpoczętych w 2023 roku badań archeologicznych na terenie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, gdzie archeolodzy odkryli dobrze zachowany mur soboru Bohojawleńskiego i gdzie pochowano wielkiego hetmana-twórcę państwowości Petra Konaszewycza-Sahajdacznego.
Przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK. Zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuk Ukrainy, doktor nauk filologicznych
„Problemem indoeuropejskim” nazywa się poszukiwanie archeologicznej kultury nosicieli zrekonstruowanego praindoeuropejskiego języka. Częścią tego problemu jest identyfikacja „indoeuropejskiej praojczyzny” – miejsca, w którym brzmiał praindoeuropejski język. Problem jest dość aktualny dla Ukrainy, na terytorium której języki indoeuropejskie rozprzestrzeniały się od głębokiej starożytności. Co nieprzyjemnie dziwne, rozwiązanie problemu indoeuropejskiego przyszło nie z językoznawstwa ani z archeologii, lecz z dwóch innych dziedzin nauki, które prawie nie zajmują się tym zagadnieniem – mitologii i astronomii. Podczas międzynarodowego zjazdu historii astronomii w Monachium w 2010 roku znany badacz pierwotnej astronomii Michael Rappenglück wyjaśnił mi (komunikat ustny), dlaczego starożytne okrągłe budowle (świątynie astronomiczne) budowano właśnie na szerokości około 52o – tylko na tej szerokości Droga Mleczna widoczna jest jako pełne koło leżące na horyzoncie. Przy okazji, to szerokość zarówno Kijowa, jak i najsłynniejszej świątyni astronomicznej świata – Stonehenge w Brytanii. W toku dyskusji z Michaiłem Widejką archeolog opowiedział mi o rondelach – okrągłych obiektach astronomicznych, odkrytych w różnych krajach (Stonehenge to tylko jeden z wielu). Zainteresowawszy się tymi obiektami, ustaliłem, że „moda” na ich budowę przypadała na lata 4900–4600 p.n.e. I nie jest to przypadek – tylko w ciągu tych lat Słońce w dniach równonocy wiosennej i jesiennej przecinało na horyzoncie „mleczną rzekę”. Okazało się także, że te budowle wznosili przeważnie potomkowie nosicieli archeologicznej kultury ceramiki wstęgowej rytej (istniała około 5700–4900 lat p.n.e.), którą wielu badaczy (m.in. Michaił Widejko) uważa za praindoeuropejską. Dalej, od astronomii trzeba było przejść do mitologii. Starożytni Grecy nazywali Drogę Mleczną Galaksios kyklos – „mleczne koło” (stąd słowo galaktyka). Zobaczyć ten obiekt niebieski jako całościowe koło można, jak wspomniano wyżej, tylko na szerokości około 52o. Oznacza to, że przodkowie starożytnych Greków mieszkali na tej szerokości i obserwowali to zjawisko. Obraz Słońca wstającego z morza i zachodzącego w morze, znany starożytnym Grekom, Indusom i Hetytom (zatem praindoeuropejski!), wywodzi się z tych samych obserwacji astronomicznych. Mamy także liczne inne, nie mniej ważne świadectwa takich obserwacji. Homer opisywał Ocean jako bóstwo – rzekę, która okrąża kołem całą ziemię. Przez ponad 2500 lat ten poetycki obraz uważano za czystą fantazję albo rezultat braku w poecie wiedzy geograficznej. Okazało się jednak, że w rzeczywistości Homer zanotował wyjątkowo dokładne informacje geograficzne i historyczne, które trzeba odszyfrować. Okazuje się, że Ocean – to nie rzeka ziemska, lecz niebiańska, położona jednak na widocznym horyzoncie. Znane są starogreckie wizerunki bóstwa rzeki Ocean na naczyniach – w postaci węża z głową byka. Obraz odzwierciedla rozmieszczenie su-
Tłumaczenie maszynowe
407 lat temu, w 1618 r., wojsko ukraińskie pod dowództwem hetmana Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego oraz wojsko polsko-litewskie króla Władysława IV rozpoczęły szturm na Moskwę. Z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej mieszkańcy Kijowa upamiętnili to wydarzenie najpierw przy pomniku wielkiego ukraińskiego wodza na stołecznym Podolu, a następnie na terenie Kijowsko-Mohylańskiej Akademii. Mimo że słynna bitwa pod Chocimiem – wielkie zwycięstwo wojska Sahajdacznego, które obroniło i uratowało Europę przed okupacją przez Imperium Osmańskie – jest ważna, nie należy jej rozpatrywać jako pojedynczego epizodu, lecz w kontekście innych ówczesnych wydarzeń. Piotr Konaszewicz-Sahajdaczny poprowadził kozactwo ukraińskie na znamienitą bitwę, jedynie otrzymawszy od króla obietnice nadania szerokich praw państwu ukraińskiemu (które on wcześniej, przez dwie dekady, pilnie i konsekwentnie zdobywał). Rok przed wojną chocimską, dzięki staraniom Sahajdacznego, przywrócono pełnię praw cerkwi ukraińskiej, a Wojsko Zaporoskie weszło w skład Bractwa Kijowskiego (ważny epizod budowania państwowości). Za środki i przy wsparciu Sahajdacznego w Kijowie powstała Szkoła Bracka (która później przekształci się w Kijowsko-Mohylańską Akademię). W 1618 roku Sahajdaczny na czele ukraińskiego wojska spalił Moskwię, zdobywając 14 jej miast! Na wschodzie Europy trwa wojna między Rzecząpospolitą a carstwem moskiewskim. Przyszły król Polski Władysław IV dążył do zajęcia tronu moskiewskiego i odzyskania ziem utraconych w poprzednich wojnach. Do wyprawy Władysława przyłącza się Wojsko Zaporoskie pod wodzą hetmana Piotra Sahajdacznego. W owym czasie kozactwo było bardzo wpływową siłą we wschodniej Europie, dlatego taki sojusznik był dla Władysława niezwykle korzystny. Do
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro Koliadenko, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Olesia Honczara
Źródła prawa Kijowskiej Rusi sięgają ustnej tradycji (prawa zwyczajowego) odległej, poganskiej przeszłości. W Kijowskiej Rusi istniało wyobrażenie o władzy całego rodu książęcego, a nie pojedynczego księcia, nad Ziemią Ruską (oficjalna nazwa dawnego państwa ukraińskiego w kronikach). Zarówno władza nad sąsiednimi zależnymi plemionami, jak i umowy międzynarodowe były uosobione w osobie konkretnego księcia. Każdy następny książę musiał ponownie wyruszać na Bizancjum, zawierać z nim umowę pokojową, podporządkowywać sąsiednie plemiona. Jest to typowy przykład dawnej personifikacji prawa w osobie monarchy. Książę był postacią sakralną; w okresie pogańskim pełnił jednocześnie funkcje najwyższego kapłana. Nieprzypadkowo w języku polskim i czeskim książę i ksiądz nazywają się wyrazami o wspólnym rdzeniu (po polsku ksiądz) – przywódcy religijny i świecki wywodzą się od jednego księcia-kapłana. Święty książę mógł nawet zostać złożony w ofierze, na przykład po zakończeniu cyklu astronomicznego. Tak więc zarówno Oleg Wieszczy, jak i Igor Stary panowali po
33 lata, a śmierć każdego z nich bywa czasem rozpatrywana jako pogańska ofiara. Jedną z sakralnych funkcji księcia było założenie miasta noszącego jego imię. Szczególną rolę w historii odegrało założenie Kijowa, o którym kronika zamieściła dawną pieśń epicką. Dzięki zakładaniu nowych miast-twierdz książęta prowadzili politykę kolonizacji odległych, dzikich ziem. Na przykład Włodzimierz Wielki założył Wasylków (początkowo Wasyliw) pod Kijowem – od swojego chrześcijańskiego imienia Wasyl (zdrobniała, pieszczotliwa forma Wasylko). Także on założył Włodzimierz na Wołyniu i Włodzimierz nad Klaźmą. A jego syn Jarosław Mądry założył Jarosław w miejscowości, która wcześniej nie bez powodu nazywała się Niedźwiedzi Kąt. Zakładanie miast podkreśla też cywilizacyjną rolę Kijowa w zagospodarowywaniu ziem północnych i wschodnich peryferii Rusi-Ukrainy. Drugą osobą w Rusi Kijowskiej był wojewoda, reprezentujący władzę wojskową. Dziwne na pierwszy rzut oka współrządzenie Askolda i Dira, Olega i Igora wyjaśnia się tym, że jeden z nich był księciem, a drugi wojewodą. Z kronik dobrze znana jest rola wojewody Dobryni jako wychowawcy Włodzimierza Wielkiego, szczególnie na początku jego panowania. Gdy z historii znika Oleg (w kronice nowogrodzkiej wprost nazwany wojewodą), pojawia się Swenełd, a gdy znika Swenełd, pojawia się Dobrynia. Bohaterowie byliny – to właśnie wojewodowie: Ilja – Wieszczy Oleg (wiadomość o jego chrzcie została usunięta z kroniki przez redaktorów), Dobrynia znany jest pod swoim imieniem zarówno z kronik, jak i z bylin. Książę Włodzimierz z bylin jest mniej aktywny w porównaniu z bohaterami – tak samo jak w kronice. Struktura państwa, w której sakralny władca jest mniej aktywny w porównaniu z drugą osobą w państwie, jest dobrze znana w średniowieczu od Francji po Japonię. Również w szeregu współczesnych państw (Wielka Brytania, Niemcy, Włochy, Grecja, Japonia) król lub prezydent bywa jedynie postacią ceremonialną, a rzeczywistą władzę sprawuje premier. Podział poszczególnych ziem Rusi między książąt (synów Światosława, Włodzimierza, Jarosława) odzwierciedla strukturę państwa i stosunki prawne między współrządcami. Rdzeniem Rusi były Kijów, Czernihów i Perejasław, a ziemie księstw czernihowskiego i perejasławskiego sięgały terytorium dzisiejszej Moskwy, której wówczas jeszcze nawet nie było w pobliżu. Badanie państwowo-prawnych podstaw istnienia Rusi Kijowskiej jako największego państwa ówczesnej Europy to ważna karta historii ukraińskiej kultury duchowej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
technologie uprawy roli, a jednocześnie i obrzędy astralne. Na swoich wozach kołomachach, które uderzająco przypominały czumackie (współczesne kałamaszka), hinduskie – dwukołowy rydwan bojowy, dotarli do Indii, gdzie po dziś dzień w niezmienionej postaci zachował się stosunek do Krowy jako do zwierzęcia świętego. Słowa kirwa i krew są współbrzmiące. Istotnie, Krowa – to krew z krwi rodu. Jego Opiekunka, złototkany mit, na którym trzymała się cała nasza rolnicza genealogia, wolny i szeroki duch narodu. Kiedy, nie daj Boże, umierała gospodyni – Krówkę prowadzono za trumną (kozaka – konia). Zbesztać czy uderzyć Ciebie było wielkim grzechem. Z Tobą witano się rano. Tobie mówiono „Dobry wieczór”, kiedy Ty, pachnąca mlekiem i miodowymi ziołami, niosłaś na pięknych rogach wieczorne słońce z pastwiska. Ty byłaś nieodłączną częścią rodziny, jej najmocniejszym spoiwem. Ciebie chroniono bardziej niż siebie. Cielną Króweczkę nigdy nie wyganiano do stada, żeby nie zauroczyli. A kiedy miała lada chwila urodzić – gospodarze, nawet zimą, koniecznie nocowali w oborze. Krówka w gospodarstwie – ozdoba rodziny. A jej utrata – niewysłowiona klęska i pustka, zwłaszcza dla ludzi starszych. Oto tutaj niedaleko, na ulicy Kozaczej, mieszkała ciotka Kateryna. Już ciężko jej było obchodzić krówkę, a cieszyła się: „Przecież to moje życie! Moje szczęście!”. I wciąż zwlekała z namowami córki i zięcia – żeby sprzedać. To oni, mieszczanie, omijając podwórze, przyjechali, wywołali po kryjomu na pastwisko hycli i sprzedali mamine szczęście. Czeka stara na krówkę wieczorem – nie ma! Boże, jak ona zawodziła, dowiedziawszy się o strasznej zniewadze – cały zaułek pocieszał, zbiegłszy się. Jak biła w suchą pierś piąstkami! Zaniemogła staruszka. Wciąż błagała kupić jej krówkę. Ale tak i nie doczekała się… Po 40 latach od tamtego czasu, jak nie stało matki, zapłakałem po raz drugi, patrząc, jak króweczka bezradnie próbuje wstać, na to moje bolesne „Łasuchu! Łasuniu!”. Jeszcze wczoraj Ona oddała mi swoje ostatnie, najmiodowsze na chutorze mleko, jeszcze wczoraj. Taki przejmujący lodowaty chłód ogarnął za ramiona – po raz drugi poczułem się sierotą. Na schyłek lat, na moją siwiznę już padają nie wiosny płatki – śnieg. Dla pani Niny (tak i nie dorobiła się rodziny, całe życie oddawszy maluchom, wycierając im noski w bibliotece dziecięcej) króweczka była i mężem, i szczebiotliwą rodziną, i siostrą, której powierzała najskrytsze tajemnice. I jak zastawał, bo przecież sąsiad, przy tych potajemnych rozmowach, czerwieniła się, jak dziewczyna. Kiedy zdechła po wycieleniu krętoroga Łasuni matka, Nina Ołeksijiwna pokłóciła się ze wszystkimi sąsiadami, którzy namawiali sprzedać bezradne cielątko: „Za mleczne drogo płacą!”, a wychowała ze smoczka na piękną, bujną i mądrą jałówkę, która nieodstępnie chodziła wszędzie za gospodynią, trzymając się wargami za… spódnicę. Więc nie bez powodu niewiasty żartowały: „Łasuniu! No puśćże mamę! Ty już dorosła!”. „Czyż my cię studzienną wodą nie poiliśmy! Czyż my cię złotą trawą nie karmiliśmy, żeś nam taką gorzką krzywdę wyrządziła, sierotkami zostawiając!” – cicho, w słonej rozpaczy łez, szeptała gospodyni pradawne tysiącletnie zawodzenie. Jeszcze dziesięć lat temu na naszym chutorze było 36 krówek. Z jakim radosnym piskiem to stado wieczorem witały dzieciaki! Teraz jest ich osiem. Ogółem od wczoraj – siedem. W powojennym 45-tym krów na Ukrainie było prawie trzy razy więcej niż dzisiaj. Właśnie krętoroga z wdową, orząc i siejąc, wyciągnęła doszczętnie zrujnowane rolnictwo państwa z otchłani jeszcze jednego głodu. I żadnego pomnika tym wspaniałym cierpiętnicom nikt nie domyślił się wznieść. Młode małżeństwa nie śpieszą się dorabiać inwentarza – a po co? Nawet w wiejskich sklepikach mleka pełno. Dobrze, że nasze przedsiębiorstwo rolne ma bodaj największe na Czernihowszczyźnie stado dojne – 1,5 tysiąca sztuk, codziennie sprzedając na żywność dla dzieci 50 ton mleka. A krowa – to nawozy organiczne na pola, a zatem czysta produkcja. Jałówki przed wojną rosyjsko-ukraińską sprzedawano za granicę jako bardzo wydajną rasę. Tutaj przeprowadzano seminaria republikańskie. W przedsiębiorstwie rolnym jest własna masłarnia, serownia, wędliniarnia. Ale to wyjątek. Czyż nie hańba dla państwa, które kupuje nabiał w Polsce? Dobrze pamiętam, bo pracowałem jako kierownik działu rolnictwa gazety rejonowej: Masz 100 ha ziemi ornej – to miej i 100 krów. Ale czyż w wielomądrej Radzie Najwyższej domyślą się do uchwalenia takiego skrajnie potrzebnego dla rolniczego państwa prawa?! Prościej kupować gdzie indziej, otrzymując z tego zysk dla własnej kieszeni. Ale z tym prawem trzeba uchwalić i współbrzmiące, które podeprze poprzednie: Produkcja wyhodowana na organicznych nawozach powinna kosztować dwa razy drożej, aniżeli na zchemizowanych polach. Wtedy rolnik będzie zainteresowany posiadaniem stada mlecznego. A zatem Europa kupować czyste wyroby. Nie stało jeszcze jednej Żywicielki na naszym chutorze. Biednieje wieś. Przesycha pradawna kultura, pradawne zwyczaje, pradawna, czysta jak łza, mowa. Wreszcie i sama wieś z jej tysiącletnią kulturą odchodzi w niebyt. Pochłania ją straszna paszcza cywilizacji, która szczęśliwego człowieka przemienia w bezmyślny i blady dodatek sztucznej inteligencji. wa pochodzi od tego, że można ją jeść nawet surową. Opieńka (lub podpieńka), bo rośnie przeważnie na pniakach. Purchawka – okrągły grzyb, który „wystrzeliwuje” zarodnikami podczas deszczu. Pieczarka – znane międzynarodowe słowo szampinion, ale ukraińska forma brzmi łagodniej. Boczniak (dialektalna nazwa kaliczka) – grzyb, który lubi rosnąć na pniach drzew. Grzyb-parasol (nie „zontik”) – wysoki i smukły, rzeczywiście podobny do rozłożonego parasola. Smardz (nie „smorczok”) – wiosenny grzyb z falistym kapeluszem. Maślak, rydz, kurka – nazwy wspólne i dla języka ukraińskiego, i dla rosyjskiego, ale z własnymi akcentami i wymową.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan PROSIANYK, etnograf
A łza paląca, niby oddech piołunu w upalny dzień. I gorzka… do nieprzytomności. Odeszła w swoje dalekie zaświaty: Mateńka, Karmicielka, Początkodawczyni naszego rolniczego rodu, we wszystkie wieki jego Opiekunka, największa drogocenność, nieporównywalna ze wszystkimi diamentami świata. Jakby nagle, niczym kontynent, wraz z nią odpłynęła w niebyt pradawna kultura aryjska: owe kobiety z chusteczkami-rożkami na czole – znak gwiazdozbioru Byka, owe czumackie tabory z krętorogimi wołami. Ów stepowy duch zwycięskiego folkloru. Nie mieczem, a najzwyklejszym biczem pasterz tworzy bohaterskie cuda. Właśnie Ona, kosmogoniczna Krowa Zimunia, wykarmiła swoim mlekiem niebieskich braci-bliźniaków Peruna i Welesa. Ten ostatni w nagrodę przyprowadził Krówkę pradawnemu Orijczykowi. Oto Jej Mleczna droga po Niebie. To Ona osłoniła samonazwę naszego narodu. Praaryjskie kirwa – krowa. Krywicze – Korowicze. Pradawni Grecy jeszcze w czasach Herodota nazywali nas tawROSami. W taurydzkich stepach niezliczone stada bydła – towaru (stąd i towarzysz). Słowo krowa poświadcza starożytność języka ukraińskiego od czasów neolitu. W 4. grocie „Kamiennej Mogiły” – najstarszej „biblioteki” świata – na ścianie przedstawiono parę wołów z pługiem. I ten rysunek (według archeologa J. Szyłowa) został stworzony 11 tysięcy lat temu. My już wtedy mieliśmy swoje proto-państwo, którym kierowali starszyzna rodu – wołchwowie, kapłani Boga Wołosa. Najbardziej czczonego Boga dawnej Rusi-Ukrainy – Boga bydła, który stał na Podolu. Właśnie Krowie, bo przecież jest ona boska, zawdzięczamy swoje zdumiewające uczucia: czułość, współczucie, szacunek do Niani-Ojca, cnotliwość w relacjach, porządność, zakochanie we wszystkim, co istnieje, miłość do Rodzimej Ziemi-Mateńki, bo ona jest żywa, ona z łaski Boga Roda nam darowana. I co najważniejsze – językiem. Bo rolnik nie do niedźwiedzia leśnego się modli: do Niebios, które deszcz na urodzaj zsyłają, rozmawiając z Nim najczystszymi ustami, co odbijało się również na codziennym słowotwórstwie. Sąsiednie plemiona (znajdowały się one na znacznie niższym cywilizacyjnym szczeblu rozwoju – myślistwie) nie mają tego moralnego bogactwa do dzisiaj. O czym wyraźnie świadczą dzisiejsze krwawe wydarzenia. Pradawną więź Ukraińca z krową poświadcza przypadek, o którym opowiedział kiedyś biolog, mój przyjaciel Mychajło Samochwał ze wsi Kuweczyc, niedaleko Czernihowa, gdzieś aż pod Puszczami Białowieskimi. Orze jego sąsiad kołchozowe pole, gdy nagle z gęstwiny wychodzi krętorogi tur. Stanął pośrodku pola i zaczął wąchać rolę. A potem ruszył za traktorem aż na bazę polową. I stał jak wryty koło pługa, dopóki nie zmierzchło. Głęboka ta pamięć oracza tak zapisała się w genach, że odezwała się nawet po tysiącleciach. Boskość Krowy potwierdza zwyczaj, który zapisałem we wsi Chymczyn na Kosowszczyźnie (ojczyzna patriarchy Romaniuka), a który zachował się do naszych dni. Na Jordana (Irdyn – dopływ Dniepru koło Czerkas) po uroczystym nabożeństwie nad wodą gospodarz z przyozdobionym rogatym kołaczem najpierw idzie do obory i głośno puka do drzwi. Ktoś z domowników zza drzwi pyta: „A kto to jest?!” – „Pan Bóg!” – odpowiada gospodarz. „A co niesie?!” – „Kołacz!”. Według wierzeń trzeba przez cały rok udobruchiwać krówkę, pamiętając, że ona w tym dniu spowiada się przed najwyższym Gospodarzem i może mu opowiedzieć wszystko. Krowa – wzorzec piękna. Przypomnijcie sobie u Homera: właśnie przez długooką Helenę rozpoczęła się wojna między Grekami a Trojanami. Ona – wzorzec młodości i siły. „Szumi gaj, szumi gaj! Stoi Wasylko jak buhaj! A Hannusia – białolica, jak jałowica!”. Pieśń weselna. Etnograf M. Brycun-Chodak, Korosteńszczyzna. I wreszcie – ostatnia reinkarnacja Buddy Gautamy – Krówka. Kult Krowy w trypolskim współżyciu dawnego Ukraińca-rolnika miał nadzwyczajną wagę. Od wczesnej wiosny i do późnej jesieni we wszystkich sakralnych świętach Krowa brała udział jako święte zwierzę. W „Tydzień Welesowy”, który znaczył początek Nowego Roku, białą Krówkę-pierworódkę wyprowadzano witać Wiosnę Piękną. Ścielono Jej pod nogi czerwono i czarno haftowane ręczniki – wspomnienie o bezcennym darze boga Welesa. W pieśni wielbiącej wiosenne słońce śpiewa się: „Jaryłko jasny! Rycerzu Niebios Słonecznowłosy! Na Złote Tury stań! W srebrne trąby zadmij! W miedziane bębny uderz! Na Jasny Dzień! Na Świetlisty Dzień! Na Wielki Dzień! Pobłogosław nas swoimi palcami jaśniejącymi!”. Biała Krowa-pierworódka uosabiała deszczową chmurę. Oto dlaczego w czasie nalewania się zbóż, kiedy niwom skrajnie potrzebna jest wilgoć, dziewczęta wybierały spośród siebie najbardziej pracowitą, najurodziwszą, z szanowanej rodziny dziewczynę i w pierwotnym stanie, czyli nagą, sadzały na Krówkę i przy polowej studni oblewały wodą, tworząc obrzęd „Zaklinania deszczu”. Mlekiem Krówek-pierworódek o świcie kropiono zasiewy, żeby ziarno było bujne i obfite. Te obrzędy, jak poświadczają starożytni greccy kronikarze, były rozpowszechnione nie tylko na ziemiach pradawnej Ukrainy, ale i na całej przestrzeni cyrkumpontyjskiej, czyli obszarach, które stykały się z terenami czarnomorskimi. Nie na darmo Zeus porywa Europę, wcieliwszy się w buhaja. Ozyrys, bóg płodności u Egipcjan, – buhaj ze słońcem pomiędzy rogami. Kult Krowy rozprzestrzenił się wraz z rozprzestrzenianiem się protoukraińskiej kultury rolniczej około 7,4 tysiąca lat temu, kiedy potężne trzęsienie ziemi zniszczyło cienki przesmyk między Europą a Azją i woda z Morza Śródziemnego runęła do Czarnego, które było w tamtym czasie niewielkim jeziorem (tak zwany potop Deukaliona). Oracze zmuszeni byli przesiedlać się na ziemie półdzikich miejscowych plemion, w głąb Egiptu i Algierii, niosąc ze sobą zaawansowane
Tłumaczenie maszynowe
Jesień to czas sezonu grzybowego, kiedy tysiące Ukraińców wyrusza na „ciche polowanie”. Jednak wielu grzybiarzy nadal posługuje się rosyjskimi nazwami grzybów, nawet nie podejrzewając, że język ukraiński ma własne, melodyjne i precyzyjne odpowiedniki. Tak, wielu wciąż nazywa je rosyjskimi słowami: opieńka, smardz, maślak.
OBOZ.UA publikuje zestawienie najpopularniejszych nazw grzybów po ukraińsku, aby mówić poprawnie i zachowywać tradycję językową.
Ukraińskie słownictwo grzybowe jest bogate i różnorodne. Część nazw rzeczywiście przypomina rosyjskie, ale różni się brzmieniem, akcentem lub sufiksem. Inne zaś są zupełnie oryginalne, z własnym kolorytem i logiką pochodzenia.
Oto zestawienie poprawnych ukraińskich nazw najpopularniejszych grzybów:
Borowik szlachetny (lub borowik, bilik, bilak). Wśród ludzi nazywa się go królem grzybów ze względu na wielkość i aromat.
Podberezowik – rośnie przy brzozach, dlatego nazwa jest taka sama jak w rosyjskim, ale ma miękkie, ukraińskie brzmienie.
Podosinnik – także kozarik, krasnogołowiec albo czerwonogłowiec. Najczęściej występuje pod osikami.
Maślak (a nie rosyjska forma) – śliski w dotyku grzyb z błyszczącym kapeluszem.
Gołąbek – znany każdemu grzybiarzowi, naz
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zwiadowczym zadaniem, aby nie wywołało to zbędnych podejrzeń u Niemców. Wybór padł na niego. Wykonując zadanie czekistów, Hłuszczenko wyjechał 17 kwietnia 1940 roku do Berlina, gdzie przeprowadził kilka konspiracyjnych spotkań i zdobył niezwykle cenne informacje. Na ich podstawie przygotowano notatkę służbową dla wyższego kierownictwa ZSRR, z której wynikało, że rząd Niemiec aktywnie przygotowuje się do wojny przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Notatka z materiałami „Artysty” 10 czerwca 1940 roku trafiła do Stalina, czyli o 5 miesięcy wcześniej niż od Richarda Sorge. Przykrywką dla tajnej działalności Hłuszczenki był jego udział w organizacji w Berlinie wystawy „Twórczość ludowa w ZSRR” – oficjalnie był jej kuratorem. O tym mój towarzysz dowiedział się od artysty podczas odwiedzin w jego pracowni. Było to ostatnie zadanie wywiadowcze, które wykonał Mykoła Hłuszczenko. W pracowni twórczej Hłuszczenki Mój towarzysz Borys mieszkał razem z rodzicami i bratem w tym samym budynku nr 25 w centrum Chreszczatyka, ale na 8. piętrze prawego skrzydła. Jednak jeszcze ani razu nie był zaproszony do pracowni artysty. I oto pojawiła się taka szansa… Ojciec Borysa – Anatolij Fedorowycz Niszczeta – pracował w Instytucie Diprowodgosp, gdzie zajmował się problemami hydromelioracji gruntów rolnych, był nagrodzony Nagrodą Państwową ZSRR oraz Orderem Lenina, jeździł na zagraniczne delegacje. Hłuszczenko nie sprzeciwiał się prośbie Anatolija Fedorowycza, by zaprosić także jego syna, mojego towarzysza Borysa, który uczył się wtedy w studiu malarstwa. Zatem pracownia mieściła się w pomieszczeniu na poddaszu budynku, była niewielka, ale bardzo wysoka, metrów 7-8 do sufitu. Egzotyczny splot rur grzewczych nasuwał skojarzenia z laboratorium średniowiecznego alchemika. Antresole były zawalone ukończonymi płótnami w ramach niemieckich i francuskich impresjonistów, a także zagranicznymi książkami i czasopismami o sztukach pięknych. Podczas gdy goście rozglądali się, Mykoła Petrowycz zaparzył mocną kawę, otworzył pudełko czekoladek i dobry koniak. Kilka godzin trwała ciekawa rozmowa, głównie o sztuce, a na zakończenie Hłuszczenko oszołomił wyznaniem, że Hitler podarował mu album faksymilowych reprodukcji swoich akwareli. Było to tak nieoczekiwane, że te słowa artysty wryły się w pamięć Borysa. Kontynuując opowieść, Mykoła Petrowycz opowiedział, że w 1940 roku odpowiadał za radziecką wystawę artystyczną, która była eksponowana w Berlinie. Podczas ceremonii zamknięcia wystawy podszedł do niego Ribbentrop i powiedział, że führerowi bardzo podobają się prace Hłuszczenki i Hitler uważa go za najlepszego pejzażystę Europy. Dlatego Hitler postanowił podarować Hłuszczence album z reprodukcjami swoich prac i autografem. Po tym Ribbentrop wręczył Hłuszczence album, na pierwszej stronie którego był dedykacyjny napis: „Nicolasowi Hłuszczence Adolf Hitler” i data. A w imieniu Ministerstwa Spraw Zagranicznych nagrodzono go honorowym dyplomem. Po powrocie do ZSRR na prośbę Stalina artysta przekazał album jemu oraz członkom Biura Politycznego… Jesienne barwy Kijowa Wiosną 1944 roku Mykoła Hłuszczenko przeprowadził się do Kijowa. Pokochał piękno miasta i z rozkoszą wędrował dnieprzańskimi zboczami i parkami, podziwiał bajeczne barwy kijowskiej jesieni. Jako artysta o wyrafinowanym guście, przekonał się, że Kijów jest piękny o każdej porze roku, ale jesienią staje się szczególnie jaskrawy. Jesień odczuwał także w dniu swoich urodzin (urodził się 17 września). Z czasem odejdzie z życia również jesienią – 31 października. Badacz Ihor Werba twierdzi, że za życia Mykoły Hłuszczenki odbyło się 59 jego wystaw indywidualnych. Większość z nich przypada na okres powojenny, kiedy artysta przeprowadził się do Kijowa, przy czym odbywały się one głównie właśnie w Kijowie. Jego malarskimi dziełami zachwycali się miłośnicy sztuki w różnych zakątkach kuli ziemskiej – od krajów Europy i Stanów Zjednoczonych po Japonię. I na koniec. Jakiż jest los albumu akwareli führera, który podarował naszemu artyście? Mówiono, że po śmierci artysty jego wdowa przekazała album do Ministerstwa Kultury USRR, do Olhy Czornobrywcewej, zastępczyni ministra kultury. Jednak dalszy jego los jest nieznany…
Tłumaczenie maszynowe
Wśród ukraińskich twórców sztuk plastycznych twórczość malarza Mykoły Hłuszczenki zajmuje szczególne miejsce. O tym legendarnym człowieku usłyszałem od swojego kolegi, artysty Borysa Markowa, z którym studiowałem w Kijowskim Instytucie Politechnicznym. Jeszcze w latach 60. Borys wraz z ojcem odwiedził pracownię twórczą malarza Hłuszczenki, która znajdowała się wtedy w centrum Chreszczatyku, na 13. piętrze budynku nr 25, oznaczonego kinem „Drużba”. Głównym cudem tych odwiedzin był album akwareli Adolfa Hitlera, który ten podarował naszemu artyście w przededniu II wojny światowej. Hłuszczenko uważał podarunek za bardzo cenny i przechowywał go przez całe życie. Jednak po śmierci artysty album zniknął. Tylko mój przyjaciel Borys nie wspomniał o tym, że Hłuszczenko potrafił łączyć sprawy artystyczne z działalnością wywiadowczą. Właśnie o tym mowa w moim materiale. Wołodymyr SKRYNCZENKO Spójrzmy w przeszłość W Berlinie Hłuszczenko znalazł się w drugim półroczu 1919 roku. Za plecami 18-letniego młodzieńca była szkoła handlowa w mieście Juziwka (obecnie Donieck), gdzie mieszkała matka wraz z jego bratem Wołodymyrem i siostrą Łarysą, służba w armii Denikina i udział w walkach przeciwko Armii Czerwonej, udana ucieczka z polskiego obozu jenieckiego Strzałkowo (Strzalkowo) dla internowanych oraz przybycie do stolicy Niemiec. Wokół Hłuszczenki kłębiło się niemało tajemnic. A główną z nich – jak dotarł do Berlina. Godne podziwu jest to, jak ten młodzieniec zdołał pokonać niemałą odległość między Strzałkowem a Berlinem (ponad 340 km) bez dokumentów i z pustymi kieszeniami, co świadczyło o rozumie, szczęściu oraz niesamowitej żywotności młodzieńca. Jednak tę tajemnicę zabrał ze sobą do grobu… O tym, kto dokładnie pomógł Mykole Hłuszczence w Berlinie początkowo, milczą zarówno wywiady artysty, jak i jego liczni biografowie. Rzecz w tym, że pomoc ta była operacyjna i skuteczna: dość szybko zatrudnił się jako student w pracowni Hansa Baluszka, po czym znalazł się wśród uczniów Berlińskiej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych. W szkole Baluszka, jak i później w studiu profesora Artura Kampfa, gdzie uczył się później, Hłuszczenkę uważano za najlepszego rysownika. Wspominała o tym przyszła żona artysty Maria Dawydiwna Bronsztejn, z którą poznał się w studiu Kampfa. Maria i Mykoła będą razem aż do śmierci artysty w 1977 roku. O życiu malarza za granicą świadczą także notatki Wołodymyra Wynnyczenki w dzienniku. A z Wynnyczenką Hłuszczenkę zapoznał Ołeksandr Dowżenko. Z jego pomocą Mykoła Hłuszczenko w 1923 roku uzyskał obywatelstwo ZSRR, otrzymał nominację na stanowisko głównego malarza wystaw handlowo-przemysłowych ZSRR za granicą. W Berlinie Hłuszczenko ukończył naukę u Kampfa. W maju 1924 roku odbyła się jego pierwsza wystawa indywidualna w berlińskiej galerii „Kasper”. Na początku 1925 roku Hłuszczenko przeniósł się z Berlina do Paryża, gdzie otworzył atelier artystyczne, które odwiedzali przedstawiciele ukraińskiej i rosyjskiej emigracji. Hłuszczenko utrzymywał znajomości z krytykami i dziennikarzami, częstował ich i obdarowywał swoimi pracami. Artysta niestrudzenie pracował, zdobywając uznanie. Zaczęto go uważać za przedstawiciela Ecole de Paris, czyli „Szkoły Paryskiej”. 18 wystaw w ciągu 11 lat – to świadectwo nie tylko sukcesu, ale i kolosalnej pracowitości. Tymczasem Hłuszczenko rozpoczynał karierę wywiadowcy: w 1931 roku ostatecznie zwerbował go radziecki wywiad, miał pseudonimy agenturalne „Chudożnyk” (Artysta) i „Jarema”. Podczas pobytu za granicą „Chudożnyk” wykonał szereg skomplikowanych zadań z zakresu zdobywania informacji naukowo-technicznych o charakterze obronnym. Radziecki wywiad otrzymał ściśle tajne plany 205 rodzajów techniki wojskowej, w szczególności silników lotniczych do myśliwców. Z pomocą Hłuszczenki wydział zagraniczny Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego zaangażował do pracy wywiadowczej kilku wpływowych działaczy zagranicznych organizacji antyradzieckich. Do 1936 roku malarz mieszkał za granicą, zajmował się malarstwem, pisał portrety Romaina Rollanda, Henriego Barbusse’a oraz Paula Signaca w serii „Przyjaciele Związku Radzieckiego”. Miał szczęście rozmawiać z Louisem Aragonem, Pablem Picassem oraz Henrim Matisse’em. Lata burzliwej działalności w Paryżu na tle podwójnego życia, na które skazani są wywiadowcy, bez wątpienia działały na nerwy artyście, który nie mógł nie zmęczyć się takim napięciem. I pragnął jak najszybciej wrócić do Ojczyzny. Zapewne sprzyjały temu skandale polityczne w związku z tajnymi operacjami radzieckich służb specjalnych przeciwko działaczom rosyjskiej emigracji. Francuska policja zmuszona była rozpocząć śledztwo w celu wykrycia sieci radzieckich służb specjalnych we Francji. Otrzymawszy długo oczekiwane pozwolenie na powrót do domu, w 1936 roku Hłuszczenko z żoną wyjechali do Moskwy, gdzie otrzymali na mieszkanie pokój w mieszkaniu komunalnym o powierzchni 9 m kw. Na Łubiance o Hłuszczence przypomnieli sobie dopiero na początku 1940 roku. Kierownictwo wywiadu zagranicznego ZSRR łamało sobie głowę nad tym, kogo można wysłać do Berlina z roz- Budynek nr 25 Mykoła Hłuszczenko Borys Markow (po lewej) z kwiatami, które podarowali wielbiciele jego talentu po wystawie indywidualnej jego prac 22 maja 2012 roku w Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Po prawej – jego kolega Wołodymyr Ołifirenko
Tłumaczenie maszynowe
Ewa SKONIECZKA, działaczka społeczno-kulturalna, m. Toruń Marta DOMACHOWSKA, pracownica naukowa Muzeum Etnograficznego Trzeci rok z rzędu taki piknik-festiwal nie odbywa się bez pochodzącej z Tarnopola proświtanki, członkini sekcji kulturalno-artystycznej Tarnopolskiego Obwodowego Oddziału Towarzystwa Łączności z Ukraińcami poza granicami Ukrainy „Ukraina-Świat” Ołeny Hajdyczuk-Maruniak – śpiewaczki, bandurzystki, dyrygentki chóralnej, która po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę z dwojgiem małych dzieci z Buczy, gdzie mieszkała, wiosną 2022 roku znalazła się w Toruniu. (Na Tarnopolszczyźnie Ołena została uznana za „Człowieka Roku 2024” za pracę charytatywną, wolontariacką i kulturalno-oświatową poza granicami ojczyzny. W 2025 roku O. Hajdyczuk-Maruniak stała się jedną z bohaterek książki zasłużonego dziennikarza Ukrainy Mykoły Szota „Wohnieczas”). Jako osoba odpowiedzialna za ukraińską lokalizację Ołena co roku starannie przemyśliwuje, jak najlepiej przedstawić Ukrainę, z wyprzedzeniem wyszukuje Ukraińców, kto w czym jest biegły, czym może się przysłużyć, radzi się ich. Każdego roku dzięki Ołenie ukraińska lokalizacja, która zawsze jest największa, stale się rozszerza, staje się bardziej różnorodna, atrakcyjna i ciekawsza. Tak, na pikniku-festiwalu 2023 została urządzona spora wystawa kolekcji rodzinnej „Ze skrzyni babuni” (odzież ludowa, starodawne chusty, wyszywane poszewki na poduszki i jaśki, ręczniki, bluzki, koszule męskie, obrusy, wyszywane narzuty na łóżka i in.). Tylko do odzieży ludowej zapewniła z Ukrainy cztery i pół kilograma korali (od starodawnych szklanych paciorków i łusek z Borszczowszczyzny od babci ze strony taty, korali z prawdziwego koralowca od babci z Brzeżańszczyzny ze strony mamy – po współczesne ozdoby). Przedstawiona z Ukrainy kolekcja rodzinna wzbudziła spore zainteresowanie, o czym świadczą zachwycające wpisy w specjalnym albumie. Niemało odwiedzających fotografowało się przy wystawie, niektórzy nawet w ukraińskiej ludowej odzieży kolekcjonerskiej. Nawet dla wielu Ukraińców odkryciem było to, że w ukraińskim wianku wstążki wiąże się nie byle jak, a w odpowiedniej kolejności i każdy kolor jest pewnym symbolem. Na pikniku-festiwalu działały różnorodne warsztaty: malarstwo petrykiwskie na papierowych talerzach, malowanie wzorami pierników; wytwarzanie lalek-motanek i wyrobów z koralików, a także amuletów (w tym dla żołnierzy ZSU) z niebieskich, żółtych, białych i innych tkanin oraz nici. Dzieci i młodzież miały możliwość wziąć udział w ukraińskich zabawach ludowych, korowodach, a wszyscy zainteresowani przedstawiciele innych narodowości mogli spróbować elementów tańców ludowych, pośpiewać ukraińskie pieśni ludowe (w tym celu Ołena z wyprzedzeniem przygotowuje teksty w transkrypcji łacińskiej). Pomocnikami we wszystkim są członkowie zespołu „Swiatiełka” („Światełka”), który Ołena zorganizowała przy Europejskim Centrum Współpracy Młodzieży z dzieci uchodźców z Ukrainy. Na pikniku-festiwalu 2025 ukraińska lokalizacja wzbogaciła się o wystawę fotografii odzieży ludowej różnych regionów Ukrainy, stoły do warsztatów z wytwarzania ślubnych wianków woskowych i dekorowania ślubnego korowaja, a także z wiązania chust oraz wystawę starodawnych ukraińskich chust. Dla dzieci działały stoły z kolorowania wzorów na koszulach, ręcznikach i serwetkach, a także kwiatów-symboli: malw, maków, chabrów, słoneczników, gałązek kaliny i dębu. W szczególności chłopcy mieli możliwość pokolorować kozaka, broń żołnierzy ZSU, którą niszczą wrogów. Uzupełnieniem tegorocznego festiwalu był też warsztat z malarstwa kosowskiego na papierze kafli, dzbanów, kumanów, a dla najmłodszych – Darunki dla muzeum. 2025 r. lepienie z czerwonej plasteliny gron kaliny. Muzyczną nowością tegorocznego pikniku-festiwalu 2025 był ukraiński zespół rodzinny z miasta Bydgoszcz – ojciec z pięciorgiem dzieci. Wszyscy grali na sopiłkach, a w szczególności każdy jeszcze na jednym-dwóch instrumentach: gitarze, klarnecie, skrzypcach, tamburynie. (Z zespołem rodziny Salnikowych Ołena poznała się w zeszłym roku na festiwalu „Muzyczne barwy” w Bydgoszczy). Toruńskie Muzeum Etnograficzne – to, oprócz dwupiętrowego budynku ekspozycyjno-wystawowego, jeszcze duży teren pod gołym niebem – swoista starodawna wieś. Tutaj przewieziono studnie-żurawie, młyny wodne i wiatraki, budynki gospodarcze (stodoła, stajnia, obora, kuźnia, drewutnia, zewnętrzne piwnice i inne), niemało starodawnych chat pod strzechą (w tym kurna) z wyposażeniem wewnątrz. Ogrodzenia przy chatach i kwietniki przypominają ukraińskie. Każdej nacji na festiwalu wyznacza się miejsce przy jednym ze starodawnych budynków, których jest ponad dwadzieścia. Na wysokim maszcie flaga narodowa kraju jest punktem orientacyjnym lokalizacji tej czy innej nacji. Odwiedzający mają możliwość choć częściowo poznać sztukę ludową, kulturę, kuchnię narodową, zwyczaje i tradycje innych narodowości. Kolekcja rodzinna działaczki kulturalno-muzycznej Ołeny Hajdyczuk-Maruniak wzbogaciła się o oryginalną pocztówkę polskiej artystki, starodawną wyszywkę (bieżnik) w kolorach charakterystycznych dla regionu kujawsko-pomorskiego, do którego należy miasto Toruń, a także książki o tematyce etnograficznej od muzeum. Festiwale w Toruńskim Muzeum Etnograficznym wzbudzają zainteresowanie odwiedzających z innych miejscowości. Tak, na zaproszenie organizatora dwudniowego „Festiwalu Smaku” pana Jarosława Pajonkowskiego Ołena zorganizowała ukraińską lokalizację w Grucznie. Lokalizacja została uzupełniona nowym warsztatem: malowaniem farbami akrylowymi płóciennych toreb na zakupy (toreb-shopperów) ukraińskimi symbolami i wzorami. Ponieważ festiwal odbywał się w historyczne dla Ukrainy dni (23-24 sierpnia), to i program kulturalno-muzyczny zawierał pieśni o Ukrainie i jej walce z wrogiem. Z szczególnym pietyzmem została wykonana pieśń „Ukraino, modlę się za ciebie”. Smakował odwiedzającym festiwal ukraiński barszcz i poczęstunek kanapkami ze słoniną. Chronić, pielęgnować i propagować wszystko, co ukraińskie poza granicami Ukrainy – to życiowe credo uchodźczyni z Ukrainy Ołeny Hajdyczuk-Maruniak. Toruń – piękne miasto turystyczne z ciekawą historią. Tutaj urodził się Mikołaj Kopernik. Tutaj jeden z największych w Polsce uniwersytetów nazwany jest jego imieniem, wiele kościołów, niemało owianych legendami miejsc kulturalno-artystycznych, pomników i rzeźb, wiele muzeów. Jeden z letnich pogodnych dni Toruńskie Muzeum Etnograficzne poświęca uchodźcom, wśród których Ukraińców jest najwięcej. Swoje wydarzenie muzeum nazywa „rodzinnym piknikiem wymiany tradycji”. Ale w rzeczywistości jest to swoisty festiwal sztuki ludowej, kultury, życia codziennego, zwyczajów i tradycji nacji. Fragment wystawy 2025. Ołena Hajdyczuk-Maruniak z córką. Z lewej na manekinie – autentyczna odzież babci z Borszczowszczyzny (wieś Iwane-Puste), z prawej – odzież babci z Brzeżańszczyzny (wieś Werbiw). Odzież babcia wyszywała, kiedy miała 13 lat Uczestnicy festiwalu 2025 z flagami swoich krajów Wymiana pamiątek w Muzeum Etnograficznym
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Wadima HNIDASZA Mawka – głos natury i duszy, Łukasz – człowiek ze świata zasad i ograniczeń. Ich spotkanie to zderzenie dwóch światów, które zmienia oboje na zawsze. „Pieśń leśna” jest o tym, czy człowiek jest w stanie pozostać wiernym sobie, nawet gdy rzeczywistość nie akceptuje jego marzeń. – Zaprezentowaliśmy widzom nowy spektakl „Pieśń leśna” według nieśmiertelnego dzieła Łesi Ukrainki – historię, która od ponad stu lat przypomina nam o sile miłości, wolności, marzeń i wyboru – podkreślił dyrektor – kierownik artystyczny teatru Ihor Hułyj. – Ta premiera to nie tylko kolejny punkt w repertuarze. To rozmowa o tym, co czyni człowieka człowiekiem. O świecie, gdzie rzeczywistość i mit przeplatają się, tak jak ludzkie serca. O pragnieniu bycia sobą nawet wtedy, gdy świat narzuca co innego. Osobno chcę skierować słowa wdzięczności do reżysera tego przedstawienia – narodowego artysty Ukrainy Ołeha Petrowycza Mosijczuka. Dla mnie wielką radością jest to, że pracujemy razem. Jego artystyczna wizja, głębokie wyczucie tekstu, poetyckość myślenia i szczerość w stosunku do materiału stworzyły spektakl, który od pierwszych minut porywa i nie puszcza. Szczerze cenię tę twórczą współpracę i możliwość dzielenia jednej sceny z artystą, dla którego teatr to nie tylko zawód, ale sposób mówienia o sensach, które żyją poza czasem. Nie mniej ważny jest wkład głównego artysty naszego teatru Mykoły Iwanowycza Dańka. To właśnie jego rozwiązanie plastyczne stało się wizualną duszą spektaklu: scenografia i kostiumy nie tylko dopełniają dramaturgię, ale tworzą szczególną przestrzeń, w której „Pieśń leśna” ożywa na oczach widza. To przykład tego, jak głębokie wyczucie materiału i subtelne zrozumienie świata autorki mogą przekształcić scenę w żywy poetycki obraz. Dla mnie jako dyrektora – kierownika artystycznego niezwykle ważne jest, że nasz teatr nie zatrzymuje się w poszukiwaniu nowych form i kontynuuje pracę nie tylko dla dzieci, ale i dla dorosłej publiczności, proponując głębokie, filozoficzne tematy. Dziękuję całemu zespołowi twórczemu za oddanie, talent i miłość, z jakimi powstał ten spektakl. Wasza praca jest dowodem na to, że sztuka potrafi mówić o tym, co najważniejsze. – Nie wiem, kto jeszcze z ówczesnego grona dramaturgów stworzył tyle głębokich filozoficznych stron życiowego piękna, co Łesia Ukrainka – zaznaczył Ołeh Mosijczuk, reżyser-inscenizator, narodowy artysta Ukrainy. – Przez długi okres działalności aktorskiej przyszło mi wykonywać role w pracach scenicznych według jej utworów. Jedną ze znaczących była rola Mesjasza w spektaklu „Opętana” Rówieńskiego Teatru. Później – własna kompozycja i inscenizacja dramatu poetyckiego „Ceną krwi” w Tarnopolu i Czerniowcach. Spektakl gościł na prestiżowych ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwalach. Decyzja kierownictwa artystycznego o włączeniu do wieczornego afisza repertuarowego „Zamku na górze” „Pieśni leśnej” świadczy nie tylko o aktywnej postawie twórczej zespołu, ale także o jego rozwoju artystycznym. Wszak w pierwowzorze utworu zawarta jest wspaniała misteria namiętności, pod warunkiem niebanalnego rozszyfrowania której genialna autorka staje się współczesną dla kolejnych pokoleń. Znajomość z dyrektorem – kierownikiem artystycznym teatru Ihorem Hułym, który kilka lat temu objął teatr, miała miejsce w niepowtarzalnej pracowni głównego artysty Mykoły Dańka. Złożoność inscenizacji polegała na tym, że to rzeczywiście, jak gałąź w najtrudniejszych czasach. Ze słowem powitalnym do uczestników i widzów zwróciła się wicepremier ds. polityki humanitarnej – minister kultury Ukrainy Tetiana Bereżna. Podziękowała ona narodowi litewskiemu, rządowi oraz instytucjom kulturalnym za wieloletnią przyjaźń i wsparcie, które Ukraina odczuwa od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji. Tetiana Bereżna odnotowała udaną współpracę Ukrainy i Litwy w sferach konserwatorskiej, naukowej i wydawniczej, a także podziękowała za program Create Ukraine, który pomaga sprowadzać do Ukrainy młodych specjalistów z międzynarodowym doświadczeniem. modnie teraz mówić, miał być spektakl „dla rodzinnego oglądania”. Specyfika teatru wymagała połączenia ciekawego i zrozumiałego wątku, porywających kolizji konfliktu i wyrazistego tła dla młodzieży oraz precyzyjnie zaakcentowanych, rozszyfrowanych kodów, sensów utworu, obrazowego, wizualnego ciągu dla dorosłego widza. Często zdarza mi się realizować inscenizacje w teatrach Ukrainy. Dlatego zdolności organizacyjne kierownika artystycznego widzę od razu. To, jak pracuje uformowany zespół składu twórczego, służb i warsztatów teatru, zasługuje na uznanie. Żadnych problemów z zapewnieniem i wcieleniem złożonego zamysłu, organizacją przestrzeni sceny, kostiumów, partytury świetlnej i muzycznej w procesie tworzenia nie było. Poetycka wyobraźnia grupy realizatorskiej bez problemów transformowała się w artystyczną prawdę. Współpraca z superutalentowanym, doświadczonym mistrzem metaforycznej scenografii Mykołą Dańkiem rozpoczęła się jakieś dziesięć lat temu w Kołomyjskim Teatrze imienia Iwana Ozarkewycza nad karpacką legendą „W niedzielę rano ziele kopała” według powieści Olhy Kobylańskiej. To był bezapelacyjny sukces. Przez długi czas obiecywaliśmy sobie, że znów się spotkamy i twórczo popracujemy. Ale życie wnosi swoje korekty. I oto wreszcie to się stało. Rezultat – premiera nowej pracy. Znowu i znowu z oburzeniem stwierdzam: nie ma sensu zwracać się do państwowych instytucji twórczych, związków, wszystkich, którzy tylko słownie deklarują opiekę nad utalentowanymi artystami, a w rzeczywistości uprawiają hype i promują tylko siebie niepowtarzalnych. Znowu i znowu pytam ich: dlaczego praca filozofa sceny, wybitnego artysty, znanego nie tylko w Ukrainie, do tej pory nie jest doceniona? Ministerstwo Kultury, Rada Miasta Kijowa, NSTDU, odezwijcie się. Praca wszystkich bez wyjątku jednostek udowodniła, że teatr to sprawa zbiorowa. Utalentowana młodzież, doświadczeni mistrzowie-aktorzy, którzy stworzyli wielowymiarowe obrazy, ciąg plastyczny fantazyjnej baletmistrzyni Hanny Kyjko, światło, które wyrysowywało mgiełki ruchów duszy postaci pod batutą Jewhena Kiune, ciąg muzyczny reżysera dźwięku – wszystko to składało się na cudowny świat muzycznej historii Łesi Ukrainki, która, mam nadzieję, potrwa nie jeden sezon. A oto co opowiedzieli aktorzy. Alina Szulhina, odtwórczyni roli Mawki: – Oczywiście, jak większość, poznałam „Pieśń leśną” podczas nauki w szkole. Ale ten utwór poruszył mnie dopiero teraz, kiedy zaczęliśmy pracować nad spektaklem. Wcześniej wyobrażałam sobie Mawkę jako naiwną dziewczynkę. Klasyczna historia miłosna, właściwie nic nadzwyczajnego. A kiedy reżyser zaczął dzielić się swoimi odczuciami, zrozumiałam, że wszystko jest o wiele ciekawsze. Spiker parlamentu Republiki Litewskiej Juozas Olekas podkreślił, że muzyka i kultura jednoczą narody w walce przeciwko złu i zniszczeniu. „Jest mi bardzo miło być tego wieczoru z wami. Muzyka znów jednoczy Kijów i Wilno, Ukrainę i Litwę. Nawet kiedy wokół rozbrzmiewają wybuchy czy sygnały alarmowe, sztuka przywraca nas do wiecznych wartości, do człowieczeństwa” – zaznaczył Juozas Olekas. O operze „Makbet” warto wiedzieć, że wystawiły ją Wileńska Opera Miejska i Państwowa Orkiestra Symfoniczna Litwy. Projekt zrealizowały Laisves TV, Wileńska Opera Miejska, Litewskie Narodowe Radio i Telewizja oraz Pirmoji kava – przy wspar-
Zobaczyłam, że między mną a Mawką jest wiele wspólnego. To wrażliwość, podatność na zranienia, miłość do przyrody. Ale trudność pracy nad postacią polegała na tym, że Mawka jest istotą nieziemską. U niej wszystkie emocje i przeżycia są bardzo szczere i otwarte. A u nas są limitowane. Nie mamy absolutnej złości, absolutnej radości, trudno znaleźć prawdziwą miłość. U ludzi wszystko jest bardziej skomplikowane i niejednoznaczne. Prawdziwym odkryciem była dla mnie praca z zaproszonym reżyserem, artystą ludowym Ukrainy Ołehem Mosijczukiem. Ma on bardzo ciekawe podejście do pracy. Wszystko przepuszcza przez swoje odczucia. Ogólnie wszyscy pracowali nad spektaklem z wielkim zainteresowaniem. Pomagaliśmy sobie nawzajem, podpowiadaliśmy. Byliśmy jak jedna rodzina, która tworzy coś wspólnego. Praca nad postacią będzie trwała także po premierze, jest jeszcze nad czym pracować, co udoskonalać, czego szukać. Artem Metelśkyj, odtwórca roli Łukasza: – Najpierw przeczytałem „Pieśń leśną”, zapoznałem się z innymi utworami Łesi Ukrainki. A proces pracy nad spektaklem zaczynał się od czytania, stopniowo budowała się inscenizacja. Mój osobisty stosunek do Łukasza jest taki sam, jak do wszystkich młodych ludzi, którzy dopiero zaczynają stawiać pierwsze kroki w życiu. Na początku to młodzieniec zakochany w przyrodzie, który pragnie wszystkiego się uczyć. Spotyka szczerą dziewczynę Mawkę, która jest uosobieniem przyrody, i nie może się w niej nie zakochać. Potem w życiu Łukasza wydarzyła się tragedia. Pod wpływem matki i innych okoliczności dokonuje wyboru. Współczuję mu. Przecież wszyscy popełniamy błędy, nie zawsze dokonujemy właściwego wyboru. Zapewne mam z Łukaszem wspólne cechy. Chciałem pokazać jego szczerość, zakochanie w życiu, młodzieńczą energię. Wspominam siebie w wieku 16-18 lat. Byłem wtedy tak samo zapalony i szczery. Dlatego dodałem do postaci coś od siebie. Ołeh Mosijczuk to doświadczony reżyser, łatwo się z nim pracuje. Czuć, że dużo wie o Łesi Ukraince, kulturze tego kraju, gdzie rozgrywają się wydarzenia „Pieśni leśnej”. Przecież sam tam mieszkał, studiował legendy o mawkach, perelesnikach. Już wcześniej wystawiał „Pieśń leśną”. Zaufałem mu i razem tworzyliśmy postać Łukasza. Tak naprawdę praca nad postacią dopiero się zaczęła. Po premierowym spektaklu rozmawiałem z żoną Ołeha Mosijczuka. Zwróciła uwagę na pewne momenty, których nie zauważyłem w sztuce, być może ze względu na swój młody wiek. Zespół dał z siebie wszystko. Mieliśmy prawdziwy maraton, przez kilka tygodni próbowaliśmy codziennie. Jestem bardzo zadowolony z naszego wspólnego rezultatu. wsparcia Ambasady Ukrainy w Republice Litewskiej, Ambasady Litwy na Ukrainie oraz Ministerstwa Kultury i Strategicznej Komunikacji. W spektaklu wzięli udział znani wykonawcy: Asmik Grigorian, Edgaras Montvidas, Tadas Girininkas, Gabrielė Kupšytė, Karolis Kašiuba, Žilvinas Steponas Miškinis i inni. Na scenie wystąpił Kowieński Chór Państwowy pod kierownictwem R. Šervenikasa oraz Litewska Państwowa Orkiestra Symfoniczna pod batutą maestro Gintarasa Rinkevičiusa. Reżyserką spektaklu jest Dalia Ibelhauptaitė. Według informacji Ministerstwa Kultury Ukrainy. Swoją interpretację jednego z najsłynniejszych utworów literatury ukraińskiej zrealizowano w Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek „Zamek na górze”. Odbyła się tu premiera „Pieśni leśnej” według dramatu-feerii Łesi Ukrainki.
Tłumaczenie maszynowe
28 października w Ukraińskim Domu w Kijowie odbyła się bezpośrednia transmisja opery Giuseppe Verdiego „Makbet” w inscenizacji Wileńskiej Opery Miejskiej oraz Państwowej Orkiestry Symfonicznej Litwy. Równoległy pokaz odbył się także w Charkowskim Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu im. M. W. Łysenki, a w Wilnie opera po raz pierwszy była transmitowana na żywo pod gołym niebem – na Placu Ratuszowym. Wydarzenie stało się potężnym kulturowym gestem jedności między Ukrainą, Litwą i Europą, przypomnieniem o sile kultury, która jednoczy narody na- W swoim wystąpieniu Tetiana Bereżna podkreśliła również, że opera „Makbet” to historia o autorytaryzmie i złu, które ostatecznie są skazane na porażkę: „Makbet” – historia o tyranie, który zamienił władzę w zło. Szekspir napisał o tym, co dzisiaj świat widzi w rzeczywistości w stokrotnie gorszej skali. Dyktatora i rosyjski naród, który niszczy życie, miasta i kulturę. Ale nawet w tych warunkach ukraińska kultura brzmi. Wspólny wieczór kulturalny w Kijowie, Charkowie i Wilnie pokazuje, że nie jesteśmy sami w walce. Ukraińska scena – część europejskiej sceny, a ukraińska kultura – część europejskiej historii”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
twórczy arsenał. Spośród wszystkich trzech replik „Russalonki” ta jest bez wątpienia najbardziej widowiskowa. Nowa inscenizacja zachwyca jakością wykonania dekoracji i szycia kostiumów. W tym pomógł nam finansowo Duński Instytut Kultury. Nasz teatr ma silne cechy. Na Ukrainie zostało niewiele teatrów, które zachowały profesjonalne warsztaty produkcyjne, gdzie pracują rekwizytorzy potrafiący wykonać obiekt, który na scenie będzie miał niezwykle interesujący wygląd. Choreografka Olena Łysenko nastawiona jest na nowoczesne rozwiązanie choreograficzne. Jest częstym gościem moich spektakli, ponieważ staram się mieć odrębną linię plastyczną. Aby podkreślić, że Russalonka straciła głos, a bolały ją nogi, balet powinien być jednym z najbardziej wyrazistych środków w spektaklu. Doborem muzyki zajmował się utalentowany realizator dźwięku i muzyk Ołeksandr Hołownow. Uważam, że muzyka została dobrana wyjątkowo trafnie. Po premierze minął rok. Widać, jak aktorzy stają się pewniejsi w tworzeniu postaci. Na rok 2026 planujemy spektakl według utworu Eduarda De Filippo „Wielka magia”, nad którym już zacząłem pracować. Młody reżyser wystawi Albee’ego „Kto się boi Virginii Woolf”.
Tłumaczenie maszynowe
Na najmłodszych teatralnych widzów stolicy jesienią czekało niemało miłych niespodzianek. W szczególności Mikołajowski Akademicki Teatr Dramatyczny przywiózł do stolicy swój spektakl „Mała Syrenka”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z otwartych źródeł. Spektakl „Mała Syrenka” jest wspólnym projektem Ukrainy i Danii. Został stworzony przy wsparciu Danish Cultural Institute. Pokaz odbył się na głównej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki. „Mała Syrenka” – wieczna historia miłosna, która płynie przez stulecia. Po raz pierwszy ujrzała światło dzienne w XIX wieku w Danii spod pióra wielkiego Hansa Christiana Andersena. Ta baśń opowiada nie tylko o syrence, która pokochała księcia, ale także o wewnętrznej ofierze, sile uczucia zdolnego zmienić samą naturę bytu. Mała Syrenka to nie tylko bohaterka dziecięcych snów. To symbol oddania i nadziei. I choć ziemskie szczęście okazało się nieosiągalne, jej serce zdobyło nieśmiertelność. Stała się jasnym duchem, który wraca do nas raz za razem – za każdym razem, gdy wierzymy w miłość ponad wszystko. – Zwróciłem się do biura Ambasady Danii w Mikołajowie, które znajduje się naprzeciwko naszego teatru – wspomina dyrektor – kierownik artystyczny Mikołajowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Artem Swystun. – Zaproponowałem stworzenie projektu przy pomocy Danii. Od razu zdecydowaliśmy, że będzie to „Mała Syrenka”. Wsparli nas, zapewnili finansowanie inscenizacji. Jestem bardzo wdzięczny za udział w projekcie głównemu reżyserowi naszego teatru, zasłużonemu działaczowi sztuki Ukrainy Jewhenowi Kurmanowi. Szczególnie miło, że podczas premiery odbył się telemost z muzeum Andersena w Kopenhadze. Dzieci z Mikołajowa i Chersonia, oprócz mocnego spektaklu, miały możliwość zobaczyć, jak żyje Dania. Niedawno z inicjatywy Ambasady Danii na Ukrainie zrodził się pomysł wymiennych tournée. Nasz teatr przyjechał z występami do Kijowa, a w listopadzie Narodowy Teatr imienia Łesi Ukrainki odwiedzi Mikołajów również z baśniami Andersena. Myślę, że „Mała Syrenka” będzie długo żyła. Prawie co miesiąc pokazujemy ją w Mikołajowie. Monitorujemy, jak ten spektakl odbierają dzieci. Bardzo spodobał nam się kijowski widz. Dzieci są zainteresowane, rozumieją, o czym jest spektakl. Mam nadzieję, że wiele z nich, kiedy wróci do domu, przeczyta tę baśń. Zwróciliśmy uwagę, jak dzieci reagują na afisz: wiedzą, kim jest Andersen. Dziękujemy, że już po raz trzeci gościnnie przyjmuje nas administracja Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki. Swój pierwszy spektakl pokazaliśmy na scenie pod dachem, drugi – na nowej scenie, a teraz na głównej scenie teatru. – Specyfika pracy nad spektaklami dla dzieci różni się od pracy nad spektaklami dla dorosłych – zaznaczył reżyser spektaklu, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jewhen Kurman. – Dzieci nie oszukasz, trzeba umieć utrzymać ich uwagę. A poza tym w spektaklach dla dzieci jest trudny moment – muszą podobać się zarówno dzieciom, jak i ich mamom oraz babciom. Jeśli starsza kobieta, która przyprowadziła dzieci, mówi, że to dobry spektakl – oznacza to, że inscenizacja ma szanse na sukces (uśmiecha się). Dość często wystawiam spektakle dla dzieci i uważam, że to ważne. Dzieci powinny wierzyć w coś prawdziwego. Przecież nadejdzie dzień, kiedy zostaną sam na sam z tym życiem, i wtedy, oprócz ich wiary i wewnętrznej siły, nie będą miały niczego. Jeśli chodzi o „Małą Syrenkę”, mam szczególną koncepcję. W każdym teatrze, w którym pracuję na stałe, udowadniam kierownictwu artystycznemu, że w repertuarze musi być ten materiał. I zgadzamy się co do tego. To mój temat, jest dla mnie zrozumiały. To historia o przemieniającej sile miłości. Przez miłość potwór staje się człowiekiem, a potem – aniołem. Pierwsza premiera wyreżyserowanej przeze mnie „Małej Syrenki” odbyła się 25 lat temu w Kijowskim Teatrze Młodym. Główną rolę grała w niej Rimma Ziubina. Jestem bardzo wdzięczny pani Rimmie, że przyszła obejrzeć nasze występy. Potem wystawiłem ten spektakl w Kropywnyckim. A kiedy zacząłem służyć w Mikołajowskim Teatrze Dramatycznym, „Mała Syrenka” również znalazła drogę na scenę. W nowym spektaklu są inni wykonawcy, inny scenograf. Materiał za każdym razem wcielany jest w życie w niepowtarzalny sposób. Dyktują to aktorzy, ich psychofizyka. Cieszę się z sukcesu Inny Dobrenko (Mała Syrenka). Nie ma zbyt wielu głównych ról. To aktorka, która powinna się rozwijać, być bohaterką w naszym teatrze. Andrij Bałduk (Książę) – młody bohater, mamy wobec niego duże oczekiwania. Teatr nie służy do zabawiania widza, ale do tego, by ludzie uwierzyli. Jeśli widzisz tę dwójkę młodych ludzi, wierzysz w ich relację i zaczynasz współodczuwać – oznacza to, że misja została wykonana. Nasza scenografka Ołena Rysukowa to bardzo utalentowana osoba. Rozumie przestrzeń scenograficzną i designerską sceny, wykorzystuje nowoczesne technologie, posiada bogate
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe