Strona · s. 10strona oryginału ↗
«KOCHAM CIĘ POZNAWAĆ NA WSZYSTKICH MAPACH ŚWIATA…»
Слово Просвіти, №45 за 2010 рік
„Kocham cię poznawać // na wszystkich mapach świata // łowię twój lot // na globusach szybkoobrotowych // miła moja ojczyzno // komedio moja wzruszająca…” — przez całe życie nie słyszałam czulszego wyznania miłości. W tych wersach, przepełnionych niesamowitą energią dobroci, jest cały Iwan Małkowycz. Tylko taki poeta z pierwotno-asocjacyjnym myśleniem, jak on, mógł zobaczyć swoją ojczyznę — w zarysach granic na mapie politycznej — w obrazie gąsiątka, które, opadłszy z sił, zostało w tyle za stadem. I kiedy mówi: „Boję się o twoją lewą łapkę”, — uwierzcie, to najszczersza prawda. Czasem z goryczą skarży się — nie ma czasu na poezję, działalność wydawnicza zabiera cały czas i energię. Oczywiście, szkoda, bo w osobie Małkowycza mamy niezwykle oryginalnego, subtelnego liryka, jednak jak dziś wyobrazić sobie ukraińską przestrzeń kulturową bez „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HY”, skoro już całe pokolenie wyrosło na wysokiej klasy artystycznej książkach ababahalamahowskich, dobrych i jasnych, skoro ona wszystkim wołającym na puszczy zwątpienia daje Nadzieję.Iwan Małkowycz to znany poeta, dyrektor dziecięcego wydawnictwa „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”. Urodził się 10 maja 1961 roku we wsi Nyżnij Bereziv w rejonie kosowskim. Autor tomików poetyckich „Biały kamień” (1984), „Klucz” (1988), „Wiersze” (1992), „Z aniołem na ramieniu” (1997), „Wiersze” (2006), „Wszystko obok” (2010). W 2004, 2008, 2009 roku według sondażu magazynu „Korespondent” Iwan Małkowycz wchodził do rankingu „TOP-100 najbardziej wpływowych ludzi Ukrainy”, uznano go za najlepszego krajowego wydawcę, a wydawnictwo „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” — za najlepsze wydawnictwo Ukrainy. Już od wielu lat prywatne wydawnictwo Iwana Małkowycza zdobywa pierwsze miejsca w ogólnoukraińskich rankingach „Książka roku”. W ciągu całego istnienia „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HY” ujrzało światło dzienne ponad 100 książek w nakładzie ponad czterech milionów egzemplarzy. Prawa do wydania ababahalamahowskich książek zakupiło 20 krajów świata. Iwan Małkowycz został uhonorowany międzynarodową nagrodą „Order Uśmiechu”, którą w swoim czasie otrzymali Astrid Lindgren, Serhij Michałkow, Joanne Rowling. Prawo przyznawania tak wysokiego odznaczenia posiadają tylko dzieci.Marija KUCZERENKO
— W rozmowie z Panem zawsze przychodzą mi na myśl te niezwykłe wersy: “Krańcem świata, w nocy, // przy Pańskiej świecy // ktoś błąka się samotnie // z aniołem na ramieniu”. Wygląda na to, że Pan rzeczywiście zawsze jest z aniołem na ramieniu. I choćby nie wiem jak pędziło to “wahadło życia”, zdążył Pan zrobić wiele w nie tak znowu długim odcinku czasu. — Możliwe, że i z pomocą anioła, który nie opuszcza mnie jeszcze od dzieciństwa… To i pierwsza modlitwa, która zaczynała się od słów “Aniołku mój” — jej jeszcze w wieku trzech lat nauczył mnie tata. “Jutro przyjdzie Mikołaj, — mówił on, — przyniesie podarki i będzie pytał, czy umiesz się modlić”. To i żywe wspomnienia o Bożym Narodzeniu — niewiarygodna dziecięca radość, która pozostaje na całe życie. W Karpatach święta bożonarodzeniowe i przedświąteczne są szczególne — tutaj Święty Mikołaj zstępuje na srebrnych sznurkach prosto z niebios. Na święto zbierają się dorośli i dzieci, i rozpoczyna się teatralne widowisko, które, oczywiście, jest niemożliwe bez aniołów. Po 30 latach modlitwą, której nauczył mnie tata, rozpocznie się pierwsza strona mojej pierwszej książki z wydawnictwa A-BA-BA-HA-LA-MA-HA — “Abecadła”: “Aniołku mój, stróżu mój, // rano, wieczorem, w dzień i w nocy // Bądź mi do pomocy. // Świeczuszką przyświeć”. — Jedna moja przypadkowa znajoma opowiadała: “Wnuczka nazywa mnie Ababahalamaha, bo czytam jej książki A-BA-BA-HA-LA-MA-HY”. Chyba to jest prawdziwa popularność, jeśli dzieci tak nazywają swoje babcie. Jak ona jest osiągana? — Ja nie mogę rozczarować moich małych czytelników i ich babć. W “A-BA-BA-HA-LA-MA-SZE” wszystko musi być na najwyższym poziomie, bez zarzutu — i teksty, i oprawa graficzna, i poligrafia. Nie staram się wydać jak najwięcej książek — lepiej mniej, a lepiej. Na rok wychodzi około 10 tytułów, można by jeszcze mniej. Książka z A-BA-BA-HA-LA-MA-HY powinna być taka, żeby mały czytelnik, wziąwszy ją do rąk, już nie mógł się z nią rozstać, jednym z jej zadań jest wychowanie u dziecka estetycznego smaku. Wydaje się, że w żadnym wydawnictwie świata nie ma tak niezwykłych artystów, jak u nas… Czego tylko wart jest fantastyczny artystyczny tandem Władysław Jerko—Kost Ławro — jakieś niewiarygodne jedno ciało — Ławjerko albo Jewro. Kost Ławro tworzy książkę z A-BA-BA-HA-LA-MA-HY od samego jej zarania. Wszystkie te zabawne zajączki, kotki w barwnych szaliczkach — wszystko to owoc jego jasnej fantazji. Z przyjściem Władysława Jerki zaczęła się nowa era w życiu wydawnictwa, jego rozkwit. A czego warte są rysunki Jewhenii Hapczynśkiej — ten jej wzruszający obraz szczęścia z przezroczystymi anielskimi skrzydełkami… A Kateryna Sztanko, a Sofija Us, a Maksym Pałenko… Pod ich pędzlami, a kiedy i piórami, rodzą się godne podziwu rzeczy. Chociaż to długotrwały proces, dwa-trzy lata, a nawet więcej — jak poszczęści się z natchnieniem. Bywa i tak, że książki rodzą się na samym natchnieniu. Oto przypadnie do gustu jakaś idea artysty i my już razem nosimy się z tą ideą dotąd, dopóki ona nie zacznie obrastać bajkowymi sytuacjami, zarysowywać się zwrotami akcji. Jakoś mówi mi Sonia Us: “Bardzo już chcę narysować Pandusię i zwierzątka”. Tekstu jeszcze nie ma, jednak u Soni już są obrazy w rysunkach. Na jakimś etapie rozumiemy, że widzimy tę bajkową historię ze zwierzątkami jakby tymi samymi oczami. W końcu, kiedy już wiem, czym skończy się ta historia, siadam i piszę tekst. Oto taki dziwny proces współtworzenia. Wymyślać nowych bohaterów jest strasznie ciekawie! Często urządzamy wystawy artystyczne z ilustracjami z A-BA-BA-HA-LA-MA-HY i zawsze mają one wielki sukces u zwiedzających. Jakoś w British Council została zorganizowana wystawa z dzieł ukraińskich i brytyjskich artystów z następującym głosowaniem. Głosowanie okazało się zbędne po pierwszym dniu wystawy — zwiedzający od razu się określili i uznali pierwszeństwo naszego wydawnictwa. — Prawdziwą sławę A-BA-BA-HA-LA-MA-SZE przyniosła już wiele lat temu “Królowa Śniegu” w wykonaniu, jak dla mnie, po prostu genialnego Jerki. To przepiękna wizytówka wydawnictwa. Wiele krajów kupiło prawa do wydania tej książki? — Łącznie 19 krajów. Wśród nich — Wielka Brytania, USA, Australia, Korea Południowa. W 2006 roku “Królowa Śniegu” została uznana za najlepszą książkę dziecięcą w USA. W Brytanii stworzono ekskluzywną książkę, ozdobioną drogimi kamieniami. Przed katolickim Bożym Narodzeniem nasza “Królowa Śniegu” była wystawiona w witrynach londyńskich sklepów. Weszła w trójkę najlepszych świątecznych sprzedaży. Czasem, oglądając ilustracje Jerki, ludzie nie wierzą własnym oczom — czyż to można było zrobić rękami?! To niezwykle subtelna praca, jubilerska. Wiele fragmentów artysta wyrysowywał pod mikroskopem. — Czy może wydawnictwo dziecięce, które wypuszcza tak wysokiej jakości książki, stać się jednym z ogniw przeciwdziałania procesowi rusyfikacji? — Już nic dziwnego w tym nie ma, że dzieci w całej Ukrainie czytają książki A-BA-BA-HA-LA-MA-HY, a to, że dorośli, którzy w swoim życiu codziennym nigdy nie posługiwali się językiem ukraińskim, czytają je swoim dzieciom… To bardzo budujący fakt. Przeczytuję setki rękopisów, szukając iskry złota w piaszczystych pustyniach, bo przecież chce się wydawać książki współczesnych pisarzy, jednak natrafić na dobre, wysokiej jakości teksty — to rzadkie szczęście. Na to idzie całe życie. Bardzo często odmawiam wywiadów, audycji radiowych i telewizyjnych właśnie z braku czasu, bo praca nad książką nie znosi pośpiechu. — Miał Pan takie epizody w życiu, kiedy Pan realnie poczuł, że dokonał, umownie mówiąc, “przełomu w kwestii językowej”? — Takich epizodów jest pod dostatkiem. Może komuś z początku wyda się to trochę zabawne — jednak “Harry Potter” stał się aktywnym bojownikiem o ukrainizację. Bardzo spieszyliśmy się z tłumaczeniem i dalszym przygotowaniem do druku tych książek, bo choćby nie wiem co, ukraiński “Harry Potter” musiał pojawić się na rynku książki jako pierwszy. W rezultacie — bardzo wiele dzieci po raz pierwszy z własnej woli przeczytało książkę w języku ukraińskim, o tym świadczy lawina listów od dzieci, w których szczerze niepokoją się losem swoich ulubionych bohaterów i dziękują za książkę. Jednocześnie dzięki Harry’emu, temu szalonemu szumowi wokół niego, a w konsekwencji — bardzo udanym sprzedażom, mogliśmy z czasem wypuścić niejedną dobrą ukraińską książkę. — Co, Pana zdaniem, dziś można zrobić, aby ukraińska książka przetrwała przed zalewem literatury rosyjskojęzycznej. Jak zatrzymać ten proces? — Już proponowałem sposób walki z okupacją ukraińskiego rynku książki literaturą z Rosji — na wwożenie rosyjskich książek nałożyć stały podatek. Ponieważ na Ukrainę napływa cała lawina książek, to uwolnionych pieniędzy wystarczyłoby, aby podnieść ukraińskie wydawnictwo książek. Jednak w tej kwestii ukraińscy wydawcy musieliby być jednomyślni. Książki w języku rosyjskim wydawać prościej, a oto udowodnić, że ukraińska książka nawet bez wsparcia państwa może być konkurencyjna — to jednak jest coś warte! Z zasady nie wydaję na Ukrainie książek w języku rosyjskim, chociaż zysk z takiej sprzedaży byłby znaczny. W Rosji książki A-BA-BA-HA-LA-MA-HY sprzedają się, ale z obowiązkowym zastrzeżeniem: “Bez prawa sprzedaży na Ukrainie”. Gdyby książki z A-BA-BA-HA-LA-MA-HY na Ukrainie zaczęto wydawać po rosyjsku, byłaby to utrata sensu mojej wieloletniej pracy. — Pana “Seria dla dorosłych” jest nieco nieoczekiwana dla wielu czytelników. Dlaczego nagle wydawnictwo dziecięce zaczęło wypuszczać literaturę dla dorosłych? — Często rozmawiam z czytelnikami mojego wydawnictwa — ich opinia jest zawsze dla mnie cenna. W szczególności mam okazję porozmawiać na lwowskim Forum Wydawców. Czas szybko mija — i moi czytelnicy, którzy zaczynali od “Abecadła”, już dawno dorośli. Wielu z nich ukończyło szkoły i zostało studentami. “Przyzwyczailiśmy się do A-BA-BA-HA-LA-MA-HY, — mówili mi, — co mamy teraz czytać?” Tak podsunęli mi pomysł stworzenia “Serii dla dorosłych”. Otworzyła ją najsłynniejsza powieść — w wielu kwestiach autobiograficzna — Marguerite Duras “Kochanek”. Utwór został przetłumaczony na ponad 40 języków świata i uhonorowany Nagrodą Goncourtów. W 1992 roku Jean-Jacques Annaud nakręcił na jej podstawie film o tym samym tytule, który od razu otrzymał kilka prestiżowych nagród filmowych. Pierwsza książka z “Serii dla dorosłych” zdobyła grand prix na Forum. Drugą książką z tej serii stał się utwór dysydencki, uważam, że najwybitniejszego czeskiego pisarza drugiej połowy XX wieku Bohumila Hrabala “Obsługiwałem angielskiego króla”. Powieść nie mogła zostać wydana w socjalistycznej Czechosłowacji, więc ujrzała światło dzienne za granicą. To głęboko psychologiczny utwór o człowieku, który miał wszystko i wszystko stracił, poznawszy w wyrzutach własnego sumienia głębię ludzkiej samotności. Stopniowo “Seria dla dorosłych” rozrastała się o nowe pomysły, rozgałęziając się na, że tak powiem, podserie. W podserii “fantasy” została wznowiona wspaniała powieść Serhija i Maryny Diaczenków “Rytuał”, która czyta się jednym tchem. Niedawno ujrzała światło dzienne oryginalna książka “Sny” — być może jedyna na świecie antologia senna. — I rzeczywiście oryginalny pomysł… — Ja sam do takiego nie doszedłbym. Pomysł należy do Tarasa, mojego starszego syna, on też ją opracował. Przez syna miałem okazję poznać całkiem młodych pisarzy. W książce przedstawiono sny trzech pokoleń — łącznie 80 autorów, wśród nich Lina Kostenko, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Ihor Kałyneć, Jurij And-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
