Strona · s. 14strona oryginału ↗
SZTUKA POWROTU DO DOMU
Слово Просвіти, №45 за 2010 рік
Lesia KOVERZNIEVA. “POWRÓT Z WYPRAWY”. Wystawą indywidualną Teodozjusza Humenuka galeria “ABC-art” świętowała swoje pierwsze urodziny. Teodozjusz Humenuk to laureat Narodowej Nagrody im. Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, jeden z organizatorów i uczestników nielegalnych wystaw w Moskwie i Petersburgu, mistrz, którego twórczość w swoim czasie doznawała prześladowań w ZSRR, ale od razu zachwyciła krytyków sztuki i widzów w USA i Kanadzie. Artysta miał wystawy indywidualne w Toronto, Ottawie, Edmonton, Nowym Jorku i Paryżu. Tym razem Teodozjusz Humenuk nie tylko pokazał swoje prace malarskie i graficzne z różnych lat, ale także zaprezentował album artystyczny, który ukazał się w serii “Imiona” przy wsparciu galerii “ABC-art”. Po raz pierwszy dzieła mistrza (począwszy od lat 70. XX wieku aż do dziś) zostały zebrane pod jedną okładką. Wydanie zawiera również notatki autobiograficzne artysty pod tytułem “Droga przez młodość”. Artysta opowiedział, że swoją nową wystawą chciał przypomnieć o sobie. Choć w takim stwierdzeniu jest kokieteria, wszak człowiekowi, którego powrotem do domu po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości opiekowano się na szczeblu państwowym, nie trzeba przypominać o sobie. Jego i tak znają i kochają. Tak, jak mogą kochać artystę. A to, jak właściwie w naszym państwie kochają artystów — to inne pytanie. Wszak dyrektorka galerii Ałła Maryczewska podkreśliła, że we współczesnej Ukrainie zawód artysty nie ma takiego statusu, na jaki zasługuje. Głównym tematem twórczości Teodozjusza Humenuka jest Ukraina, wydarzenia historycznej przeszłości, wierzenia, obrzędy, zwyczaje, święta, codzienność naszego narodu. Kozacy z szablami i fajkami, dziewczęta, chaty, ryby, ptaki. Wykwintna dekoracyjność prac, jaskrawy koloryt, symbolika obrazów artysty łączy współczesne postrzeganie tematyki narodowej z pradawnymi wartościami i znajduje oddźwięk w podświadomości każdego. Zainteresowanie tematyką historyczną pojawiło się u Teodozjusza Humenuka w Leningradzie, gdzie studiował na wydziale malarstwa w instytucie Repina. To właśnie w Północnej Palmirze, według jego słów, przestudiował w bibliotece historię Kozaczyzny Zaporoskiej. Na wernisażu mistrz z żalem przyznał, że chciał zrobić wystawę swoich płócien historycznych, niektóre z nich miałyby sięgać pięciu metrów, jednak jak dotąd dla tych wielkich prac nie znalazło się miejsce na stołecznych obiektach wystawowych. Jednak Humenuk jest artystą-monumentalistą, nawet na niewielkich płótnach mówi pełnym głosem. Dlatego prace z różnych lat łączy nie tylko wspólna tematyka, ale i nastrój. Lejtmotywem całej twórczości Humenuka jest niepohamowane pragnienie życia. Jego dzieła to wyznanie miłości do tego świata, wszak powrót z wyprawy to zawsze radość. “DROGA DO DOMU” Iwana Marczuka, którego wystawa indywidualna otworzyła się w galerii sztuki “Mystetśka zbirka”, też nie wymaga przedstawiania. Człowiek, który w 2007 roku wszedł do rankingu “Stu geniuszy współczesności”, sporządzonego przez firmę konsultingową “Creators Synectics” i opublikowanego przez brytyjski dziennik “Daily Telegraph”. W jego dorobku jest ponad 4000 dzieł i ponad 80 wystaw indywidualnych. Artysta przeszedł długą drogę od całkowitego negowania jego twórczości do zachwytu i szacunku. Obecnie obrazy Iwana Marczuka znajdują się na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą. Obecna wystawa Marczuka jest niewielka. Przed nami cykl pejzaży artysty. Taka kameralna, wąsko ukierunkowana wystawa to dawne marzenie mistrza, do czego sam wielokrotnie się przyznawał. Mówił, że chce zrobić “wystawę tylko +jednego+ Marczuka”, a nie mieszać różnorodnych okresów swojej twórczości do kupy. I rzeczywiście, wystawy Marczuka to kalejdoskop różnogatunkowych obrazów. Tym razem przed nami rodzinne krajobrazy: stare chaty, powalone drzewa, dziewicza przyroda. Pejzaże znane każdemu, ale i nieznane, bo przepuszczone przez mistrza przez pryzmat własnego postrzegania świata, wszak obrazy są jakby utkane cienkimi niteczkami. Ta zadziwiająca koronka nadaje płótnom niesamowity efekt świecenia. Wszystkie one wykonane są w unikalnej autorskiej manierze, którą sam artysta nazywa “plontantyzmem” (od słów “pleść”, “plątać”). W “plontantyzmie” można dopatrywać się pewnej ciągłości stylowej — ojciec artysty był znanym wśród ziomków tkaczem. “Droga do domu” Iwana Marczuka semantycznie jakby współbrzmi z “Powrotem z wyprawy” Teodozjusza Humenuka. Symboliczne jest też to, że obaj artyści przez dziesięć lat mieszkali poza granicami Ukrainy (jeden w Rosji, drugi w USA, Kanadzie), a potem wrócili do ojczyzny. SZTUKA AKCJI I WIDEOARTU. Trzecia wystawa “Beuys. Paik. Vostell. Sztuka akcji i wideoartu lat 60.—70. XX wieku” jest najbardziej radykalna i najmniej zrozumiała dla szerokiego ogółu. Wideoart jak dotąd pozostaje sztuką dla przygotowanego widza. Ten kierunek, w którym do wyrażenia koncepcji artystycznej dzieła wykorzystuje się różnorodne możliwości techniki wideo, obrazu komputerowego i telewizyjnego, już dynamicznie rozwija się na świecie od ostatnich 45 lat, ale jeszcze nie jest zbyt znany Ukraińcom. Tym bardziej, że po raz pierwszy podobny projekt odbywa się w murach Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Kuratorka wystawy Daryna Jakymowa przez dwa miesiące brała udział w programie “Podnoszenie kwalifikacji menedżerów w sferze kultury”, który w Berlinie prowadzą Instytuty Goethego z Europy Wschodniej i Azji Środkowej. Po tym uczestnikom przyznano granty na stworzenie własnych projektów. Artyści przedstawieni na wystawie w latach 60.—70. XX wieku byli aktywnymi uczestnikami radykalnego ruchu artystycznego Fluxus, którego ideologiem stał się litewski artysta George Maciunas. Fluxus połączył zasady estetyczne dadaizmu, pop-artu, happeningów, wykorzystywał technikę kolażu i czynnik przypadku. Główną zasadą była absolutna spontaniczność, dowolność; najważniejszy dla jego przedstawicieli był nie wynik działalności twórczej, a proces, koncepcja. W czasie, gdy wszystko dopiero się zaczynało, artyści byli przekonani o konieczności dematerializacji sztuki, dlatego zwrócili się ku ruchomemu czarno-białemu obrazowi jako parodii doświadczenia kinematograficznego mainstreamu. Ta sztuka powstała z protestu przeciwko zdominowaniu przez kulturę masową. “Ojcowie” wideoartu, każdy na swój sposób, ironizowali z porządnych obywateli, którzy siadają każdego wieczora “odpoczywać” przed telewizorem. Niemiecki intelektualista, akcjonista i wideoartysta Wolf Vostell w latach 60. urządzał happeningi, na których telewizory obrzucano tortami z kremem, owijano drutem kolczastym, uroczyście chowano, a nawet rozstrzeliwano z automatów. Na wystawie Vostell przedstawiony jest jednym z pierwszych w Europie eksperymentów wideo “Słońce w Twojej Głowie” (SUN IN YOUR HEAD, 1963). Amerykańsko-koreańskiego artystę, założyciela wideoartu Nam June Paika prezentują dwa dzieła wideo — “Globalny Haj” (GLOBAL GROOVE, 1975 r.) i “Happening z guzikiem” (BUTTON HAPPENING, 1965 r.), stworzony przez niego po zakupie pierwszej kamery, który niedawno został odkryty i odrestaurowany. Właściwie to dzieło dało początek rozwojowi wideoartu.
Dla pioniera konceptualizmu i założyciela sztuki ekologicznej Josepha Beuysa w muzeum wydzielono osobną salę. Prezentowane są tam cztery wideodokumentacje performansów artysty. Wśród nich „Filz TV” (FILZ TV, 1970 r.), „Lubię Amerykę i Ameryka lubi mnie” (I LIKE AMERICA AND AMERICA LIKES ME, 1974 r.). Do stworzenia tej ostatniej pracy wideo Beuys specjalnie przyleciał do Ameryki i przez trzy dni mieszkał w pokoju z żywym kojotem. Ciekawym faktem, swoistym nieświadomym wkładem Ukrainy w nowoczesną sztukę światową, można uznać to, że w 1943 roku samolot Josepha Beuysa został zestrzelony nad Krymem. Znaleźli go na stepie Tatarzy krymscy, którzy za pomocą tłuszczu i filcu uratowali mu życie — Beuys przeżył po 20 dniach śpiączki. Ten mistyczny przypadek w dalszej perspektywie określił ekologiczny kierunek myślenia artysty oraz jego twórczy los. Do większości swoich obiektów artystycznych Beuys wykorzystywał filc, tłuszcz, wojłok, miód. W ten sposób próbował przezwyciężyć wyobcowanie współczesnego człowieka i natury. Wystawa „Beuys. Paik. Vostell. Sztuka akcji i wideo-artu lat 1960—1970” w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy jest w pewnym stopniu rewolucyjnym przełomem. Jedyny minus to fakt, że przestrzeni tego muzeum nie do końca da się zorganizować pod kątem prezentacji podobnych obiektów. Zbyt mała powierzchnia. Współczesne muzealne eksponowanie wideo-artu w innych krajach świata znalazło już wygodniejsze formy prezentacji tej sztuki widzowi. Kiedy ekrany nie wiszą po prostu na ścianach jak obrazy (i aby usłyszeć dźwięk, trzeba zakładać słuchawki), a widz wchodzi do małego pokoju, mini-kina i już tam ogląda pracę na ekranie z pełnowartościowym dźwiękiem. W ubiegłym tygodniu w stolicy otwarto trzy ciekawe wystawy, z których żadnej, mimo ich stylistycznej i tematycznej odmienności, nie sposób pominąć uwagą. W galerii „ABC-art” Feodosij Humeniuk zaprezentował malarstwo i grafikę „Powrót z wyprawy”, w „Mysteckiej Zbirce” — wystawę Iwana Marczuka „Droga do domu”, a w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy — projekt, na który już dawno czekali zwolennicy sztuki konceptualnej — wideo-artu. Wystawa klasycznych prac pionierów tego gatunku nosi tytuł „Beuys. Paik. Vostell. Sztuka akcji i wideo-artu lat 1960—1970”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
