Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wasyl Kliczak: «Nasz słownik jakościowo różni się od wszystkich wydanych w czasach niepodległości»

Слово Просвіти, №45 за 2012 рік

Z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka w Centrum Wydawniczym «Proświta» ujrzał światło dzienne długo oczekiwany «Słownik języka ukraińskiego», przygotowany przez Instytut Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy wspólnie z Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Kierownicy projektu naukowo-wydawniczego to członek korespondent NAN Ukrainy Wasyl Wasylowycz Nimczuk, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Juchymowycz Hrycenko, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mychajłowycz Mowczan oraz dyrektor CW «Proświta» Wasyl Josypowycz Kliczak, z którym właśnie rozmawiamy. Zdjęcie Jewhena Buketa — Wasylu Josypowyczu, proszę opowiedzieć, kiedy narodził się pomysł stworzenia takiego słownika i jak od zamysłu przeszliście do konkretnej pracy. — Jak dziś pamiętam, był rok 2004. W rozkwicie Pomarańczowa Rewolucja, ale u nas trwały dni robocze. Byliśmy zaangażowani w realizację planu kompleksowych działań na rzecz wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego. Ten program zaczął działać w 2003 roku i zgodnie z nim wydaliśmy niemało dobrych książek, w szczególności o charakterze encyklopedycznym i słownikowym. Na przykład «Krótki słownik wyjaśniający języka ukraińskiego» dla uczniów, słownik encyklopedyczny «Ukraina w słowach», słownik terminologii. Czyli mieliśmy już pewne doświadczenie w przygotowywaniu słowników. Kiedy Centrum Wydawnicze planowało swoją pracę na kolejny, 2005 rok, Pawło Mowczan zaproponował mi wydanie jakiegoś dobrego słownika. Sam nie mogłem zrealizować takiego projektu, więc zwróciłem się do Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, którego dyrektorem był Wasyl Nimczuk. Zapytałem go, czy w Instytucie jest coś nieopublikowanego. «Tak, mamy słownik» — odpowiedział Wasyl Wasylowycz. Ten słownik leżał u nich w szafie, wydrukowany na maszynie do pisania, około 20 lat. Zatem zawarliśmy umowę, umówiliśmy się z naukowcami, że bierzemy tę pracę i zaczęliśmy skład tekstu. Od tamtej pory minęło już ponad 7 lat… — Kto dokładnie i jak długo pracował nad stworzeniem słownika? «Słowo Proświty» zapoznawało czytelników z wydaniem «Wielkiego słownika wyjaśniającego współczesnego języka ukraińskiego», które ujrzało światło dzienne w 2009 roku. Czym tegoroczne wydanie różni się od poprzedniego? — To praca zbiorowa. Na drugiej stronie «Słownika języka ukraińskiego» rozpisano, kto przygotował którą literę. To doktorzy i kandydaci nauk filologicznych, koryfeusze językoznawstwa, leksykografowie. Oczywiście wykonano znaczną pracę, ale na etapie wydawniczym potrzebny był ktoś jeden, kto odpowiadałby za koncepcję naukową i ogólną redakcję naukową, kto dopracowałby proponowane materiały pod kątem realiów współczesności. I Wasyl Nimczuk znalazł taką osobę, z którą mi jako wydawcy udało się pracować nad słownikiem przez wszystkie siedem lat. To znany językoznawca, doktor nauk filologicznych, profesor, redaktor odpowiedzialny i autor przedmowy do słownika Witalij Wiktorowycz Żajworonok. Jest on wspaniałym leksykografem, mistrzem pracy słownikowej, dlatego nie dziwi, że Witalij Wiktorowycz całkowicie zmienił całą koncepcję, opracowaną jeszcze w czasach radzieckich, niemało dodał absolutnie nowego materiału. I otrzymaliśmy nowy, niepodobny do innych wydań słownik. Potem był skład, czytali go autorzy, recenzenci, doktorzy nauk filologicznych Je. A. Karpiłowska, O. D. Ponomariw, N. M. Sołohub, którzy również zgłosili wiele uwag. W kwietniu 2008 roku rada naukowa Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy rekomendowała nasze wydanie do druku. Ale potem zmienił się dyrektor Instytutu, trzeba było kończyć pracę już z Pawłem Hrycenką. Dzięki wsparciu Pawła Juchymowycza ostatnie dwie wersje składu uważnie wyczytali pracownicy działu leksykologii i leksykografii Instytutu. Próbny nakład słownika «Proświty» ukazał się drukiem w 2009 roku w wydawnictwie «Dnipro» pod tytułem «Wielki słownik wyjaśniający współczesnego języka ukraińskiego». Tegoroczne wydanie można uznać za doskonalsze, akademickie, gdyż uwzględniono tu wszystkie uwagi i życzenia specjalistów z Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, staranniej wyeliminowano błędy techniczne, a nawet tytuł dokładniej odpowiada treści — «Słownik języka ukraińskiego». — Jak państwo odnosi się do pracy słownikowej? Na co zwrócił Pan uwagę, pracując nad projektem? Komu chciałby Pan wyrazić swoją wdzięczność? — W wydawaniu słowników akademickich powinno być zainteresowane państwo. I to, że nie przywiązuje ono należytej uwagi do wydawania słowników, jest jego wielkim zaniedbaniem, przeoczeniem. Przecież w krajach, gdzie szanuje się język państwowy, pracuje się na jego rozwój, popularyzację, analizę naukową — tam jest zdrowe społeczeństwo. A u nas niekończące się gadanie, hasła, a pilnych spraw jest wiele, trzeba je wypełniać konkretną treścią, a nie tylko przyjmować projekty ustaw. W wielu dziedzinach jesteśmy bliscy katastrofy, w szczególności w tworzeniu słowników. Autorzy słownika, leksykografowie-profesjonaliści, to ludzie starsi, niektórych nie ma już wśród żywych. A gdzie młode pokolenie, ciągłość pokoleń? Młodzież nie spieszy się do nauki z powodu niskich pensji. I to jest problem narodowy. Bardzo wielka wdzięczność dla przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana zarówno za pomysł stworzenia słownika, jak i za to, że przez siedem lat znajdował środki na tę pracę, kontrolował proces. Również przez cały ten czas kontaktowałem się z naukowcami Instytutu Języka Ukraińskiego. Również im wszystkim jestem wdzięczny, a zwłaszcza profesorowi Witalijowi Żajworonkowi. Wydanie słownika stało się możliwe dzięki wsparciu finansowemu deputowanego ludowego Ukrainy Ihora Rybakowa. Zatem, jak widzimy, dziś wielkie projekty państwowe stają się rzeczywistością dzięki inicjatywie społecznej… — Na czym polegają zalety i cechy nowego słownika? Co wyróżnia akademicki «Słownik języka ukraińskiego» spośród analogicznych wydań? — Dziś na Ukrainie jest niemało ciekawych słowników, za wieloma stoją wpływowi i autorytatywni ludzie, ale w większości nie są to leksykografowie. Wobec takich wydań nie ma zastrzeżeń, ale trzeba rozumieć, że nie są one profesjonalne, nie są akademickie, nie uwzględniają wielu niuansów tworzenia słowników. Wszystkie współczesne słowniki wywodzą się z akademickiego jedenastotomowego «Słownika języka ukraińskiego» (1970—1980). Ale nasz słownik jakościowo różni się od wszystkich wydanych w czasach ukraińskiej niepodległości analogów. W naszym «Słowniku języka ukraińskiego» wyodrębniono gniazda słów, źródła słów obcego pochodzenia, wyrażenia aforystyczne, podano wiele materiału ilustracyjnego, w szczególności ze słownika «Ukraińskie powiedzenia, przysłowia i tym podobne» M. Nomysa z 1864 roku. Dzięki temu nasz «Słownik języka ukraińskiego» jest intelektualnie bogatszy od wszystkich analogicznych wydań. Rozmawiał Jewhen BUKET 8 listopada o godzinie 12 w pomieszczeniu Narodowej Biblioteki Parlamentarnej Ukrainy (ul. Hruszewskiego 1, sala DIO, 2 piętro) Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki przeprowadza prezentację nowego akademickiego «Słownika języka ukraińskiego».

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn