Otwarto XIV Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka (czytaj na 16. stronie)
JAKIM MA BYĆ MUZEUM NR 1?
10–11
Tłumaczenie maszynowe
Rosja może być supermocarstwem, potęgą polityczną pierwszej wielkości tylko razem z Ukrainą. Bez niej automatycznie przechodzi do drugiej ligi politycznej. Wydaje się, że nie pozostało już środków, za pomocą których północna sąsiadka nie próbowałaby jeszcze wciągnąć Ukrainy w swoje bizantyjskie objęcia. Biorąc pod uwagę przygotowany przez jeden z moskiewskich kanałów teleprojekt „Razwod po-ukrainski” (pięć razy w tygodniu), łatwo prognozować rozmowy o jeszcze jednym szeregu problemów, które czekają Ukrainę po podpisaniu umowy w Wilnie. Ten czynnik jest długoterminowy i ma wiele składowych — od przywłaszczenia naszej historii po eksploatację radzieckich mitologemów. W Moskwie nabierają aktualności rozmowy o przynależności Krymu i odnalezionych Rusinach na Zakarpaciu. Gadanina o Rusinach (i w ogóle „sootieczestwiennikach”, którzy stale żyją pośród nas) nasuwa rozmyślania o tym, co swego czasu działo się wokół niemieckojęzycznej ludności Czechosłowacji (choć mieszkańcy Sudetów nigdy nie żyli w składzie państwa niemieckiego). W lutym 1938 r. Hitler zwrócił się do Reichstagu z wezwaniem, by „zwrócić uwagę na straszne warunki życia naszych niemieckich braci w Sudetach”. Dalej były Monachium i wojna. Wołodymyr WOJTENKO, profesor. Faszyzm to stadium, które następuje po tym, jak komunizm okazał się iluzją. Peter Drucker, ekonomista i publicysta (USA). 1. Sytuacja w dzisiejszej Rosji jest owocem wysiłków władzy i społeczeństwa (a nie rezultatem przemocy uzurpatora). Konsensus osiągnięto na podstawie socjokulturowej jedności. Władza i społeczeństwo pozycjonują się, odrzucając intelektualne komplikacje, poszukiwania wartości, refleksję i rozmyślania nad przyszłością. Dzień minął — i dobrze. Moskiewski historyk i publicysta D. Szuszarin, traktując problem związany z zamieszkami w Biriulowie, wznosi się do uogólnień dotyczących „rosyjskiej matrycy”, za którą uważa stabilny zespół państwowych i etnopsychologicznych orientacji (Dień, nr 192, 2013). Nie ma różnicy między dobrem a złem, jest tylko zestawienie nieudaczników i zwycięzców. Dla Rosji to prosta kontynuacja obozowych tradycji, z podziałem ludzi na frajerów (frajerów) i blatnych (właściwie ludzi). A zasada „dzień minął — i dobrze” formułuje się inaczej: umrzyj ty dzisiaj, a ja jutro. W świecie zewnętrznym oznacza to, że tym swoim sąsiadom, których Rosja uważa za „genetycznie bliskich” i „małych Rosjan”, narzuca się pewien model władzy państwowej i typ kultury politycznej. Pierwsze — zerwanie tych, którzy uważają się za opozycję, z tradycjami rosyjskiego ruchu demokratycznego i obrony praw człowieka. Drugie — konwergencja władzy i opozycji, władzy i społeczeństwa w najważniejszej sferze — wartościowej. I to nie zostawia miejsca dla opozycji demokratycznej, modernizacyjnej. Władza i społeczeństwo teraz (nie po raz pierwszy) będą rywalizować w dzikości, w większym lub mniejszym barbarzyństwie. Tak już było, ale teraz kultura ta pozbyła się wartości demokratycznych, wypartych przez nacjonalizm i szowinizm, pisze D. Szuszarin. Degradacja postępuje w szaleńczym tempie. Pogromy są dokonywane przez kilkaset zorganizowanych bojówek, ale prasa naświetla to jako oburzenie ludowe. Władza walczy nie z pogromami, a z migrantami. Cytuję: „Rosyjska inteligencja popełniła błąd, którego nie można wybaczyć. Zaczęła poszukiwania przyczyn irracjonalnej nienawiści w przedmiocie nienawiści, a nie w osobliwościach tego, kto nienawidzi. Rosyjska inteligencja dojrzała do moralnego wsparcia rosyjskiego nazizmu. Właśnie wsparcie inteligencji i klasy średniej odegrało decydującą rolę w dojściu Hitlera do władzy”. Zatrzymać to jest niemożliwe. To organiczny proces. Jednym z jego paradoksów jest to, że na zmianę obecnej elity przyjdzie ta młodzież, która obecnie jest w opozycji. Rola putinjugendu jeszcze niedawno przypadała ruchom młodzieżowym, które tworzył Kreml. Jednak okazały się one sztuczne. Prawdziwe polityczne hartowanie przeszła obecna młodzież epoki Biriulowa. To ci, na których z nadzieją patrzyła demokratyczna opozycja. Jednak właśnie oni będą budować Rosję według planu Putina”. Dodam: choć nigdy nie przyjmą na siebie nazwy „czarna sotnia”, właśnie czarnosotniowym tradycjom odpowiada i będzie odpowiadać ich rola. Mam w archiwum wycinek z „Izwiestii” pod tytułem „Za co nie lubią Rosjan” (1999, nr 54). Jej autor, moskiewski inżynier G. Kuzniecow, pisze prosto: „Dziś Rosjanie szczerze nie rozumieją, za co ich nie lubią ci, do których odnosili się z wyższością i nazywali „żydy”, „czurki”, „czarne”, „chochoły”, „czuchońcy”, „czuczmeki”… Tak za dawne narodowe upokorzenie, za szowinizm i nie lubią! O tym muszą pamiętać wszyscy, którzy drą na piersi koszulę, krzycząc o rusofobii”. Nec plus ultra, mówili dawni Rzymianie, dodać nic nie można. Jednak — kim jest 148 niby ukraińskich deputowanych ludowych, którzy zwrócili się do polskiego Sejmu z prośbą o uznanie wydarzeń związanych z tragedią wołyńską za akt ludobójstwa. Sejm zrobić to odmówił, ale kim naprawdę jest tych 148? O takich można wiele dowiedzieć się, biorąc do rąk książkę „Ukrainskoje dwiżenije”, po raz pierwszy wydaną pod pseudonimem A. C. w połowie lat 20. ubiegłego wieku. Komentarz do tego opusu pod tytułem „Ukrainskij i biełorusskij sieparatizm” napisał rosyjski filozof Nikołaj Łosski w 1958 r. Filozoficznych poglądów jego nie będziemy dotykać, a o swojej narodowej samoidentyfikacji opowiada tak: „Ja sam Białorusin, urodzony w powiecie dźwińskim guberni witebskiej. Świadomość tego, że Białorusin jest Rosjaninem, jest mi dobrze znana. Nazywanie siebie Białorusinem ma znaczenie geograficzne, a etnograficznie dla Białorusina naturalne jest uświadamianie siebie jako Rosjanina”. Amen. Powracając do utworu A.C., wzywam szanownych czytelników do przygotowania się na spotkanie z złośliwym ignorantem, kłamcą i prowokatorem, ale — na spotkanie pożyteczne: mamy możliwość dowiedzieć się wszystkiego o „rosyjskiej matrycy” i jej adeptach. Zaczniemy od niewielkiego fragmentu: „Ukraińcy — to szczególny rodzaj ludzi; Ukrainiec nie czuje się Rosjaninem, neguje swoją rosyjskość, nienawidzi rosyjskości. Zazwyczaj to seminarzyści (słuchacze seminariów nauczycielskich, które przygotowywały wykładowców dla szkoły początkowej — W. W.), nauczyciele ludowi, kooperatywiści i podobni przedstawiciele wiejskiej półinteligencji, rozpropagowani z Galicji. Jakże zrozumieć, że Rosjanie nienawidzą swojej rosyjskości jako czegoś obcego i wstrętnego? To dziwne zjawisko może być wyjaśnione tylko z nauki o rasach”. Pojęcie o rasach jest nieodłącznym rozdziałem antropologii i antropogenetyki, jednak nie dotyczy to rasistowskich (szowinistycznych, nazistowskich zboczeń), z których jeden z przykładów demonstruje A.C., w tej dziedzinie nie ustępując Hitlerowi i jego uczonej czeladzi. Czytajcie, towarzystwo (nie chcę takich bredni tłumaczyć na ukraiński — niech zachowuje naturalny smród). Kontynuacja na str. 2
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Rosyjska matryca: szowinizm wczoraj, dziś, zawsze», s. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. “Ludność Południowej Rosji pod względem rasowym przedstawia się jako mieszana. Rosyjska w swojej podstawie, wchłonęła ona krew plemion pochodzenia turkijskiego. Chazarowie, pieczyngowie, takie ludy jak torkowie, berendeje, kowcowie, połowcy, tatarzy, czerkiesi — wszystkie te plemiona pozostawiły ślad w fizycznych i psychicznych cechach południoworosyjskiej ludności. Zapoznając się z działaczami ukraińskiego ruchu, począwszy od 1875 roku, odnieśliśmy wrażenie, że “Ukraińcy” — to osobniki, które odchyliły się od ogólnorosyjskiego typu w stronę przodków o turkijskiej krwi, stojących pod względem kulturowym znacznie niżej od rosyjskiej rasy. Wśród obserwowanych przez nas “Ukraińców” takie typy stanowiły przytłaczającą większość. Według najnowszych badań niemieckiego antropologa Burge-Wafiddingena, w niższych rasach wcielają się duchy niższych jakości duchowych; zrozumiałe, dlaczego “Ukraińcy” odznaczają się tępotą umysłu, wąskością horyzontów, głupim uporem, skrajną nietolerancją, hajdamackim bestialstwem i moralnym rozpasaniem. Takie właściwości niższego ducha są przyrodzone ukraińskiemu świętemu i prorokowi Tarasowi Szewczence. Poezja jego działa na dusze nie w sposób wznoszący, lecz obniżający. Nie łagodzi ich, nie uszlachetnia, nie wywołuje czułych uczuć, a przeciwnie, zgrubia, demoralizuje, zezwierzęca”. Wyjątkowo utalentowana “rosyjska rasa” — to komiczne, kiedy mowa o akademickim podejściu do problemu. Jednak “pucz piwny” Hitlera w 1923 r. też był jak farsa; po 10 latach czołowi aktorzy tamtego spektaklu doszli do władzy. Swego czasu Jurij Mieszkow na Krymie bardzo przypominał klowna, jednak utrata półwyspu przez Ukrainę stopniowo nabierała odcienia rzeczywistości. Ihor Markow i jego “Rodina” nie byli postrzegani jako coś wartego uwagi, ale czyż po dziesięciu latach ich działalności dowcipna i swobodna “kanoniczna” Odessa nie stała się miastem agresywnie cuchnącym (jak, powiedzmy, Siewierodonieck w swoim “gwiezdnym czasie”)? Powróćmy do A.C. i jego utworu. Dotknijmy publikacji znanego antropologa W. Aleksiejewa z Moskiewskiego Instytutu Etnografii im. Mikłucho-Makłaja, datowanych na 1960 rok. Moskiewski uczony mógł wydrukować to, co pod żadnym pozorem nie ujrzałoby światła dziennego w Kijowie (ku radości “burżuazyjnych nacjonalistów”). Zatem: “Cechy południowej śródziemnomorskiej gałęzi rasy europeidalnej u Ukraińców są silniejsze niż u Rosjan i Białorusinów. Rehabilituje to dawny wniosek o osobliwościach Ukraińców w porównaniu z innymi wschodniosłowiańskimi narodami. Porównania współczesnej i średniowiecznej ludności Rosji, Białorusi i Ukrainy świadczą, że różnice antropologiczne, które odzwierciedlają wpływ fińskiego substratu, są wyraźne na przestrzeniach Rosji, mniejsze na Białorusi — i schodzą do zera na terytorium Ukrainy. Innymi słowy, średniowieczni Słowianie Ukrainy nie dołączyli do siebie grup etnicznych, które miały domieszkę mongoloidalną i mówiły w językach fińskich. Typ antropologiczny Ukraińców ukształtował się na podstawie kronikarskich Polan; bardzo prawdopodobne w formowaniu Ukraińców są cechy antropologiczne kronikarskich Drewlan i Siewierzan”. Wspomniany wyżej “dawny wniosek” należy do akademika Wołodymyr Wojtenko Cesarskiej Akademii Nauk w Petersburgu A. Szachmatowa, którego autorytet w świecie naukowym był niezaprzeczalny: “Musimy zdecydowanie odrzucić tezę o tym, że starą Kijowszczyznę zasiedlali przodkowie nie współczesnych Małorosjan, a innych narodowości. Szukać w XI—XII w. nad Dnieprem Wielkorosjan jest daremnym trudem, bo wielkorusskaja narodnost’ proischożdienija nowogo”.
2. W pierwszym rozdziale, mówiąc o tezach podsumowujących światopogląd tego, kto ukrył się pod pseudonimem A. Carinnyj, muszę dokładniej dotknąć poszczególnych pozycji zaproponowanej przez niego kłamliwej encyklopedii ukrainofobii. „Połtawszczyzna udowodniła, że jest rosyjska, wyhodowawszy geniusz Gogola, syntezę głównych gałęzi narodu rosyjskiego i wyciąg duchowych soków małoruskiej odnogi”. Przy łożu Rosji, „zdrowiejącej od gnilnego zatrucia żydowskim marksizmem”, Gogol, zdaniem A.C., zajmie miejsce duchowego lekarza. Trudno zrozumieć, co oznacza ta fraza. Jeśli chodzi o charakterystyczny dla Gogola (a także dla Dostojewskiego i wielu pisarzy mniejszego kalibru) „automatyczny” antysemityzm, to odzwierciedla to ogólnoimperialną ksenofobię. Na tym tle Połtawszczyzna wyróżnia się tym, że „wyhodowała” Wasyla Nariżnego. Napisawszy pierwszą w literaturze rosyjskiej powieść, ten wychowanek gimnazjum przy Uniwersytecie Moskiewskim dał (bez publicystyki, w spokojnym realistycznym stylu) wzorzec ludzkich relacji między chrześcijaninem a żydem, co bardzo nie spodobało się cenzurze i ówczesnym „organom”. „Protektorzy Szewczenki w Petersburgu należeli do kręgów liberalnych. Wskazując na niego, mogli mówić: patrzcie, ile talentów rozproszonych jest w masie chłopstwa pańszczyźnianego”. Rosyjskie oświecone społeczeństwo, ubolewa A.C., nie znało prawdziwego Szewczenki, bo przyjaciele poety upiększali jego wizerunek. Dopiero stopniowo stawało się oczywiste „zwierzęce oblicze” poety, jego nienawiść do Boga (kłamstwo — W. W.), do cara (prawda — W. W.), do wszelkich przejawów nierówności obywatelskiej i majątkowej. A co najważniejsze, „początek ukraińskiemu ruchowi, dążeniu do oddzielenia się »narodu ukraińskiego« i stworzenia dla niego osobnego języka, oddzielnej literatury i samodzielnej państwowości, — położyło Bractwo Cyrylo-Metodiańskie”. Mamy powody do dumy, towarzystwo: i bractwo, i braccy (Szewczenko przede wszystkim) — to postępowi ludzie swoich czasów. Idea samodzielnych państw słowiańskich oraz ich dobrowolnej i równoprawnej (kon)federacji jest pod każdym względem szlachetnym projektem. Jedyną jego wadą jest praktyczna niewykonalność z powodu istnienia „europejskiego żandarma” bizantyjsko-ordyńsko-pruskiego chowu. A.C. smuci się — historia, powiada, zrealizowała „główną ideę bracików dotyczącą państw słowiańskich: teraz istnieją Carstwo Bułgarskie; Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców; Republiki Polska i Czechosłowacka. Okazała się zniewolona Rosja, i przez kogo? Przez żydów! Na miejscu byłej Rosji bujnie rozkwitło obrzydliwe żydowskie państwo”. O tym, że rosyjski bolszewizm/komunizm ma nie żydowskie, a „domowe” pochodzenie etnopsychologiczne („matrycę”), dużo i mądrze pisał Nikołaj Bierdiajew (nawiasem mówiąc, były kijowianin). Początek ruchu ukraińskiego w Galicji można datować na 1868 rok, słusznie pisze A.C.; we Lwowie zostało założone towarzystwo „Proświta” w celu rozpowszechniania książek dla ludu, napisanych językiem Tarasa. Połtawszczyzna udowodniła, że jest „nierosyjska”: w 1872 roku były bracik cyrylo-metodiański D. Pilczykow przywiózł z Połtawy 1000 guldenów austriackich na organizację towarzystwa im. T. H. Szewczenki. We współpracy z Towarzystwem wzeszła gwiazda M. P. Drahomanowa. Co w tekście dalej? Kolejne pojawienie się ulubionego tematu: „Drahomanow zafascynował się naukami niemieckich żydów. Tutaj podeszliśmy do krytycznego momentu ruchu ukraińskiego — przyjąwszy marksizm, mógł on nazywać się ukraińskim tylko dlatego, że działał w małoruskim środowisku”. Kropka, akapit, a mało szanowny autor, pardon, bierze za brodę M. S. Hruszewskiego. Przyszły przywódca Centralnej Rady, ukończywszy gimnazjum w Tyflisie, studiował na Uniwersytecie Kijowskim. Napisał na medal swoją pierwszą pracę „Historia ziemi kijowskiej”, co od razu postawiło młodego uczonego na wysokim szczeblu w towarzystwie historyków. Ale A.C. widzi problem: dlaczego Hruszewski wybrał lwowską katedrę, przedkładając ją nad szeroką drogę, „jaka mogła otworzyć się przed nim w Rosji? Najmniej stosownie jest dopuścić, że wybór został dokonany w przypływie fascynacji miłością do matki-Ukrainy”. A dlaczego, właściwie, „najmniej”? Dalsze życie M. S. Hruszewskiego daje podstawy właśnie dla takiej interpretacji, jednak publicysta-łajdak wie, do czego zmierza: robi z uczonego zdrajcę i międzynarodowego szpiega: „…zobowiązał się wprowadzać w życie wypracowany w Wiedniu program, mający na celu wciągnięcie Lewobrzeżnej Małorosji w sferę wpływów Austro-Węgier. Zgoda na przyjęcie tego rodzaju zlecenia obiecywała niemało życiowych korzyści”. Na co napomyka prowokator — na pieniądze, apartamenty, kurorty, kobiety? Na wszystko — i na nic, to cecha wykwalifikowanego kłamcy. Dotykając pracy naukowej M. S. Hruszewskiego i jego publikacji w języku ukraińskim (a w jakimż innym?), wściekły publicysta rzuca się na wszystkie strony, w szczególności na uczonych swojego ojczyzny: „Członkowie Rosyjskiej Akademii Nauk nie tylko nie uznali za stosowne wystąpić przeciwko pseudonauce Hruszewskiego, ale kryli go swoim autorytetem”. Mam przyjemność wymienić z nazwiska uczciwych naukowców: akademicy Korsz i Szachmatow, profesorowie Miakotin i Korsakow (Petersburg, Kazań), „nie mówiąc już o takich ukrainofilujących” profesorach, jak Bahalij i Sumcow (Charków). A teraz — ulubiony temat szowinisty: „Wypracowane zostało milczące porozumienie, by otwarcie nie mówić prawdy o żydach, przygotowujących pogrom Rosji”. A sam M. S. Hruszewski (mało tego, że Ukrainiec) w kijowskim środowisku uniwersyteckim znalazł sobie współmyśliciela i współpracownika w osobie profesora języka rosyjskiego i literatury W. N. Pieretca; będąc „petersburczykiem żydowskiego pochodzenia”, stał się zagorzałym Ukraińcem, publikował w Zapisach towarzystwa T. H. Szewczenki i „rozpowszechniał idee ruchu ukraińskiego wśród studentów”. Dalej kłamca traci poczucie rzeczywistości. Wiadomo, że w maju 1914 r. arcyksiążę Franciszek Ferdynand zwołał naradę z udziałem austriackich i niemieckich ministrów oraz cesarza Wilhelma. Tak więc: „Na tę naradę w charakterze ekspertów wezwani zostali Hruszewski i Pieretc”. Rzecz jasna — dwaj profesorowie, Ukrainiec i Żyd, tak doradzili uczestnikom narady, że ci po kilku miesiącach wypowiedzieli wojnę Rosji. W związku z tym I wojna światowa „została wywołana przez tajne siły, głównie żydowskie”; politycy nie domyślali się, że los ich imperiów „jest przesądzony przez nad-rząd Syjonu”, a traktat pokojowy Ukrainy z Ententą „był wykonaniem dawno zaplanowanego planu”. Jeśli chodzi o rewolucję 1917 r. w Rosji, to — oprócz wzbogacenia materialnego — „celem żydów było wyniszczenie sił umysłowych narodu rosyjskiego”. Na tle tych bredni minister propagandy Rzeszy dr Goebbels nie wydaje się już niedoścignionym mistrzem dezinformacji. W tematyce wschodniosłowiańskiej jego konkurentem można uznać A. Carinnego (A. W. Storożenkę, 1857- ?). Jest on etnicznym Ukraińcem, a „w rzeczywistości” — chachołem i rosyjskim szowinistą. NB: z Carinnym nie ma nic wspólnego pisarz Ołeksij Petrowycz (Ołeksij) Storożenko (1806— 1874); przez całe życie „służąc carowi” w wojsku, pisał, można by rzec, dzisiejszym językiem ukraińskim; jego „Marko Przeklęty” zawiera w sobie kolizje, które oświetlają odwieczne wieczne mroki ludzkiej duszy, ale to już inny temat.
3. Kończąc rozmowę o Carynnym-Storożence, posłużę się dwiema jego krótkimi „perłami” o charakterze idiotyczno-anegdotycznym: 1. małorusy — to najprawdziwsi Rosjanie, odwieczni Rosjanie; 2. Katarzyna Druga popełniła historyczny błąd: zgodziła się na przekazanie Austro-Węgrom Galicji i Bukowiny, pozostawiając niedokończone zbieranie ruskich ziem. Mam nadzieję, że zainteresowane osoby o janczarskiej samoidentyfikacji wybaczą nielubianemu przez nich narodowi ukraińskiemu skłonność do zjadliwego humoru — w szczególności przysłowie „Głupi pop — głupia jego modlitwa”. Zatem przechodzimy do świeżutkiej (na pięknym papierze, z kolorowymi ilustracjami) monografii akad. P. P. Tołoczki „Ukraińcy w Rosji”. Już na pierwszej stronie przeczytawszy o „nienaruszalnej przyjaźni dwóch pokrewnych narodów”, a dalej o tym, że ZSRR jest „największym światowym eksperymentem socjalistycznym”; o tym, że „my rozwaliliśmy” wielki i wspaniały kraj „nie bez podpowiedzi zachodnich mentorów”; o tym, że „największy eksperyment” poszedł z dymem nie przez ekonomiczną impotencję, a w rezultacie tego, że źli wujkowie w „puszczy białowieskiej, rozgrzani mocnymi trunkami, ogłosili jego rozwiązanie”, — przeczytawszy to i wiele podobnych rzeczy, zrozumiałem: akad. P. P. Tołoczko choruje na syndrom ZS. Z reguły u ludzi starszego wieku ta choroba jest nieuleczalna. Cytuję słownik filozoficzny (1983 r.), zastępując skrótem ZS (zagorzali „sowki”) kamuflujący termin „naród radziecki”. Zatem: „ZS — nowa międzynarodowa wspólnota ludzi, którzy mają jedyną pod względem socjalistycznym i różnorodną pod względem narodowych osobliwości kulturę oraz wspólny cel — budowę komunizmu. Wzrost międzynarodowych cech w kulturze narodowej świadczy nie o tym, że narodowe rzekomo staje się ofiarą międzynarodowego, a o tym, że wzbogaca się samo pojęcie narodowego. Przedstawiciele każdej nacji ZSRR uważają się za ZS, co odzwierciedla się przede wszystkim w poczuciu ich ogólnonarodowej dumy”. Akad. P. P. Tołoczko — „przede wszystkim”. Choć cytowany słownik obiecuje całkowite zlanie się nacji dopiero w dojrzałym komunizmie, ZS-akademik już „zlał się” na tyle, że wybiórczo traci pamięć: hołodomory i wyniszczenie inteligencji — to „Ukraińcy w Rosji”, ale żadnego odniesienia do tych tragedii w książce nie ma, bo autor zachłystuje się błogością. Wiele uwagi poświęciwszy postaci T. G. Szewczenki (wyłącznie rosyjskojęzycznym tekstom powieści i dziennika), akad. P. P. Tołoczko podsumowuje: „...należy powiedzieć, że jego twórczość była związana nie tylko z Rosją, ale i z Ukrainą, Kazachstanem”. Co to jest — dziecinna przebiegłość czy starczy marazm? Powieści dla zarobku, napisane atramentem, przyćmiewają napisane krwią wiersze? Zesłanie do Twierdzy Orskiej — to „związek z Kazachstanem”? Gdzie choćby pół słowa o Bractwie Cyrylo-Metodiańskim — błyskotliwym epizodzie z historii „Ukraińców w Rosji”? Ostatnie 5 stron książki („Rosyjski świat i Ukraina”) pod względem szarpania autorskiej logiki przypominają przysłowie o wężu na gorącej patelni. Jako tako wszystko można podsumować za pomocą trzech tez: 1. alleluja moskiewskiemu popowi Cyrylowi za ideę; 2. płakać „chce się od tego, że „1150-lecie rosyjskiej państwowości” nie stało się ogólnowschodniosłowiańskim wydarzeniem, a nie zostało uczczone tak, jak w 1862 r.”; 3. wszystko sprowadziło się jedynie do popularyzacji w Ukrainie historii i kultury Rosji, a tego za mało dla realizacji „produktywnej idei pod nazwą „Rosyjski świat”. Szczerze radzę akad. P. P. Tołoczce zabrać się do pracy nad nowym dziełem „Czeczeni w Rosji”; będzie miał świadectwo L. Tołstoja („Hadżi-Murat”, rozdz. XVII): „Sado uchodził w góry, kiedy Rosjanie podchodzili do aułu. Wróciwszy, znalazł swoją saklę zburzoną. Syn jego, piękny, z błyszczącymi oczami chłopiec, został przywieziony martwy do meczetu. Został przebity bagnetem w plecy. Płacz kobiet słychać było we wszystkich domach. Fontanna była zanieczyszczona, tak że wody nie można było brać z niej. Tak samo był zanieczyszczony i meczet. O nienawiści do Rosjan nikt nie mówił. To nie była nienawiść, a nieuznawanie tych rosyjskich psów za ludzi...”. Czy zdarzyło się panu, panie akademiku, czytać poemat T. G. Szewczenki „Kaukaz”? Wołodymyr WOJTENKO
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO. U podstaw przeglądu analitycznego leżą dane statystyki państwowej, socjologii, a także własne badania monitoringowe, przeprowadzone przez wolontariuszy ruchu we wszystkich regionach Ukrainy. Jednym z głównych tematów jest sytuacja w systemie oświaty. Jeśli porównać bieżący rok z poprzednim, to niby są minimalne pozytywne przesunięcia: odsetek uczniów zdobywających wykształcenie w języku ukraińskim wzrósł o 0,1% i w roku szkolnym 2012/2013 wynosił 82%. Taki niewielki wzrost w warunkach zachęcania do rusyfikacji oświaty można uznać za sukces. Ale jak ten mizerny „plus” współbrzmi z antyukraińską polityką ministra Tabacznyka? Łarysa Masenko odpowiedziała, że tego tak zwanego „plusa” osiągnięto nie dzięki, a wbrew Tabacznykowi i miejscowym władzom. Jako przykład – sytuacja w Kijowie, gdzie w poszczególnych szkołach zmuszano do zapisywania dzieci do klas rosyjskojęzycznych i tylko wyraźne stanowisko ich rodziców zapobiegło rusyfikacji. W niektórych regionach rozwijają się prawdziwe batalie o utwierdzenie języka państwowego w oświacie. I tutaj ważna jest rola rodziców, społeczeństwa. Wcale nie przypadkowo najwięcej – o 1,5% – wzrosła liczba uczniów uczących się po ukraińsku na Doniecczyźnie. W znacznej mierze jest to zasługa poświęcenia miejscowej „Proświty”, w szczególności Marii Olijnyk i jej współpracowników-proświtian. Akcje protestacyjne przeciwko zamykaniu ukraińskich szkół i klas, pozwy sądowe przeciwko rusyfikatorom – te i inne działania proświtian przynoszą efekt. Taras Szamajda przytoczył dane wcześniejszych monitoringów, które świadczą, że wcześniej liczba uczniów, Nadija KYRIAN Zdjęcie autora. Słowo o znaczeniu języka ukraińskiego wygłosił profesor Iwan Juszczenko, członek Zarządu Centralnego „Proświty”: „Obcy język można wyuczyć w 6 lat, a swój ojczysty trzeba uczyć przez całe swoje życie. Bardzo dobrze znać wiele języków, stało się aforyzmem powiedzenie: ile znam języków, tyle razy jestem człowiekiem. Ale te języki są pomocnicze. Język ojczysty daje nam oparcie w życiu. Wyjaśniajcie swoim dzieciom, wnukom, przyjaciołom, że nie jest wszystko jedno, w jakim języku człowiek będzie stale się komunikował. Dlaczego różni okupanci, zdobywcy próbują narzucić swój język? Widzę takie przyczyny: obcy język nie daje możliwości pełnowartościowego rozwoju myślenia i wyobraźni, obniża nasz intelekt. A swój – aktywizuje, pobudza myślenie. Także zdobywcy narzucają swój język, aby utrwalić za sobą terytorium, przywiązują kolonie do metropolii. Zatem, jeśli chcemy państwowości, trzeba chronić, propagować język ojczysty. Młodzież, z którą się komunikuję, moi studenci dobrze rozumieją, że nikt poza nami nie utwierdzi ukraińskiej Ukrainy. „Proświta” nieustannie stara się to robić”. Uczestnicy święta powitali ludową artystkę Ukrainy Hałynę Jabłonską, która obecnie otrzymała wysokie odznaczenie – Order Świętej Księżnej Olgi, życzyli jej zdrowia, twórczych sukcesów, aby nadal radowała widzów swoim talentem. Hałyna Jabłonska zaznaczyła, że słowo nas jednoczy, dlatego aktorzy idą do szkół, instytutów, aby donieść tę myśl do młodzieży. O r y, którzy uczyli się po ukraińsku, wzrastała corocznie nie o żałosne 0,1%, a o znacznie więcej. Czyli widzimy istotne obniżenie dynamiki. Oto skutki ustawy Kiwałowa-Kołesniczenki. Oczywiście, nawet ukrainofoby nie mogą zatrzymać postępu, chociaż lepiej byłoby bez nich. Jeśli ogólnie poziom języka państwowego w oświacie utrzymuje się, to statystyka dotycząca młodszych klas i pierwszoklasistów pogorszyła się. Zbytecznie mówić o „językowym rozłamie” na mapie państwa: różnica między obwodami jest bardzo istotna. Nic nie polepszyło się w zrusyfikowanym Krymie, na Odesszczyźnie, Ługańszczyźnie. Powiedzmy, na Krymie po ukraińsku uczy się tylko 7,4% uczniów, a władza przeszkadza w otwieraniu nowych ukraińskich szkół czy klas, nawet mimo pisemnych wniosków rodziców. Kinematografię nazwano w nielicznym wykazie sfer, gdzie język państwowy utrzymuje pozycje lub wzmacnia je. Tutaj wzrosła sumaryczna liczba filmów dubbingowanych lub udźwiękowionych po ukraińsku. W tym roku to 71,3% filmów, podczas gdy w zeszłym było 64,8%. Pozostałe 28,7% filmów (przeważnie produkcji rosyjskiej i udźwiękowionych w języku rosyjskim) mają ukraińskie napisy. Oto i wszystkie osiągnięcia. Znacznie więcej jest sfer, gdzie język ukraiński na swojej ojczystej ziemi czuje się pasierbicą. I dynamika nie raduje, a niepokoi. Środki masowego przekazu. Wydawałoby się, dokąd jeszcze dalej rusyfikować media i wypierać stąd język państwowy, niemniej jednak w ciągu roku odsetek gazet wydawanych po ukraińsku spadł do 30,2%, a czasopism w języku państwowym jest w ogóle tylko 18,5%. Nie raduje sytuacja na antenie. Monitoring czasu największej oglądalności ośmiu rankingowych kanałów telewizyjnych w październiku 2013 roku pokazał: odsetek języka rosyjskiego na antenie przekroczył 50%, ukraińskiego jest tutaj tylko 31,8%. Smutna sytuacja jest także w radiu. Dobrze, że pozycje utrzymuje Radio Narodowe, gdzie i pierwszy, i drugi kanał, a zwłaszcza kanał „Kultura” są forpocztami języka ukraińskiego. Monitoring sześciu rankingowych stacji radiowych FM zaświadczył, że odsetek piosenek w języku ukraińskim zmniejsza się z roku na rok i wynosi obecnie żałosne 2,2%. Komentuje Łarysa Masenko: „Bardzo ważne, że społeczeństwo śledzi sytuację językową, chociaż powinno to robić państwo przy należytej polityce językowej. W mediach sprawy mają się kiepsko. Jeśli chodzi o stacje radiowe, zwłaszcza FM, to tutaj jest po prostu katastrofa. I złowrogą rolę odegrała ustawa, wniesiona przez Ołenę Bondarenko, która zniosła kwoty na antenie dla ukraińskich autorów i wykonawców. Ukraińskiej piosenki nie ma na antenie tych stacji, a rosyjscy wykonawcy mają tutaj pełną swobodę i dużą przestrzeń informacyjną. Szkoda, że projekt ustawy o tym, aby zrobić wakacje podatkowe na antenie dla autorów i wykonawców ukraińskich piosenek, wycofano. W odróżnieniu od wspomnianej ustawy autorstwa Bondarenko, która faktycznie pracuje przeciwko Ukrainie. Niepokojąca sytuacja jest z gazetami. Choć właśnie sfera mediów powinna sprzyjać wzmocnieniu pozycji języka państwowego, jak to jest w krajach Europy”. Żadnych zauważalnych przesunięć w wydawnictwach książkowych. Tylko 50% książek wydrukowano na Ukrainie w języku państwowym, przy czym większość z nich to literatura edukacyjna, a literatura piękna jest na marginesie wydawnictw. Natomiast masowy import książek z Rosji wielokrotnie przewyższa wydawanie książek na Ukrainie. Trudno mówić o celowej polityce państwowej w sferze językowej, jeśli nawet w strukturach państwowych nie wszędzie komunikują się w języku państwowym. Nawet w sferze humanistycznej. A co z komunikacją codzienną? Ogólnoukraińskie badania socjologiczne (2012—2013) zaświadczyły, że język ukraiński nie tylko uważa za ojczysty przeważająca większość populacji, ale i rosyjskojęzyczni obywatele pozytywnie odbierają go w życiu codziennym. Tymczasem trwa proces „pełzającej rusyfi-
Profesor Łarysa Masenko, laureatka nagrody imienia B. Hrinczenki, [omówiła] sferę usług, reklamy i handlu. Tak więc, według wyników monitoringu kawiarni i restauracji w 29 dużych miastach (wszystkie ośrodki obwodowe oraz miasta z populacją powyżej 300 tys.) tylko 46% lokali gastronomicznych posiada ukraiński szyld, tylko w 49% menu wydrukowano w języku ukraińskim i tylko w 36% lokali personel obsługuje ukraińskojęzycznych klientów po ukraińsku. W ciągu roku w tych 29 miastach wzrósł udział użycia języka rosyjskiego w reklamie zewnętrznej, która w ogóle powinna być w języku państwowym. Tymczasem po ukraińsku umieszczono reklamę tylko na 68% billboardów (w zeszłym roku było 71%). Wniosek przeglądu analitycznego jest jednoznaczny: zawężaniu sfery użycia języka ukraińskiego sprzyja działanie skandalicznej ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. Członek Rady Głównej „Proświty” Dmytro Łomaczuk powitali wszystkich ze świętem i wręczyli nagrody najaktywniejszym proświtarianom, którzy niosą ukraińskie słowo. Najwyższym odznaczeniem naszej organizacji społecznej „Budowniczy Ukrainy” nagrodzono Irynę Siwakową, kierownika ludowego chóru „Petruszanoczka”, listy pochwalne otrzymały uczestniczka tego chóru Nina Wasyłenko, kierownik chóru weteranów wojny i pracy „Kijowska Ruś” Natalija Moroz, kierownik Zespołu pieśni ludowej Dziecięcej szkoły muzycznej nr 23 m. Kijowa Wałentyna Harkusza. Z mową powitalną wystąpiła zastępca dyrektora Szkoły Ogólnokształcącej nr 187 rejonu sołomiańskiego Kijowa Olha Chodacka. „Właśnie szkoła to ten fundament, na którym trzeba założyć solidny dom świadomości – czystego, sumiennego, moralnego, duchowego człowieka. Nauczycielowi przypada wielka misja, bo my nie tylko dajemy wiedzę, ale i wychowujemy przyszłych obywateli Ukrainy. Uważam, że bycie obywatelem Ukrainy to przede wszystkim z szacunkiem odnosić się do ojczystego słowa” – powiedziała Olha Mykołajiwna. Program koncertowy przedstawiły ludowe zespoły chóralne „Kijowska Ruś”, „Petruszanoczka”, chór „Homin” pod kierownictwem naszego patriarchy Leopolda Jaszczenki, Zespół dziecięcej szkoły muzycznej nr 23. Wszystkich widzów podbił duet Ołeksija Czerniachiwskiego, przewodniczącego kontrolno-rewizyjnej inspekcji, zastępcy przewodniczącego Obołońskiego rejonowego w mieście Kijowie zjednoczenia „Proświty” oraz proświtarianina Anatolija Olijnyka. W Ukrinformie przedstawiono przegląd analityczny „Sytuacja języka ukraińskiego na Ukrainie w 2013 roku”. Przygotował go ruch obywatelski „Przestrzeń wolności”, a przedstawił Taras Szamajda, jeden z liderów tej organizacji. W wydarzeniu wzięła udział znana językoznawczyni, doktor filologii, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Łarysa Masenko.
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka członkowie Proświty w stołecznym Domu Nauczyciela zorganizowali święto literacko-artystyczne. Wieczór prowadziła zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij, która przypomniała, że święto zostało ustanowione 9 listopada 1997 roku, kiedy ówczesny prezydent Ukrainy Łeonid Kuczma, popierając inicjatywę Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz innych organizacji patriotycznych, wydał dekret nr 1241/97 o obchodzeniu tego święta w dniu upamiętnienia świętego Nestora Kronikarza. zorganizowali heroiczny teatr „Pamięć”, w którym odbyły się spektakle o Wołyniu, Ukrainie Karpackiej, o wybitnym ukraińskim monumencie Mychajle Bojczuku, którego niestety nie znają nawet studenci instytutu noszącego jego imię. „Na każdym z nas, kto czuje odpowiedzialność, spoczywa bardzo wielka misja” — powiedziała Hałyna Hiliariwna. Przeczytała własny wiersz, który kiedyś poświęciła Ukraińcom poza granicami Ukrainy, ale obecnie zrozumiała, że jest on aktualny dla nas wszystkich: Ukraińcy całego świata, // Wszędzie was jak tego kwiecia, // Czas do domu powracać, // Czeka was matka rodzona, // Niesiecie wy rozum, sławę // W czyjeś obce państwo, // A Ukraina wycieńczona, // Ratować się pragnie. // Powracajcie, powracajcie, // Z Ukrainą się jednoczcie, // Czas zebrać całą rodzinę, // Budować naszą chatę, // Żeby mogli w niej pięknie żyć // My sami i nasze dzieci, // Żeby za morze nie latali, // Szczęścia-doli nie szukali // Gdzieś daleko za morzami… // Powracajcie, powracajcie // Z rodziną się jednoczcie. // U nas obcy gospodarują, // Rodne dzieci gdzieś wędrują, // Gigantyczne swoje siły // Po światach rozproszyli. // Tylko złączywszy wszystkie wysiłki, // Pokonamy samowolę. Odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk oraz zasłużony pracownik kultury Ukrainy,
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. w nr 44 z 2013 r. — Co było, kiedy skończył się okres leninowski? — Jakościowa różnica okresu stalinowskiego w stosunku do poprzedniego sprowadza się jedynie do uporządkowania terroru. Operacyjny rozkaz ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRR N. I. Jeżowa nr 00447 „O operacji represjonowania byłych kułaków, kryminalistów i innych elementów antyradzieckich” (lipiec 1937 r.) w paragrafie „Porządek przeprowadzenia operacji” określał: „Obowiązkowo konfiskuje się amunicję, wyposażenie wojskowe, materiały wybuchowe, substancje trujące, literaturę kontrrewolucyjną, metale szlachetne w monetach, sztabkach i wyrobach, walutę obcą, urządzenia powielające i korespondencję”. W rzeczywistości pod literaturą kontrrewolucyjną przede wszystkim rozumiano wydawnictwa sowieckie, które później zakazała cenzura. Akta archiwalno-śledcze i załączniki do nich zawierają także dokumenty o skonfiskowanych rękopisach. W 1937 roku podczas rewizji skonfiskowano: u księdza ze wsi Marianówka w powiecie hrebinkowskim Sawy Bidnoszyi dziennik i rękopiśmienny „Apostoł”, u arcybiskupa Konstantyna Maluszkiewicza — album z fotografiami, u księdza Iwana Pawluka-Kordona — cztery księgi metrykalne i nieznaną liczbę „różnych rękopisów religijnych”, u biskupa Mykoły Karabinewicza — archiwum rady cerkiewno-okręgowej (12 teczek), u metropolity Wasyla Łypkiwskiego — „walizkę z różną korespondencją”. Nie zachował się żaden dokument, żaden akt, który zawierałby opis tej cennej walizki. Zwolniony w 1933 roku historyk Wołodymyr Parchomenko zabiegał o zwrot monografii „Ruś i Step”, której rękopis skonfiskowano mu podczas aresztowania w Dniepropetrowsku 30 września 1929 roku. Badacze terroru rozpętanego przeciwko cerkwi oraz autorzy prac poświęconych represjonowanym naukowcom nigdy nie wykryli w archiwach rękopisów, które zostały wymienione jako skonfiskowane podczas aresztowań. Oprócz zakazanych wydawnictw i rękopisów, u działaczy cerkiewnych i wszystkich represjonowanych obywateli podczas rewizji konfiskowano kosztowności, a nawet nieprzewidziane rozkazem Jeżowa obligacje. Po aresztowaniu metropolity Konstantyna (Diakowa) 9 kwietnia 1938 roku do naczelnika IV wydziału UGB NKWD USRR wpłynął raport: „U aresztowanego Diakowa Konstantyna Hryhorowycza, który zmarł w więzieniu, przy przeszukaniu w momencie aresztowania skonfiskowano różne wyroby ze złota i srebra w ilości około 18 kilogramów, trzy złote zegarki i 4500 rubli w znakach radzieckich […]”. — Czy struktury siłowe grabiły nie tylko poszczególne osoby, ale i ukraińskie muzea? — Agenci Wniesztorgu/Gostorgu, specjaliści-antykwariusze znajdowali kosztowności we wszystkich muzeach ZSRR, zaczynając od leningradzkiego Ermitażu. Decydujący był popyt, koniunktura rynkowa. Rzeczy, które można było nabyć na Zachodzie, ogłaszano eksportowymi i konfiskowano niezależnie od tego, gdzie się w tym czasie znajdowały — w zbiorach czy na ekspozycji. Ponieważ sztuka ukraińska (umownie mówiąc, dzieła Mykoły Pymonenki czy P. Lewczenki) na Zachodzie nie była notowana, cała uwaga władzy była skoncentrowana na klasyce zachodnioeuropejskiej, która miała wysoki popyt, oraz na tych prowincjonalnych muzeach, które akumulowały cenniejsze zabytki dziedzictwa kulturowego, przede wszystkim zabytki państwowości starszyznowo-hetmańskiej. W Kijowie było to Ogólnoukraińskie Muzeum Historyczne im. T. Szewczenki oraz Muzeum Sztuki WUAN (dawniej Chanenków). Skonfiskowano i sprzedano za granicę wiele bezcennych dzieł sztuki, w szczególności z Muzeum Sztuki WUAN obraz Huberta Roberta (1733—1808), gobelin z 1512 roku, meble, wyroby jubilerskie itp. W latach 1929—1932 wartość eksportu artystycznego ZSRR na Zachód wynosiła około 20—22 mln rubli, czyli stanowiła mniej niż 1% zysku z ogólnego rocznego eksportu. Innymi słowy, dokładnie taki sam lub nawet znacznie większy efekt finansowy można było osiągnąć, zwiększając 1,5 raza dostawy jakiejś śruty czy innego surowca. Ujawnia to antynarodowy charakter ówczesnego kierownictwa, które zawzięcie niszczyło potencjał kulturowy kraju. — Konserwatorzy zabytków również trafili pod represje… — W 1926 roku założono Kijowską Krajową Inspekturę Ochrony Zabytków Kultury i Przyrody. Wiosną 1929 roku podczas omawiania raportu Komisji Sofijskiej przy WUAN inspektor ochrony zabytków kultury Fedir Ernst ogłosił rezerwatem posiadłość Soboru Sofijskiego, czyli terytorium byłego Monasteru Sofijskiego — miała ona wejść w skład kompleksu „Kijowski Akropol”. Ekspozycję muzeum „Kijowski Akropol”, które również starano się zachować, przewidywano umieścić w Cerkwi Dziesięcinnej. Inicjatywy kijowskich naukowców wiosną 1929 roku nie mógł nie pochwalić jeden z kierowników Ludowego Komisariatu Oświaty czasów Ołeksandra Szumskiego i Mykoły Skrypnyka, kierownik Uprnauki Jurij Ozerski, który zgodził się ogłosić rezerwatem przede wszystkim Sobór Sofijski. Ludowy Komisariat Oświaty wydzielił na rezerwat pewne środki, ale doprowadzić na szczeblu rządowym do utworzenia w Kijowie drugiego rezerwatu w skali Miasteczka Muzealnego było już niemożliwe, dlatego liczne nieruchome zabytki kultury zginęły. Na planie centrum rządowego, które jego Cerkiew Wasylkowska (Trójświętelska) podczas niszczenia w 1935 r. Została zbudowana w 1183 r., przebudowana w latach 1690—1700.
wybrała komisja rządowa, nie widzimy nie tylko Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, ale i Soboru Mądrości Bożej (Sofii), nie widzimy pomnika Bohdana Chmielnickiego, a nawet budynków Urzędów (Prysustwennych misć). Na terenie Akropolu, tak jak wyobrażali go sobie ukraińscy patrioci F. Ernst i jego współpracownicy, zginęły: Sobór św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, cerkwie Trzech Świętych, św. Jerzego, Dziesięcinna oraz Spotkania Pańskiego. Choć jest to nieco paradoksalne, Świętą Sofię uratował ukraiński rząd bolszewicki. Po dokonaniu Hołodomoru marionetkowi funkcjonariusze: Kosior, Postyszew, Panas Lubczenko, Szełeches, Zatoński, Chwyla i inni odwiedzili historyczną świętość Ukrainy, którą niemal zniszczyli. Według wspomnień pierwszego dyrektora rezerwatu sofijskiego Iwana Skułenki, przekonali się oni, że Sofię trzeba ratować natychmiast. Przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych Lubczenko od razu wydał polecenie wydzielenia środków z funduszu rezerwowego Rady Komisarzy Ludowych. Ciekawe, że zarówno Lubczenko, jak i Chwyla byli byłymi borotbistami i łączyły ich interesy partyjno-narodowe. Lubczenko bronił Chwyli nawet po jego aresztowaniu. Będąc na emigracji, archeolog i historyk nauki archeologicznej Mychajło Miller dokonał ważnego uogólnienia: „Podczas wspomnianych wyżej reorganizacji instytucji archeologicznych i muzeów represjonowano także wszystkich bez wyjątku inspektorów ochrony zabytków historii, kultury i sztuki. […] Bolszewicy wszelkimi sposobami niszczyli wszystkie zabytki dawnej architektury i kultury, ponieważ te zabytki demonstrowały młodym pokoleniom starą, wysoką kulturę ukraińską. W porównaniu z nimi budownictwo i kultura sowiecka robiły żałosne wrażenie. Zatem te narodowe zabytki jakby prowadziły milczącą propagandę przeciwko kulturze sowieckiej. Trzeba było zrobić tak, aby młode pokolenia tych zabytków już nie widziały i nie znały; dlatego je niszczono. Inspektorzy zaś wszystkimi siłami bronili zabytków i tym hamowali socjalistyczne budownictwo oraz szli przeciwko interesom partii”. Niemal pierwsze zestawienie nazwisk represjonowanych i zmarłych ukraińskich humanistów pojawiło się w 1953 roku w monachijskim czasopiśmie „Wola: Miesięcznik Związku byłych więźniów politycznych ZSRR” (redaktor — W. W. Pozdniakow). Artykuł nosi tytuł „Zniszczenie inteligencji na Ukrainie” (autor — właśnie cytowany M. Miller). Jeszcze wcześniej, w 1948 roku w niemieckich obozach DP (dla osób przemieszczonych), literaturoznawca Jurij Ławrynenko rozpoczął zbieranie materiałów do słownika biograficznego represjonowanych. Jego inicjatywę poparło Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki w Europie (1950), wydzielając niewielkie środki na wydatki pocztowe i drukarskie. Po jego przeprowadzce do Ameryki projekt poparło Demokratyczne Zjednoczenie byłych represjonowanych Ukraińców w Związku Sowieckim (DOBRUS), w którym Ławrynenko stanął na czele komisji zbierania i opracowywania materiałów o terrorze sowieckim (wydane w 2005 r.). Ta praca zatrzymała się, gdy ukazał się 173. tom „Zapisek” TN im. Szewczenki, zawierający artykuły Natalii Połonśkiej-Wasylenko, Mychajła Millera, Marii Owczarenko, Hryhorija Kostiuka, Bohdana Krawciwa, Jurija Etnograf Leonila (Niła) Borysivna Zahłada (1895—1938). Rozstrzelana Szełołowa, Myrona Dolnyćkiego i Mykoły Wełyczkiwśkiego (1962). W warunkach emigracji przewyższenie tego wydania było niemożliwe. Szczególnie nasycony jest tu pierwszy artykuł, autorstwa N. D. Połonśkiej-Wasylenko. Myślę, że w korespondencji, która znajduje się w jej funduszu archiwalnym w UVAN (Nowy Jork), na przyszłych historyków czeka ogrom informacji. Obecnie, niestety, ten fundusz jest zamknięty. — Co wiadomo o niszczeniu ikon? — Dla niszczenia przedmiotów kultu zorganizowano pokazowy „pochód kulturalny” po rejonie barwinkowskim na Słobożanszczyźnie, w którym brali udział Mykoła Chwylowy, który popełnił samobójstwo w 1933 roku, aresztowany niedługo potem Ostap Wysznia oraz rozstrzelani Jurij Wuchnal i Iwan Małowiczko. We wsi Kurułky zebrano 4700 ikon, z nich 3500 „przeznaczono” na opał szkoły i domu ludowego. W rezultacie dokonanych działań w tamtych dniach z 788 gospodarstw tej wsi do kołchozu wstąpiło 506. Ludzi można zrozumieć. — Wiadomo, że w dawnych klasztorach przechowywano cenne książki i rękopisy, ikony oraz mnóstwo kosztowności. — Za przykład niszczenia klasztornych zbiorów wziąłem Monaster Meżyhirski. Przeprowadzając się na Kubań, zaporożcy wywieźli ze sobą resztki księgozbioru Monasteru Meżyhirskiego oraz przedmioty cerkiewne z siczyńskiej cerkwi św. Pokrowy. A 24 stycznia 1931 roku Kijowska Rada Miejska uchwaliła „wyłączyć klasztor z użytkowania wiernych”. Na posiedzeniu sekretariatu Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego 22 marca 1931 roku postanowiono: „Zamknąć 2 cerkwie — Przemienienia Pańskiego i św. Jozafata — we wsi Meżyhirja rady wiejskiej Nowo-Pietrowskiej na terenie Kijowskiej Rady Miejskiej, pomieszczenia przekazać na instytucje kulturalno-oświatowe”. Na Wielkanoc dyrektor Meżyhirskiego [instytutu artystyczno-ceramicznego] W. Miller wspólnie z komórką partyjną postanowił „zlikwidować kontrrewolucję na terenie instytutu”. Zniszczyli cenne barokowe ikonostasy z początku XVII wieku autorstwa architekta Andrija Mełenśkiego, zniszczyli malowidła włoskiego artysty A. Scottiego, dzwony potłukli, wszystko doszczętnie zrujnowali. Dowiedziawszy się o akcie wandalizmu, na początku czerwca Meżyhirja odwiedził komisarz ludowy oświaty Mykoła Skrypnyk. Przekonawszy się o wyrządzonej szkodzie, wystąpił przed administracją, wykładowcami i komitetem studenckim. Millera usunięto ze stanowiska i aresztowano. Fedir Ernst razem z Wasylem Sedlarem uratowali z Meżyhirja trzy starodawne portrety — Andrija Bogolubskiego, Irodiona (Żurakowśkiego) i
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
patriarchy Joachima (Siołowa), a w następnym, 1932 roku, do ławrskiej pracowni konserwatorskiej przekazano płótno do renowacji (dublowania) portretów z Meżyhiria. — W Pańskiej książce przytoczono wiele dokumentów dotyczących kosztowności, które sprzedawano za granicę. — Działalność władz w muzeach i bibliotekach przejawiała się przede wszystkim w sprzedaży eksponatów za granicę poprzez jednostki strukturalne „Gostorgu”, „Wniesztorgu” oraz „Mieżdunarodnoj knigi”. Ogólne rozmiary muzealnej wakanalii w całym okresie sowieckim są ogromne. Zachowały się akty, sporządzone przez przedstawicieli „Ukrgostorgu” oraz „Wszechukraińskiego Muzeum im. Szewczenki” dotyczące konfiskaty w celu dalszej sprzedaży za granicę wyrobów jubilerskich z XVII—XIX wieku. Zaznaczę dla obiektywizmu, że wydania o znaczeniu naukowym z XIX i początku XX wieku, trafiając do zagranicznych księgozbiorów, uzupełniały bazę faktograficzną, która od dawna była tam formowana dla systematycznych studiów nad historią ZSRR. To, że historia Ukrainy w Ameryce, Wielkiej Brytanii, Francji i innych krajach nie była należycie opracowywana, było już skutkiem pragmatycznej polityki tych państw. Bezpośrednia konfiskata złota od ludności rozpoczęła się w połowie 1931 roku i trwała podczas Hołodomoru, który przyniósł bolszewikom wielkie zyski materialne. Licząc na nie, latem 1930 roku przy Ludowym Komisariacie Handlu Zagranicznego bolszewicy zorganizowali Wszechzwiązkowy urząd do spraw handlu z cudzoziemcami. W sierpniu 1931 roku otwarto charkowski oddział, a na początku stycznia 1932 roku sklepy „Torgsinu” działały już w Odessie, Kijowie, Mariupolu, Chersoniu, Mikołajowie, Winnicy, Szepietówce, Berdyczowie, Żytomierzu i Berdiańsku — czyli wszędzie tam, gdzie wkrótce szalał głód. W okólniku NKWD USRR „O realizacji mienia kultowego z zamykanych domów modlitwy” z 6 marca 1930 roku zaznaczano, że wszystkie pozłacane przedmioty, w szczególności ikony i ikonostasy, należało oddawać do moskiewskiej fabryki utylizacyjnej OGPU, przedmioty z metali szlachetnych — do organów finansowych, z metali kolorowych — do Rudmetałtorgu, przedmioty o charakterze kultowym (szaty liturgiczne, chorągwie itp.) — do Derżtorgu, a przedmioty codziennego użytku — do państwowego funduszu zasobów materialnych. Kiedy ilość „niczyich” szat liturgicznych przekraczała 20 pudów, przyjeżdżał po nie agent Gostorgu. Jeśli szat było mniej, o ich wysyłkę do centrum miały dbać same organy lokalne. Precyzyjny, dobrze przemyślany mechanizm. W dokumentach ekspertów komisariatu „inspekcji robotniczo-chłopskiej” wykryto polityczno-ekonomiczne uzasadnienie całego systemu „Torgsinu”, gdzie kładziono nacisk na konfiskatę od ludności „złota użytkowego, które po rewolucji straciło swoje znaczenie użytkowe jako przedmiot ozdoby (obrączki, kolczyki, bransolety, krzyżyki itd.) [...] jednak zachowało swoją wartość, [...] należy je zebrać za pomocą systemu „Torgsinu” i skierować na służbę interesom państwa proletariackiego”. W kwestii konfiskaty złota od ludności na system „Torgsinu” nałożono konkretne zadania planowe. Muzealnik Borys Pyłypenko (1892—1937). Rozstrzelany. Mistrzyni malarstwa dekoracyjnego Hanna Sobaczko-Szostak i historyczka sztuki Jewhenija Spaska (represjonowana). 1930 r.
Historyk Wasyl Maroczko podaje dane przytoczone w publikacji „Hołod 1932—1933 rokiw w Ukrajini: pryczyny ta naslidky” (Kijów: Naukowa dumka, 2003. s. 463): w 1932 roku do państwa wpłynęło złota — 21,0 ton, srebra — 18,5 ton; w 1933 roku złota — 44,9 ton, srebra — 1420,5 ton. — Jaka była sytuacja z wydawnictwami książkowymi i bibliotekami? — Jak oświadczyli Wiktor Danyłenko, H. Kasjanow i S. Kulczycki, jednym z najbardziej konsekwentnych przeciwników wolności druku był Lenin (Danyłenko W. M., Kasjanow H. W., Kulczycki S. W. Stalinizm na Ukrajini: 20—30-ti roky. Kijów: Łybid, 1991. s. 176), który uważał, że oznaczałaby ona „wolność organizacji politycznej burżuazji”, a zatem wprowadzenie w kraju takiej wolności to to samo, co „pomagać klasowemu wrogowi” (Lenin W. I. PSS, tom 44. Moskwa, 1982. s. 79). Od poligrafii został odcięty Kościół. Pozwalano drukować swoje pamflety tylko przedstawicielom opozycyjnych wobec Ruskiej i Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej odłamów, które sama władza stworzyła. W 1922 roku kijowski Urząd Druku mieścił się przy gubernialnym komitecie wykonawczym, do jego kompetencji należały wszystkie kwestie dotyczące zarówno wydawnictw, jak i księgarstwa. 27 listopada 1922 roku ukazał się jego rozkaz „O trybie uzyskiwania zezwolenia na drukowanie utworów”, 10 marca 1923 roku — „O handlu utworami drukowanymi”, 22 marca — „O uregulowaniu handlu książkami”, 8 sierpnia — „O trybie otwierania przedsiębiorstw poligraficznych” itd. Praktykę cenzorską wegetariańskich czasów NEPu odzwierciedlił kijowski cenzor S. Jakubowski, który podstępnie scharakteryzował poszczególne typy autorów, których utwory nie przechodziły już przez prasę drukarską: grafomani, szarlatani, pisarze cerkiewni (Jakubowskij S. Projdochi i grafomany: Iz sornoj korziny gublita i repertkoma. Kijów: Kultura, 1929. 95 s.). Tak zaczęła narastać nowa literatura. Od 20 listopada 1922 roku do 1 października 1923 roku do wstępnego rozpatrzenia przez kijowski Urząd Druku wpłynęły 493 rękopisy, nie licząc drobnych wydawnictw (ulotek, odezw itd.). Biorąc pod uwagę historię zbiorów, nie można pominąć kwestii egzemplarza obowiązkowego bibliotek narodowych, czyli wszystkich wydawnictw, które ukazywały się na terytorium tego czy innego państwa. W 1780 roku Sejm Polski przyjął uchwałę o egzemplarzu obowiązkowym dla Księstwa Litewskiego, a w 1803 roku taką samą uchwałę przyjął Uniwersytet Wileński. Wkrótce wprowadzono go w Cesarskiej Bibliotece Publicznej oraz Bibliotece Petersburskiej Akademii Nauk. Ukaz o egzemplarzu obowiązkowym dla Biblioteki Petersburskiej Akademii Nauk datowany jest na 23 lutego 1783 roku (Pełny zbiór praw Imperium Rosyjskiego. T. XXI. nr 15671). Na Ukrainie od połowy XIX wieku egzemplarz obowiązkowy trafiał jedynie do Miejskiej Biblioteki w Odessie. W trybie faktycznym w Kijowie praktycznie wszystkie wydawnictwa tzw. Kraju Południowo-Zachodniego trafiały do Kijowskiej Biblioteki Miejskiej, gdzie odkładano je w dziale Juzefowicza (nosiła imię WKP(b), potem — KPZR). Po szaleńczych przedwojennych czystkach i wojnie ta biblioteka spłonęła podczas II wojny światowej. Po tym jej zbiory gromadzono na nowo. Od czasu założenia Izby Książkowej (1918), wszystko, co wychodziło z drukarni na terytorium USRR, było w niej reprezentowane oraz w Wszechnarodowej Bibliotece Ukrainy (obecnie Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. I. Wernadskiego). W przededniu ewakuacji w 1941 roku, „aby nie wpadł w ręce wroga”, specjalny fundusz biblioteki akademickiej spalono na wewnętrznym dziedzińcu bibliotecznym. Uważa się, że wtedy zniszczono około 100 tysięcy tomów. Ta liczba została podana w „Krakowskich Wiadomościach” (1942. 25 stycznia. nr 14 (461). s. 2) i przyjęła się w literaturze (Litieraturnaja gazieta. 1991. 2 października. nr 39 (5365). s. 13). Pierwszy zapis w księdze inwentarzowej nowego specjalnego funduszu (można go nazwać jeszcze drugim specjalnym funduszem Biblioteki Publicznej) pochodzi ze stycznia 1945 roku. O ile mi wiadomo, obecnie w NBU im. W. I. Wernadskiego przedwojennych inwentarzy specjalnych funduszy nie ma. Państwowy Komitet Naukowo-Metodologiczny Ludowego Komisariatu Oświaty specjalnie zalecał do użytku w szkołach wychowania społecznego i zawodowego, a także w instytucjach oświaty politycznej i instytucjach likwidacji analfabetyzmu wydawnictwa periodyczne DWU. Rozpowszechniano książki ówczesnych pisarzy i uczonych, działaczy Rozstrzelanego Odrodzenia. Drukowano je w ogromnych nakładach, ale we współczesnych bibliotekach odszukać je jest prawie niemożliwe. Po aresztowaniach wydawnictwa wycofywano. „Czerwony Szlak” i „Życie i Rewolucja” zalecano dla bibliotek, szkół siedmioletnich, instytucji oświaty politycznej i klastrowych zrzeszeń pedagogicznych. Obecnie w zbiorach Biblioteki Narodowej im. Wernadskiego komplety „Życia i Rewolucji” są nieobecne. W latach 20. miesięcznik żydowski „Di rojte welt” zalecano dla szkół żydowskich i bibliotek klubów narodowościowych. Z czasem przestały istnieć, a same biblioteki zniszczono. — Straty dziedzictwa kulturowego — to jedno. A straty ludzi? W pierwszym tomie „Masowego terroru” opowiedział Pan, że początkowo był to terror indywidualny, wymyślony po to, by oszołomić ludzi, zastraszyć. A potem odbywały się już znane procesy. — Stosując masowe morderstwa, władza korzystała z teorii prewencyjnego (po- Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny Pirohoszczy została zbudowana w 996 roku. Została zniszczona podczas najazdu Tatarów (1240), a na jej miejscu zbudowano nową (1828—42), która ucieleśniała starą tradycję. Zniszczono ją w 1935 r.
uprzedniego) terroru, przeznaczonego przede wszystkim po to, by oszołomić ludzi, złamać ich na zawsze — jak pisał Lenin — „żeby nie zapomnieli o tym przez dziesięciolecia” (Izwiestija CK KPSS. 1990. Kwiecień. Nr 4 (303). S. 191—192). W historii Ukrainy proces „Związku Wyzwolenia Ukrainy”, który odbył się w 1930 roku w ówczesnej stolicy USRR, Charkowie, ma kluczowe znaczenie. Od wszystkich innych bolszewickich procesów odróżnia go skala oraz rola historyczna, ponieważ w związku z nim represjonowano mnóstwo przedstawicieli tradycyjnej, organicznej ukraińskiej inteligencji. Tak duża liczba ukraińskiego elementu etnicznego w innych procesach nie występowała w tak zwartym składzie. Naruszyło to całą infrastrukturę narodu, gruntownie przerwało tradycję narodową i samą więź czasów w jego istnieniu. Przez wiele lat rozważania nad problemami związanymi ze „ZWU” budowano jako pochodną przeciwstawienia: czy taka organizacja istniała, czy jej nie było? Nagromadzenie dużej ilości różnorodnych materiałów stawia pytanie inaczej: czy istniała w latach 20. XX wieku na Ukrainie opozycja polityczna? Na to pytanie nauka historyczna już udzieliła odpowiedzi. Opozycja polityczna nie tylko istniała, ale ujawniła się nawet w formach wielkoskalowej wojny chłopskiej. Spośród innych głośnych bolszewickich spraw lat 30. XX wieku chyba najbardziej wyrazisty, specjalnie antyukraiński charakter miała sprawa „Związku Wyzwolenia Ukrainy”. Była ona skierowana zarówno przeciwko ukraińskości, jak i przeciwko kulturze. W żadnej innej sprawie (szachtyńskiej i innych) ukraiński element etniczno-kulturowy nie występował tak całościowo. Skazanie działaczy ukraińskiej kultury, które nastąpiło po procesie „ZWU” w 1930 roku, a także ich rehabilitacja w 1989 roku, były skutkiem decyzji politycznych administracji państwowej. Wychodziły one z głównych nurtów polityki wewnętrznej ZSRR w każdej z tych epok. W pierwszym przypadku chodziło o przygotowanie do masowego terroru, w drugim — do rozpadu ZSRR. Nauka historyczna do dziś nie posiada żadnej monografii poświęconej „ZWU” — ani naukowej, ani żadnej innej. Wydaje się, że nie ma też żadnej pracy doktorskiej na ten temat. W związku z tym oddzielnym rozdziałem książki stał się materiał o „Związku Wyzwolenia Ukrainy”. — Proszę podać jakiś konkretny wniosek naukowy z tego, co Pan opowiedział. Co może trafić do podręczników? — Jeden z głównych wniosków, do których doszedłem na podstawie analizy materiału, to doprecyzowanie periodyzacji historii Ukrainy XX wieku. Jak widać z przytoczonego, sowiecki okres naszej historii zaczął się nie w 1917 roku, a po okresie państwowej niepodległości (1917—1921). Mają one jakościowe różnice. Jeszcze jedno podsumowanie pracy. Materiały usystematyzowano w formie wielotomowego wydania „Źródła naukowego ukrainoznawstwa, 1615—1933: Studia, muzea, archiwa, biblioteki w personaliach”. Koncepcję tej pracy przygotowano w ramach litery „A”. Jak Pan rozumie, przygotowanie jednej litery słownika oddzielnie od innych jest niemożliwe. Zatem opracowano też inne litery, tylko oddawać je do druku jest jeszcze za wcześnie. W Centrum Studiów Kulturologicznych pracownik naukowy jest tylko jeden. Robić więcej po prostu fizycznie nie mam siły. Koncepcja „Źródeł naukowego ukrainoznawstwa” uzyskała wsparcie w Instytucie Badań Encyklopedycznych NAN Ukrainy. Rozmawiała Nadija KYRIAN
Tłumaczenie maszynowe
— Wasza Błogosławieństwo, choć od poświęcenia Soboru Patriarchalnego UKGK minęły ponad dwa miesiące, chciałbym jednak rozpocząć rozmowę od tego wydarzenia. Jak świadczą dawne kroniki i zapisy XIX wieku, budowa wielkich świątyń to znakomite wydarzenie w ówczesnym życiu. Śmiem więc przypuszczać, że za 2—3 pokolenia poświęcenie soboru patriarchalnego UKGK w stolicy Ukrainy również będzie postrzegane jako znakomite wydarzenie naszych czasów. Jakie, Pana zdaniem, będzie miejsce soboru patriarchalnego (w rozumieniu instytucji) UKGK w życiu duchowym narodu ukraińskiego? — Wyczerpująco na to pytanie będziemy mogli odpowiedzieć dopiero z biegiem czasu. Jednak już teraz można powiedzieć, że 18 sierpnia 2013 roku przeżyliśmy unikalne wydarzenie historyczne, które w naszym Kościele będziemy świętować co roku 18 sierpnia. Wprowadzenie takiej nowej tradycji nastąpiło na podstawie decyzji Synodu naszego Kościoła. Sobór Patriarchalny Zmartwychwstania Chrystusa jest symbolem-znakiem zmartwychwstania naszego Kościoła. Miała ona skomplikowaną historię. Ja, jak moi poprzednicy, przy każdej okazji podkreślam, że nie można zapominać: to Kościół Chrztu Włodzimierzowego. Ten Kościół narodził się w wodach Dniepru, na brzegach którego obecnie wzniesiono sobór patriarchalny UKGK. W czasach radzieckich ten Kościół próbowano całkowicie zniszczyć, wymazać ze świadomości narodu ukraińskiego. Mimo wszystkich tych prób Kościół z woli Bożej odrodził się. Rozumiejąc, że w tym był wielki zamysł Boży, nową świątynię nazwano soborem Zmartwychwstania Chrystusa. Wielu zewnętrznych obserwatorów podkreśla, że sobór zbudowano na lewym brzegu Dniepru, upatrując w tym znakomity moment. Wyrażana jest nadzieja, że Sobór, miejsce pod budowę którego przyznano na lewym brzegu, stanie się symbolem jedności zarówno ukraińskiego Kościoła, jak i narodu ukraińskiego. Jedno jego ciało przez wieki rozcinały różne rzeki — to Zbrucz, to Dniepr. Niestety, i obecnie wielu mówi o Prawobrzeżnej i Lewobrzeżnej Ukrainie, choć wszyscy jesteśmy dziećmi jednego narodu. Nie zapominajmy również, że naród ukraiński jest obecny na wszystkich kontynentach świata. Obecnie, jak nigdy wcześniej, nasz naród potrzebuje serca, które byłoby centrum przyciągania świata ukraińskiego i centrum jednoczenia wszystkich Ukraińców, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności wyznaniowej. Dlatego hasłem, które spontanicznie narodziło się w procesie przygotowań do poświęcenia Soboru, były słowa: „Sobór jednoczy wszystkich”. — Daj Boże, aby te słowa stały się prorocze. Czy podczas przygotowań do poświęcenia soboru i samego poświęcenia były jakieś wydarzenia, które wymagają szczególnego podkreślenia? — Przy okazji poświęcenia soboru i obchodów 1025-lecia Chrztu Ukrainy odbyła się ogólnokościelna pielgrzymka do Soboru Patriarchalnego. Była też trzecia okazja do takiej pielgrzymki — ogłoszony przez nasz Kościół Rok wiary. W tamtych dniach do Kijowa przyjechało ponad 20 tysięcy pielgrzymów z całego świata. Osobiście spotykałem się z poszczególnymi grupami z Argentyny, Brazylii, USA, Kanady, wielu krajów Europy, z Rosji, Kazachstanu, Białorusi. Było to wydarzenie o skali ogólnochrześcijańskiej, które wyszło daleko poza ramy Kościoła Greckokatolickiego. Ojciec Święty Franciszek wysłał swojego osobistego legata — arcybiskupa-seniora Wilna kardynała Backisa. Przyjechali przewodniczący konferencji episkopatów USA, Kanady, przedstawiciele polskiego i niemieckiego episkopatu, wszystkich wschodnich katolickich Kościołów Europy. Dla nas bardzo symbolicznym momentem była obecność ordynariusza dla grekokatolików w Rosji władyki Józefa Werta oraz zwierzchnika Greckokatolickiego Kościoła Białorusi, ojca archimandryty Sergiusza Gajka. W tamtych dniach widzieliśmy to, co będzie miało wpływ na przyszłość całego świata chrześcijańskiego, niezależnie od kraju, obrządku czy wyznania. — Obecność takich osób na święcie UKGK — to wyraz szacunku dla UKGK, wyraz szacunku dla państwa narodu ukraińskiego czy po prostu uczczenie historycznego wydarzenia 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy? — Tak wysokie przedstawicielstwo na święcie odbieram jako wyraz szacunku dla zmartwychwstałego Kościoła. UKGK jest obecnie potężnym czynnikiem bytu kościelnego daleko poza granicami tylko jednego narodu i jednego kraju. Na nasze święto poświęcenia soboru patriarchalnego UKGK przybyli rzymskokatoliccy władycy z tych krajów, gdzie Ukraińcy, zjednoczeni wokół swojego Kościoła, są ważnym czynnikiem społecznym. Obecność takich osób to uznanie roli i miejsca UKGK w wymiarze globalnym. — Dlaczego dla uczczenia święta 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy UKGK wybrał 18 sierpnia, a nie ostatnią niedzielę lipca, kiedy jubileusz obchodziły Kościoły prawosławne? Czy było to związane z przyczynami technicznymi lub organizacyjnymi, czy może były jakieś inne niuanse, których nie podkreślano? — Nasi władycy przypomnieli, że pamięć o chrzcie Rusi-Ukrainy od dawna wiązaliśmy z dniem obchodów pamięci męczenników machabejskich — 14 sierpnia. Kiedy ta tradycja przyszła do naszego Kościoła, prawdę mówiąc, nie wiem. Tego dnia rozpoczyna się post Zaśnięcia i wypada tak zwane sierpniowe poświęcenie wody. Właśnie to poświęcenie wody zachowało starodawną kijowską tradycję wspominania wydarzenia Chrztu Rusi-Ukrainy. Podejmując decyzję o dacie obchodów jubileuszu Chrztu, wychodziliśmy z głębokiego przemyślenia tradycji naszego Kościoła. Na tę datę zwołałem kolejny Synod biskupów naszego Kościoła, który odbywał się w Kijowie. W pierwszą niedzielę po tej dacie odbyło się poświęcenie soboru patriarchalnego. — Obecnie zarówno w UKGK, jak i w Kościołach prawosławnych przypomina się nam, że wyszliśmy z jednej Włodzimierzowej chrzcielnicy. W czym tkwi główna przyczyna, że Kościół, czyli dzieci jednej chrzcielnicy, nadal jest podzielony? Nie tylko podczas przyjazdu na Ukrainę Ojca Świętego w 2001 roku, ale i obecnie wielu działaczy kościelnych i społeczno-politycznych nierzadko nazywa UKGK „Kościołem galicyjskim”, który wchodzi na cudze „terytorium kanoniczne”. Czy robi się to z nieznajomości historii, czy jest to zwykła spekulacja polityczna z tego samego rzędu, co „twierdzenia” o języku ukraińskim jako o „austriackim projekcie politycznym”? — Kiedy mowa o jednym, ale podzielonym Kościele Kijowskim, to musimy pamiętać, że te podziały są skutkiem, powiedziałbym, historycznych blizn na ciele naszego narodu. Każdy podział miał swój kontekst historyczny i swoje przyczyny. Obecnie istnieją praktycznie 4 Kościoły, które mają korzenie w chrzcie świętego równoapostolskiego księcia Włodzimierza. To nasz Kościół, Ukraiński Kościół Prawosławny, który pozostaje w jedności z Patriarchatem Moskiewskim, Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego. I nie zapominajmy o Ukraińskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym. Kiedy mówimy o tych gałęziach kijowskiego chrześcijaństwa, to de facto mówimy, powiedziałbym, o pewnych historycznych wymiarach jednego ciała. Mój poprzednik, Błogosławiony Lubomyr Huzar, powróciwszy z siedzibą Głowy Kościoła do Kijowa, wygłosił programowe kazanie, które nazywa się „Jedyny lud boży w kraju na kijowskich górach”. W wygłoszonym wtedy słowie zamanifestował przyczyny swojego powrotu do Kijowa, a następnie nakreślił drogę, w jaki sposób doceniać to dziedzictwo, które każda z części niegdyś jednego Kościoła Kijowskiego zdobyła w ciągu swojego istnienia i w jaki sposób zmierzać do pożądanej przez nas wszystkich jedności. I na czym polega istota tej jedności, nauczał Błogosławiony. A etykiety, które wiesza się na ten czy inny Kościół, w szczególności na nasz, mają charakter ideologiczny. Nie powiedziałbym, że ci czy inni ideolodzy działają pod wpływem nieznajomości, ponieważ nieznajomość, zgodnie z zasadami moralnymi, zwalnia od odpowiedzialności. Uważam, że mamy tu do czynienia z celowymi upokorzeniami ideologicznymi lub świadomym umniejszaniem godności tego czy innego Kościoła. Tutaj jeszcze raz powrócę do kazania Błogosławionego kardynała Lubomyra. Mówi on, że bardzo często w różnych momentach historycznych Kościół próbowano wykorzystać jako narzędzie do tych czy innych rozważań geopolitycznych państw sąsiednich. Niezbędnym krokiem do przywrócenia jedności Kościoła Kijowskiego jest konieczność docenienia faktu wolności religijnej, którą w niepodległej Ukrainie mają wszystkie Kościoły. Dopiero wtedy, gdy Kościoły będą wolne od polityki, gdy Kościół będzie mógł być naprawdę Kościołem w wolnym, jedynym niepodległym państwie, uświadomi sobie wartość i niezależność swojego kraju oraz wartość swojej wolności, wtedy będziemy mieli wszystkie historyczne przesłanki, aby można było zmierzać do jedności. — Swego czasu władyka Wasyl Medwit zarówno w kazaniach, jak i w wywiadach podkreślał, że zjednoczenie Kościołów może nastąpić szybciej, niż nam się wydaje. „To jeszcze może się stać za mojego życia” — mówił w pierwszych latach obecnego stulecia władyka. Czy procesy zjednoczeniowe rzeczywiście wyszły na płaszczyznę rzeczywistości? — Przypomnę, że między 5 a 12 czerwca 2013 r. Ukrainę odwiedził Prezydent Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan kardynał Kurt Koch. Ponieważ ta wizyta miała miejsce w przeddzień obchodów 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, nie stała się głównym wydarzeniem informacyjnym, jednak mam wszelkie podstawy, by nazwać ją znakomitą. Wizyta kardynała Kocha postawiła pytanie o poszukiwanie jedności między chrześcijanami w centrum uwagi społeczeństwa ukraińskiego. Tym bardziej, że w dniach wizyty bardzo wyraźnie widać było fakt rozłączenia Kościołów na Ukrainie. Podczas tej wizyty wśród innych działań odbył się okrągły stół, na który zaproszono przedstawicieli społeczeństwa, teologów, aktywnych świeckich różnych kościołów. I co my, przedstawiciele różnych gałęzi niegdyś jednego Kościoła Kijowskiego, zobaczyliśmy? Zobaczyliśmy, że kwestia jedności kościelnej jest nieodwracalna. O tym oświadczam z głębokim przekonaniem. Potrzeba jedności jest duchowym zapotrzebowaniem wierzących chrześcijan-Ukraińców. — W czym przejawia się wspomniane przez Pana duchowe zapotrzebowanie dotyczące jedności? — Kiedy mówimy o stronie prawosławnej, to widzimy, jak bardzo nasi prawosławni bracia są zmęczeni istniejącym między nimi podziałem. Widzimy, jak poważnie pragną zrobić krok wewnątrz własnego kręgu. Drugim krokiem, oczywiście, powinno być pytanie o jedność wszystkich gałęzi kijowskiego chrześcijaństwa. Dlatego Ukraiński Kościół Greckokatolicki coraz bardziej uświadamia sobie siebie jako niezbędnego partnera dla osiągnięcia jedności. Do niedawna tego nie było. I kiedy mówiono o jednym Kościele lokalnym na Ukrainie, to obowiązkowo jako o jednym Kościele lokalnym prawosławnym. Nas po prostu wyrzucano z pola widzenia. Teraz już wszyscy rozumieją, że nasz Kościół jest katalizatorem i promotorem osiągnięcia takiej jedności. Trzecim momentem, który zrozumiałem po tych spotkaniach, jest to, że nie tylko coraz głębsze jest zrozumienie społeczne, ale i władza już uświadamia sobie, że Kościół nie jest instytucją ludzką, której można narzucić jedność, za pomocą dyplomacji, jakichś porozumień czy rozkazów sztucznie stworzyć jeden Kościół. Kościół nie jest tworem ludzkim, a ciałem Chrystusowym. Dlatego z woli Bożej mogą wydarzyć się zdarzenia, które w ludzkim postrzeganiu wydadzą się dziwne i nieoczekiwane. Wspomniane słowa władyki Wasyla w pełni podzielam. Choć w postrzeganiu ludzkiego rozumu perspektywa jedności kościelnej wydaje się daleka, jednak mogą wydarzyć się zdarzenia, które wszystkich nas zadziwią. Jakie to mogą być zdarzenia, oczywiście nie wiemy, jednak stale musimy modlić się o naszą jedność. Musimy ją budować w planie duchowym. Jeśli każdy chrześcijanin w swoim osobistym, duchowym życiu stanie się choć trochę bliższy Jezusowi Chrystusowi, w którego wszyscy wierzymy, wtedy staniemy o krok bliżej do naszego bliźniego. — Powiedział Pan o odczuwalnym zmęczeniu Kościołów Prawosławnych ich rozłączeniem. Jednak widzimy też inne przykre zjawisko. Pewne osoby, w tym także działacze kościelni, dowodzą, że UKP KP jest niekanoniczny, strasząc wiernych, że wszystkie dokonane w nim obrzędy są niekanoniczne, a zatem niemiłe Bogu. Długo szukam odpowiedzi na pytanie, kto dał prawo człowiekowi sądzić, co jest miłe Bogu, a co nie. Zadaję je Panu w kontekście wypowiedzi obecnego Ojca Świętego Franciszka, który już w czasie swojego pontyfikatu oświadczał, że nie do niego, człowieka, należy stawianie jakichkolwiek furtek na drodze człowieka do Pana… — Kiedy mówimy o Kościele Chrystusowym, kiedy wyznajemy w Symbolu wiary cechy prawdziwego Kościoła, to mówimy (tutaj chcę podkreślić, że wszyscy mówimy!): „Wierzę w jeden, święty, powszechny (lub katolicki) i apostolski Kościół”. Oznacza to, że wspólnota kościelna ma nie tylko wymiar pionowy, czyli więź człowieka z Bogiem, o czym mowa w pytaniu. Ma ona także inny wymiar — wymiar powszechności. Oznacza to, że Kościół lokalny powinien mieć nie tylko wiarę w Boga, ale i więź z braćmi w wierze. Kanoniczność nie polega na byciu miłym lub niemiłym Bogu, a na współuczestnictwie z chrześcijaństwem powszechnym. Nie będę komentował, kto, wychodząc z prawosławnego rozumienia, podlega pod pojęcie niekanoniczności i jakie są tego kryteria. To pytanie dotyczy teologów i hierarchów prawosławnych.
Tłumaczenie maszynowe
Faktem jest, że UKP KP nie posiada uznania ze strony innych prawosławnych Kościołów lokalnych. Jednak faktem jest również to, że hierarchowie tego Kościoła aktywnie poszukują takiego uznania. Istnieje pewna argumentacja, w jaki sposób ten Kościół rozumie potrzebę komunii oraz wymiar powszechności ich prawosławnej wspólnoty. Ten element jest bardzo ważny. Szczerze życzę naszym prawosławnym braciom jedności ich wspólnoty, jedności z Bogiem i komunii z powszechnym prawosławiem. Bez jedności istnieje wiele przeszkód dla budowy jednego Kościoła lokalnego na Ukrainie. A w szczególności, aby dialog prawosławno-katolicki mógł aktywnie rozwijać się zarówno na Ukrainie, jak i w skali międzynarodowej. Podkreślam, że jedność ukraińskiego prawosławia jest żywotnie potrzebna wszystkim Ukraińcom, niezależnie od przynależności wyznaniowej. — Przygotowując się do naszej rozmowy, przeczytałem pracę wielkiego ukraińskiego męża stanu Wiaczesława Łypynskiego, poświęconą współdziałaniu Kościoła i państwa. Autor twierdzi w niej, że państwo nigdy nie będzie mogło stać się silnym, jeśli nie będzie w nim silnego, niezależnego Kościoła, który jest czynnikiem wymagającym od władzy moralności. Czy według Pańskich obserwacji przedstawiciele obecnej elity politycznej znają te wypowiedziane 90 lat temu słowa wielkiego ukraińskiego męża stanu? Czy obecnie pierwohierarchowie Kościołów przypominają zarówno władzy, jak i społeczeństwu, że tylko przy moralnej władzy państwo będzie silne, a co za tym idzie, społeczeństwo moralnie zdrowe, bez drapieżnej zazdrości i niszczycielskiego samopożerania? Choć wiem, że obecnie nie jest to proste. Wiosną 2007 roku zwierzchnicy chrześcijańskich Kościołów próbowali powstrzymać polityczne szaleństwo, które wówczas ogarnęło umysły głównych postaci ukraińskiej polityki. Niestety, część polityków w grubiański sposób „doradziła” pierwohierarchom, aby nie wtrącali się w „nie swoje sprawy”… — Ludzkie ciało bez duszy jest martwe. Tak samo społeczeństwo bez życia duchowego umiera. Ponieważ naród ukraiński jest chrześcijański, to bez życia chrześcijańskiego społeczeństwo będzie zamierać. W ciągu niedawnej historii politycznej widzieliśmy niemało przykładów duchowego umierania. Skutków tego stanu do dziś nie możemy przezwyciężyć. Jest wielu działaczy społecznych, którzy inaczej niż ludzie wychowani na systemie wartości Łypynskiego postrzegają rolę i miejsce Kościoła. Są tacy, którzy w ogóle nie widzą Kościoła i chcą, aby Kościół był nieobecny w dyskursie społecznym. Niestety, musimy być gotowi na to, że takie tendencje będą narastać, co jest oznaką sekularyzacji społeczeństwa. Takie procesy mają miejsce nie tylko na Ukrainie jako państwie posttotalitarnym, ale także w wielu krajach świata, które przywykliśmy nazywać demokratycznymi. Od tych procesów nie można odgrodzić się ani prawami, ani granicami, ani sojuszami politycznymi czy gospodarczymi. Stoimy na stanowisku aktywnej obecności Kościoła w społeczeństwie obywatelskim. I nie dlatego, że ktoś z hierarchów tego chce. Kościół powołany jest do bycia matką i nauczycielką. Kiedy Kościół wyraża swoje stanowisko w sprawie tych czy innych procesów politycznych, to wcale nie jest to jego ingerencją w politykę. To w żadnym wypadku nie jest próba przejęcia pod swoją kontrolę tej czy innej partii politycznej lub jakiegoś organu władzy politycznej. Przed Kościołem stoi zadanie głoszenia wiecznych prawd, na których należy budować nasz wspólny ukraiński dom. Przypomnijmy fundamentalne przesłanie metropolity Andrzeja Szeptyckiego „Jak budować Rodzinną Chatę”. Według mojego głębokiego przekonania, to przesłanie jest niezwykle aktualne dla naszego obecnego życia kościelnego oraz budownictwa społeczno-politycznego. Dziś Kościoły i inne organizacje religijne (pod organizacją mam na myśli społeczność żydowską Ukrainy, społeczność muzułmańską Ukrainy itp.) wspólnie tworzą bardzo ciekawą organizację społeczną — Wszechukraińską Radę Kościołów i Organizacji Religijnych. Według obserwacji pewnych ekspertów jest ona największą i najbardziej wpływową organizacją społeczną. I kiedy wspólnie ze współbraćmi z innych Kościołów zajmujemy jakieś stanowisko społeczno-polityczne lub oceniamy te czy inne zjawiska w naszym społeczeństwie, to występujemy jako potężny autorytet społeczno-moralny. I tego ukraińskie społeczeństwo od nas oczekuje. Czy wszyscy wsłuchują się w ten głos? Mam podstawy twierdzić, że społeczeństwo się przysłuchuje. Czy w ten głos wsłuchują się struktury władzy i polityczne? Niestety, nie bardzo i nie zawsze. Chociaż opinię WRKiOR bierze się pod uwagę. Jesteśmy świadomi tego, jaką rolę w życiu narodu powinni pełnić działacze kościelni. Miałem spotkanie z ministrem kultury Leonidem Nowochatką. Obecnie na Ukrainie Ministerstwo Kultury jest tą częścią rządu, która odpowiada za wspólnoty religijne. Przedstawiłem ministrowi podsumowanie dokonań wspólnot religijnych z ostatnich 10 lat. Dokument nosi nazwę „Wytyczne stosunków państwowo-wyznaniowych na Ukrainie”. Mówiliśmy, że komponent religijny jest bardzo ważnym elementem społeczeństwa i jego moralnym fundamentem. Aktualność i potrzeba zachowania Kościoła w tym dyskursie społecznym nabierze szczególnej ostrości i wagi po podpisaniu Umowy Stowarzyszeniowej między Ukrainą a UE. Rozumiemy, że proces sekularyzacji będzie nieustannie zalewał Ukrainę. A zatem koncepcja rozwoju stosunków kościelno-państwowych jest skrajnie potrzebna, aby moralny autorytet środowiska kościelnego dla ukraińskiego społeczeństwa został zachowany. Z jednej strony państwo powinno być świeckie, zapewniając jednakowe warunki dla życia i rozwoju wszystkich wyznań. A z drugiej — konstytucyjnym obowiązkiem państwa jest zapewnienie wszystkich praw dla pełnej wolności religijnej. Niedopuszczalna jest marginalizacja czynnika religijnego, która była obecna w czasach Związku Radzieckiego (a obecnie ona, jako „fenomen” sekularyzacji, nową falą przetacza się przez świat), ponieważ niesie za sobą zagrożenie zmniejszenia lub uciemiężenia tożsamości narodu ukraińskiego jako narodu chrześcijańskiego, narodu głęboko religijnego. — Podkreślił Pan, że obecnie Rada Kościołów i Organizacji Religijnych cieszy się w społeczeństwie wysokim autorytetem. A w tym samym czasie niewielka część wiernych bierze udział w niedzielnych liturgiach. We Lwowie podano liczbę mniejszą niż jedna trzecia wszystkich mieszkańców. Im dalej na wschód, tym ta liczba maleje. Najczęściej wymieniano liczbę 5%. A oto 27 października 2013 r. władyka Borys Gudziak podał liczbę 2%. Jak odnieść te liczby do autorytetu Kościoła, do autorytetu Rady Kościołów, o czym Pan przed chwilą powiedział? Zarówno w kazaniach, jak i w wywiadach nieustannie podkreśla Pan, że obecnie Ukraina potrzebuje nowej ewangelizacji, o czym swego czasu na Ukrainie mówił także papież Jan Paweł II. Jak można ją realizować, kiedy niewielki procent społeczeństwa chodzi do cerkwi? — Nie wiem, czy dobrze zrozumieliście władykę Borysa. Dane socjologiczne pokazują, że na Ukrainie obecność w chrześcijańskich świątyniach jest dość wysoka. Mówi się o 25%. I kiedy wymieniamy liczby, rozumiemy, że są one względne. Choć dalekie od tych, które mogłyby nas uspokoić. Jeśli chodzi o Ukraińską Cerkiew Greckokatolicką, to nawet poza Galicją obecność na liturgiach jest znacznie wyższa… — …Przepraszam, nieprecyzyjnie się wyraziłem. Liczba podana przez władykę Borysa dotyczyła miasta Kijowa z jego trzymilionową populacją… — …Kiedy odwiedzam nasze wspólnoty w miastach i miasteczkach archieparchii kijowskiej, często widzę stuprocentową obecność na nabożeństwach. Choć te wspólnoty najczęściej są niewielkie. Pytanie o nową ewangelizację nie może nas nie niepokoić. Obecnie stoimy przed pytaniem o poszukiwanie środków, jak otworzyć człowieka na żywą obecność Jezusa Chrystusa pośród nas. W szczególności w kontekście Boskiej Liturgii. To delikatne pytanie. Zmiany kulturowe, które obecnie zachodzą we współczesnym człowieku, wpływają nie tylko na jego postrzeganie świata, ale także na model relacji z innymi ludźmi. Kiedyś, aby się spotkać, ludzie zbierali się razem. Obecnie do spotkania wystarczy włączyć komputer. Sieci społecznościowe zastępują życie społeczne jako takie. To fenomen naszych czasów. Rozumiemy: aby uczynić dostępnym udział ludzi w nabożeństwach, trzeba wychodzić im naprzeciw. Nie możemy uspokajać się oczekiwaniem, że do nas przyjdą. Musimy wychodzić naprzeciw współczesnemu człowiekowi. Na różne sposoby. Począwszy od tego, że za pomocą mediów będziemy przemawiać do ludzi. Nasz Kościół obecnie wyraźnie deklaruje, że media są niezbędnym narzędziem do głoszenia Ewangelii Chrystusowej. To i radio, i telewizja, i wywiad prasowy. I to, że za Państwa pośrednictwem rozmawiam ze wspólnotą czytelników „Słowa Proświty”, jest również elementem potrzebnej Ukrainie nowej ewangelizacji. W planie organizacji dostępu ludzi do Kościoła ważną kwestią jest budowa świątyń. Obecnie w Kijowie zarejestrowana jest 21 wspólnota UCGK. Jednak jest tylko 4 miejsca na nabożeństwa — Sobór Patriarszy, cerkiew św. Bazylego Wielkiego w rejonie placu Lwowskiego oraz dwie kapliczki — na Askoldowej Mogile i kapliczka (dawna dzwonnica zburzonej cerkwi) św. Mikołaja Dobrego na Podolu. Bardzo wielu ludzi nie ma fizycznej możliwości uczestniczenia w nabożeństwach, nie jest im łatwo pokonać odległość. Dlatego musimy jakoś się do nich zbliżyć. Jeśli chodzi o Kijów, to tutaj jest wiele pytań. Z pełną odpowiedzialnością staramy się zrozumieć, czego potrzebuje współczesny człowiek, jak będziemy mogli do niego dotrzeć, jak najefektywniej sprawować naszą posługę, nasze głoszenie w nowych okolicznościach, w których obecnie żyjemy. — Z historii wiemy, że założona 145 lat temu „Proświta” i Kościół były ściśle powiązane. Często księża stawali się założycielami i działaczami „Proświty”, zakładali też szkoły. Na myśl przychodzi ksiądz Iwan Wanio — założyciel słynnego ukraińskiego gimnazjum w Rohatyniu. Czy wystarczająco efektywna jest obecnie współpraca Kościoła i „Proświty”? I jaką widzi Pan taką współpracę w najbliższych latach? — Jeśli mówić o drugiej połowie XIX wieku, pierwszej połowie XX wieku, to „Proświty” były tym krokiem poza mury budowli kościelnej, o których powiedziałem, dotykając nowych form posługi Kościoła. Dobrze znamy realia galicyjskiej wsi lat 20.—30., gdzie były dwa centra społeczne — cerkwie i czytelnie „Proświty”. To był ten krok do ludzi, który wtedy, w warunkach panowania obcego państwa, starał się zrobić Kościół. W szczególności wspierając, a niekiedy tworząc i kierując ogniskami „Proświty”. Obecnie z wielką przyjemnością obserwuję, jak „Proświta” odradza się w warunkach niepodległego państwa ukraińskiego. Miałem okazję spotykać się z działaczami „Proświty” w naszej diasporze, w szczególności w Argentynie. Dobrze rozumiem, jak ważną rolę pełni oświecenie, które jest głównym celem ukraińskiej tożsamości, której odrodzenie i zachowanie jest głównym zadaniem współczesnej „Proświty”. Razem z tym chciałbym przypomnieć, aby „Proświta” realizowała swój cel, urzeczywistniając ideę, która przewija się w Pańskich pytaniach, trzeba przypomnieć jedno z błogosławieństw, które wygłasza arcybiskup podczas nabożeństwa arcybiskupiego: „Chryste, światłości prawdy, która oświeca i uświęca każdego człowieka przychodzącego na świat”. Zatem Chrystus jest światłością, On oświeca. Jeśli „Proświta” chce naprawdę oświecać naród, to musi być partnerem Kościoła. Spotykałem się z działaczami „Proświty” na Iwano-Frankowszczyźnie. Przypominam sobie takie spotkanie z rezydencji metropolity Włodzimierza. Taka współpraca jest konieczna. Chociaż jej formy mogą być różne w różnych częściach Ukrainy, różne w różnych krajach zamieszkania Ukraińców. Zachęcamy, aby współpraca między „Proświtą” a naszymi organizacjami kościelnymi odbywała się przede wszystkim na poziomie lokalnym, aby działacze „Proświty” czuli się integralną częścią lokalnego Kościoła, tej eparchii, w której działają, tej parafii, do której należą. I taka sieć może stać się fundamentem dla rozbudowy szerszej współpracy. — Minęło już ponad pół roku, odkąd kardynała Jorge Mario Bergoglio wybrano papieżem. W tym krótkim czasie wywołał wielką sympatię na świecie (nie tylko wśród wiernych obrządku rzymskokatolickiego). Znał Pan kardynała jeszcze przed jego wyborem na papieża. Czy w działaniach obecnego papieża jest coś takiego, co stało się dla Pana zaskoczeniem? — Kiedy tylko nastąpiło ogłoszenie nowo wybranego Ojca Świętego, przypominam sobie konferencję prasową dla ukraińskich mediów, które były obecne w Rzymie. Powiedziałem wtedy: czeka nas wiele niespodzianek. I pierwsze miesiące pontyfikatu obecnego Ojca Świętego potwierdzają moją intuicję. Było wiele niespodzianek. Nie tylko co do stylu nowego papieża. To styl bardzo bezpośredni, styl duszpasterza bliskiego ludziom. Może zaskoczyć tym, że jadąc przez Rzym, zatrzymuje się, aby wstąpić do kawiarni na filiżankę kawy. Kupił karty SIM dla poszkodowanych w tragedii pod Lampedusą. Obecny Ojciec Święty zadzwonił do pewnej kobiety, która miała zamiar dokonać aborcji, i odwiódł ją od tego grzesznego zamiaru. Powiedział jej: „Ja będę chrzcił twoje dziecko”. Zraziło to, z jaką determinacją zabrał się za reformowanie struktur kościelnych, w szczególności Kurii Watykańskiej. Dwa tygodnie temu jako członek Zwyczajnej Rady Synodu Biskupów brałem udział w kolejnym posiedzeniu tej Rady. Papież przyszedł do nas, prawie cały dzień był z nami i ogłosił zwołanie na 2014 rok nadzwyczajnego Synodu Biskupów na temat chrześcijańskiej rodziny. To dla wszystkich było zaskoczeniem, bo to nadzwyczajna sesja Synodu, która nadaje nowy ton Kościołowi. A w szczególności ode mnie osobiście ta decyzja wymaga bardzo intensywnej pracy. — Czy według Pana obecni władcy usłyszą głos papieża Franciszka, że konsumpcyjny model świata prowadzi do samozniszczenia cywilizacji? Obecnie należą do niego tak znaczące stwierdzenia: „Stop kulturze marnotrawstwa i odpadów, tak — kulturze solidarności!”, lub wyrzut zarówno wobec władców świata, jak i narodów, że jednym z największych grzechów współczesności jest grzech obojętności… — Mam nadzieję, że władcy usłyszą Ojca Świętego. Ten, kto poważnie myśli o przyszłości, powinien budować kulturę życia. A właśnie z ust następców apostoła Piotra płyną słowa życia. Ten, kto chce mieć przyszłość, powinien wsłuchiwać się w słowa Ojca Świętego. — O ile zrozumiałem, wysłane przez Pana zaproszenie do Ojca Świętego papieża Franciszka do odwiedzenia Ukrainy zostało przyjęte. Teraz, jak pokazuje doświadczenie wizyty na Ukrainie papieża Jana Pawła II, pozostaje „drobnostka”: podjąć decyzję na szczeblu władzy państwowej i uruchomić ją kanałami dyplomatycznymi. Czy coś w tym kierunku zostało już zrobione? Kiedy według Pana Ukraina znów przeżyje niepowtarzalne dni spotkania z papieżem na swojej ziemi? — Póki co informacji o tym nie mamy… — Dziękuję Panu za bardzo gruntowne odpowiedzi. — Dziękuję i Państwu. Niech Pan błogosławi wszystkich Państwa czytelników, którzy będą czytać naszą rozmowę. I niech stanie się ona jeszcze jednym środkiem tak potrzebnej nam wszystkim ewangelizacji.
Z głową UKGK rozmawiał Myrosław ŁEWICKYJ, dziennikarz, członek NSPU. 1 Ramy czasowe rozmowy nie pozwalają szczegółowo o tym mówić. — Red. 2 Nie tylko w symbolicznym, ale i w dosłownym znaczeniu tego słowa. 3 Ich przyjazd pokazał, że z powodu braku szerokiej informacji my, ogół społeczeństwa, mamy uproszczone wyobrażenie o Kościołach w krajach europejskich, które bezkonfliktowo i pokojowo współistnieją, co powinno stać się wielką lekcją dla Ukrainy. 4 Szwajcarski kardynał K. Koch jest również współprzewodniczącym mieszanej Międzynarodowej komisji ds. dialogu teologicznego między Kościołem Katolickim a Cerkwiami Prawosławnymi. 5 Jak swego czasu zadziwił świat, w istocie, pokojowy rozpad najbardziej uzbrojonego państwa świata — ZSRR. 6 Słowniki filozoficzne i encyklopedie podają, że słowo katolicki pochodzi od greckiego słowa catholikos (gr. Καθολικος), co oznacza „soborowy”, „powszechny”, „wszechświatowy”. 7 Choć często ktoś świadomie, a ktoś nieświadomie, z powodu niekanoniczności zajmuje się zamianą pojęć, co u wielu osób rodzi strach przed „niekanonicznością”. I jest to jaskrawy przykład wspomnianego przez Błogosławionego wykorzystania Kościoła jako instrumentu dla tych lub innych geopolitycznych rozważań państw sąsiednich. 8 Sekularyzacja. We współczesnym rozumieniu słowa uwolnienie od wpływu Kościoła w działalności społecznej i umysłowej, w twórczości artystycznej. W planie historycznym to przekształcenie własności kościelnej i klasztornej w państwową. Procesy te były charakterystyczne nie tylko dla reżimu radzieckiego, ale i carskiego. 9 Fundamentalna praca metropolity Szeptyckiego, o objętości 30 stron, napisana w grudniu 1941 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Uwielbiam poezję Lubow Proc. Począwszy od pierwszych publikacji w czasopismach — aż po poważny tom wyborów: „Grupa krwi” (książka zyskała niemały rozgłos zarówno wśród czytelników, jak i kolegów pisarzy), starałam się nie przegapić niczego. A teraz — „Polowanie na światło”. Elegancki, szlachetnie wydany tomik (autorką ilustracji jest młoda artystka Natalja Zwiżanśka), który ujrzał światło dzienne w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Jestem przekonana: ten zbiór stał się bardzo miłym i pożądanym prezentem dla czytelników. Stoi — opiera się świeca — Nie chce w zaświaty wyruszać… O, jak rozpaczliwie traci Świat złote luksusowe szaty! Ty, jako czytelnik, jeszcze nie wiesz, co dalej, ale serce już zacisnęło się w bolesną grudkę. Chyba to ta hipostaza światła, która przenika do łez. „Po futrach lisów idą lasy” (luksusowa metafora i cudowna aliteracyjna instrumentacja głoskowa). I jednocześnie — to swoiste zawiązanie, przygotowanie do rozwinięcia głównej dramy — wydarzenia. „W norę wbił się lis jeden — przyszła na niego godzina czarna”… Polowanie na światło, czy też — na lisa — się rozpoczęło. Błysk — śmierć. I żadnych dobrych bajek o Małym Księciu. Światła w schronieniu-norze „czarną godziną” nie przeczekać. Bo prawdziwe światło — to ofiarna gotowość wyrwania się z niewoli ciemności, ratowania siebie i ziemi nawet za cenę własnego życia. Dobrze rozumie to także realny, zagoniony w bezwyjściową sytuację lis. „Choć drętwieją łapy — piszesz ślad. Nie wydawaj mnie, sroko!” …Sroka, może, i nie wyda. A oto „starsi bracia”, ci, którzy uosabiają żarłoczną ciemność, swojej szansy nie przepuszczą. Co do tego poetka nie ma żadnych złudzeń: „…Rozdarty krzyk twój ktoś z „braci” zaszyje nitką krwi…” Oto i wszystko. Karminowa kropka w dramacie, który rozgorzał w niewielkim lesie na wielkiej ziemi. To realno-nierealne polowanie na światło wyszło u poetki Lubow Proc tak przekonujące, „dotkliwe”, że nie zatrzymać się szczegółowiej właśnie na tym utworze byłoby… niewłaściwie. Choć on, być może, nie jest centralny w zbiorze: ktoś z czytelników wybierze dla siebie inne wiersze i będzie miał całkowitą rację. W ogóle w poezji Lubow Proc niewiele jest tragicznego patosu. Jest minor, cichy smutek, nawet bunt przeciwko „wybrykom natury”. Ale jest szczere zdumienie — aż do dziecięcego zachwytu! — pięknem, które daruje nam Pan. Umiej tylko złapać ten promień-chwilę. Dlaczego się nie udaje? A to już pytanie, na które każdy musi odpowiedzieć sam, pozostawszy „oko w oko” z duszą, ze słowem, z bezlitosnymi „strzałkami-szabelkami” czasu. Trudno nie zgodzić się z Wołodymyrem Bazylewskim, który twierdzi, że w poezji Lubow Proc „światło jakby zagonione w głąb. Ono nie oślepia, ale wabi, przyciąga. A co najważniejsze — nie pozwala zboczyć z drogi”. W czym sekret takiej przyciągającej siły? Chyba o tym nie wie dokładnie i sama poetka. („Natchnienie — to piękny monolog: Mówi Bóg”). Jest w jej artystycznych wizjach, obrazach, myślach jakaś niewymuszona, naturalna czarowność. Wydaje się, że te obrazy nie są pisane — są tworzone, one dawno żyły i żyją. Autonomicznie i niezauważalnie, jak oddech. …No czyż jest coś szczególnego w tym, aby poczuć-zobaczyć zimą, jak „kuli się szczupak i ciągnie na siebie falę, żeby przykryć się z głową”. Albo oto taka, pełna uśmiechniętego ciepła i mądrej artystycznej przenikliwości, miniatura: Na, masz! Chowały wrony Wszystkie gniazda między gałęzi wiosennych, A dzisiaj nikt nie broni Strzelać oczami po nich. Bo — gołe drzewa. Ledwie rzadko — Listka narzekania suche, — Jakby to zapomniana sierotka, Którą szarpią ludzie źli. Poetka ma swoją wizję piękna. Jej wyciszenie często — na granicy emocjonalnego wybuchu, jej zdumienie słońcem nigdy nie pozwala zapomnieć o wielkim i nieodstępnym cieniu ludzkiego bólu. Oto zmarła babcia — i „po raz pierwszy chata nocuje sama”. Mikrotragedia na scenie Wszechświata. Ale dla Lubow Proc ta tragedia nie jest mniej bolesna i znacząca niż głębokie kataklizmy — czy to narodowe, czy światowe. Ta osierocona chata mówi poetce o egzystencjalnej niesprawiedliwości przemijania nie mniej niż rany-łaty ukraińskiej ziemi („Koszulkę ukraińską już tak połatali, że krzyżykiem czarnym dusza przeziera” — ten gorzki i pojemny aforyzm znajdujemy jeszcze w zbiorze „Duch ewszanu”). Obudzić, podnieść, oświetlić drogę do czegoś wyższego niż komin nawet najdroższej chaty („mogli trząść światami — nie zdołali…”), zasiać nadzieję w ospałych duszach zniechęconych ludzi… Dla słowa Lubow Proc — to nie nadzadanie i tym bardziej — nie koniunkturalny ruch. To naturalny sposób istnienia takiego słowa. Tak, w porównaniu z poprzednimi książkami w liryce obywatelskiej Lubow Proc mniej jest romantycznych złudzeń, więcej bólu, nawet rozpaczy, a jednocześnie — trzeźwej oceny sytuacji. Bo pomimo naturalnego zmęczenia dewaluacją patriotyczno-heroicznych nadziei, poetka jest pewna: nic nie było i nie będzie daremne. I pod popiołem zdradzonego Majdanu pogrzebane nie są prawy cel i nie nadzieja na przyszłość. Tam pogrzebane są wczorajsze utopie, zrodzone z naszej mentalności. Ale tam także żarzą się węgle, którym sądzone jest zapłonąć żywym, wszystkooczyszczającym płomieniem. Tym błogosławionym światłem, które zdoła, w końcu, pokonać „całkowite zaćmienie narodu”. Chociaż poetka nie bawi się w proroctwa. Ona pracuje „tu i dzisiaj”. Pracuje na kontrastach: światło — ciemność, prawda —
kłamstwo, oddanie — zdrada. Na kontrastach obecnych i nie mniej sprzecznych oraz okrutnych — z powodu niemożności czegokolwiek naprawienia — lekcjach historii. Naturalne, że w takich przypadkach “łagodność duszy” przeradza się w wybuch emocji, a głębokie wewnętrzne światło staje się oślepiającym błyskiem. Oto jak w tym dynamicznym, pełnym żywych uczuć i duszy, wieloplanowym i wielowarstwowym obrazie o lakonicznym tytule: “Kamień”. “Siedzi na ławie czasu od dawna”… To on — główny bohater, wiekowy, prahistoryczny i jednocześnie — “nasz”, dzisiejszy kamień. Smutno mu, nieswojo, bo przecież “taka przyszła pora bezsławna, że choć tocz się w tartary!”. Beztwarzowy czas. I dni stracone — Grochem o starczy łeb. …On marzy błyskawicą z procy Lecieć wściekle, żeby — Na drzazgi, na drobną plewę Tę przestrzeń udawanie żywą! …I upaść srebrnym pyłem znowu W rzekę wiosennej trawy. No jak tu nie wspomnieć chrestomatyjnego Olżyczowego: “Ja — kamień z Bożej procy”. Ale w tej poezji kamień — to samowystarczalny bohater. Ze swoim bólem, gniewem, niewypowiedzianymi pragnieniami (bo przecież niemy…) i niewymodlonym przebaczeniem za wszystko, co było i będzie na ziemi. A jeszcze on jest początkiem, końcem i znowu — początkiem, srebrnym pyłem w “rzece zielonej trawy” (cudowny obraz!). Bo on jest wieczny, czy też — jest uosobieniem wieczności. Niestety czy na szczęście dla samego kamiennego świadka epok — któż wie?.. Jeśli kontynuować temat kontrastu jako jednego z ulubionych zabiegów artystycznego tworzenia świata w poetyce Lubow Proc, to nietrudno zauważyć: przestrzeń jej tekstów jest gęsto zaludniona. Jednocześnie ta przestrzeń jest jakaś dziwnie przejrzysta, doprawdy bezkresna, rozpostarta od ziemi do nieba, ściślej — od nieba do ziemi. Bo wszystko co najciekawsze i najistotniejsze dzieje się jednak na niej, grzesznej i świętej, ale nie martwej planecie. I niech cały dzień orały samoloty bezbronne niebo, aż kuliła się przestraszona cisza, jednak wszystko zagrzmiało, “odwojowało” (dobrze, że to tylko ćwiczenia…). Nastał błogosławiony wieczorny spokój. I — błyskotka-obrazek: “Ręcznikiem tęczowym wieś głowę sobie przewiązała…” Ów “tęczowy ręcznik” — swoisty symbol i przestrzeni, i czasu, które harmonijnie i wzruszająco-elegijnie połączone są w poezji Lubow Proc. To symbol, który jest organiczny właśnie dla niej i tylko dla niej. Światło, które nie zna linearności i jednobarwności. Ono jest nietrwałe i jednocześnie — niezniszczalne, bo ma właściwość odradzania się. Trzeba je widzieć i błogosławić duszę, która pragnie uwiecznić dziwacznie-piękną tęczę na horyzoncie dnia. Dnia, który dla każdego jest swój i jednocześnie — jedyny dla wszystkich, którzy istnieją na tej planecie.
Tłumaczenie maszynowe
Switłana ANTONYSZYN, m. Brody obwodu lwowskiego. “Poezja to włączanie światła” — zaznaczył w głębokiej i aforystycznie błyskotliwej przedmowie do książki Wołodymyr Bazylewski, laureat Nagrody im. Szewczenki i po prostu Profesjonalista, który od dawna posiada najwyższy i najbardziej pożądany dla każdego twórcy tytuł — Imię. Przeczytawszy zbiór po raz pierwszy, i drugi, i…, coraz bardziej utwierdzałam się w przekonaniu, że ta książka po prostu nie mogła mieć innego tytułu. Światło to wielowymiarowy meta-obraz, który harmonijnie łączy wszystkie cztery, tak różnotematyczne na pozór, rozdziały zbioru w jeden spójny świat artystyczny. Architektonika książki jest tradycyjna: od liryki obywatelskiej do intymnej. Ale jest w tej tradycyjności coś szczególnego, własnego, “firmowego”. Być może to niewiarygodnie wąska, niemal niknąca granica między autorskim “ja” a “ja”, czyli obrazem lirycznej bohaterki. Ironiczno-zjadliwa, sarkastyczna, uśmiechnięta, dobrotliwa i nieprzejednana — to wszystko ona, Lubow Proć. I taką potrafi być nawet w ramach jednego utworu. Nastrojowe “przelewy”, ekspresja “na krawędzi” i nagle — błogosławiona cisza katharsis — to, rzecz jasna, “czysta liryka”. Pastelowe rysunki pejzażowe, lakoniczne “obrazki z natury”, gdzie liryczna bohaterka jest narratorem, a główną postacią — znana do najmniejszego źdźbła w stogu siana wieś (metonimiczny, zbiorowy, jednak bardzo żywy, charakterystyczny obraz) — to raczej epika. I tu, i tam Lubow Proć czuje się jednakowo “w domu”. Bo skoro światło to tło świata, jego praprzyczyna, źródło życiodajnej energii i słoneczny niebiański miraż, to dom jest gwarancją trwałości, cząstką wieczności, tak samo wrażliwą i przemijającą, jak wszystko na tej bezbronnej ziemi. Wiem, jak to mówią, z pierwszej ręki, że Lubow Proć jako autorce bliższa jest liryka obywatelska z rozdziału “W cyrulni czasu”. Mnie — czytelnikowi — pejzażowe szkice z “Przepustki w zimę”. Ale nie mogę nie przyznać, że “Cyrulnia czasu” jednak tnie do żywego. I nie ukrywa celu: “Żeby wreszcie stała się głową, a nie pustym skorupem” nasza skołowana, “chata-z-kraju” siedziba dla mózgów. Chyba przeciwko takiemu “prostomówstwu” (określenie Wołodymyra Bazylewskiego) trudno znaleźć poważne kontrargumenty… Jednocześnie liryczno-filozoficzne utwory z trzech kolejnych rozdziałów — do “Przepustki w zimę” dodajmy jeszcze “Z duszą — oko w oko” oraz “Strofy białych nocy” — mają bardzo rozpoznawalny, aktualny, z wyraźnymi społecznymi i etycznymi akcentami kontekst. W tym samym rozdziale (“Przepustka w zimę”) jest poezja, która być może dała tytuł całej książce. Ale nie w sposób przewidywalny, wymuszony, lecz na jakimś intuicyjno-podświadomym poziomie. (A inaczej chyba się nie zdarza…). Alegoria, której inaczej nie określisz, jak “polowanie na światło”. A w realistycznym kontekście mowa o tradycyjnej zabawie — obławie na lisa. Ta niewielka liryczno-dramatyczna — do tragicznego wręcz napięcia — nowela poraziła mnie od pierwszych wersów: 14 listopada o godz. 17:00 w Bibliotece Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy odbędzie się wręczenie nagród literacko-artystycznych Ligi Ukraińskich Mecenasów oraz klubu “Jarosławów Wał” za rok 2013. Laureatkami zostały: — Lubow HOŁOTA za książkę “Kobiecy apokryf” (nagroda literacka im. Wołodymyra Swidzinskiego); — Nadija STEPUŁA za książkę “Trzmieli blues” (nagroda literacka im. Wołodymyra Swidzinskiego); — Pawło HRYCENKO za utwierdzanie narodowych priorytetów oraz języka ukraińskiego na Ukrainie (nagroda im. Sofii Rusowej); Nagrody wręczają: Wołodymyr ZAHORIJ (prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów) oraz Mychajło SŁABOSZPYCKYJ (dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów). Adres: ul. B. Chmielnickiego 11 (metro “Teatralna”). Wstęp wolny.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
to jak kultura ogrodu, klombu, wypielęgnowana troskliwą pracą gospodarza, gdzie w różnorodności gatunków każdy kwiat, każda roślina, każde drzewo mają swój kwiat, swoje zapachy i rodzą swoje owoce. Ogród — prawdziwy ziemski raj dla pszczół, ptaków i dzieci. Ogród jest sercem każdej ukraińskiej zagrody. Bo i samo pojęcie zagroda wywodzi się od ogrodu. Ogród jako sakralne centrum agrokultury — miejsce, gdzie ludzie osiągają samopogłębienie, wewnętrzną wolę, oświecenie, dojrzałość moralną i duchowe spełnienie. O duchowym znaczeniu ogrodów świadczą także ich nazwy, utrwalone, na przykład, w dawnych irańskich traktatach z agrotechniki (XIII w.): “Ogród — zwierciadło świata”, “Ogród — radość dla serca”. Także i zbiór filozoficznej liryki Hryhorija Skoworody “Ogród boskich pieśni” jest pełen serdecznej, duchowej istoty wewnętrznego człowieka, który wśród przyrody uwalnia się od marności i namiętności światowych, w odosobnieniu osiąga wewnętrzny ład i znajduje szczęście w prostym życiu — staje się prawdziwym. Taras Szewczenko w swojej ulubionej jasnej poezji “Sad wiśniowy koło chaty…” objawił osobiste marzenie o szczęśliwym życiu rodzinnym wśród ojczystej przyrody. I u Anatolija Kaczana ogród nabiera tradycyjnej symboliki: “Rajski ogród” — “zielona świątynia” rodzinnej wsi i “Kwitnąca nasza Ukraina”: Na progu wsi stepowej, W zielonej świątyni jej Pomodlę się do Południowego Boga Za stolicę dzieciństwa mojego. w żartobliwych, dziecinnie czystych wierszach-nieskończonościach: “Wyszła rzeka z brzegów”, “Wahadło dzieciństwa”, “Przewoźnik”, “Wieczór w stepie”, “Lecący kwiat”. Myślenie obrazowe u Anatolija Kaczana jest świeże, żywe, jaskrawe, więc budzi w dzieciach bezpośrednie, samodzielne jasne postrzeganie świata i subtelne, przenikliwe odbieranie życia. A żartobliwo-ironiczne spojrzenie autora na technozależność dzisiejszych dzieci skłania je do samoironii i do odnowienia naturalnego odczuwania świata. Kaczan nie obciąża metaforami opisu zjawisk przyrodniczych. Przyroda nie potrzebuje ludzkich wymysłów dla jej uduchowienia — ona jest uduchowiona sama w sobie jako przejawiona istota bezwiecznej istoty Rodu: “Przyroda — wszystkiemu początkowa przyczyna i siła sprawcza” (Hryhorij Skoworoda). Człowiekowi należy odczuwać prawa przyrody na poziomie komórkowym i słyszeć duchem serca jej ład. Poezja Anatolija Kaczana uczy dzieci jasno widzieć świat i kochać życie, a dzieci uczą tego rodziców. Dołączając do światopoglądu Kaczana, dorosły człowiek powraca do źródła dziecięcej pierwotności postrzegania świata. Bo dzieci swobodnie skłaniają dorosłych do patrzenia na świat jasnym wewnętrznym wzrokiem czystego serca i odróżniania prawdy od kłamstwa. Bo dzieci są pierwotnie czyste, a dorośli często gubią czystość serca i polegają na nieczystym, praktycznym rozumie. Jasny styl poezji Kaczana — nie od zarozumiałej głowy, a od czystego dziecięcego serca, w którym i żyje jasny duch ponadczasowości — duch bezwieczności. I “Listy z jesiennego ogrodu” są pełne jego nadsubtelnego strumieniowania i odbierane są jako “Listy z bezwieczności”. twórczość, popularyzację przez poetę ojczystego języka ukraińskiego i kultury omawiali zastępca dyrektora Muzeum Natalia Kociubynśka, naczelnik miejskiego wydziału kultury, zasłużony działacz sztuk Ołeh Wasiuta, docent Instytutu historii, etnologii i prawoznawstwa im. O. Łazarewskiego Tamara Demczenko, docent Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. T. Szewczenki Wasyl Budennyj. Od społeczności pisarskiej wystąpili laureaci nagrody imienia Hlibowa Mychaś Tkacz i Ołeksej Bryk. Ciekawy był także program koncertowy. Solista filharmonii, zasłużony artysta Ukrainy Iwan Krusz wykonał słynną pieśń “Stoi góra wysoka…” (“Żal”), której słowa Leonid Hlibow napisał na Czernihowszczyźnie, w starodawnym kozackim miasteczku Sedniw. Uczniowie i studenci czytali znane bajki poety. Najlepsi recytatorzy otrzymali prezenty — książki od Kulturalno-Artystycznego Centrum “Intermezzo”.
Tłumaczenie maszynowe
Różnorodna w wyrazie i spójna w światopoglądowej istocie poezja Anatolija Kaczana — laureata nagród imienia Łesi Ukrainki, W. Blyznecia oraz Je. Płużnyka — została opublikowana w 15 autorskich książkach, w czytankach i antologiach ukraińskiej literatury dziecięcej. Pod koniec ubiegłego roku w Narodowym Wydawnictwie Literatury Dziecięcej „Weselka” ukazała się jego nowa książka liryki i poezji zabawowej dla dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym „Listy z jesiennego ogrodu”. A w tym roku wydawnictwo „Weselka” oraz tarnopolskie wydawnictwo „Książka edukacyjna — Bohdan” wspólnie zrealizowały jej drugie wydanie. Prezentacje „Listów z jesiennego ogrodu” odbyły się w Narodowej Bibliotece Ukrainy dla Dzieci, na wystawach-targach w Ukraińskim Domu oraz na III Międzynarodowym Festiwalu „Książkowy Arsenał”, w Domu Pisarzy NSPU, Narodowym Muzeum Literatury i Muzeum Drukarstwa w Kijowie, a także w Mikołajowie, Kirowohradzie, Iwano-Frankiwsku. Książka znajduje się na liście „Liderzy lata” (podrozdział „Święto dziecięce”) XV Ogólnoukraińskiego rankingu „Książka roku 2013” oraz na liście pretendentów do nagrody „LitAkcent roku — 2013” (rozdział „Poezja i proza dla dzieci”).
Ołeksander SZOKAŁO
Poezja A. Kaczana zaciekawia zarówno dzieci, jak i dorosłych, ponieważ żyje w niej pierwotne, źródlane odczucie świata czystego ludzkiego serca — wszystko, co prawdziwe i niezapomniane. Bo i samemu poecie „świat otworzył się na nowo, przez magiczny kryształ dzieciństwa”. Uczniowie dobrze znają barwne i melodyjne, łatwo wpadające w pamięć wiersze Kaczana, ponieważ uczą się ich w szkole. A przedszkolakom czytają starsi. Spróbuję więc zapoznać z tą poetycką książką dorosłych czytelników, a oni, mam nadzieję, zainteresują nią dzieci. W tej książce zebrano, słowami autora, „jak pszczoły w ulu” „wiersze-nieskończoności, zagadki, wyliczanki, a nawet jeden długi wiersz-żart”. A żywym składnikiem poetyckich obrazów Anatolija Kaczana stały się malowane obrazy oryginalnego artysty, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Kosti Ławry. Twórca ukazał tu szczególne rysunki, odmienne od swoich szeroko znanych ilustracji książkowych. Ich kolorowa, dziecięca stylistyka zadziwiająco harmonizuje ze stylistyką słownych obrazów poety, a także z jasnym dziecięcym postrzeganiem świata, wyobraźnią i myśleniem. Spójny system obrazowy poezji Kaczana wyrasta z archetypów ukraińskiej kultury agrarnej i światopoglądu słoneczno-wyznaniowego (jasnowidzącego). W wierszach „Listy z ogrodu”, „Śpiewający ogród”, „Rajskie dni”, „Zielony szum”, „Pszczeli rój”, „Pieśń źródła”, „Nadmorska jesień”, „Zimowe jabłka”, „Rajski ogród” na wskroś płynie życiodajne odczucie ogrodu:
…Jeszcze w ławkach siedzą Nowi bohaterowie pokolenia, Którzy odrodzą Rajski ogród – Kwitnącą naszą Ukrainę. …Pora zbierać nie kamienie – Przyszła pora zbierać nasiona Na rajskie sadzonki i sad. Mnie niezwykle poraziła ta głęboka filozofema jako semantyczny klucz do obrazu świata poezji Anatolija Kaczana i całego świata ukraińskiej kultury. Realia dzisiejszego życia rozszerzają i pogłębiają podtekst poetyckiego motywu. Zbieranie nasion — to obraz zbierania w jedno istotnych sił ludzi przed zagrożeniem wyludnienia. Tylko w zbiorowości możliwe jest odnowienie człowieka i narodu oraz napełnienie ludzkiej istoty samodzielną siłą życiową. I kluczowym obrazem naszej zbiorowości i odnowienia jest ogród. Ogród — jeden z najdoskonalszych dorobków ludzi agrokultury. Ostatecznie ludzka kultura —
A stolicą dzieciństwa poety jest starodawna wieś Nowopetriwśke w obwodzie mikołajowskim, skąd pochodzą jego rodzice (a sam urodził się, na początku 1942 roku, w sąsiedniej wsi Huriwka, gdzie rodzice osiedlili się jeszcze przed wojną). Właśnie tutaj, na wybrzeżu Południowego Bohu (Bohu), chłopiec przeżył i przyswoił pierwsze, niezapomniane wrażenia z piękna rodzinnej przyrody: Gdzie sitowie, wierzba, woda – Tam i raj na świecie. Ostatecznie cała przyroda rodzinnego poecie kraju i całej Ukrainy — to Ziemski raj, Biały świat, rozjaśniony Słońcem. Wszystko przenikającym, wiecznym światłem promienieje w poezji Anatolija Kaczana Słońce: „Z morza Słońce wypływało…”, „Na wiosnę Słońce zawróciło…”, „Pomodliło się lato do Słońcoboga…”, „…A miód — to grudki Słońca”, „Słońce zachodzi w cichy liman”. W znaczącej poetyckiej zagadce „Kwiat Słońca” zakodowana jest światopoglądowa istota Ukraińskiego świata: Ukraina — Ojczyzna dla wszystkiego, co żyje w jej Niebie i na jej Ziemi. I to jest „Ciepły kraj” naszego dzieciństwa, do którego niezmiennie wracamy z bliskich i dalekich dróg. Ten kraj dzieciństwa przepełniony jest bujnością traw, kwitnieniem kwiatów, dzwonieniem pszczół, świergotem ptactwa, rżeniem koni, cykaniem świerszczy, szemraniem źródeł, szumem morza, szeptami i powiewami wiatrów, grzmotami wiosennych i letnich burz, owocami jabłoni, grusz, dzikiej róży, bzu, klangorem żurawi, jesiennym opadem liści, wyciem zamieci, trzaskaniem mrozów oraz kolędowaniem zimy i noworocznym przesileniem wiosny… Taki jest nieskończony ruch sił Przyrody w obrazie świata Kaczana. Życiodajny duch nieskończoności płynie także w jego
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcie Ołeksandra MAJSZEWA 120. rocznicę śmierci Leonida Hlibowa uczczono w Czernihowie z inicjatywy i przy najaktywniejszym udziale członków miejskiego oddziału Towarzystwa „Proświta”. Do uczczenia pamięci klasyka literatury ukraińskiej dołączyły: Departament Kultury i Turystyki Obwodowej Administracji Państwowej, wydział kultury rady miejskiej oraz Literacko-Memoriałowe Muzeum Mychajła Kociubynskiego. Jednak główny trud organizacji akcji wzięli na siebie proświcianie, przede wszystkim niestrudzony weteran Towarzystwa, zasłużony lekarz Ukrainy Serhij Bohdan. Leonid Hlibow (1827—1893) z 66 lat swojego życia ostatnie 35 przeżył w Czernihowie (z niewielką przerwą, kiedy z powodu działalności rewolucyjnej został zwolniony ze stanowiska pedagoga i zesłany do Nieżyna). W mieście nad Desną poeta został pochowany na terenie monasteru Trójcy Świętej i św. Eliasza, przy murach majestatycznego soboru Trójcy Świętej, wzniesionego staraniem hetmana Iwana Mazepy. To właśnie w Czernihowie rozkwitł wielostronny, pełen poświęcenia talent Hlibowa. Wokół swojej rodziny skupił całą świadomą ukraińską inteligencję miasta, stał się pierwszym proświcianinem jeszcze przed oficjalnym utworzeniem przez Mychajła Kociubynskiego w mieście jednej z pierwszych na Naddnieprzu „Proświt”. W 1861 roku Hlibow zostaje wydawcą i redaktorem pierwszej gubernialnej gazety „Czernigowskij listok”, na łamach której broni idei narodowych i interesów zwykłych ludzi. Pisarz aktywnie pracuje w ziemstwie. W szczególności od 1867 roku zostaje zarządcą drukarni ziemstwa, łącząc swoją pracę twórczą z aktywną działalnością wydawniczą. W rocznicę odejścia w wieczność wybitnego bajkopisarza i subtelnego liryka proświcianie, przedstawiciele twórczej inteligencji, pracownicy muzeów i bibliotek złożyli kwiaty na grobie Hlibowa. W Muzeum M. Kociubynskiego odbył się wieczór literacko-artystyczny pamięci Leonida Hlibowa. Wieczór otworzył dyrektor Muzeum Ihor Kociubynski. O ogromnym wkładzie Hlibowa w rozwój demokratycznych tradycji na Ukrainie, oświat-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
się, i o innych. Ale trzeba to przedstawić w szerokim planie, większym w porównaniu z tym, na co pozwalano w czasach sowieckich. Swego czasu wzywano mnie tam, gdzie trzeba, i pytano: “Po co wam to, dlaczego tak się nosicie z 22 maja?” I kiedy wyjaśniłem, powiedziano: “Nie będzie tego!” Oni bardzo dobrze czuli, czym to jest — drugimi narodzinami Szewczenki. Innego Szewczenki, już bezcenzurowego. Dlatego proponuję dobrze przemyśleć kwestię uczestników Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Nie trzeba zaśmiecać trzech wielkich postaci, które weszły do naszej historii: Szewczenko, Kostomarow, Kulisz. Wiaczesław Kyryłenko, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości: — Zarówno ja, jak i członkowie naszego komitetu parlamentarnego jesteśmy obecni na spotkaniu. Szanujemy każdego pracownika muzeum, z szacunkiem odnosimy się do dyrektora i do przedstawicieli opinii publicznej, ich stanowisk i poglądów. Jestem przekonany, że mogą oni przysłużyć się naszej wspólnej sprawie — uczczeniu pamięci naszego Kobziarza, badaniu wpływu życia i działalności Szewczenki w kontekście narodowej idei państwowotwórczej. Miesiąc temu w tej sprawie zbieraliśmy się już w Komitecie ds. kultury i duchowości. Ale wtedy chodziło bardziej o prace remontowo-konserwatorskie, jak niektórzy je nazywają. Drugą kwestią był plan tematyczno-ekspozycyjny, czyli nowa lub odnowiona ekspozycja, która będzie otwierana na 200-lecie jubileuszu Szewczenki. Zarówno pierwsza, jak i druga sprawa znajdują się w naszym Komitecie pod baczną uwagą. Ihor Lichowy, były dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie: — Problemy, które nas dzisiaj zgromadziły, odzwierciedlają systemowy kryzys nauk humanistycznych na Ukrainie i w znacznej mierze w szewczenkoznawstwie, zwłaszcza w jego praktycznym składniku — muzealnictwie. Niby proponuje się nam szczegółowe przeanalizowanie dokumentu — koncepcji nowej ekspozycji, i wniesienie swoich krytycznych uwag (choć w rzeczywistości, jak się okazuje, wszystko już zostało omówione). Zacząłbym od czegoś innego. Bo tak naprawdę to, co dzieje się z muzeum Tarasa Szewczenki, przygotowywano nie jeden rok i nie jedną dekadę, o czym mówił
Tłumaczenie maszynowe
Jeszcze 23 października br. w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się narada w sprawie otwartej dyskusji nad nowym planem tematyczno-ekspozycyjnym (PTE) z udziałem naukowców i specjalistów muzealników. Rada naukowo-metodyczna muzeum rozpatrzyła następnie uwagi i propozycje wyrażone przez uczestników dyskusji oraz recenzentów, w szczególności O. Tołoczka (członka korespondenta NAN Ukrainy, doktora nauk historycznych, kierownika sektora Instytutu Historii Ukrainy), P. Kraluka (doktora nauk filozoficznych), O. Slipuszko (doktor nauk filologicznych, kierownik katedry literatury ukraińskiej i szewczenkoznawstwa KNU im. T. Szewczenki) oraz innych. A 8 listopada podsumowano dyskusję społeczną nad koncepcją odnowionej ekspozycji muzeum, którą przygotowują na 200-lecie Kobziarza. Dlatego Dmytro Stus, dyrektor generalny NMTSz, od razu oświadczył uczestnikom, przedstawicielom społeczeństwa, że żadnego początku dyskusji, na co liczyli, nie będzie — ona już się odbyła, bez ich, rzecz jasna, udziału. Najwyraźniej z tego powodu na stronie internetowej muzeum nie wystawiono również materiałów, które miały być rozpatrywane. I chociaż na poprzedniej naradzie zapewniano społeczeństwo, że odbędzie się szeroka dyskusja, to zaplanowana akcja nadała dyskusji chaotyczny charakter… Dmytro Stus poinformował, że otrzymał około setki zgłoszeń, telefonów, e-maili, były też spotkania i wystąpienia w prasie. Zakres dyskusji wahał się od całkowitej akceptacji do pełnego negowania tego, co dzieje się w muzeum: — Podkreślam, że nie będzie już możliwości odtworzenia starej ekspozycji, ponieważ nie była ona przystosowana do prezentacji oryginałów dzieł Tarasa Szewczenki. Najważniejszym zadaniem muzeum jest zachowanie kolekcji i jej pokazywanie. Przecież nielogiczne jest niepokazywanie oryginałów dzieł Tarasa Szewczenki, które są przechowywane w muzeum. Dlatego w nowej ekspozycji prezentowane będą akwarele, grafika, rysunki. Rozwiążemy jeszcze jeden problematyczny kwestię — format. W tej liczbie sal, która była do niedawna, przewodnicy próbowali rozwiązać problem przeprowadzenia 45—60-minutowej wycieczki. Takiej możliwości nie było, a teraz będzie. Tetiana Kalinina, kierownik działu naukowo-badawczego „Życie i twórczość Tarasa Szewczenki”, przedstawiła uczestnikom projekt odnowionej ekspozycji. — W muzeum pracuję około 30 lat. Przyszłam wtedy, gdy ekspozycję urządzał Anatolij Hajdamaka. Ekspozycja, którą niedawno zdemontowano, jest bardzo bliska ekspozycji z 1989 roku, która otrzymała Państwową Nagrodę im. Szewczenki. Ekspozycja z 2006 roku jest spokrewniona z ekspozycją z 1949 roku. To znaczy, że była w takim stanie, w jakim otwarto muzeum w 1949 roku, kiedy z ewakuacji powróciły prace malarskie i zdecydowano o stworzeniu muzeum w tym budynku. W 2006 roku, kiedy zmuszeni byliśmy pod kierownictwem ówczesnej dyrektor Natalii Kłymenko przestrzegać tej samej zasady — biograficznej, chronologicznej, tematycznej, w ekspozycji z 2006 r. główną uwagę skupiono na biografii i twórczości Szewczenki. Obecnie, w związku z rozpoczęciem prac remontowo-konserwatorskich w budynku i tym, że będzie tu częściowa przebudowa, zmienia się także liczba sal ekspozycyjnych. Teraz jesteśmy zmuszeni budować ekspozycję jako oddzielne bloki. Wideosekwencja „Życie i twórczość Szewczenki” zaczyna się od księgi metrykalnej, a kończy świadectwem zgonu, rzeczami pamiątkowymi i materiałami o powtórnym pochówku. Kiedy prowadzi się wycieczkę i opowiada o skomplikowanych perypetiach życia Szewczenki, kiedy jest się zobowiązanym do scharakteryzowania wszystkich dzieł malarskich, które są eksponowane, i trzeba koniecznie powiedzieć o znaczeniu poezji na każdym poszczególnym etapie, to bardzo utrudnia odbiór informacji. Dlatego po długich dyskusjach i wątpliwościach zdecydowaliśmy się na zmiany i odnowienie. Co do samej koncepcji ekspozycji. Drugie piętro dzieli się na dwie części. Pierwsza, od 1. do 7. sali — biografia Szewczenki. Syntetyczne naświetlenie, zachowany jest pokaz monograficzny. Zachowane są główne dokumenty, dzieła malarskie, wydania. Tutaj dominuje Szewczenko-poeta, bo Szewczenko-artysta wygrywa lub odsuwa uwagę widza w porównaniu z Szewczenką-poetą, prozaikiem. Ta część rysunków, która nie ma bezpośredniego związku z Szewczenką, przenoszona jest do drugiej części ekspozycji. Zatem 8. sala — prace malarskie, materiały o pogrzebie i powtórnym pochówku poety. Druga część ekspozycji jest artystyczna. Dzieli się na bloki. Zdecydowano, by nie pokazywać w porządku chronologicznym rysunków Szewczenki, a podzielić je na bloki, które różnią się techniką wykonania, gatunkami, tematyką. Na przykład 9. sala — sala Kateryny (tę ideę próbowali wcielić w życie poprzedni pracownicy muzeum), 10. — portrety akwarelowe, 11. — krajobrazy z okresu zesłania, 12. — krajobrazy ukraińskie, 13. i 14. — Szewczenko-akwaforcista (był on także akademikiem grawerstwa). I ostatnia sala, gdzie zaprezentowane są rysunki rodzajowe Szewczenki, od obrazów po Przypowieść o synu marnotrawnym. W każdej z tych sal będzie można w sposób argumentowany mówić o osiągnięciach Szewczenki w odpowiednim gatunku. Nie będzie tam takiej objętości, jak w ekspozycji z 2006 roku. Za to będzie mikroklimat niezbędny do przechowywania oryginałów. Na pierwszym piętrze — sala historii kolekcji Szewczenki. Kolejna sala poświęcona jest budynkowi Mykoły Tereszczenki, w którym znajduje się nasze muzeum. Wydaje nam się, że ta sala jest niezbędna, tak jak sala Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Mamy materiały, sprawę archiwalną i wystarczająco dużo innych dokumentów oraz fotografii, aby pokazać i odkryć ten temat.
Jewhen Swerstiuk, pisarz: — To muzeum zostało założone wcale nie po to, żebyśmy pokochali Szewczenkę, a po to, żebyśmy za pomocą Szewczenki pokochali sowiecki reżim i dlatego miało bardzo dobrą koncepcję. Dlatego zaproponowałbym, aby nie wystawiać rosyjskich nazw w salach. Powiedzmy, „Prizywanie i niczego bolsze”. Jakieś 30 lat temu nie można było o tym nawet mówić. Wtedy można było tłumaczyć na ukraiński Puszkina, Bérangera i wszystkich, tylko nie Szewczenkę. Szewczenko żelaznie musiał być utrwalony w tym języku, w którym napisał dziennik. Myślę, że to nie jest sprawa muzealna, a zasadnicza. W muzeum powinien panować normalny reżim językowy naszego państwa. I to nie jest naruszenie. Chcecie dać jakiś dokument w oryginale w języku rosyjskim — dajcie fotokopię. Powinna być jakaś konceptualna rzecz w prezentacji portretów. Przyzwyczailiśmy się dawać portrety wodzów, we wszystkich muzeach — Katarzyna. Trzeba wyznaczyć im miejsce. Mikołaja I razem z jego żandarmami, Dubeltem, Orłowem, trzeba by było dawać w szeregu. Nie ma potrzeby wystawiać ich razem z porządnymi działaczami epoki. A prezentacja trzytomnika Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego? 50 lat czekaliśmy na jego publikację. A faktycznie, czym jest Bractwo Cyrylo-Metodiańskie? Według materiałów ekspozycji — to fikcja. Mamy o tym bractwie wyobrażenie tylko z materiałów żandarmskich. Każda sala powinna dawać wyobrażenie o poecie i duchu tamtych czasów. A tamte czasy były naszpikowane żandarmską czujnością. Zważajmy na to. A czym są „Plotki w Petersburgu”? Główna z nich — plotka Bielińskiego: „Gdybym był na miejscu cara, dałbym mu nie mniej”. Nie trzeba dyskryminować towarzysza Bielińskiego. I kilka słów o powrocie Szewczenki. Data 22 maja wżarła się w naszą historię, w nasze ciało i krew oraz historię życia wielu ludzi, prześladowanych za tę datę. To nadzwyczaj ważna data. Ona przyćmiewa wszystko inne. Sądzę, że to niewygodne i niekorzystne dla kogokolwiek. Bo postawić w tym szeregu kogokolwiek, to w istocie podmina tematu. Bardzo ważne jest dla nas pokazanie tego Szewczenki, którego pochowano w Petersburgu, bardzo godnie go pochowali — daj Boże takie pogrzeby i rosyjskim klasykom. Trzeba to pokazać. I trzeba pokazać powtórny pochówek, ale to już było nowe życie. I to nowe życie Szewczenki po śmierci, po wypełnieniu Testamentu — to osobna strona. Nie trzeba jej mieszać z niczym innym. Oczywiście, można dać w jakiejś formie elektronicznej, można dać analogię z innymi i przypomnieć, w szczególności, także o niepochowanym ponownie Dowżence, i o Stu-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
p. Swerstiuk. Nikt nie tworzył muzeum Szewczenki po to, by poznać Tarasa Szewczenkę. I nikt dzisiaj, żaden z dekretów prezydenta, żadne zarządzenia Gabinetu Ministrów nie postawiły sobie za cel uczynienia Szewczenki naprawdę dostępnym dla Ukraińców. Jubileuszowe, pełne zbiorowe wydanie dzieł Tarasa Szewczenki ma nakład 7 tysięcy egzemplarzy na 45 milionów Ukraińców. Żaden z was nie kupi tego zbioru, tak jak nie kupi Encyklopedii Szewczenkowskiej. Zgodnie z ustawą „O muzeum i działalności muzealnej” muzeum jest instytucją naukową i kulturalno-oświatową. Oznacza to, że muzeum wytwarza określony produkt naukowy: monografie, albumy, koncepcje. A produkt ten nie może nie mieć autorstwa, jak ma to miejsce w przypadku koncepcji ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Z dostarczonych materiałów bardzo trudno rozeznać się w istocie sprawy, bo odsyła się nas nie do tego spójnego zjawiska, jakim jest Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki z jego dwiema filiami. Jaka jest misja tego muzeum? Nie została ona sformułowana. Wszystkie muzea świata mają jasno sformułowaną misję, która jest umieszczona na stronach internetowych i na każdym oficjalnym dokumencie. Ludzie muszą rozumieć, jakie stawiacie sobie zadanie. Pokazać Szewczenkę, jak proponujecie, jako dandysa, przedstawiciela petersburskiej bohemy? Czy pokażecie go tak, jak w poprzedniej ekspozycji, której idea niewiele różni się zarówno od tej z 1949 roku, jak i z 1989-go: tam Szewczenko był ateistą, bogoborcą, tam Szewczenko był poetą internacjonalizmu, bojownikiem przeciwko burżuazyjnemu nacjonalizmowi i wyrazicielem interesów klasowych... 200-lecie urodzin Szewczenki to jedyna data, którą Ukraińcy za granicą i w kraju będą obchodzić wspólnie. Pan natomiast, Dmitrze Wasylowiczu, milczy, nie przejawia się jako lider, przemyślany kierownik, który potrafi jasno sformułować stanowisko naukowca i patrioty.
Paweł Mowczan: Przede wszystkim chciałbym powiedzieć o tym, czego możemy się spodziewać, jak mówił Kyrylenko, 9 marca. O tym, co mieliśmy w Kaniwie. I kiedy zupełnie niedawno odbyło się wyjazdowe posiedzenie kolegium Ministerstwa Kultury, znów odważyłem się przejść przez te sale. Dokąd poszły pieniądze? Wrażenie to samo: zrobili dworzec, powiesili banery… Pańskie odpusty, Dmytrze Wasylowyczu, razem z Larysą Pawliwną – na tych priorytetach, które sobie wyznaczyliście, się skończyło. Odessa pokazała, chata czumacka pokazała, że przez długi czas będą was bić po rękach. Co was czeka? Jeśli nie będziecie słuchać, nie stworzycie rady społecznej, nie weźmiecie pod uwagę zdania Instytutu, w którym pracowaliście i z którym się konsultujecie… Uważacie, że już zdecydowaliście, i tak będzie! Zapewne jako przewodniczący rosyjskojęzycznych pisarzy Ukrainy, a L. P. – wasza zastępczyni, uważacie, że język rosyjski dla Szewczenki to coś naturalnego. A teraz chcecie wszczepić tę elektrodę. Przestańcie! Na co liczycie? Czy nie wiecie, że to jest święte nie tylko dla Ukraińców? Szewczenko to przeciwwaga dla wszystkiego, co szatańskie, nie niszczcie świętych świętości. Dziś trzeba radzić się społeczeństwa, publikować, na co poszła każda kopiejka, a nie liczyć na to, że sami się dogadaliście, opracowaliście koncepcję i kosztorys i poszliście do Prezydenta, żeby go przekonać. Celowość naszego zgromadzenia polega na tym, żeby nie było dwóch czy trzech komitetów społecznych – zróbcie jeden, jak powinno być. Przecież to centralne muzeum nr 1! Jeśli nie będziecie słuchać tego, co dziś piszą i mówią, powtórzy się historia sprzed dziesięciu lat ze zwrotami pracowników muzeum, posłów, członków związków twórczych, inteligencji i społeczeństwa do rządu… Wtedy powstrzymaliśmy napór. Jeśli myślicie, że i teraz się nie zatrzyma – zatrzyma się! Jest wielu nieobojętnych Ukraińców… Posłuchajcie tych ludzi, którzy przyszli dziś. Trzeba zrobić naprawdę narodowe muzeum Szewczenki, muzeum nr 1 na Ukrainie.
Mykoła Żulynski: Naprawdę przygotowywaliśmy się do omówienia tematyczno-ekspozycyjnego planu. Obecna jest tu kierowniczka działu szewczenkoznawstwa Walerija Smilanśka, która napisała recenzję i miała zabrać głos, a także mój młodszy kolega Ołeksandr Boroń. Instytut Literatury stale stara się efektywnie współpracować z Muzeum Szewczenki. Dlatego że to nasze wspólne dziedzictwo — jeszcze w 1926 r., kiedy w Charkowie został utworzony Instytut im. Tarasa Szewczenki, stanowiło ono jedną całość. I spuścizna malarska, i obywatelska, i poetycka zostały zebrane w jedną całość przez ówczesnych pracowników Instytutu im. Tarasa Szewczenki. Dopiero później nastąpił podział i u nas przechowywana jest spuścizna literacka, a tutaj — spuścizna malarska. Ale współpracujemy, wspólnie przygotowujemy Encyklopedię Szewczenkowską, ukazały się już 2 tomy, do końca roku ukażą się 3 i 4, a w przyszłym roku jeszcze 2. Pracujemy nad PZT Szewczenki, i jestem wdzięczny kolegom z Narodowego Muzeum Szewczenki za ich pracę.
Mykoła Biliasziwskyj, członek Rady Głównej Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury: — Nie, to nie władza radziecka stworzyła muzeum Tarasa Szewczenki. Tarnowski stworzył, Stara Hromada, Łazarewski, mój dziadek chodził i zbierał pieniądze, aby te ściany stały się muzeum. A pieniądze dali Terszczenkowie na oddział Szewczenki w miejskim muzeum. Widzę, jak uśmiechają się moi życzliwi. Plunęli w duszę i na grób tych ludzi. Teraz o najważniejszym. Po pierwsze, dochodzi do podmiany pojęć. Omawiamy dokument, którego nikt nie czytał. Wiedziałem, że Instytut Literatury przeczyta, poprawicie to, co wywiesiliście na stronie muzeum, i w rezultacie wyjdziemy na głupców. Bo przecież będziemy protestować przeciwko temu, co już poprawiliście! Z reguły na publiczne wysłuchania wynosi się to, co trzeba omówić. Miesiąc temu rozmawialiśmy na ten temat z Kyryłenkiem, niestety, Komitet w tej sprawie nie działa należycie. Minister kultury odpowiedział nam, że muzeum Szewczenki nie ma żadnej zgody na jakiekolwiek prace w tym budynku. Na rekonstrukcję nie wzięliście zezwolenia. Może istnieć dekret prezydenta i zarządzenie premiera, ale dopóki rada ekspertów ds. rekonstrukcji w waszym własnym departamencie ochrony dziedzictwa kulturowego nie wyrazi zgody, nikt nie ma prawa przystąpić do jakichkolwiek prac. Po drugie, co do ekspozycji. Ten budynek jest zabytkiem historycznym. Portret Alferowa, właściciela budynku, przekazano do Charkowa z Moskwy jeszcze w 1939 r. Dlaczego w waszym planie tego nie ma? Kolejni właściciele, Terszczenkowie, oczywiście są. Przecież oni dali pieniądze na oddział Szewczenki w miejskim muzeum. A w nim dyrektor muzeum utworzył oddział rodaków z naszego kraju w Narodowym Muzeum Sztuki. Działo się to za cara Mikołaja II, a nie za władzy sowieckiej. I ludzie potrafili wtedy, gdy było to zakazane, powiedzieć w Dumie, że trzeba, aby wszystko było po ukraińsku: medycyna,
List Oksany ZABUŻKO (odczytała pisarka Ludmiła Taran): „Informacja o przebudowie Narodowego Muzeum Szewczenki, opublikowana w mediach, pośpiesznie, w tradycjach radzieckiego „datskiego” zrywu, pomyślanej i prowadzonej, pozostawia wrażenie, jakby za tym projektem stała grupa ludzi, którzy z niezrozumiałych powodów postanowili popełnić najgłośniejsze i najefektowniejsze w historii niepodległej Ukrainy społeczne i polityczne samobójstwo. Bo ani brak kompetencji, ani jakkolwiek rozpalone ambicje nie mogą wyjaśnić i usprawiedliwić tej okoliczności, że radykalna zmiana całej KONCEPCJI Muzeum, które dziś jest nie tylko jedyną bezsporną wartością jednoczącą wszystkich Ukraińców, lecz także głównym kulturowym znakiem rozpoznawczym Ukrainy w świecie, planowana jest tak bezwstydnie-kuluarowo — za plecami i bez wiedzy międzynarodowej wspólnoty ekspertów szewczenkoznawców i muzealników, bez przeprowadzenia wcześniejszych badań naukowych z możliwie najszerszą fachową i społeczną dyskusją, bez ogólnonarodowych debat, przetargów, etapowych publicznych sprawozdań — słowem, bez wszystkiego tego, co niezmiennie towarzyszy projektom takiego poziomu prestiżu wizerunkowego we wszystkich cywilizowanych krajach (por. historię Muzeum Mozarta w Wiedniu, Narodowego Muzeum Goethego w Weimarze i in.). A co najważniejsze — w ogóle bez zrozumienia, że nie chodzi o szkolne muzeum, nie o kącik w zakładowym czy wojskowym klubie, lecz o szkołę, naukę. Co do koncepcji. Koncepcję napisano, ale gdyby napisano ją prawidłowo, to nie biegalibyśmy teraz po salach. Koncepcja, moim zdaniem, jest błędna. Mam inne zdanie niż Instytut Literatury. Czym jest misja? Miał rację Ihor Lichowyj. Misja muzeum Szewczenki, w przeciwieństwie do historycznego, jest inna. Trzeba tu pokazać osobowość, która zmienia historię. Wy tę historię rozciągnęliście na cztery części. Przy tym nie jest ona spójna. Oczywiste, że działa nie dzieło sztuki na ludzi, lecz czynnik ludzki. Taras Szewczenko podniósł i poprowadził miliony ludzi, którzy nie widzieli jego twórczości. Ci ludzie, którzy szli za trumną w Kurśku, nie przeczytali ani jednego wiersza Szewczenki, byli analfabetami. „Oni jeszcze nie umieli czytać” — powiedział Hrabowycz. Znali tylko plotkę, jak w Pekarach, że chodzi po wodzie. W przeciwieństwie do inteligencji. Czym jest pierwsza część, monograficzna? To jest biografia Szewczenki. To jak spójny człowiek. Tam powinien być nacisk na poezję. W drugiej części będą dzieła sztuki. A sztuka żyje własnym życiem, oddzielnie od autora. To nie galeria obrazów, u was jest muzeum Tarasa Szewczenki. Wasi przewodnicy słabo władają tym zagadnieniem. Nieraz słyszałam, że „Katarzyna” Szewczenki to nie jest kobieta upadła. U was nacisk w jednym miejscu kładziony jest na poezję, w drugim na malarstwo, a gdzież działalność społeczna? Wzięliście muzeum jak klub, a o ogólnonarodowym dziedzictwie, co więcej — o symbolicznym kulturowym obliczu kraju, w którym jakakolwiek interwencja KONCEPTUALNA jest możliwa wyłącznie po długich i żmudnych przygotowaniach, w warunkach absolutnej przejrzystości i osiągniętego konsensusu społecznego. Inaczej takiego podejścia nie nazwiesz inaczej niż skandalicznym — i jeśli jego celem jest rzeczywiście ogólnoukraiński (i międzynarodowy!) skandal z nieprzewidywalnymi konsekwencjami, to autorzy projektu są na dobrej drodze. Jeśli zaś w ich planach było przeprowadzenie dawno i pilnie potrzebnego uporządkowania Muzeum, zainspirowanego zbliżającą się datą jubileuszu, to jedynym rozsądnym wyjściem z sytuacji wydaje mi się przeniesienie wszystkich megalomańskich planów „przeładowania” Muzeum na perspektywę długoterminową (z zaplanowanymi badaniami, utworzeniem Rady Nadzorczej z grona międzynarodowych ekspertów itd.) — i skupienie się na razie na kwestiach technicznej renowacji, która ma zapewnić jak najpewniejszą KONSERWACJĘ zbiorów muzealnych i obowiązującej ekspozycji”.
epizod Cyrylo-Metodiejewskiego Bractwa i zrobili czwarty dział. Taka sala jest potrzebna, ale dlaczego wyjęliście ją z biografii Szewczenki, rozczłonkowując tym jedność? Już Dubelt wiedział, że Szewczenko był za samodzielną Ukrainą. A nie wszyscy bracia byli za tym. Może to jest potrzebne? Ruch szewczenkowski to rdzeń ruchu narodowego, który doprowadził do niepodległości Ukrainy. Dlaczego u was tego nie ma? Dlaczego nie ma Akademii Nauk? Czy ona na to nie zasłużyła? Dlaczego nie ma hetmana Skoropadskiego, który kupował jego obrazy, a są tylko Terszczenkowie. To mówi o tym, że tych związków nikt nie rozumie i nie wie, jak je zrobić. Albo inaczej — może ktoś rozumie, ale tego nie zrobił. I dlatego w koncepcji nie ma autorstwa. Bo za tym stoi odpowiedzialność. Ekspozycja musi pokazywać człowieka, a nie jakieś historie. To dobrze w muzeum historii. A po co to tutaj? Pokazujcie przez otoczenie Szewczenki. Muszą tam być Wiśniowieccy. Tylko dlaczego u was jest Jarema, a nie Dmytro, który założył Sicz Zaporoską? A gdzie podzieliliście wieś, z której on wyszedł? Ona przecież była czumacka, rzemieślnicza. Usunęliście wieś, bo za tym stoi obca koncepcja, że Szewczenkę, rzekomo, nauczył i wyprowadził w świat Petersburg, a nic od siebie, z rodzinnej chaty, od rodziców nie przyniósł. A gdzie wizerunek kobzarza? Gdzie dożywotnie widoki Kijowa? Nie pracowaliście nad tym. Nie jestem za tym, by zachować wszystko z poprzedniej ekspozycji. Ale te 18 sal można zrobić jak pasjonujący film, nadzwyczajny, piękny, ze wszystkimi niespodziankami, tragediami i wzlotami życia Szewczenki. Kto wam przeszkadza to zrobić? Poniżanie Szewczenki to świętokradztwo.
Mykoła CYMBALIUK
Zdjęcia Ołeksandra LYTWYNENKA
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Człowiek całe swoje życie zawodowe oddał lasowi, pracując w gospodarce leśnej — od zwykłego leśnika po kierownika jednostek. Zawód leśnika jest dla niego dziedziczny, kontynuował dzieło ojca. Ale Stanisław Zmerzły to nie tylko zawodowy leśnik. To zakochany w przyrodzie miłośnik natury i przyrodnik. Jego szkice-obserwacje o życiu i codzienności rodzimej podolskiej przyrody były drukowane w prasie, w książkach i odbierane jako utwory literackie. A do tego Stanisław Zmerzły zebrał, bez przesady, jedną z największych na Ukrainie Szewczenkian. Kolekcjonuje wszystko, co dotyczy imienia wielkiego poety: książki, pocztówki, zdjęcia, plakaty, badania i tym podobne. W jego szewczenkowskim księgozbiorze są nawet książki z autografami Iwana Franki. W bibliotekach regionu organizowane są wystawy „Z Szewczenkiany Stanisława Zmerzłego”. I oto — drukowana opowieść tego sławnego człowieka o swoim rodowodzie, o swojej Szurze Bracławskiej, o której zauważa na początku: „Najbiedniejszej wsi na Podolu, a być może i na całej Ukrainie, znaleźć nie sposób. Ależ ona moja rodzinna — ojcowska przystań moja!..”. Lecz zacząwszy od zrozumiałej dla wielu z nas biedy materialnej, poeta rodzinnej wsi Stanisław Zmerzły rozwija dalej przed czytelnikiem całe zwoje bogactw, szczodry obrus-samobranek szurobracławskiego i całopodolskiego folkloru, zwyczajów i niepowtarzalnych obrzędów. O tym jest w rozdziałach „historii wsi” — „Jak starszą świtulkę Zuzię w naszą wieś wydawali”, „Dziadunio Benedko kochał życie krzepko”, „Babcine przygody-niebywalice”, „Babciny śpiewny cud”, „Dziaduniowe wybryki i opowiastki”, „Oj, pod kaliną zraniony partyzant leżał”… Z jego książką przebogaty materiał znajdą nie tylko patrioci Szury Bracławskiej, która leży obok słynnej dawnej stolicy Podola — miasteczka Bracław, ale i folkloryści, etnolodzy. Książka ta prosi się o szczególne przestudiowanie, a także o uważne czytanie i rozpowszechnianie. Oto tylko dwie strony, związane z babcią autora o imieniu Zuzia z panieńskim nazwiskiem Orłowska-Podleśna-Rakowska ze wsi Pobuskie, która jest za wsią Maczucha. Pierwsza strona — o umiejętności babci do znachorskiego uzdrawiania chorób („o jej znachorstwie trzeba pisać osobną książkę”, — zauważa autor-wnuk): „O leczeniu róży — w ludzie przezywanej bełszą (urokiem) — pamiętam i króciutko napiszę. Ta choroba jest zaraźliwa i najczęściej atakuje u człowieka kończyny, ale może uszkodzić i inne części ciała. Najważniejsze przy tej chorobie — terminowość leczenia. Ależ to nie w naszym chłopskim charakterze — „A, jakoś ono samo przejdzie!…”. A ono nie przechodzi i czerwonymi wyraźnymi językami oraz swędzeniem obejmuje coraz większą część żywego ciała. Ja nie raz słyszałem, jak babcia karciła chorą osobę: „No gdzież ty wcześniej była?”. Zauważę, że taki obrzęd-leczenie odbywał się w wieczornej porze, kiedy zorzanka niebo pokrywała. Znosiła ze strychu wielką rynkę (taką umiał robić nasz dziadunio), brała z pieca żar i zasypywała do tego naczynia, jeśli była uszkodzona noga, to pokrywała suknem z szynela (teraz to można robić ceratą), pod nogę kładła na krzyż dwa noże. Rozdmuchiwała żar z zawczasu przyniesionych leczniczych ziół, podtrzymując ładne żarzenie, okadzała nogę i prosiła, żeby człowiek cierpiał pieczenie żaru. Niestety, większości ziół ja już nie znam, ale te, które po zapachu zapamiętałem, to macierzanka (boża trawka), lubczyk, tatarak, z mioteł brzozowe gałązki z pączkami, kora dębowa. Na nogę ścieliła pasmo z pakuł, zawijając ósemkami, i spalała je, czytając modlitwę (tylko jej znaną), przy tym w takt modlitwy kołysała się całym swoim ciałem. Obowiązkowo po każdej sesji obwodziła dookoła górny próg — pierścień zapalenia — nalewką z bzu czarnego czy dębowych galasów (liściowych orzeszków), żeby zapalenie nie podchodziło wyżej. W ciągu dwóch-trzech dni chora osoba w domu sama leczyła się według jej recepty: do takiej samej makitry czy rynki trzeba było zasypać żar, a przy okazji węgiel (czemuś zapamiętało się, że obowiązkowo z dębowych drwien, i rozżarzać go samogonem aż do płomienia, podsypując pszeniczną kaszę, okadzać oraz „przepalać” uszkodzoną nogę. Po dwóch tygodniach chorobę jak ręką odjął. I człowiek ze łzami wdzięczności w oczach przynosił „podziękę” materialną, od której babunia zawsze odmawiała, mówiąc przy tym: „Wszystko od Boga”. A babcine przygody-niebywalice, których w książce niemało, to swoiste rytmiczno-wierszowane intermedja, które na zawsze zapadły w pamięć wdzięcznemu słuchaczowi. Jedna z tych intermedjów miała taki epigraf: „Wschodzi księżyc, wschodzi jasny, Jeszcze i wieczorna zorza. A kum do kumy wtedy chodzi, Kiedy kuma w domu nie ma”. I dalej rozwijał się następujący wątek:
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło KAMENIUK. Ile jest dziś wsi w naszej Ukrainie? Według niedawnych obliczeń, nieco ponad 28,5 tys. A co niepokojące i ciekawe: ponad 150 z nich jest zupełnie pustych. Nie ma już w nich ludzi. Ani jednego człowieka!.. We wsiach żyje jedna trzecia narodu. Urbanizacja wszechzwycięsko pochłania te wysepki kultury narodowej, moralności. Kultura masowa, popkultura — to opium, ten ersatz uciechy, te plastikowe konserwy świadomości niczym nowotwór wpełzają w najdalsze zakątki, zamglone młode mózgi i dusze. A upojona nimi świadomość nie zna, nie widzi swoich brzegów. Żadnych brzegów! A oto inne (przeciwne!) dziwowisko. Setki, a może już i tysiące naszych wsi mają napisane i wydane w ostatnich latach jako osobne książki-tomy własne historie. Napisane, wydrukowane przez ludowych akademików, niestrudzonych poszukiwaczy rodowych pierwowzorów, amatorskich historyków i archiwistów. Amatorów. Nakłady tych wydań są skromne, jak emerytury ich autorów. Ale często właśnie z emerytur odkładane są na opublikowanie tych książek dziesiątki, pół setki, setki hrywien. Naocznie — poświęcenie dla triumfu PAMIĘCI narodu. Te ludowe podręczniki wyglądają jak skromne, ale zdumiewająco piękne, cudowne kwiaty spod pełznącego kosmopolitycznego lodowca, któremu wszystko jedno, co pochłania. Rubryka „Ścieżkami”, którą prowadzę, ma już swoje listy. Jeden z nich leży na moim biurku — książka „Wieś, moja rodzinna wieś…” mieszkańca Winnicy Stanisława Zmerzłego, wydrukowana w lokalnym wydawnictwie PP „Prada Art”. Komentując we wstępie to wydanie, pisarz, profesor filologii Anatolij Podolynnyj zauważa: „Obecnie taki gatunek literatury naukowej jak »historia wsi« zyskał popularność. Biorąc do rąk rękopis książki Stanisława Zmerzłego, myślałem, że to kolejna taka historia wsi. Ale pomyliłem się. To nie jest praca naukowa… Ile zachwyconych uczuć przechowuje w swojej pamięci autor! Trzeba oddać mu sprawiedliwość za chłonną pamięć, on bowiem, wspominając przeszłość, patrzy na nią nie tylko oczami syna i wnuka, ale wzrokiem historyka, folklorysty, etnografa, znawcy rodzimej przyrody, języka, kultury…”. Stanisława Iwanowicza Zmerzłego znam od dawna jako zapalonego miłośnika książek. I nie tylko. Ten. Taką była wiejska młodość sto lat temu. „…Otóż, kiedy wschodziła wieczorna gwiazda, kum patrzył na płotek — czy kumy nie ma w domu. A na płotek zerkał nie bez powodu, bo na kołku płotowym zawsze był umowny znak. Umownym znakiem służył rożek, który byk u krowy na pastwisku zbił. Oto go właśnie kum z kumą na kołeczku umocowali i taką sobie umowę zawarli: jeśli rożek zaostrzonym końcem zwrócony jest do zagrody kuma — wejście wolne (męża nie ma w domu), a jeśli w przeciwną stronę — nie ma wstępu. Pewnego wieczoru znak ostrzegał — wejście wolne, kumie, spiesz się! Przyodziawszy się ładnie, podostrzywszy narzędzia, kum czym prędzej poczłapał żwawo. I jaka tam cisza — kumy nie ma w domu! Drzwi sieni z hukiem otwiera i taką śpiewa: Woły krutorogie, zaprzężone w wozy stuleci. »Jak do kumy nie chodzić, kiedy kuma piękna, a u niej gęsty sad i czerwona wiśnia«. A w tym czasie w chacie między gospodarzami przebiegły czarty kudłate: gospodarz wieczerzę przygotowuje, a gospodyni z kądzieli nitkę przędzie. Kiedy kum drzwi otworzył, ten skamieniał, nie spodziewając się gospodarza w domu i… Uczesał się, wygładził, w nowe spodnie się ubrał, a jak wszedł do kumy — na progu……….. A kobieta — to kobieta: z niej zawsze jak z gęsi woda…”. W tym czasie babunia siedzi przy kądzieli i monotonnie, nóżką dotykając pedału kołowrotka, wyśpiewuje za tę kumę: »Posiałam proso koło ruty, i zapomniałam rożek odwrócić, a ty, głupcze, wiedz co mówić — przyszedłszy worki pożyczać«. I tutaj kumowi odblokowała się dusza-myśl: — Dobry wieczór gospodarzom! A skąd ty, kumo, wiesz, że ja przyszedłem worki pożyczać? — A sroka na ogonie przyniosła. — Otóż tak: jutro jadę do młyna, a worków nie ma. To pożyczcie… A gospodarz barszcz zajada i o workach nic nie wie…”. Niemało artystycznych i gospodarskich sekretów — i nie tylko babcinych — czytamy w tej ciekawej książce. Że wypiekano w domu chleb zawsze na dębowym drewnie, i w tym był pewien sens: taki chleb długo nie czerstwiał. Że największym wyzwiskiem w chwili szybkiego gniewu, które słyszały dzieci w domu, było: »Pobij cię pierogiem do poduszki«… Wieś nasza — skarb nieprzemijający. Przeglądam książkę Stanisława Zmerzłego, oglądam fotografie. Oto babunia Zuzia w młodości, przed ślubem. W centrum fotografii ona, biednie ubrana, bo z niezamożnej rodziny. A obok niej, jak malowane amulety, przyjaciółki — córki bogatszych gospodarzy, jakby z jakiegoś filmu czy przedstawienia o dawnych książęcych czasach. Ale u wszystkich trzech uroda niepożyczona, w oczach — morze ognia miłości i łaski do życia. A oto i woły krutorogie — najcichszy i najbardziej ładowny transport przeszłości. Jeszcze jeden rarytas, muzealna rzadkość, której dotykały pędzle artystów, słowa poetów. Ile wsi — tyle świata!.. (Właśnie »świata« — tak mówią moi ulubieni Podolanie, zachowuję tę osobliwość rodzimej wymowy).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
publicystyka pisarki w periodykach (czasopismach, gazetach). Ciekawym jest zobrazowanie warsztatu twórczego pisarki dzięki przedstawionym tutaj komputerowym składom utworów prozatorskich pisarki z jej własnymi poprawkami oraz autografom wierszy. Dzięki mistrzostwu i unikalności dorobku twórczego, H. Tarasiuk została laureatką licznych nagród literackich i wyróżnień, w szczególności nagród: im. O. Honczara, im. W. Sosiury, im. H. Skoworody, im. I. Neczuja-Lewickiego, im. S. Worobkiewicza, im. O. Kobylańskiej, im. H. Kosynki, Ligi Ukraińskich Mecenasów im. D. Nytczenki. Odznaczona Orderem Księżnej Olgi, medalem „Niepodległość Ukrainy”, zasłużony pracownik kultury Ukrainy… Z zaświadczeniami wszystkich tych nagród można zapoznać się na wystawie. Osobne działy wystawy stanowią przekłady utworów H. Tarasiuk na języki białoruski, rosyjski, niemiecki, włoski, węgierski, rumuński oraz opracowania literaturoznawcze i krytyczne o pisarce autorstwa A. Halicza, L. Pastuszenki, W. Kytajhorodskiej, L. Herasymczuka, W. Diaczkowa, D. Czystiaka, P. Neczajewej, monografia docenta Uniwersytetu Dniepropetrowskiego L. Mirosznyczenko i inne. Publicystyka pisarki, przezwyciężać skutki rosyjskiego dziedzictwa kolonialnego. „To potrzeba dnia i tylko w przezwyciężaniu tej, niestety, obiektywnej rzeczywistości rodzi się zarówno prawdziwa osobowość, jak i cały naród” — jest przekonany. Przemawiali na wieczorze także studenci Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, którzy są obywatelami innych krajów. W szczególności etniczni Ukraińcy, młodzi obywatele Argentyny, Kazachstanu, Polski wykwintną ukraińszczyzną opowiedzieli o tym, jak pielęgnują i chronią język ojczysty w diasporze. Wystąpienia studenckie przeplatano wideo-hasłem „Mów po ukraińsku!” oraz kadrami wideo z wypowiedziami znanych intelektualistów o znaczeniu języka ojczystego. W uroczystościach wzięła udział gość ze stolicy — zasłużona artystka Ukrainy, minister kultury w latach 90. Łarysa Choroleć, która przeczytała wiersz Wołodymyra Sosiury „Kochajcie Ukrainę!”. A ponadto podczas wieczoru zespoły artystyczne Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego prezentowały swoje nowe osiągnięcia twórcze. Centrum Prasowe Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
W październiku 2013 roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (Kijów) odbyła się jubileuszowa wystawa znanej poetki, prozaiczki, publicystki, tłumaczki, działaczki społecznej Hałyny Tymofiijiwny Tarasiuk. Na wystawie, której podstawą jest gatunkowa zasada prezentacji, przedstawiono ponad 200 eksponatów ze zbiorów i biblioteki Muzeum Literatury oraz archiwum jubilatki. Wystawę rozpoczyna dział „Źródła, rodowód i »uniwersytety« pisarki”, poznanie którego jest możliwe dzięki przedmiotom pamiątkowym, oryginalnym zdjęciom, autografom i książkom. Hałyna JUSYN, pracownik naukowy Muzeum Literatury Ukrainy. H. Tarasiuk jest autorką 23 książek: 9 zbiorów poetyckich („Smerekowyj mist”, „Mnożyna”, „Switło dżereła”, „Żajworowe połe”, „Horeljefy”, „Sotworinnia hnizda” i in.), 12 prozatorskich („Lubow i hrich Mariji Mahdalyny”, „Dama ostanńoho lycaria”, „Smert — sestra mojeji samotnosti”, „Miż pekłom i rajem”, „Chram na bołoti”, „Mij treti j i ostannij szlub”, „Janhoł z Ukrajiny”, „Cin’ Chuan’ Hon’”, „Kowcheh dla metelykiw”), publicystycznych — „Trepanacija” itd., z których pierwszymi wydaniami można zapoznać się na wystawie. Na wystawie zaprezentowano również publikacje utworów pisarki w ukraińskich czasopismach „Berezil”, „Witchyzna”, „Dzwin”, „Kur’jer Krywbasu”, „Dnipro”, „Kyjiw”, „Bukowynśkyj żurnał”, „Nimczycz”, austriackim „Literatura und kritik”, niemieckim „Wostok”, rosyjskim „Nowyj mir”, białoruskim „Neman”. Znaczne zainteresowanie budzą kurioza, anegdoty, przepisy, pasje, a nawet przesądy autorstwa H. Tarasiuk, wydrukowane w trzech publikacjach wydawnictwa „Jarosławiw Wał”: „Odkrowennia w kafe »Pehas«”, „Kurjoziada” oraz „Posmiszky czornoho kota”. Na wystawie zaprezentowano wywiady z nią oraz artykuły literaturoznawcze na jej temat, przedstawione w wydaniu „Trepanacija”, gazetach „Literaturna Ukrajina”, „Słowo Proświty”, „Ukrajinśka literaturna hazeta”, „Deń”, „Bukowynśke wicze” i in. Na wystawie można również wyróżnić dział: „H. Tarasiuk w kręgu rodziny, przyjaciół i kolegów”, który dzięki oryginalnym fotografiom z archiwum pisarki reprezentuje jej korzenie oraz aktywną postawę życiową i społeczną. W wspaniałym wnętrzu biblioteki Hałagana, gdzie eksponowano wystawę, pisarka spotykała się ze swoimi czytelnikami, z młodzieżą; szczególnie interesująca i pełna zaufania była rozmowa Hałyny Tarasiuk ze studentami-filologami Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa oraz wychowankami oddziału twórczego Instytutu Literatury KNU im. T. Szewczenki. Wydarzenia literackie z okazji jubileuszu H. Tarasiuk odbyły się również w miejscach rodzinnych i znaczących dla twórczości pisarki. Tak oto w rodzinnej wsi Orliwka, w rejonie tepliczyńskim obwodu winnickiego, otwarto wystawę jej utworów. W pomieszczeniu Centrum Internetowego Centralnej Biblioteki Rejonowej w Zastawnej (obwód czerniowiecki), gdzie Hałyna Tarasiuk pracowała w gazecie rejonowej, wielbiciele jej twórczości wzięli udział w wirtualnej podróży literackiej „Królowa ukraińskiej prozy”, podczas której dowiedzieli się o drodze życiowej i twórczej Hałyny Tarasiuk. Bibliotekarka działu młodzieżowego Natalija Watamanczuk przedstawiła przegląd książek pisarki, eksponowanych na wystawie „Ich imiona — ozdoba kraju”. W bibliotece rejonowej legendarnego miasta Wyżnica, o artystach i pracownikach którego nie raz pisała Hałyna Tarasiuk, pracując w prasie bukowińskiej, jubileusz szanowanej tu pisarki uczczono czytaniami literackimi pod hasłem „Kierowana marzeniem”. — Chyba nie ma w środowisku literackim człowieka, który nie słyszałby o Hałynie Tarasiuk — poetce, prozaiczce, krytyczce, tłumaczce, publicystce, autorce najlepszych utworów we współczesnej literaturze ukraińskiej — mówi dyrektor Browarskiego Centralnego Systemu Bibliotecznego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Ludmyła Koszełewa. — Sesja autografów H. Tarasiuk, która działa w Browarskiej Centralnej Bibliotece Rejonowej, wywołała prawdziwą furorę wśród użytkowników biblioteki. Na wystawie przedstawiono dane biograficzne pisarki oraz książki, które wyszły spod jej pióra. W naszych czasach niewielu ludzi pasjonuje się poezją, ale zbiory poetyckie H. Tarasiuk „Swit rodnyka”, „Żajworowe połe” oraz wybór „Lubowi hrich Mariji Mahdalyny” zawsze cieszą się zwiększonym popytem czytelniczym, bo brzmią w nich struny duszy poetki: wiecznie młodej, niezłomnej, z dramatyzmem uczuć. Wieczory literackie odbyły się także w innych placówkach kulturalnych Winniczyzny, gdzie pisarka się urodziła, Bukowiny, gdzie przeżyła pół życia, a także na Kijowszczyźnie, gdzie obecnie mieszka, oraz w innych miastach. W dniach swojego jubileuszu pisarka przypomniała czytelnikom o wielostronności swojego talentu, drukując w gazecie „Literaturna Ukrajina” liryczny wybór wierszy „Za szczo ne sowisno duszi”, w gazecie „Bukowyna” — humorystyczną nowelę „Kozac’ka korczma”, a na stronie NSPU, w czasopiśmie „Berezil”, gazecie „Bukowynśke wicze” oraz „Ukrajinśkij literaturnij hazeti” — ostre wywiady publicystyczne na tematy bieżące, w szczególności o roli literatury we współczesnej przestrzeni informacyjnej i duchowej. W jednym z tych wywiadów Hałyna Tymofiijiwna przyznała, że na jubileusz sprawiła sobie dwa piękne prezenty: uporządkowała dwie antologie — współczesnej prozy kobiecej „Ostriw zymowoho mowczannia” oraz współczesnej poezji kobiecej „Sama”, które lada chwila ukażą się w wydawnictwie „Presa Ukrajiny”: — To moja dziesięcina na świątynię literatury. Przecież jeśli Bóg dał ci talent, to musisz być hojny i myśleć nie tylko o sobie. Tym bardziej, gdy jesteś pewien, że być wielkim można tylko w wielkiej literaturze. Więc postanowiłam na swoje 65-lecie zrobić prezent 65 kijowskim autorkom, prozaiczkom i poetkom, z których połowy nawet nie znam osobiście, ale wiem po ich utworach, że są utalentowanymi i wyrazistymi pisarkami. Radzę wszystkim kolegom po piórze brać przykład — bardzo dobrze robi się na duszy, kiedy robi się coś przyjemnego bliźniemu, zwłaszcza w twórczości. Tak po prostu, z dobrej woli… Hałyna Tarasiuk i profesor KNU im. T. Szewczenki Ołeksandr Astafjew z przyszłymi pisarkami
Tłumaczenie maszynowe
Wieczór języka ukraińskiego z okazji Dnia języka i piśmiennictwa ukraińskiego odbył się z udziałem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, zorganizowany przez studentów i wykładowców Połtawskiego Narodowego Pedagogicznego Uniwersytetu (PNPU). Znany językoznawca, profesor, laureat nagrody im. B. Hrinczenki, rektor uniwersytetu Mykoła Stepanenko, otwierając uroczystości, podkreślił potrzebę „nigdy, pod żadnym pozorem nie wyrzekać się jednego z najbardziej rozwiniętych i najmelodyjniejszych języków świata — ukraińskiego”.
„Największą udręką dla człowieka jest zdrada samego siebie, wyrzekanie się własnej ukraińskiej istoty, własnej tożsamości” — powiedział w powitalnym przemówieniu do przyszłych pedagogów deputowany Rady Najwyższej poprzednich kadencji, przewodniczący Połtawskiej Obwodowej «Proświty» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Kulczynski. Wezwał studencki ogół
Tłumaczenie maszynowe
1 listopada 2013 roku w Zaporożu na wyspie Chortyca wystartowała akcja „Na 200-lecie Tarasa Szewczenki posadzimy dwieście dębów”. Pierwszy dąb posadził zespół szkoły ogólnokształcącej I—III stopnia wsi Nowowodiane w rejonie kamieńsko-dnieprowskim obwodu zaporoskiego. Zaporoska „Proświta” otrzymała już 79 zgłoszeń na sadzonki dębu od placówek oświatowych obwodu i nie tylko. Zaporoski oddział obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. G. Szewczenki (ponownie) zwraca się do wszystkich Ukraińców w Ukrainie i diasporze o wsparcie i przyłączenie się do akcji. Prosimy informować zaporoską „Proświtę” o przebiegu akcji. Akcja potrwa do 25 listopada 2014 roku. Oczekujemy ponad 500 zgłoszeń na otrzymanie sadzonki dębu, dlatego zwracamy się do wszystkich chętnych o dokonanie darowizny na rzecz rozwiązania kwestii organizacyjnych, technicznych i transportowych, związanych z przeprowadzeniem akcji „Na 200-lecie Tarasa Szewczenki posadzimy dwieście dębów”. Taras Szewczenko to nasz duchowy Ojciec, więc godnie uczcijmy chwalebny jubileusz naszego wieszcza. Z poważaniem, Ołeh TKACZENKO, przewodniczący ZOO OT „Proświta” im. T. G. Szewczenki. Dane do wpłat i darowizn: R/r nr 26000301150713 w Terytorialnie wydzielonym oddziale bezbilansowym nr 10007/0265 filii Zaporoskiego Zarządu Obwodowego OAO „Oszczadbank”, MFO 313957, kod identyfikacyjny 20502761 (Akcja: posadzimy 200 dębów)
Tłumaczenie maszynowe
Tak nazywa się książka, która ukazała się nakładem Obwodowego Komunalnego Wydawnictwa „Hadiacz” dzięki czornuchińskim mecenasom. Jej autor — przewodniczący rejonowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, autorytatywny miejscowy regionalista, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Mykoła Bułda. Ten szkic o historii czornuchińskiej ziemi od czasów dawnych po współczesność, liczący 320 stron, jest wynikiem 15-letniej pracy badacza-prosvityanina w Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy, Państwowym Archiwum Obwodu Połtawskiego, Połtawskiej Obwodowej Naukowej Uniwersalnej Bibliotece im. I. P. Kotlarewskiego, Narodowej Bibliotece Ukrainy im. W. Wernadskiego, Narodowej Historycznej Bibliotece Ukrainy, Łochwyckim Muzeum Historyczno-Regionalnym im. H. S. Skoworody.
To trzecia książka badacza historii Czornuchińszczyzny. Dwie pierwsze: „Mędrzec z czornuchińskiej ziemi” i „Ani mogiły, ani krzyża” — zyskały wysoką ocenę regionalistów i uznanie na szczeblu państwowym. Bo za przygotowanie tych badań prosvityaninowi nadano tytuł zasłużonego pracownika kultury Ukrainy. „Każde stulecie, każde pokolenie pozostawiło swój ślad w historii, lecz z upływem czasu historyczne płótno blaknie, przyszłe pokolenia coraz mniej pamiętają swój rodowód, dawną przeszłość, te wydarzenia, które dawno przeszumiały wiatrami historii” — zauważył Mykoła Bułda. Ziemia czornuchińska to kraj odważnych kozaków czornuchińskiej, horodyskiej i kuriński sotni Lubeńskiego pułku, wybitnych działaczy ukraińskiej nauki i kultury, wśród których historyk i statystyk Lew Padalka, śpiewak operowy MychajłoSzwec, aktor Mykoła Albykiwski, literat i folklorysta Hryhorij Markewycz, bibliolog Hryhorij Salywon, działacz kościelny Ambrozy Kelembet, doktor nauk technicznych Pawło Borsuk, doktor nauk filologicznych Hryhorij Koliada, kandydat nauk geologiczno-mineralogicznych Hryhorij Zacharczenko,
wybitny selekcjoner Jakiw Jacenko, znakomity organizator produkcji rolniczej Serhij Marczenko, doktorzy nauk pedagogicznych Anatolij Bulda i Olha Jaroszenko, doktor nauk filozoficznych Mykoła Żuk, astronom Iwan Kriaczko, publicysta, działacz społeczny Wołodymyr Stadniczenko, poeci Dmytro Szupta, Wołodymyr Myrnyj, Wiktor Rozsochan. Jednak najwspanialszą postacią pozostaje ukraiński filozof, oświeceniowiec, pedagog i muzyk Hryhorij Sawycz Skoworoda. Czytelnicy dowiedzą się także o ludowych rzemiosłach i kunsztach, życiu kulturalnym, oświacie i religii na terenie kraju w minionych stuleciach. Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości zniesiono wiele zakazów dotyczących tematyki badań historycznych, klauzule „tajne” w archiwach, co pozwoliło autorowi obiektywniej przedstawić narodowo-wyzwoleńcze zmagania, hołodomor-ludobójstwo, komunistyczno-stalinowskie represje.
Centrum prasowe Połtawskiego Krajowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie ukazała się trzecia książka z serii „Złote nazwiska Połtawszczyzny” — album fotograficzny „Autograf na ziemi. Semen Antonec” wydawnictwa „Symon” (autor — Walerij Czerkas). Unikatowe wydanie historyczno-krajoznawcze składa się z trzech rozdziałów: „Kształtowanie się osobowości”, „We współpracy z przyrodą”, „Nie samym chlebem…”.
Ludmiła OLCHOWSKA, główny pracownik naukowy Połtawskiego Muzeum Literacko-Memorialnego im. W. H. Korolenki
Poltawski fotoreporter Walerij Czerkas przedstawia czytelnikom rolnika Semena Antonca, założyciela prywatnego przedsiębiorstwa „Agroekologia”, Bohatera Ukrainy, Bohatera Socjalistycznej Pracy, honorowego akademika, członka Prezydium Narodowej Akademii Nauk Agrarnych Ukrainy, rzeczywistego członka Ukraińskiej Akademii Nauk Ekologicznych, honorowego profesora Poltawskiej Państwowej Akademii Rolniczej, zasłużonego pracownika rolnictwa Ukrainy. Nad tym ciekawym projektem pracowali Antonina Antonec (redaktorka tekstów i zdjęć), Hanna Kozelska (zapis literacki) oraz Wiktor Samorodow (konsultant naukowy). Do albumu, oprócz zdjęć z archiwum Semena Swyrydonowycza, weszły fotografie z domowych archiwów znanych poltawczyków, takich jak Olena Bajrak, Petro Sływka, Serhij Pospiełow, Ołeksandr Korobkin i inni. Zdecydowaną większość ilustracji publikuje się po raz pierwszy. Zebrane pod jedną okładką, te unikalne czarno-białe i kolorowe fotografie są jakby przekrojem epoki; harmonijnie łączą się z wierszami, aforyzmami i myślami współczesnych, którzy odwiedzili ten błogosławiony kraj, gdzie gospodaruje Semen Swyrydonowycz Antonec. Historia rodu Antonców zlewa się z historią kraju i czytelnik czuje: to nie tylko album fotograficzny z komentarzami, to podręcznik historii, politologii, kulturologii, a także rolnictwa (uprawy ziemi i hodowli zwierząt). Ci, którzy pracowali nad wydawnictwem, zdołali pełnie odzwierciedlić biografię tego wspaniałego człowieka. Semen Swyrydonowycz ukazuje się czytelnikowi w różnych wcieleniach, ale najważniejsze z nich jest takie: jest on bojownikiem o zdrowie narodu, stara się zapewnić Ukraińcom ekologicznie czyste produkty spożywcze. Czyż to nie idea narodowa, warta wszechstronnego wsparcia i naśladowania? A ponadto bohater naszej opowieści odbudowuje cerkwie, odnowił i utrzymuje datę W. G. Korolenki, co roku organizuje obchody urodzin wybitnego pisarza-klasyka. Tak samo jak niegdyś Korolenko, pomaga on wielu materialnie: na operację, na wydanie książek, na udział w międzynarodowych konferencjach i konkursach, na organizację koncertów itp. Oto Semen Swyrydonowycz w otoczeniu działaczy państwowych, śpiewaków, naukowców, pisarzy, artystów — tych, którzy radują nas swoim twórczym dorobkiem, oraz tych, którzy niestety już nas opuścili i patrzą na ten świat tylko ze zdjęć. Dla fotoartysty Walerija Czerkasa nie ma drobiazgów, jest tylko ciepło serca, odwaga, z którą mistrz zatrzymuje chwilę.
Tłumaczenie maszynowe
Jej wykładowczyni i kuratorka grupy, Nadija Szost, która do dziś pracuje w szkole muzycznej, witając jubilatkę, wspominała ją jako czarnowłosą, smukłą dziewczynkę z dwoma warkoczykami. Lida była jedną z nielicznych, którzy wstąpili do szkoły muzycznej bez wcześniejszego wykształcenia muzycznego, bo we wsi Oleno-Kosohorówka w rejonie kirowohradzkim, skąd pochodzi, w tym czasie nie było szkoły muzycznej. Dlatego Lida musiała dużo pracować. Jednak dzięki talentowi, głębokiej wewnętrznej uczciwości i wytrwałej pracy skromna dziewczyna z ukraińskiej wsi osiągnęła szczyty artystyczne i światowe uznanie. Jej pierwszym znaczącym triumfem był złoty medal za pierwsze miejsce na Międzynarodowym Konkursie im. Czajkowskiego w 1982 roku. Potem były występy na wielu światowych scenach, a Japończycy uznali ją za najlepszą na świecie Cio-Cio-san. Wszystkie te osiągnięcia i uznanie nie odebrały Lidii Leonidiwnie naturalnej skromności, miłości i przywiązania do rodzinnego kraju, do swojej alma mater. Jest częstą gościnią na Kirowohradczyźnie, na ile może, pomaga rodzimej szkole muzycznej, występuje na scenie obwodowej filharmonii. Jubileuszowy koncert śpiewaczki był raczej koncertem-hołdem, w którym aktywnie uczestniczyli obecni studenci szkoły muzycznej (dyrektor Larysa Hołiusowa). Występy orkiestry kameralnej i symfonicznej szkoły, orkiestry instrumentów ludowych, chóru „Prima-Vista”, zespołu „Sokoły” świadczyły o tym, że talenty tu nie wygasają. Śpiewaczka, dziękując rodakom za miłość i szacunek, podkreśliła, że ta miłość jest wzajemna, a talent dany jej przez Boga właśnie tutaj, na naszych stepach, dlatego to tutaj czerpie swoją siłę i natchnienie.
Swietłana OREL, m. Kirowohrad
Tłumaczenie maszynowe
Iwanna STEFJUK, prowadząca artystyczną świetlicę „Oberih”, członkini Proświty
Zdjęcie: Ołeksandr BOKŁACZ
W budynku Ukraińskiego Domu Ludowego w Czerniowcach odbyła się uroczysta akademia, poświęcona 80. rocznicy urodzin zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wasyla Selezinki oraz prezentacji nowej książki wspomnień artysty — „Za czwartą ścianą”. Wasyl Selezinka — aktor, pisarz, dziennikarz, reżyser, krytyk teatralny, muzyk, pedagog, regionalista, działacz społeczno-kulturalny. Aby uczcić drogiego nauczyciela, kolegę, mentora czy po prostu bliskiego przyjaciela, przybyła liczna publiczność, która zgromadziła koryfeuszy czerniowieckiej telewizji dziennikarskiej (Arkadij Kazimirski, Antonina Fantuch, Wasyl Dowhyj, Żanna Odynśka i in.), przedstawicieli bukowińskiej myśli naukowej (Mykoła Sydorenko, Ihor Czerniuk, Wiktor Pawluk, Oksana Iwasiuk, Ołeksandr Masan, Iryna Marko), znanych artystów regionu (Olha Iljina, zespół „Pysanka”, Wasyl Pyndyk, Wasyl Folwarocznyj, Wołodymyr Michajłowski, Iwan Derda). Jubilata jako pierwsi powitali kierownicy Czerniowieckiego OO „Proświty”, przewodniczący Ostap Sav-
Wiktor MYTIUK, przewodniczący rużyńskiego osiedlowego oddziału „Proświty”, obwód żytomierski
Tymofij Wasylowycz Lewczuk (urodzony we wsi Bystriiwka w 1912 r., zmarły w Kijowie w 1998 r.) — reżyser filmowy, autor ponad 20 filmów, artysta ludowy ZSRR, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, przez prawie ćwierć wieku kierował Związkiem Kinematografistów Ukrainy. Leonid Petrowycz Muzhuk (urodzony we wsi Musijiwka, leżącej w pobliżu Bystriiwki, 15.11.1946 r.) — ukraiński organizator produkcji filmowej, scenarzysta, reżyser, kinodramaturg, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, wykładowca, profesor, członek Centralnej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. W 1968 roku w Rużynie odbyła się premiera filmu T. Lewczuka „Pomyłka Honoré de Balzaca”.
czuk i odpowiedzialna sekretarz Marija Pelech. Wasyl Michajłowicz opowiedział o studiach najpierw na wydziale aktorskim Kijowskiego Instytutu Teatralnego im. Karpenki-Karego, a następnie na wydziale dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, o kursach reżyserskich w ówczesnym Leningradzie i Kijowie. Dalej Wasyl Selezinka szczegółowo i z pasją, w swoim właściwym mu lekkim, humorystycznym stylu, opowiedział o swoim życiu teatralnym w Riwneńskim Obwodowym Teatrze, w czasie którego aktor zagrał ponad 30 ról. Jego postacie są barwne, a typy – jaskrawe. Wasyl Michajłowicz był dyrektorem artystycznym Czerniowieckiego Obwodowego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. Olgi Kobylańskiej. Na koncie Wasyla Selezinki znajduje się ponad 300 artykułów krytycznych, teatrologicznych i przeglądowych o teatrze. Koledzy dziennikarze telewizyjni opowiedzieli o znakomitych audycjach, które Wasyl Michajłowicz realizował podczas pracy w Czerniowieckim Obwodowym Studiu Telewizyjnym – prowadzący i reżyser encyklopedycznej wiedzy przedstawił widzom kulturalno-artystyczny program „Sjajwo”, cykl tematyczny „Miasto mojej miłości” i wiele innych, znają Wasyla Selezinkę także jako utalentowanego reżysera
— Pan Wasyl poświęcił blisko czterdzieści lat reżyserii i wychował nie jedno pokolenie artystów. Przyszli złożyć życzenia swojemu Nauczycielowi studenci — zespoły i pojedynczy wykonawcy — zespół „Marička” (Centralny Pałac Kultury miasta Czerniowce), zespół „Bukowinoczki” pod kierownictwem Jaryny Wyszpinskiej, studentka Kolegium Pedagogicznego CNU im. Jurija Fedkowycza Alla Pszeniczko (akompaniatorka Tetiana Tyron) oraz deklamator Oleh Hamal. Szczególnie ciepłe wspomnienia Wasyl Michajłowicz poświęcił podczas tego wieczoru swojej zmarłej żonie — Marii z rodu Rybaków, właśnie jej — najważniejszej kobiecie swojego życia — zadedykował książkę „Za czwartą ścianą”. Święto przebiegało w jasnej atmosferze, chciało się dzielić wspomnieniami, wrażeniami, refleksjami, podarować pieśni i wiersze, tworzyć. Bardzo trafnie zauważyła strażniczka artystycznej świetlicy „Oberih” Maria Pelech, że takie uroczyste wieczory powinny stać się dobrą tradycją. Otóż od teraz świetlica Proświty będzie gromadzić artystów w jeszcze jednym formacie — na razie dla niej nowym — wieczorach twórczości, wieczorach spotkań, imprezach prezentujących jednego artystę we wszystkich wielorakich aspektach jego twórczej natury.
Tłumaczenie maszynowe
Natalia HUMNYCKA, działaczka Proświty, członkini NTSz, Lwów
Z okazji 145-lecia Galicyjska „Proświta” we Lwowie otrzymała w darze od Fundacji Charytatywnej „Płatar” fundamentalne dzieło — „Encyklopedię cywilizacji trypolskiej” w 2 tomach. Pomysł i organizację wydania tej gruntownej literatury naukowo-informacyjnej zawdzięcza się znanym mecenasom i kolekcjonerom, kierownikom Fundacji Charytatywnej „Płatar” Serhijowi Płatonowowi i Serhijowi Tarucie. Zespół autorski tworzą autorytatywni specjaliści (archeolodzy, historycy, historycy sztuki, językoznawcy) z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, USA i Rumunii. Wyjątkowość tej pracy polega na tym, że jest to pierwsza próba uogólnienia i systematyzacji ponad 130-letnich badań nad cywilizacją trypolską, wizualizacja za pomocą technologii internetowych zabytków materialnych i kulturowych okresu neolitu na terytorium Ukrainy, stworzenie trypolskiej terminologii, przedstawienie informacji o najwybitniejszych badaczach tej prehistorycznej rolniczej cywilizacji. Encyklopedia zawiera fundamentalne artykuły, a także ponad 800 artykułów o charakterze encyklopedycznym. Cenne są informacje o muzeach, muzealnych i prywatnych kolekcjach znalezisk trypolskich, instytucjach akademickich i organizacjach, które od dawna zajmują się badaniem geograficznych obszarów Ukrainy (przede wszystkim Naddniestrza i Naddnieprza), na których żyli nasi praojcowie, czyli plemiona w VI–II tys. p.n.e. Znakomity archeolog Wikientij Chwojka, któremu zawdzięcza się odkrycie cywilizacji trypolskiej na Kijowszczyźnie i jej nazwę, uważał Ukraińców za autochtonicznych spadkobierców kultury trypolskiej. Ta myśl znalazła potwierdzenie w publikacjach fachowców światowego poziomu, w przeważającej części pochodzenia zagranicznego, m.in. rosyjskiego akademika Rybakowa. Niestety, krajowi specjaliści jak dotąd i tutaj zmagają się ze stereotypem niższej wartości. Dlatego aktualność i znaczenie tej uzasadnionej pracy naukowo-informacyjnej trudno przecenić. Na krajowym olimpie naukowo-badawczym jest ona jedną z pierwszych, która śmiało próbuje rozszerzyć archeologiczne ramy problemu i podnieść go do koncepcyjnych, światopoglądowo-cywilizacyjnych i historyczno-kulturowych uogólnień oraz stwierdzić, że północne Przyczarnomorze, Trypole, było kolebką narodów indoeuropejskich. Encyklopedia nie pozostawi obojętnym nikogo, kto sięgnie do jej materiałów źródłowych, do ogromnego zbioru (ponad 3000 kolorowych zdjęć) starożytności, które zdumiewają swoją artystyczną wytwornością i harmonią. Zdumiewają i jednocześnie budzą dumę z naszej ziemi, która stała się praojczyzną narodzin cywilizacji rolniczej i pasterskiej, dała impuls do rozwoju różnych światów kulturowych i zachowała, m.in., prehistoryczne ornamenty pisanek, wyszywanek, ceramiki aż do dziś. Odkryciem staną się nie tylko fakty historyczne i artefakty archeologiczne, lecz także wiadomości o wybitnych postaciach w nauce archeologicznej, wśród których znany poeta Ołeksandr Ołżycz-Kandyba, syn Ołeksandra Oleśia-Kandyby, który w wieku 27 lat obronił pracę doktorską z problemów neolitu, czyli epoki trypolskiej na Galicji. Bez wątpienia Encyklopedia nie wyczerpuje badań nad problemami cywilizacji trypolskiej. Jej autorzy podejmują jednak próbę przywrócenia społeczności naukowej i społeczeństwu ogółem do głębokiego analitycznego namysłu nad kulturą trypolską w jej ukraińskim prahistorycznym kontekście. Tym właśnie jest cenna ta praca, bo kieruje nas ku praźródłom, ku naszej przeszłości, czyli zanurza nas w niewyczerpalne warstwy kulturowe, które są naszą dumą i wspaniałym pomostem w przyszłość. I tylko od nas „w Ukrainie i nie w Ukrainie istniejących” zależy, czy zbudujemy ten most historycznego wzrostu, czy okażemy się godnymi naśladowcami naszych genialnych prapraojców i udowodnimy sobie oraz światowej społeczności, że naprawdę wywodzimy się z głębin cywilizacji trypolskiej. Cieszy, że zainteresowanie kulturą trypolską u nas rośnie z każdym rokiem nie tylko wśród specjalistów, lecz także wśród społeczeństwa. Świadectwem tego faktu jest m.in. Fundacja „Trypole” (współzałożyciel Pawło Mowczan), która ma na celu rekonstrukcję nie tylko krajowej, lecz także światowej historii, potwierdzenie wniosków W. Chwojki i innych uczonych, że na terytorium Ukrainy ukształtowała się i rozwijała przez długi czas indoeuropejska wspólnota etnokulturowa. Temat Trypola zyskuje popularność także wśród młodzieży, działa festiwal „Trypolskie koło”. Czerpmy zatem z naszych bogatych źródeł mądrość, piękno i miłość do ojczystej ziemi, do duchowych i artystycznych tradycji. Wtedy będziemy interesujący dla samych siebie i dla świata.
Tłumaczenie maszynowe
— wielkie wydarzenie dla mieszkańców wiejskiego rejonu. A w październiku tego roku nasz oddział włączył się w przygotowania do obchodów 90. rocznicy utworzenia rejonu rużyńskiego, organizując akcję: przeprowadziliśmy kinolektorium, na którym zaprezentowaliśmy twórczy dorobek wspomnianych twórców filmowych oraz amatorskie filmy o rodzinnym kraju naszego rodaka Anatolija Bohusza. Apogeum kinolektorium stała się premiera filmu L. Mużuka „Ballada dniprowska” 8 października w rejonowym domu kultury. Wdzięczni widzowie długo bili brawo na stojąco swojemu rodakowi… Kierownictwo rejonu wręczyło wysokim stołecznym gościom pamiątkowe znaki „Duma Rużyńszczyzny”. Po obejrzeniu filmu jego autor spotkał się z widzami w sali rady osiedlowej. W dyskusji wzięli udział W. I. Żarski, przewodniczący osiedla, S. K. Wasylczuk, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”, Ja. S. Owerczuk, były frontowiec, emerytowany nauczyciel, który niedawno obchodził swój 90. jubileusz. Uwagi i rady weterana były trafne i głębokie, a Leonid Pietrowicz obiecał, że wkrótce przyjedzie do nas, aby nagrać opowieść szanowanego weterana wojny i pracy. Przez ponad dwie godziny dyskutowano nie tylko o filmie, lecz także o kwestii zachowania prawdziwej pamięci historycznej i rozwoju kultury ukraińskiej. Na zakończenie spotkania reżyser filmowy podarował naszemu oddziałowi książki i płyty z biblioteki „Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
4 listopada skończyło się 90 lat Iwanowi Buczkiwskiemu, proświaninowi-hetmanowi, który odrodził i przez prawie 25 lat kieruje Horodockącą „Proświtą” na Lwowszczyźnie. O nim niedawno pisała nasza gazeta w artykule „Nie daj spać chodzącemu” (nr 28, 2013 r.). Jego z okazji tego sławnego jubileuszu wita córka, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Myrosława Olijnyk (Buczkiwska). Nasz tygodnik i wszyscy proświanie przyłączają się do życzeń i najlepszych wyrazów uznania dla niestrudzonego krzewiciela. Szczęścia, zdrowia i długich lat życia Panu, szanowny Iwanie Pawłowiczu!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Scena głównej sali obwodowej Państwowej Telewizji i Radia, gdzie odbywa się wydarzenie, oprócz emblematu konkursu tradycyjnie zdobi portret jego założyciela, mecenasa Petra Jacyka. Jak wiadomo, po jego śmierci Liga Ukraińskich Mecenasów podjęła decyzję o nadaniu konkursowi jego imienia. W roli gospodarza konkursu w Żytomierzu otworzył go szef zarządu edukacji i nauki Żytomierskiej Obwodowej Państwowej Administracji Ołeksandr Postowenski. „Dla mnie konkurs Jacyka to okręt, który twardo trzyma kurs na wzburzonych falach”, — powiedział, zaznaczając wielkie zainteresowanie dzieci regionu udziałem w tym wydarzeniu. Do Żytomierza nadeszło także powitanie z Rady Najwyższej Ukrainy. „Konkurs imienia Petra Jacyka od dawna stał się wybitnym wydarzeniem kulturalno-edukacyjnym nie tylko na Ukrainie, ale we wszystkich państwach świata, gdzie żyją Ukraińcy, którzy pielęgnują ojczyste słowo, dbają o naszą duchowość i kulturę. Wielkiego szacunku zasługują jego założyciele i organizatorzy, zwłaszcza ukraińscy mecenasi, uczeni, pisarze, działacze kultury”, — zauważyła to dla każdego z nas oznacza codzienne i wszędzie porozumiewanie się po ukraińsku”.
Uczestników powitali członek Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektor generalny PrAT „Eksimed” Ołeksandr Ohorodnijczuk oraz przewodniczący Żytomierskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Mychajło Pasicznyk. Cennym artystycznym darem dla wszystkich obecnych był występ żytomierskiego zespołu choreograficznego „Sonieczko”.
Ważne jest, że Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka od dawna stał się swoistym lakmusowym papierkiem dla ukraińskich polityków, który pokazuje poziom ich patriotyzmu — ci, którzy realnie walczą o utrwalenie języka ukraińskiego, ustanawiają osobiste nagrody dla najlepszych nauczycieli i dzieci. Zatem konkurs Petra Jacyka to także rywalizacja między politykami o prawo do nazywania się patriotami i państwowcami.
Zamknięcie konkursu odbędzie się w 2014 roku, kiedy minie 200 lat od urodzin Tarasa Szewczenki. Dlatego, jak zauważają organizatorzy konkursu, tegoroczne zmagania będą szczególnie odpowiedzialne.
Serhij TARASENKO, Kijów—Żytomierz
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
До Дня української писемності та мови черговий XIV Міжнародний конкурс з української мови імені Петра Яцика відкрився у Житомирі, прийнявши естафету від Рівного. Міжнародний конкурс традиційно стартує в різних обласних центрах України, але обов’язково завершу' ється у столиці, де в урочистій атмосфері на сцені Театру імені Івана Франка нагороджують найкращих учителів та учнів. Це свято не лише ук' раїнської мови, а й учителів і дітей, які її люблять і вивчають.
у вітальній адресі голова парламентського комітету з питань науки й освіти Лілія Гриневич. Невтомний натхненник конкурсу, виконавчий директор Ліги українських меценатів, голова Координаційної ради конкурсу, письменник Михайло Слабошпицький висловив занепокоєння сьогоднішнім станом української мови. “На жаль, мова ще потоптана, а наша держава не обороняє її належним чином”, — зазначив він. “Уявіть собі, що, скажімо, до Житомира приїхали українські діти з усього світу (а наша світова діаспора величезна!). Якою мовою вони порозуміються? Дехто каже: англійською. А якщо не всі знають англійську? Дехто каже: російською. А якщо її також не всі знають? Тому лише українська мова може об’єднати українців з усього світу. Вона звучить на всіх паралелях і меридіанах, де живуть наші брати й сестри. Це теж світова мова. Тому треба пишатися, що ми українці і наша мова світова”, — впевнений Михайло Слабошпицький. За його словами: “Настане час, коли наша мова лунатиме в українській державі вільно й органічно, як дихання дитини. Для цього і робиться цей конкурс. Це прекрасна і патріотична інвестиція у майбутнє”. Цього разу найкращих учителів і викладачів краю не лише вітали, а й нагороджували грамотами та подарунками. Серед тих, кому випала нагода вручити відзнаки вчителям, був заступник голови наглядової ради Міжнародного конкурсу з української мови імені Петра Яцика письменник Сергій Грабар. “Житомирщина дала надзвичайно багато талановитих людей. Дивлюсь на обличчя дітей і переконуюся: у нас є покоління, яке тримає, славить і дає майбутнє Україні”, — сповнений оптимізму Грабар. Голова обласного об’єднання
Всеукраїнського товариства “Просвіта” імені Тараса Шевченка Святослав Васильчук зізнався: “Мені приємно, що цей конкурс відкривається на Житомирщині. На землі таких титанів українського слова, як Леся Українка, митрополит Іларіон (Іван Огієнко), Максим Рильський, Олег Ольжич, Борис Тен — усі ті, хто стояв в обороні українства та нашої державності. Саме конкурс імені Петра Яцика доходить до дітей, юнацтва, спонукає бути українцями. І не лише за походженням, а й за переконанням. А
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 44 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN
Indeks pocztowy: 30617, strona 71 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc 10 hrywien, na 3 miesiące 29 hrywien 40 kopiejek, na pół roku 57 hrywien 15 kopiejek, na rok 113 hrywien 10 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRYJAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRYJAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w listopadzie — 15200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.
Tłumaczenie maszynowe