Strona · s. 10strona oryginału ↗
Społeczna opozycja wobec ekspozycji muzealnej
Слово Просвіти, №45 за 2013 рік
Jeszcze 23 października br. w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się narada w sprawie otwartej dyskusji nad nowym planem tematyczno-ekspozycyjnym (PTE) z udziałem naukowców i specjalistów muzealników. Rada naukowo-metodyczna muzeum rozpatrzyła następnie uwagi i propozycje wyrażone przez uczestników dyskusji oraz recenzentów, w szczególności O. Tołoczka (członka korespondenta NAN Ukrainy, doktora nauk historycznych, kierownika sektora Instytutu Historii Ukrainy), P. Kraluka (doktora nauk filozoficznych), O. Slipuszko (doktor nauk filologicznych, kierownik katedry literatury ukraińskiej i szewczenkoznawstwa KNU im. T. Szewczenki) oraz innych. A 8 listopada podsumowano dyskusję społeczną nad koncepcją odnowionej ekspozycji muzeum, którą przygotowują na 200-lecie Kobziarza. Dlatego Dmytro Stus, dyrektor generalny NMTSz, od razu oświadczył uczestnikom, przedstawicielom społeczeństwa, że żadnego początku dyskusji, na co liczyli, nie będzie — ona już się odbyła, bez ich, rzecz jasna, udziału. Najwyraźniej z tego powodu na stronie internetowej muzeum nie wystawiono również materiałów, które miały być rozpatrywane. I chociaż na poprzedniej naradzie zapewniano społeczeństwo, że odbędzie się szeroka dyskusja, to zaplanowana akcja nadała dyskusji chaotyczny charakter… Dmytro Stus poinformował, że otrzymał około setki zgłoszeń, telefonów, e-maili, były też spotkania i wystąpienia w prasie. Zakres dyskusji wahał się od całkowitej akceptacji do pełnego negowania tego, co dzieje się w muzeum: — Podkreślam, że nie będzie już możliwości odtworzenia starej ekspozycji, ponieważ nie była ona przystosowana do prezentacji oryginałów dzieł Tarasa Szewczenki. Najważniejszym zadaniem muzeum jest zachowanie kolekcji i jej pokazywanie. Przecież nielogiczne jest niepokazywanie oryginałów dzieł Tarasa Szewczenki, które są przechowywane w muzeum. Dlatego w nowej ekspozycji prezentowane będą akwarele, grafika, rysunki. Rozwiążemy jeszcze jeden problematyczny kwestię — format. W tej liczbie sal, która była do niedawna, przewodnicy próbowali rozwiązać problem przeprowadzenia 45—60-minutowej wycieczki. Takiej możliwości nie było, a teraz będzie. Tetiana Kalinina, kierownik działu naukowo-badawczego „Życie i twórczość Tarasa Szewczenki”, przedstawiła uczestnikom projekt odnowionej ekspozycji. — W muzeum pracuję około 30 lat. Przyszłam wtedy, gdy ekspozycję urządzał Anatolij Hajdamaka. Ekspozycja, którą niedawno zdemontowano, jest bardzo bliska ekspozycji z 1989 roku, która otrzymała Państwową Nagrodę im. Szewczenki. Ekspozycja z 2006 roku jest spokrewniona z ekspozycją z 1949 roku. To znaczy, że była w takim stanie, w jakim otwarto muzeum w 1949 roku, kiedy z ewakuacji powróciły prace malarskie i zdecydowano o stworzeniu muzeum w tym budynku. W 2006 roku, kiedy zmuszeni byliśmy pod kierownictwem ówczesnej dyrektor Natalii Kłymenko przestrzegać tej samej zasady — biograficznej, chronologicznej, tematycznej, w ekspozycji z 2006 r. główną uwagę skupiono na biografii i twórczości Szewczenki. Obecnie, w związku z rozpoczęciem prac remontowo-konserwatorskich w budynku i tym, że będzie tu częściowa przebudowa, zmienia się także liczba sal ekspozycyjnych. Teraz jesteśmy zmuszeni budować ekspozycję jako oddzielne bloki. Wideosekwencja „Życie i twórczość Szewczenki” zaczyna się od księgi metrykalnej, a kończy świadectwem zgonu, rzeczami pamiątkowymi i materiałami o powtórnym pochówku. Kiedy prowadzi się wycieczkę i opowiada o skomplikowanych perypetiach życia Szewczenki, kiedy jest się zobowiązanym do scharakteryzowania wszystkich dzieł malarskich, które są eksponowane, i trzeba koniecznie powiedzieć o znaczeniu poezji na każdym poszczególnym etapie, to bardzo utrudnia odbiór informacji. Dlatego po długich dyskusjach i wątpliwościach zdecydowaliśmy się na zmiany i odnowienie. Co do samej koncepcji ekspozycji. Drugie piętro dzieli się na dwie części. Pierwsza, od 1. do 7. sali — biografia Szewczenki. Syntetyczne naświetlenie, zachowany jest pokaz monograficzny. Zachowane są główne dokumenty, dzieła malarskie, wydania. Tutaj dominuje Szewczenko-poeta, bo Szewczenko-artysta wygrywa lub odsuwa uwagę widza w porównaniu z Szewczenką-poetą, prozaikiem. Ta część rysunków, która nie ma bezpośredniego związku z Szewczenką, przenoszona jest do drugiej części ekspozycji. Zatem 8. sala — prace malarskie, materiały o pogrzebie i powtórnym pochówku poety. Druga część ekspozycji jest artystyczna. Dzieli się na bloki. Zdecydowano, by nie pokazywać w porządku chronologicznym rysunków Szewczenki, a podzielić je na bloki, które różnią się techniką wykonania, gatunkami, tematyką. Na przykład 9. sala — sala Kateryny (tę ideę próbowali wcielić w życie poprzedni pracownicy muzeum), 10. — portrety akwarelowe, 11. — krajobrazy z okresu zesłania, 12. — krajobrazy ukraińskie, 13. i 14. — Szewczenko-akwaforcista (był on także akademikiem grawerstwa). I ostatnia sala, gdzie zaprezentowane są rysunki rodzajowe Szewczenki, od obrazów po Przypowieść o synu marnotrawnym. W każdej z tych sal będzie można w sposób argumentowany mówić o osiągnięciach Szewczenki w odpowiednim gatunku. Nie będzie tam takiej objętości, jak w ekspozycji z 2006 roku. Za to będzie mikroklimat niezbędny do przechowywania oryginałów. Na pierwszym piętrze — sala historii kolekcji Szewczenki. Kolejna sala poświęcona jest budynkowi Mykoły Tereszczenki, w którym znajduje się nasze muzeum. Wydaje nam się, że ta sala jest niezbędna, tak jak sala Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Mamy materiały, sprawę archiwalną i wystarczająco dużo innych dokumentów oraz fotografii, aby pokazać i odkryć ten temat.
Jewhen Swerstiuk, pisarz: — To muzeum zostało założone wcale nie po to, żebyśmy pokochali Szewczenkę, a po to, żebyśmy za pomocą Szewczenki pokochali sowiecki reżim i dlatego miało bardzo dobrą koncepcję. Dlatego zaproponowałbym, aby nie wystawiać rosyjskich nazw w salach. Powiedzmy, „Prizywanie i niczego bolsze”. Jakieś 30 lat temu nie można było o tym nawet mówić. Wtedy można było tłumaczyć na ukraiński Puszkina, Bérangera i wszystkich, tylko nie Szewczenkę. Szewczenko żelaznie musiał być utrwalony w tym języku, w którym napisał dziennik. Myślę, że to nie jest sprawa muzealna, a zasadnicza. W muzeum powinien panować normalny reżim językowy naszego państwa. I to nie jest naruszenie. Chcecie dać jakiś dokument w oryginale w języku rosyjskim — dajcie fotokopię. Powinna być jakaś konceptualna rzecz w prezentacji portretów. Przyzwyczailiśmy się dawać portrety wodzów, we wszystkich muzeach — Katarzyna. Trzeba wyznaczyć im miejsce. Mikołaja I razem z jego żandarmami, Dubeltem, Orłowem, trzeba by było dawać w szeregu. Nie ma potrzeby wystawiać ich razem z porządnymi działaczami epoki. A prezentacja trzytomnika Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego? 50 lat czekaliśmy na jego publikację. A faktycznie, czym jest Bractwo Cyrylo-Metodiańskie? Według materiałów ekspozycji — to fikcja. Mamy o tym bractwie wyobrażenie tylko z materiałów żandarmskich. Każda sala powinna dawać wyobrażenie o poecie i duchu tamtych czasów. A tamte czasy były naszpikowane żandarmską czujnością. Zważajmy na to. A czym są „Plotki w Petersburgu”? Główna z nich — plotka Bielińskiego: „Gdybym był na miejscu cara, dałbym mu nie mniej”. Nie trzeba dyskryminować towarzysza Bielińskiego. I kilka słów o powrocie Szewczenki. Data 22 maja wżarła się w naszą historię, w nasze ciało i krew oraz historię życia wielu ludzi, prześladowanych za tę datę. To nadzwyczaj ważna data. Ona przyćmiewa wszystko inne. Sądzę, że to niewygodne i niekorzystne dla kogokolwiek. Bo postawić w tym szeregu kogokolwiek, to w istocie podmina tematu. Bardzo ważne jest dla nas pokazanie tego Szewczenki, którego pochowano w Petersburgu, bardzo godnie go pochowali — daj Boże takie pogrzeby i rosyjskim klasykom. Trzeba to pokazać. I trzeba pokazać powtórny pochówek, ale to już było nowe życie. I to nowe życie Szewczenki po śmierci, po wypełnieniu Testamentu — to osobna strona. Nie trzeba jej mieszać z niczym innym. Oczywiście, można dać w jakiejś formie elektronicznej, można dać analogię z innymi i przypomnieć, w szczególności, także o niepochowanym ponownie Dowżence, i o Stu-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
