Strona · s. 12strona oryginału ↗
Ile wsi, tyle świata
Слово Просвіти, №45 за 2013 рік
Mychajło KAMENIUK. Ile jest dziś wsi w naszej Ukrainie? Według niedawnych obliczeń, nieco ponad 28,5 tys. A co niepokojące i ciekawe: ponad 150 z nich jest zupełnie pustych. Nie ma już w nich ludzi. Ani jednego człowieka!.. We wsiach żyje jedna trzecia narodu. Urbanizacja wszechzwycięsko pochłania te wysepki kultury narodowej, moralności. Kultura masowa, popkultura — to opium, ten ersatz uciechy, te plastikowe konserwy świadomości niczym nowotwór wpełzają w najdalsze zakątki, zamglone młode mózgi i dusze. A upojona nimi świadomość nie zna, nie widzi swoich brzegów. Żadnych brzegów! A oto inne (przeciwne!) dziwowisko. Setki, a może już i tysiące naszych wsi mają napisane i wydane w ostatnich latach jako osobne książki-tomy własne historie. Napisane, wydrukowane przez ludowych akademików, niestrudzonych poszukiwaczy rodowych pierwowzorów, amatorskich historyków i archiwistów. Amatorów. Nakłady tych wydań są skromne, jak emerytury ich autorów. Ale często właśnie z emerytur odkładane są na opublikowanie tych książek dziesiątki, pół setki, setki hrywien. Naocznie — poświęcenie dla triumfu PAMIĘCI narodu. Te ludowe podręczniki wyglądają jak skromne, ale zdumiewająco piękne, cudowne kwiaty spod pełznącego kosmopolitycznego lodowca, któremu wszystko jedno, co pochłania. Rubryka „Ścieżkami”, którą prowadzę, ma już swoje listy. Jeden z nich leży na moim biurku — książka „Wieś, moja rodzinna wieś…” mieszkańca Winnicy Stanisława Zmerzłego, wydrukowana w lokalnym wydawnictwie PP „Prada Art”. Komentując we wstępie to wydanie, pisarz, profesor filologii Anatolij Podolynnyj zauważa: „Obecnie taki gatunek literatury naukowej jak »historia wsi« zyskał popularność. Biorąc do rąk rękopis książki Stanisława Zmerzłego, myślałem, że to kolejna taka historia wsi. Ale pomyliłem się. To nie jest praca naukowa… Ile zachwyconych uczuć przechowuje w swojej pamięci autor! Trzeba oddać mu sprawiedliwość za chłonną pamięć, on bowiem, wspominając przeszłość, patrzy na nią nie tylko oczami syna i wnuka, ale wzrokiem historyka, folklorysty, etnografa, znawcy rodzimej przyrody, języka, kultury…”. Stanisława Iwanowicza Zmerzłego znam od dawna jako zapalonego miłośnika książek. I nie tylko. Ten. Taką była wiejska młodość sto lat temu. „…Otóż, kiedy wschodziła wieczorna gwiazda, kum patrzył na płotek — czy kumy nie ma w domu. A na płotek zerkał nie bez powodu, bo na kołku płotowym zawsze był umowny znak. Umownym znakiem służył rożek, który byk u krowy na pastwisku zbił. Oto go właśnie kum z kumą na kołeczku umocowali i taką sobie umowę zawarli: jeśli rożek zaostrzonym końcem zwrócony jest do zagrody kuma — wejście wolne (męża nie ma w domu), a jeśli w przeciwną stronę — nie ma wstępu. Pewnego wieczoru znak ostrzegał — wejście wolne, kumie, spiesz się! Przyodziawszy się ładnie, podostrzywszy narzędzia, kum czym prędzej poczłapał żwawo. I jaka tam cisza — kumy nie ma w domu! Drzwi sieni z hukiem otwiera i taką śpiewa: Woły krutorogie, zaprzężone w wozy stuleci. »Jak do kumy nie chodzić, kiedy kuma piękna, a u niej gęsty sad i czerwona wiśnia«. A w tym czasie w chacie między gospodarzami przebiegły czarty kudłate: gospodarz wieczerzę przygotowuje, a gospodyni z kądzieli nitkę przędzie. Kiedy kum drzwi otworzył, ten skamieniał, nie spodziewając się gospodarza w domu i… Uczesał się, wygładził, w nowe spodnie się ubrał, a jak wszedł do kumy — na progu……….. A kobieta — to kobieta: z niej zawsze jak z gęsi woda…”. W tym czasie babunia siedzi przy kądzieli i monotonnie, nóżką dotykając pedału kołowrotka, wyśpiewuje za tę kumę: »Posiałam proso koło ruty, i zapomniałam rożek odwrócić, a ty, głupcze, wiedz co mówić — przyszedłszy worki pożyczać«. I tutaj kumowi odblokowała się dusza-myśl: — Dobry wieczór gospodarzom! A skąd ty, kumo, wiesz, że ja przyszedłem worki pożyczać? — A sroka na ogonie przyniosła. — Otóż tak: jutro jadę do młyna, a worków nie ma. To pożyczcie… A gospodarz barszcz zajada i o workach nic nie wie…”. Niemało artystycznych i gospodarskich sekretów — i nie tylko babcinych — czytamy w tej ciekawej książce. Że wypiekano w domu chleb zawsze na dębowym drewnie, i w tym był pewien sens: taki chleb długo nie czerstwiał. Że największym wyzwiskiem w chwili szybkiego gniewu, które słyszały dzieci w domu, było: »Pobij cię pierogiem do poduszki«… Wieś nasza — skarb nieprzemijający. Przeglądam książkę Stanisława Zmerzłego, oglądam fotografie. Oto babunia Zuzia w młodości, przed ślubem. W centrum fotografii ona, biednie ubrana, bo z niezamożnej rodziny. A obok niej, jak malowane amulety, przyjaciółki — córki bogatszych gospodarzy, jakby z jakiegoś filmu czy przedstawienia o dawnych książęcych czasach. Ale u wszystkich trzech uroda niepożyczona, w oczach — morze ognia miłości i łaski do życia. A oto i woły krutorogie — najcichszy i najbardziej ładowny transport przeszłości. Jeszcze jeden rarytas, muzealna rzadkość, której dotykały pędzle artystów, słowa poetów. Ile wsi — tyle świata!.. (Właśnie »świata« — tak mówią moi ulubieni Podolanie, zachowuję tę osobliwość rodzimej wymowy).
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
