Strona · s. 15strona oryginału ↗
Encyklopedia cywilizacji trypolskiej — źródło prahistorii
Слово Просвіти, №45 за 2013 рік
Natalia HUMNYCKA, działaczka Proświty, członkini NTSz, Lwów
Z okazji 145-lecia Galicyjska „Proświta” we Lwowie otrzymała w darze od Fundacji Charytatywnej „Płatar” fundamentalne dzieło — „Encyklopedię cywilizacji trypolskiej” w 2 tomach. Pomysł i organizację wydania tej gruntownej literatury naukowo-informacyjnej zawdzięcza się znanym mecenasom i kolekcjonerom, kierownikom Fundacji Charytatywnej „Płatar” Serhijowi Płatonowowi i Serhijowi Tarucie. Zespół autorski tworzą autorytatywni specjaliści (archeolodzy, historycy, historycy sztuki, językoznawcy) z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, USA i Rumunii. Wyjątkowość tej pracy polega na tym, że jest to pierwsza próba uogólnienia i systematyzacji ponad 130-letnich badań nad cywilizacją trypolską, wizualizacja za pomocą technologii internetowych zabytków materialnych i kulturowych okresu neolitu na terytorium Ukrainy, stworzenie trypolskiej terminologii, przedstawienie informacji o najwybitniejszych badaczach tej prehistorycznej rolniczej cywilizacji. Encyklopedia zawiera fundamentalne artykuły, a także ponad 800 artykułów o charakterze encyklopedycznym. Cenne są informacje o muzeach, muzealnych i prywatnych kolekcjach znalezisk trypolskich, instytucjach akademickich i organizacjach, które od dawna zajmują się badaniem geograficznych obszarów Ukrainy (przede wszystkim Naddniestrza i Naddnieprza), na których żyli nasi praojcowie, czyli plemiona w VI–II tys. p.n.e. Znakomity archeolog Wikientij Chwojka, któremu zawdzięcza się odkrycie cywilizacji trypolskiej na Kijowszczyźnie i jej nazwę, uważał Ukraińców za autochtonicznych spadkobierców kultury trypolskiej. Ta myśl znalazła potwierdzenie w publikacjach fachowców światowego poziomu, w przeważającej części pochodzenia zagranicznego, m.in. rosyjskiego akademika Rybakowa. Niestety, krajowi specjaliści jak dotąd i tutaj zmagają się ze stereotypem niższej wartości. Dlatego aktualność i znaczenie tej uzasadnionej pracy naukowo-informacyjnej trudno przecenić. Na krajowym olimpie naukowo-badawczym jest ona jedną z pierwszych, która śmiało próbuje rozszerzyć archeologiczne ramy problemu i podnieść go do koncepcyjnych, światopoglądowo-cywilizacyjnych i historyczno-kulturowych uogólnień oraz stwierdzić, że północne Przyczarnomorze, Trypole, było kolebką narodów indoeuropejskich. Encyklopedia nie pozostawi obojętnym nikogo, kto sięgnie do jej materiałów źródłowych, do ogromnego zbioru (ponad 3000 kolorowych zdjęć) starożytności, które zdumiewają swoją artystyczną wytwornością i harmonią. Zdumiewają i jednocześnie budzą dumę z naszej ziemi, która stała się praojczyzną narodzin cywilizacji rolniczej i pasterskiej, dała impuls do rozwoju różnych światów kulturowych i zachowała, m.in., prehistoryczne ornamenty pisanek, wyszywanek, ceramiki aż do dziś. Odkryciem staną się nie tylko fakty historyczne i artefakty archeologiczne, lecz także wiadomości o wybitnych postaciach w nauce archeologicznej, wśród których znany poeta Ołeksandr Ołżycz-Kandyba, syn Ołeksandra Oleśia-Kandyby, który w wieku 27 lat obronił pracę doktorską z problemów neolitu, czyli epoki trypolskiej na Galicji. Bez wątpienia Encyklopedia nie wyczerpuje badań nad problemami cywilizacji trypolskiej. Jej autorzy podejmują jednak próbę przywrócenia społeczności naukowej i społeczeństwu ogółem do głębokiego analitycznego namysłu nad kulturą trypolską w jej ukraińskim prahistorycznym kontekście. Tym właśnie jest cenna ta praca, bo kieruje nas ku praźródłom, ku naszej przeszłości, czyli zanurza nas w niewyczerpalne warstwy kulturowe, które są naszą dumą i wspaniałym pomostem w przyszłość. I tylko od nas „w Ukrainie i nie w Ukrainie istniejących” zależy, czy zbudujemy ten most historycznego wzrostu, czy okażemy się godnymi naśladowcami naszych genialnych prapraojców i udowodnimy sobie oraz światowej społeczności, że naprawdę wywodzimy się z głębin cywilizacji trypolskiej. Cieszy, że zainteresowanie kulturą trypolską u nas rośnie z każdym rokiem nie tylko wśród specjalistów, lecz także wśród społeczeństwa. Świadectwem tego faktu jest m.in. Fundacja „Trypole” (współzałożyciel Pawło Mowczan), która ma na celu rekonstrukcję nie tylko krajowej, lecz także światowej historii, potwierdzenie wniosków W. Chwojki i innych uczonych, że na terytorium Ukrainy ukształtowała się i rozwijała przez długi czas indoeuropejska wspólnota etnokulturowa. Temat Trypola zyskuje popularność także wśród młodzieży, działa festiwal „Trypolskie koło”. Czerpmy zatem z naszych bogatych źródeł mądrość, piękno i miłość do ojczystej ziemi, do duchowych i artystycznych tradycji. Wtedy będziemy interesujący dla samych siebie i dla świata.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
