Strona · s. 3strona oryginału ↗
Paserbica na własnej ziemi?..
Слово Просвіти, №45 за 2013 рік
Petro ANTONENKO. U podstaw przeglądu analitycznego leżą dane statystyki państwowej, socjologii, a także własne badania monitoringowe, przeprowadzone przez wolontariuszy ruchu we wszystkich regionach Ukrainy. Jednym z głównych tematów jest sytuacja w systemie oświaty. Jeśli porównać bieżący rok z poprzednim, to niby są minimalne pozytywne przesunięcia: odsetek uczniów zdobywających wykształcenie w języku ukraińskim wzrósł o 0,1% i w roku szkolnym 2012/2013 wynosił 82%. Taki niewielki wzrost w warunkach zachęcania do rusyfikacji oświaty można uznać za sukces. Ale jak ten mizerny „plus” współbrzmi z antyukraińską polityką ministra Tabacznyka? Łarysa Masenko odpowiedziała, że tego tak zwanego „plusa” osiągnięto nie dzięki, a wbrew Tabacznykowi i miejscowym władzom. Jako przykład – sytuacja w Kijowie, gdzie w poszczególnych szkołach zmuszano do zapisywania dzieci do klas rosyjskojęzycznych i tylko wyraźne stanowisko ich rodziców zapobiegło rusyfikacji. W niektórych regionach rozwijają się prawdziwe batalie o utwierdzenie języka państwowego w oświacie. I tutaj ważna jest rola rodziców, społeczeństwa. Wcale nie przypadkowo najwięcej – o 1,5% – wzrosła liczba uczniów uczących się po ukraińsku na Doniecczyźnie. W znacznej mierze jest to zasługa poświęcenia miejscowej „Proświty”, w szczególności Marii Olijnyk i jej współpracowników-proświtian. Akcje protestacyjne przeciwko zamykaniu ukraińskich szkół i klas, pozwy sądowe przeciwko rusyfikatorom – te i inne działania proświtian przynoszą efekt. Taras Szamajda przytoczył dane wcześniejszych monitoringów, które świadczą, że wcześniej liczba uczniów, Nadija KYRIAN Zdjęcie autora. Słowo o znaczeniu języka ukraińskiego wygłosił profesor Iwan Juszczenko, członek Zarządu Centralnego „Proświty”: „Obcy język można wyuczyć w 6 lat, a swój ojczysty trzeba uczyć przez całe swoje życie. Bardzo dobrze znać wiele języków, stało się aforyzmem powiedzenie: ile znam języków, tyle razy jestem człowiekiem. Ale te języki są pomocnicze. Język ojczysty daje nam oparcie w życiu. Wyjaśniajcie swoim dzieciom, wnukom, przyjaciołom, że nie jest wszystko jedno, w jakim języku człowiek będzie stale się komunikował. Dlaczego różni okupanci, zdobywcy próbują narzucić swój język? Widzę takie przyczyny: obcy język nie daje możliwości pełnowartościowego rozwoju myślenia i wyobraźni, obniża nasz intelekt. A swój – aktywizuje, pobudza myślenie. Także zdobywcy narzucają swój język, aby utrwalić za sobą terytorium, przywiązują kolonie do metropolii. Zatem, jeśli chcemy państwowości, trzeba chronić, propagować język ojczysty. Młodzież, z którą się komunikuję, moi studenci dobrze rozumieją, że nikt poza nami nie utwierdzi ukraińskiej Ukrainy. „Proświta” nieustannie stara się to robić”. Uczestnicy święta powitali ludową artystkę Ukrainy Hałynę Jabłonską, która obecnie otrzymała wysokie odznaczenie – Order Świętej Księżnej Olgi, życzyli jej zdrowia, twórczych sukcesów, aby nadal radowała widzów swoim talentem. Hałyna Jabłonska zaznaczyła, że słowo nas jednoczy, dlatego aktorzy idą do szkół, instytutów, aby donieść tę myśl do młodzieży. O r y, którzy uczyli się po ukraińsku, wzrastała corocznie nie o żałosne 0,1%, a o znacznie więcej. Czyli widzimy istotne obniżenie dynamiki. Oto skutki ustawy Kiwałowa-Kołesniczenki. Oczywiście, nawet ukrainofoby nie mogą zatrzymać postępu, chociaż lepiej byłoby bez nich. Jeśli ogólnie poziom języka państwowego w oświacie utrzymuje się, to statystyka dotycząca młodszych klas i pierwszoklasistów pogorszyła się. Zbytecznie mówić o „językowym rozłamie” na mapie państwa: różnica między obwodami jest bardzo istotna. Nic nie polepszyło się w zrusyfikowanym Krymie, na Odesszczyźnie, Ługańszczyźnie. Powiedzmy, na Krymie po ukraińsku uczy się tylko 7,4% uczniów, a władza przeszkadza w otwieraniu nowych ukraińskich szkół czy klas, nawet mimo pisemnych wniosków rodziców. Kinematografię nazwano w nielicznym wykazie sfer, gdzie język państwowy utrzymuje pozycje lub wzmacnia je. Tutaj wzrosła sumaryczna liczba filmów dubbingowanych lub udźwiękowionych po ukraińsku. W tym roku to 71,3% filmów, podczas gdy w zeszłym było 64,8%. Pozostałe 28,7% filmów (przeważnie produkcji rosyjskiej i udźwiękowionych w języku rosyjskim) mają ukraińskie napisy. Oto i wszystkie osiągnięcia. Znacznie więcej jest sfer, gdzie język ukraiński na swojej ojczystej ziemi czuje się pasierbicą. I dynamika nie raduje, a niepokoi. Środki masowego przekazu. Wydawałoby się, dokąd jeszcze dalej rusyfikować media i wypierać stąd język państwowy, niemniej jednak w ciągu roku odsetek gazet wydawanych po ukraińsku spadł do 30,2%, a czasopism w języku państwowym jest w ogóle tylko 18,5%. Nie raduje sytuacja na antenie. Monitoring czasu największej oglądalności ośmiu rankingowych kanałów telewizyjnych w październiku 2013 roku pokazał: odsetek języka rosyjskiego na antenie przekroczył 50%, ukraińskiego jest tutaj tylko 31,8%. Smutna sytuacja jest także w radiu. Dobrze, że pozycje utrzymuje Radio Narodowe, gdzie i pierwszy, i drugi kanał, a zwłaszcza kanał „Kultura” są forpocztami języka ukraińskiego. Monitoring sześciu rankingowych stacji radiowych FM zaświadczył, że odsetek piosenek w języku ukraińskim zmniejsza się z roku na rok i wynosi obecnie żałosne 2,2%. Komentuje Łarysa Masenko: „Bardzo ważne, że społeczeństwo śledzi sytuację językową, chociaż powinno to robić państwo przy należytej polityce językowej. W mediach sprawy mają się kiepsko. Jeśli chodzi o stacje radiowe, zwłaszcza FM, to tutaj jest po prostu katastrofa. I złowrogą rolę odegrała ustawa, wniesiona przez Ołenę Bondarenko, która zniosła kwoty na antenie dla ukraińskich autorów i wykonawców. Ukraińskiej piosenki nie ma na antenie tych stacji, a rosyjscy wykonawcy mają tutaj pełną swobodę i dużą przestrzeń informacyjną. Szkoda, że projekt ustawy o tym, aby zrobić wakacje podatkowe na antenie dla autorów i wykonawców ukraińskich piosenek, wycofano. W odróżnieniu od wspomnianej ustawy autorstwa Bondarenko, która faktycznie pracuje przeciwko Ukrainie. Niepokojąca sytuacja jest z gazetami. Choć właśnie sfera mediów powinna sprzyjać wzmocnieniu pozycji języka państwowego, jak to jest w krajach Europy”. Żadnych zauważalnych przesunięć w wydawnictwach książkowych. Tylko 50% książek wydrukowano na Ukrainie w języku państwowym, przy czym większość z nich to literatura edukacyjna, a literatura piękna jest na marginesie wydawnictw. Natomiast masowy import książek z Rosji wielokrotnie przewyższa wydawanie książek na Ukrainie. Trudno mówić o celowej polityce państwowej w sferze językowej, jeśli nawet w strukturach państwowych nie wszędzie komunikują się w języku państwowym. Nawet w sferze humanistycznej. A co z komunikacją codzienną? Ogólnoukraińskie badania socjologiczne (2012—2013) zaświadczyły, że język ukraiński nie tylko uważa za ojczysty przeważająca większość populacji, ale i rosyjskojęzyczni obywatele pozytywnie odbierają go w życiu codziennym. Tymczasem trwa proces „pełzającej rusyfi-
Profesor Łarysa Masenko, laureatka nagrody imienia B. Hrinczenki, [omówiła] sferę usług, reklamy i handlu. Tak więc, według wyników monitoringu kawiarni i restauracji w 29 dużych miastach (wszystkie ośrodki obwodowe oraz miasta z populacją powyżej 300 tys.) tylko 46% lokali gastronomicznych posiada ukraiński szyld, tylko w 49% menu wydrukowano w języku ukraińskim i tylko w 36% lokali personel obsługuje ukraińskojęzycznych klientów po ukraińsku. W ciągu roku w tych 29 miastach wzrósł udział użycia języka rosyjskiego w reklamie zewnętrznej, która w ogóle powinna być w języku państwowym. Tymczasem po ukraińsku umieszczono reklamę tylko na 68% billboardów (w zeszłym roku było 71%). Wniosek przeglądu analitycznego jest jednoznaczny: zawężaniu sfery użycia języka ukraińskiego sprzyja działanie skandalicznej ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. Członek Rady Głównej „Proświty” Dmytro Łomaczuk powitali wszystkich ze świętem i wręczyli nagrody najaktywniejszym proświtarianom, którzy niosą ukraińskie słowo. Najwyższym odznaczeniem naszej organizacji społecznej „Budowniczy Ukrainy” nagrodzono Irynę Siwakową, kierownika ludowego chóru „Petruszanoczka”, listy pochwalne otrzymały uczestniczka tego chóru Nina Wasyłenko, kierownik chóru weteranów wojny i pracy „Kijowska Ruś” Natalija Moroz, kierownik Zespołu pieśni ludowej Dziecięcej szkoły muzycznej nr 23 m. Kijowa Wałentyna Harkusza. Z mową powitalną wystąpiła zastępca dyrektora Szkoły Ogólnokształcącej nr 187 rejonu sołomiańskiego Kijowa Olha Chodacka. „Właśnie szkoła to ten fundament, na którym trzeba założyć solidny dom świadomości – czystego, sumiennego, moralnego, duchowego człowieka. Nauczycielowi przypada wielka misja, bo my nie tylko dajemy wiedzę, ale i wychowujemy przyszłych obywateli Ukrainy. Uważam, że bycie obywatelem Ukrainy to przede wszystkim z szacunkiem odnosić się do ojczystego słowa” – powiedziała Olha Mykołajiwna. Program koncertowy przedstawiły ludowe zespoły chóralne „Kijowska Ruś”, „Petruszanoczka”, chór „Homin” pod kierownictwem naszego patriarchy Leopolda Jaszczenki, Zespół dziecięcej szkoły muzycznej nr 23. Wszystkich widzów podbił duet Ołeksija Czerniachiwskiego, przewodniczącego kontrolno-rewizyjnej inspekcji, zastępcy przewodniczącego Obołońskiego rejonowego w mieście Kijowie zjednoczenia „Proświty” oraz proświtarianina Anatolija Olijnyka. W Ukrinformie przedstawiono przegląd analityczny „Sytuacja języka ukraińskiego na Ukrainie w 2013 roku”. Przygotował go ruch obywatelski „Przestrzeń wolności”, a przedstawił Taras Szamajda, jeden z liderów tej organizacji. W wydarzeniu wzięła udział znana językoznawczyni, doktor filologii, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Łarysa Masenko.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
