Strona · s. 6strona oryginału ↗
„Potrzeba jedności jest duchowym zapotrzebowaniem”. Ekskluzywny wywiad Głowy UKGK, Wielkiego Arcybiskupa Kijowsko-Halickiego Błogosławionego metropolity Światosława Szewczuka dla gazety „Słowo Proświty”
Слово Просвіти, №45 за 2013 рік
— Wasza Błogosławieństwo, choć od poświęcenia Soboru Patriarchalnego UKGK minęły ponad dwa miesiące, chciałbym jednak rozpocząć rozmowę od tego wydarzenia. Jak świadczą dawne kroniki i zapisy XIX wieku, budowa wielkich świątyń to znakomite wydarzenie w ówczesnym życiu. Śmiem więc przypuszczać, że za 2—3 pokolenia poświęcenie soboru patriarchalnego UKGK w stolicy Ukrainy również będzie postrzegane jako znakomite wydarzenie naszych czasów. Jakie, Pana zdaniem, będzie miejsce soboru patriarchalnego (w rozumieniu instytucji) UKGK w życiu duchowym narodu ukraińskiego? — Wyczerpująco na to pytanie będziemy mogli odpowiedzieć dopiero z biegiem czasu. Jednak już teraz można powiedzieć, że 18 sierpnia 2013 roku przeżyliśmy unikalne wydarzenie historyczne, które w naszym Kościele będziemy świętować co roku 18 sierpnia. Wprowadzenie takiej nowej tradycji nastąpiło na podstawie decyzji Synodu naszego Kościoła. Sobór Patriarchalny Zmartwychwstania Chrystusa jest symbolem-znakiem zmartwychwstania naszego Kościoła. Miała ona skomplikowaną historię. Ja, jak moi poprzednicy, przy każdej okazji podkreślam, że nie można zapominać: to Kościół Chrztu Włodzimierzowego. Ten Kościół narodził się w wodach Dniepru, na brzegach którego obecnie wzniesiono sobór patriarchalny UKGK. W czasach radzieckich ten Kościół próbowano całkowicie zniszczyć, wymazać ze świadomości narodu ukraińskiego. Mimo wszystkich tych prób Kościół z woli Bożej odrodził się. Rozumiejąc, że w tym był wielki zamysł Boży, nową świątynię nazwano soborem Zmartwychwstania Chrystusa. Wielu zewnętrznych obserwatorów podkreśla, że sobór zbudowano na lewym brzegu Dniepru, upatrując w tym znakomity moment. Wyrażana jest nadzieja, że Sobór, miejsce pod budowę którego przyznano na lewym brzegu, stanie się symbolem jedności zarówno ukraińskiego Kościoła, jak i narodu ukraińskiego. Jedno jego ciało przez wieki rozcinały różne rzeki — to Zbrucz, to Dniepr. Niestety, i obecnie wielu mówi o Prawobrzeżnej i Lewobrzeżnej Ukrainie, choć wszyscy jesteśmy dziećmi jednego narodu. Nie zapominajmy również, że naród ukraiński jest obecny na wszystkich kontynentach świata. Obecnie, jak nigdy wcześniej, nasz naród potrzebuje serca, które byłoby centrum przyciągania świata ukraińskiego i centrum jednoczenia wszystkich Ukraińców, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności wyznaniowej. Dlatego hasłem, które spontanicznie narodziło się w procesie przygotowań do poświęcenia Soboru, były słowa: „Sobór jednoczy wszystkich”. — Daj Boże, aby te słowa stały się prorocze. Czy podczas przygotowań do poświęcenia soboru i samego poświęcenia były jakieś wydarzenia, które wymagają szczególnego podkreślenia? — Przy okazji poświęcenia soboru i obchodów 1025-lecia Chrztu Ukrainy odbyła się ogólnokościelna pielgrzymka do Soboru Patriarchalnego. Była też trzecia okazja do takiej pielgrzymki — ogłoszony przez nasz Kościół Rok wiary. W tamtych dniach do Kijowa przyjechało ponad 20 tysięcy pielgrzymów z całego świata. Osobiście spotykałem się z poszczególnymi grupami z Argentyny, Brazylii, USA, Kanady, wielu krajów Europy, z Rosji, Kazachstanu, Białorusi. Było to wydarzenie o skali ogólnochrześcijańskiej, które wyszło daleko poza ramy Kościoła Greckokatolickiego. Ojciec Święty Franciszek wysłał swojego osobistego legata — arcybiskupa-seniora Wilna kardynała Backisa. Przyjechali przewodniczący konferencji episkopatów USA, Kanady, przedstawiciele polskiego i niemieckiego episkopatu, wszystkich wschodnich katolickich Kościołów Europy. Dla nas bardzo symbolicznym momentem była obecność ordynariusza dla grekokatolików w Rosji władyki Józefa Werta oraz zwierzchnika Greckokatolickiego Kościoła Białorusi, ojca archimandryty Sergiusza Gajka. W tamtych dniach widzieliśmy to, co będzie miało wpływ na przyszłość całego świata chrześcijańskiego, niezależnie od kraju, obrządku czy wyznania. — Obecność takich osób na święcie UKGK — to wyraz szacunku dla UKGK, wyraz szacunku dla państwa narodu ukraińskiego czy po prostu uczczenie historycznego wydarzenia 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy? — Tak wysokie przedstawicielstwo na święcie odbieram jako wyraz szacunku dla zmartwychwstałego Kościoła. UKGK jest obecnie potężnym czynnikiem bytu kościelnego daleko poza granicami tylko jednego narodu i jednego kraju. Na nasze święto poświęcenia soboru patriarchalnego UKGK przybyli rzymskokatoliccy władycy z tych krajów, gdzie Ukraińcy, zjednoczeni wokół swojego Kościoła, są ważnym czynnikiem społecznym. Obecność takich osób to uznanie roli i miejsca UKGK w wymiarze globalnym. — Dlaczego dla uczczenia święta 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy UKGK wybrał 18 sierpnia, a nie ostatnią niedzielę lipca, kiedy jubileusz obchodziły Kościoły prawosławne? Czy było to związane z przyczynami technicznymi lub organizacyjnymi, czy może były jakieś inne niuanse, których nie podkreślano? — Nasi władycy przypomnieli, że pamięć o chrzcie Rusi-Ukrainy od dawna wiązaliśmy z dniem obchodów pamięci męczenników machabejskich — 14 sierpnia. Kiedy ta tradycja przyszła do naszego Kościoła, prawdę mówiąc, nie wiem. Tego dnia rozpoczyna się post Zaśnięcia i wypada tak zwane sierpniowe poświęcenie wody. Właśnie to poświęcenie wody zachowało starodawną kijowską tradycję wspominania wydarzenia Chrztu Rusi-Ukrainy. Podejmując decyzję o dacie obchodów jubileuszu Chrztu, wychodziliśmy z głębokiego przemyślenia tradycji naszego Kościoła. Na tę datę zwołałem kolejny Synod biskupów naszego Kościoła, który odbywał się w Kijowie. W pierwszą niedzielę po tej dacie odbyło się poświęcenie soboru patriarchalnego. — Obecnie zarówno w UKGK, jak i w Kościołach prawosławnych przypomina się nam, że wyszliśmy z jednej Włodzimierzowej chrzcielnicy. W czym tkwi główna przyczyna, że Kościół, czyli dzieci jednej chrzcielnicy, nadal jest podzielony? Nie tylko podczas przyjazdu na Ukrainę Ojca Świętego w 2001 roku, ale i obecnie wielu działaczy kościelnych i społeczno-politycznych nierzadko nazywa UKGK „Kościołem galicyjskim”, który wchodzi na cudze „terytorium kanoniczne”. Czy robi się to z nieznajomości historii, czy jest to zwykła spekulacja polityczna z tego samego rzędu, co „twierdzenia” o języku ukraińskim jako o „austriackim projekcie politycznym”? — Kiedy mowa o jednym, ale podzielonym Kościele Kijowskim, to musimy pamiętać, że te podziały są skutkiem, powiedziałbym, historycznych blizn na ciele naszego narodu. Każdy podział miał swój kontekst historyczny i swoje przyczyny. Obecnie istnieją praktycznie 4 Kościoły, które mają korzenie w chrzcie świętego równoapostolskiego księcia Włodzimierza. To nasz Kościół, Ukraiński Kościół Prawosławny, który pozostaje w jedności z Patriarchatem Moskiewskim, Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego. I nie zapominajmy o Ukraińskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym. Kiedy mówimy o tych gałęziach kijowskiego chrześcijaństwa, to de facto mówimy, powiedziałbym, o pewnych historycznych wymiarach jednego ciała. Mój poprzednik, Błogosławiony Lubomyr Huzar, powróciwszy z siedzibą Głowy Kościoła do Kijowa, wygłosił programowe kazanie, które nazywa się „Jedyny lud boży w kraju na kijowskich górach”. W wygłoszonym wtedy słowie zamanifestował przyczyny swojego powrotu do Kijowa, a następnie nakreślił drogę, w jaki sposób doceniać to dziedzictwo, które każda z części niegdyś jednego Kościoła Kijowskiego zdobyła w ciągu swojego istnienia i w jaki sposób zmierzać do pożądanej przez nas wszystkich jedności. I na czym polega istota tej jedności, nauczał Błogosławiony. A etykiety, które wiesza się na ten czy inny Kościół, w szczególności na nasz, mają charakter ideologiczny. Nie powiedziałbym, że ci czy inni ideolodzy działają pod wpływem nieznajomości, ponieważ nieznajomość, zgodnie z zasadami moralnymi, zwalnia od odpowiedzialności. Uważam, że mamy tu do czynienia z celowymi upokorzeniami ideologicznymi lub świadomym umniejszaniem godności tego czy innego Kościoła. Tutaj jeszcze raz powrócę do kazania Błogosławionego kardynała Lubomyra. Mówi on, że bardzo często w różnych momentach historycznych Kościół próbowano wykorzystać jako narzędzie do tych czy innych rozważań geopolitycznych państw sąsiednich. Niezbędnym krokiem do przywrócenia jedności Kościoła Kijowskiego jest konieczność docenienia faktu wolności religijnej, którą w niepodległej Ukrainie mają wszystkie Kościoły. Dopiero wtedy, gdy Kościoły będą wolne od polityki, gdy Kościół będzie mógł być naprawdę Kościołem w wolnym, jedynym niepodległym państwie, uświadomi sobie wartość i niezależność swojego kraju oraz wartość swojej wolności, wtedy będziemy mieli wszystkie historyczne przesłanki, aby można było zmierzać do jedności. — Swego czasu władyka Wasyl Medwit zarówno w kazaniach, jak i w wywiadach podkreślał, że zjednoczenie Kościołów może nastąpić szybciej, niż nam się wydaje. „To jeszcze może się stać za mojego życia” — mówił w pierwszych latach obecnego stulecia władyka. Czy procesy zjednoczeniowe rzeczywiście wyszły na płaszczyznę rzeczywistości? — Przypomnę, że między 5 a 12 czerwca 2013 r. Ukrainę odwiedził Prezydent Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan kardynał Kurt Koch. Ponieważ ta wizyta miała miejsce w przeddzień obchodów 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, nie stała się głównym wydarzeniem informacyjnym, jednak mam wszelkie podstawy, by nazwać ją znakomitą. Wizyta kardynała Kocha postawiła pytanie o poszukiwanie jedności między chrześcijanami w centrum uwagi społeczeństwa ukraińskiego. Tym bardziej, że w dniach wizyty bardzo wyraźnie widać było fakt rozłączenia Kościołów na Ukrainie. Podczas tej wizyty wśród innych działań odbył się okrągły stół, na który zaproszono przedstawicieli społeczeństwa, teologów, aktywnych świeckich różnych kościołów. I co my, przedstawiciele różnych gałęzi niegdyś jednego Kościoła Kijowskiego, zobaczyliśmy? Zobaczyliśmy, że kwestia jedności kościelnej jest nieodwracalna. O tym oświadczam z głębokim przekonaniem. Potrzeba jedności jest duchowym zapotrzebowaniem wierzących chrześcijan-Ukraińców. — W czym przejawia się wspomniane przez Pana duchowe zapotrzebowanie dotyczące jedności? — Kiedy mówimy o stronie prawosławnej, to widzimy, jak bardzo nasi prawosławni bracia są zmęczeni istniejącym między nimi podziałem. Widzimy, jak poważnie pragną zrobić krok wewnątrz własnego kręgu. Drugim krokiem, oczywiście, powinno być pytanie o jedność wszystkich gałęzi kijowskiego chrześcijaństwa. Dlatego Ukraiński Kościół Greckokatolicki coraz bardziej uświadamia sobie siebie jako niezbędnego partnera dla osiągnięcia jedności. Do niedawna tego nie było. I kiedy mówiono o jednym Kościele lokalnym na Ukrainie, to obowiązkowo jako o jednym Kościele lokalnym prawosławnym. Nas po prostu wyrzucano z pola widzenia. Teraz już wszyscy rozumieją, że nasz Kościół jest katalizatorem i promotorem osiągnięcia takiej jedności. Trzecim momentem, który zrozumiałem po tych spotkaniach, jest to, że nie tylko coraz głębsze jest zrozumienie społeczne, ale i władza już uświadamia sobie, że Kościół nie jest instytucją ludzką, której można narzucić jedność, za pomocą dyplomacji, jakichś porozumień czy rozkazów sztucznie stworzyć jeden Kościół. Kościół nie jest tworem ludzkim, a ciałem Chrystusowym. Dlatego z woli Bożej mogą wydarzyć się zdarzenia, które w ludzkim postrzeganiu wydadzą się dziwne i nieoczekiwane. Wspomniane słowa władyki Wasyla w pełni podzielam. Choć w postrzeganiu ludzkiego rozumu perspektywa jedności kościelnej wydaje się daleka, jednak mogą wydarzyć się zdarzenia, które wszystkich nas zadziwią. Jakie to mogą być zdarzenia, oczywiście nie wiemy, jednak stale musimy modlić się o naszą jedność. Musimy ją budować w planie duchowym. Jeśli każdy chrześcijanin w swoim osobistym, duchowym życiu stanie się choć trochę bliższy Jezusowi Chrystusowi, w którego wszyscy wierzymy, wtedy staniemy o krok bliżej do naszego bliźniego. — Powiedział Pan o odczuwalnym zmęczeniu Kościołów Prawosławnych ich rozłączeniem. Jednak widzimy też inne przykre zjawisko. Pewne osoby, w tym także działacze kościelni, dowodzą, że UKP KP jest niekanoniczny, strasząc wiernych, że wszystkie dokonane w nim obrzędy są niekanoniczne, a zatem niemiłe Bogu. Długo szukam odpowiedzi na pytanie, kto dał prawo człowiekowi sądzić, co jest miłe Bogu, a co nie. Zadaję je Panu w kontekście wypowiedzi obecnego Ojca Świętego Franciszka, który już w czasie swojego pontyfikatu oświadczał, że nie do niego, człowieka, należy stawianie jakichkolwiek furtek na drodze człowieka do Pana… — Kiedy mówimy o Kościele Chrystusowym, kiedy wyznajemy w Symbolu wiary cechy prawdziwego Kościoła, to mówimy (tutaj chcę podkreślić, że wszyscy mówimy!): „Wierzę w jeden, święty, powszechny (lub katolicki) i apostolski Kościół”. Oznacza to, że wspólnota kościelna ma nie tylko wymiar pionowy, czyli więź człowieka z Bogiem, o czym mowa w pytaniu. Ma ona także inny wymiar — wymiar powszechności. Oznacza to, że Kościół lokalny powinien mieć nie tylko wiarę w Boga, ale i więź z braćmi w wierze. Kanoniczność nie polega na byciu miłym lub niemiłym Bogu, a na współuczestnictwie z chrześcijaństwem powszechnym. Nie będę komentował, kto, wychodząc z prawosławnego rozumienia, podlega pod pojęcie niekanoniczności i jakie są tego kryteria. To pytanie dotyczy teologów i hierarchów prawosławnych.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
