Strona · s. 7strona oryginału ↗
na wniosek wierzących chrześcijan-Ukraińców»
Слово Просвіти, №45 за 2013 рік
Faktem jest, że UKP KP nie posiada uznania ze strony innych prawosławnych Kościołów lokalnych. Jednak faktem jest również to, że hierarchowie tego Kościoła aktywnie poszukują takiego uznania. Istnieje pewna argumentacja, w jaki sposób ten Kościół rozumie potrzebę komunii oraz wymiar powszechności ich prawosławnej wspólnoty. Ten element jest bardzo ważny. Szczerze życzę naszym prawosławnym braciom jedności ich wspólnoty, jedności z Bogiem i komunii z powszechnym prawosławiem. Bez jedności istnieje wiele przeszkód dla budowy jednego Kościoła lokalnego na Ukrainie. A w szczególności, aby dialog prawosławno-katolicki mógł aktywnie rozwijać się zarówno na Ukrainie, jak i w skali międzynarodowej. Podkreślam, że jedność ukraińskiego prawosławia jest żywotnie potrzebna wszystkim Ukraińcom, niezależnie od przynależności wyznaniowej. — Przygotowując się do naszej rozmowy, przeczytałem pracę wielkiego ukraińskiego męża stanu Wiaczesława Łypynskiego, poświęconą współdziałaniu Kościoła i państwa. Autor twierdzi w niej, że państwo nigdy nie będzie mogło stać się silnym, jeśli nie będzie w nim silnego, niezależnego Kościoła, który jest czynnikiem wymagającym od władzy moralności. Czy według Pańskich obserwacji przedstawiciele obecnej elity politycznej znają te wypowiedziane 90 lat temu słowa wielkiego ukraińskiego męża stanu? Czy obecnie pierwohierarchowie Kościołów przypominają zarówno władzy, jak i społeczeństwu, że tylko przy moralnej władzy państwo będzie silne, a co za tym idzie, społeczeństwo moralnie zdrowe, bez drapieżnej zazdrości i niszczycielskiego samopożerania? Choć wiem, że obecnie nie jest to proste. Wiosną 2007 roku zwierzchnicy chrześcijańskich Kościołów próbowali powstrzymać polityczne szaleństwo, które wówczas ogarnęło umysły głównych postaci ukraińskiej polityki. Niestety, część polityków w grubiański sposób „doradziła” pierwohierarchom, aby nie wtrącali się w „nie swoje sprawy”… — Ludzkie ciało bez duszy jest martwe. Tak samo społeczeństwo bez życia duchowego umiera. Ponieważ naród ukraiński jest chrześcijański, to bez życia chrześcijańskiego społeczeństwo będzie zamierać. W ciągu niedawnej historii politycznej widzieliśmy niemało przykładów duchowego umierania. Skutków tego stanu do dziś nie możemy przezwyciężyć. Jest wielu działaczy społecznych, którzy inaczej niż ludzie wychowani na systemie wartości Łypynskiego postrzegają rolę i miejsce Kościoła. Są tacy, którzy w ogóle nie widzą Kościoła i chcą, aby Kościół był nieobecny w dyskursie społecznym. Niestety, musimy być gotowi na to, że takie tendencje będą narastać, co jest oznaką sekularyzacji społeczeństwa. Takie procesy mają miejsce nie tylko na Ukrainie jako państwie posttotalitarnym, ale także w wielu krajach świata, które przywykliśmy nazywać demokratycznymi. Od tych procesów nie można odgrodzić się ani prawami, ani granicami, ani sojuszami politycznymi czy gospodarczymi. Stoimy na stanowisku aktywnej obecności Kościoła w społeczeństwie obywatelskim. I nie dlatego, że ktoś z hierarchów tego chce. Kościół powołany jest do bycia matką i nauczycielką. Kiedy Kościół wyraża swoje stanowisko w sprawie tych czy innych procesów politycznych, to wcale nie jest to jego ingerencją w politykę. To w żadnym wypadku nie jest próba przejęcia pod swoją kontrolę tej czy innej partii politycznej lub jakiegoś organu władzy politycznej. Przed Kościołem stoi zadanie głoszenia wiecznych prawd, na których należy budować nasz wspólny ukraiński dom. Przypomnijmy fundamentalne przesłanie metropolity Andrzeja Szeptyckiego „Jak budować Rodzinną Chatę”. Według mojego głębokiego przekonania, to przesłanie jest niezwykle aktualne dla naszego obecnego życia kościelnego oraz budownictwa społeczno-politycznego. Dziś Kościoły i inne organizacje religijne (pod organizacją mam na myśli społeczność żydowską Ukrainy, społeczność muzułmańską Ukrainy itp.) wspólnie tworzą bardzo ciekawą organizację społeczną — Wszechukraińską Radę Kościołów i Organizacji Religijnych. Według obserwacji pewnych ekspertów jest ona największą i najbardziej wpływową organizacją społeczną. I kiedy wspólnie ze współbraćmi z innych Kościołów zajmujemy jakieś stanowisko społeczno-polityczne lub oceniamy te czy inne zjawiska w naszym społeczeństwie, to występujemy jako potężny autorytet społeczno-moralny. I tego ukraińskie społeczeństwo od nas oczekuje. Czy wszyscy wsłuchują się w ten głos? Mam podstawy twierdzić, że społeczeństwo się przysłuchuje. Czy w ten głos wsłuchują się struktury władzy i polityczne? Niestety, nie bardzo i nie zawsze. Chociaż opinię WRKiOR bierze się pod uwagę. Jesteśmy świadomi tego, jaką rolę w życiu narodu powinni pełnić działacze kościelni. Miałem spotkanie z ministrem kultury Leonidem Nowochatką. Obecnie na Ukrainie Ministerstwo Kultury jest tą częścią rządu, która odpowiada za wspólnoty religijne. Przedstawiłem ministrowi podsumowanie dokonań wspólnot religijnych z ostatnich 10 lat. Dokument nosi nazwę „Wytyczne stosunków państwowo-wyznaniowych na Ukrainie”. Mówiliśmy, że komponent religijny jest bardzo ważnym elementem społeczeństwa i jego moralnym fundamentem. Aktualność i potrzeba zachowania Kościoła w tym dyskursie społecznym nabierze szczególnej ostrości i wagi po podpisaniu Umowy Stowarzyszeniowej między Ukrainą a UE. Rozumiemy, że proces sekularyzacji będzie nieustannie zalewał Ukrainę. A zatem koncepcja rozwoju stosunków kościelno-państwowych jest skrajnie potrzebna, aby moralny autorytet środowiska kościelnego dla ukraińskiego społeczeństwa został zachowany. Z jednej strony państwo powinno być świeckie, zapewniając jednakowe warunki dla życia i rozwoju wszystkich wyznań. A z drugiej — konstytucyjnym obowiązkiem państwa jest zapewnienie wszystkich praw dla pełnej wolności religijnej. Niedopuszczalna jest marginalizacja czynnika religijnego, która była obecna w czasach Związku Radzieckiego (a obecnie ona, jako „fenomen” sekularyzacji, nową falą przetacza się przez świat), ponieważ niesie za sobą zagrożenie zmniejszenia lub uciemiężenia tożsamości narodu ukraińskiego jako narodu chrześcijańskiego, narodu głęboko religijnego. — Podkreślił Pan, że obecnie Rada Kościołów i Organizacji Religijnych cieszy się w społeczeństwie wysokim autorytetem. A w tym samym czasie niewielka część wiernych bierze udział w niedzielnych liturgiach. We Lwowie podano liczbę mniejszą niż jedna trzecia wszystkich mieszkańców. Im dalej na wschód, tym ta liczba maleje. Najczęściej wymieniano liczbę 5%. A oto 27 października 2013 r. władyka Borys Gudziak podał liczbę 2%. Jak odnieść te liczby do autorytetu Kościoła, do autorytetu Rady Kościołów, o czym Pan przed chwilą powiedział? Zarówno w kazaniach, jak i w wywiadach nieustannie podkreśla Pan, że obecnie Ukraina potrzebuje nowej ewangelizacji, o czym swego czasu na Ukrainie mówił także papież Jan Paweł II. Jak można ją realizować, kiedy niewielki procent społeczeństwa chodzi do cerkwi? — Nie wiem, czy dobrze zrozumieliście władykę Borysa. Dane socjologiczne pokazują, że na Ukrainie obecność w chrześcijańskich świątyniach jest dość wysoka. Mówi się o 25%. I kiedy wymieniamy liczby, rozumiemy, że są one względne. Choć dalekie od tych, które mogłyby nas uspokoić. Jeśli chodzi o Ukraińską Cerkiew Greckokatolicką, to nawet poza Galicją obecność na liturgiach jest znacznie wyższa… — …Przepraszam, nieprecyzyjnie się wyraziłem. Liczba podana przez władykę Borysa dotyczyła miasta Kijowa z jego trzymilionową populacją… — …Kiedy odwiedzam nasze wspólnoty w miastach i miasteczkach archieparchii kijowskiej, często widzę stuprocentową obecność na nabożeństwach. Choć te wspólnoty najczęściej są niewielkie. Pytanie o nową ewangelizację nie może nas nie niepokoić. Obecnie stoimy przed pytaniem o poszukiwanie środków, jak otworzyć człowieka na żywą obecność Jezusa Chrystusa pośród nas. W szczególności w kontekście Boskiej Liturgii. To delikatne pytanie. Zmiany kulturowe, które obecnie zachodzą we współczesnym człowieku, wpływają nie tylko na jego postrzeganie świata, ale także na model relacji z innymi ludźmi. Kiedyś, aby się spotkać, ludzie zbierali się razem. Obecnie do spotkania wystarczy włączyć komputer. Sieci społecznościowe zastępują życie społeczne jako takie. To fenomen naszych czasów. Rozumiemy: aby uczynić dostępnym udział ludzi w nabożeństwach, trzeba wychodzić im naprzeciw. Nie możemy uspokajać się oczekiwaniem, że do nas przyjdą. Musimy wychodzić naprzeciw współczesnemu człowiekowi. Na różne sposoby. Począwszy od tego, że za pomocą mediów będziemy przemawiać do ludzi. Nasz Kościół obecnie wyraźnie deklaruje, że media są niezbędnym narzędziem do głoszenia Ewangelii Chrystusowej. To i radio, i telewizja, i wywiad prasowy. I to, że za Państwa pośrednictwem rozmawiam ze wspólnotą czytelników „Słowa Proświty”, jest również elementem potrzebnej Ukrainie nowej ewangelizacji. W planie organizacji dostępu ludzi do Kościoła ważną kwestią jest budowa świątyń. Obecnie w Kijowie zarejestrowana jest 21 wspólnota UCGK. Jednak jest tylko 4 miejsca na nabożeństwa — Sobór Patriarszy, cerkiew św. Bazylego Wielkiego w rejonie placu Lwowskiego oraz dwie kapliczki — na Askoldowej Mogile i kapliczka (dawna dzwonnica zburzonej cerkwi) św. Mikołaja Dobrego na Podolu. Bardzo wielu ludzi nie ma fizycznej możliwości uczestniczenia w nabożeństwach, nie jest im łatwo pokonać odległość. Dlatego musimy jakoś się do nich zbliżyć. Jeśli chodzi o Kijów, to tutaj jest wiele pytań. Z pełną odpowiedzialnością staramy się zrozumieć, czego potrzebuje współczesny człowiek, jak będziemy mogli do niego dotrzeć, jak najefektywniej sprawować naszą posługę, nasze głoszenie w nowych okolicznościach, w których obecnie żyjemy. — Z historii wiemy, że założona 145 lat temu „Proświta” i Kościół były ściśle powiązane. Często księża stawali się założycielami i działaczami „Proświty”, zakładali też szkoły. Na myśl przychodzi ksiądz Iwan Wanio — założyciel słynnego ukraińskiego gimnazjum w Rohatyniu. Czy wystarczająco efektywna jest obecnie współpraca Kościoła i „Proświty”? I jaką widzi Pan taką współpracę w najbliższych latach? — Jeśli mówić o drugiej połowie XIX wieku, pierwszej połowie XX wieku, to „Proświty” były tym krokiem poza mury budowli kościelnej, o których powiedziałem, dotykając nowych form posługi Kościoła. Dobrze znamy realia galicyjskiej wsi lat 20.—30., gdzie były dwa centra społeczne — cerkwie i czytelnie „Proświty”. To był ten krok do ludzi, który wtedy, w warunkach panowania obcego państwa, starał się zrobić Kościół. W szczególności wspierając, a niekiedy tworząc i kierując ogniskami „Proświty”. Obecnie z wielką przyjemnością obserwuję, jak „Proświta” odradza się w warunkach niepodległego państwa ukraińskiego. Miałem okazję spotykać się z działaczami „Proświty” w naszej diasporze, w szczególności w Argentynie. Dobrze rozumiem, jak ważną rolę pełni oświecenie, które jest głównym celem ukraińskiej tożsamości, której odrodzenie i zachowanie jest głównym zadaniem współczesnej „Proświty”. Razem z tym chciałbym przypomnieć, aby „Proświta” realizowała swój cel, urzeczywistniając ideę, która przewija się w Pańskich pytaniach, trzeba przypomnieć jedno z błogosławieństw, które wygłasza arcybiskup podczas nabożeństwa arcybiskupiego: „Chryste, światłości prawdy, która oświeca i uświęca każdego człowieka przychodzącego na świat”. Zatem Chrystus jest światłością, On oświeca. Jeśli „Proświta” chce naprawdę oświecać naród, to musi być partnerem Kościoła. Spotykałem się z działaczami „Proświty” na Iwano-Frankowszczyźnie. Przypominam sobie takie spotkanie z rezydencji metropolity Włodzimierza. Taka współpraca jest konieczna. Chociaż jej formy mogą być różne w różnych częściach Ukrainy, różne w różnych krajach zamieszkania Ukraińców. Zachęcamy, aby współpraca między „Proświtą” a naszymi organizacjami kościelnymi odbywała się przede wszystkim na poziomie lokalnym, aby działacze „Proświty” czuli się integralną częścią lokalnego Kościoła, tej eparchii, w której działają, tej parafii, do której należą. I taka sieć może stać się fundamentem dla rozbudowy szerszej współpracy. — Minęło już ponad pół roku, odkąd kardynała Jorge Mario Bergoglio wybrano papieżem. W tym krótkim czasie wywołał wielką sympatię na świecie (nie tylko wśród wiernych obrządku rzymskokatolickiego). Znał Pan kardynała jeszcze przed jego wyborem na papieża. Czy w działaniach obecnego papieża jest coś takiego, co stało się dla Pana zaskoczeniem? — Kiedy tylko nastąpiło ogłoszenie nowo wybranego Ojca Świętego, przypominam sobie konferencję prasową dla ukraińskich mediów, które były obecne w Rzymie. Powiedziałem wtedy: czeka nas wiele niespodzianek. I pierwsze miesiące pontyfikatu obecnego Ojca Świętego potwierdzają moją intuicję. Było wiele niespodzianek. Nie tylko co do stylu nowego papieża. To styl bardzo bezpośredni, styl duszpasterza bliskiego ludziom. Może zaskoczyć tym, że jadąc przez Rzym, zatrzymuje się, aby wstąpić do kawiarni na filiżankę kawy. Kupił karty SIM dla poszkodowanych w tragedii pod Lampedusą. Obecny Ojciec Święty zadzwonił do pewnej kobiety, która miała zamiar dokonać aborcji, i odwiódł ją od tego grzesznego zamiaru. Powiedział jej: „Ja będę chrzcił twoje dziecko”. Zraziło to, z jaką determinacją zabrał się za reformowanie struktur kościelnych, w szczególności Kurii Watykańskiej. Dwa tygodnie temu jako członek Zwyczajnej Rady Synodu Biskupów brałem udział w kolejnym posiedzeniu tej Rady. Papież przyszedł do nas, prawie cały dzień był z nami i ogłosił zwołanie na 2014 rok nadzwyczajnego Synodu Biskupów na temat chrześcijańskiej rodziny. To dla wszystkich było zaskoczeniem, bo to nadzwyczajna sesja Synodu, która nadaje nowy ton Kościołowi. A w szczególności ode mnie osobiście ta decyzja wymaga bardzo intensywnej pracy. — Czy według Pana obecni władcy usłyszą głos papieża Franciszka, że konsumpcyjny model świata prowadzi do samozniszczenia cywilizacji? Obecnie należą do niego tak znaczące stwierdzenia: „Stop kulturze marnotrawstwa i odpadów, tak — kulturze solidarności!”, lub wyrzut zarówno wobec władców świata, jak i narodów, że jednym z największych grzechów współczesności jest grzech obojętności… — Mam nadzieję, że władcy usłyszą Ojca Świętego. Ten, kto poważnie myśli o przyszłości, powinien budować kulturę życia. A właśnie z ust następców apostoła Piotra płyną słowa życia. Ten, kto chce mieć przyszłość, powinien wsłuchiwać się w słowa Ojca Świętego. — O ile zrozumiałem, wysłane przez Pana zaproszenie do Ojca Świętego papieża Franciszka do odwiedzenia Ukrainy zostało przyjęte. Teraz, jak pokazuje doświadczenie wizyty na Ukrainie papieża Jana Pawła II, pozostaje „drobnostka”: podjąć decyzję na szczeblu władzy państwowej i uruchomić ją kanałami dyplomatycznymi. Czy coś w tym kierunku zostało już zrobione? Kiedy według Pana Ukraina znów przeżyje niepowtarzalne dni spotkania z papieżem na swojej ziemi? — Póki co informacji o tym nie mamy… — Dziękuję Panu za bardzo gruntowne odpowiedzi. — Dziękuję i Państwu. Niech Pan błogosławi wszystkich Państwa czytelników, którzy będą czytać naszą rozmowę. I niech stanie się ona jeszcze jednym środkiem tak potrzebnej nam wszystkim ewangelizacji.
Z głową UKGK rozmawiał Myrosław ŁEWICKYJ, dziennikarz, członek NSPU. 1 Ramy czasowe rozmowy nie pozwalają szczegółowo o tym mówić. — Red. 2 Nie tylko w symbolicznym, ale i w dosłownym znaczeniu tego słowa. 3 Ich przyjazd pokazał, że z powodu braku szerokiej informacji my, ogół społeczeństwa, mamy uproszczone wyobrażenie o Kościołach w krajach europejskich, które bezkonfliktowo i pokojowo współistnieją, co powinno stać się wielką lekcją dla Ukrainy. 4 Szwajcarski kardynał K. Koch jest również współprzewodniczącym mieszanej Międzynarodowej komisji ds. dialogu teologicznego między Kościołem Katolickim a Cerkwiami Prawosławnymi. 5 Jak swego czasu zadziwił świat, w istocie, pokojowy rozpad najbardziej uzbrojonego państwa świata — ZSRR. 6 Słowniki filozoficzne i encyklopedie podają, że słowo katolicki pochodzi od greckiego słowa catholikos (gr. Καθολικος), co oznacza „soborowy”, „powszechny”, „wszechświatowy”. 7 Choć często ktoś świadomie, a ktoś nieświadomie, z powodu niekanoniczności zajmuje się zamianą pojęć, co u wielu osób rodzi strach przed „niekanonicznością”. I jest to jaskrawy przykład wspomnianego przez Błogosławionego wykorzystania Kościoła jako instrumentu dla tych lub innych geopolitycznych rozważań państw sąsiednich. 8 Sekularyzacja. We współczesnym rozumieniu słowa uwolnienie od wpływu Kościoła w działalności społecznej i umysłowej, w twórczości artystycznej. W planie historycznym to przekształcenie własności kościelnej i klasztornej w państwową. Procesy te były charakterystyczne nie tylko dla reżimu radzieckiego, ale i carskiego. 9 Fundamentalna praca metropolity Szeptyckiego, o objętości 30 stron, napisana w grudniu 1941 roku.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
