Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Люті укри» — wojenny front kulturalny

Слово Просвіти, №45 за 2017 рік

Powodem wywiadu z przywódcą «Lutych ukrów» Serhijem Archypczukiem była jego niedawna podróż na wschód Ukrainy, do miast frontowych: Awdijiwki, Toreck, Bachmutu, Myroniwki, Słowiańska, Bilbasziwki, Swiatohorska. «Люті укри» to zazwyczaj jaskrawo utalentowani śpiewacy i muzycy, naukowcy, poeci, działacze teatralni z całego kraju, zjednoczeni pragnieniem niesienia pociechy żołnierzom i udzielania odpowiedzi na palące pytania ukraińskich cywilów w miastach i wsiach frontowych na wschodzie, i nie tylko tam. Ta podróż jest dla Archypczuka jedną z setki w ciągu ostatnich ponad trzech lat moskiewskiej wojny hybrydowej. Zatem wrażeń do porównań, refleksji i analizy jest dostatecznie dużo. — Przede wszystkim zapytam: skąd taka nazwa — „Wściekli Ukraińcy” — dla tego miłego towarzystwa, które podróżuje z Panią w twórczych ekspedycjach na wschód? To taka prowokacja? — Można tak powiedzieć. Bo jak inaczej dotknąć do żywego, wstrząsnąć emocjonalnie i wywołać szczerą reakcję sali, w której czasem siedzą ludzie, niegotowi trzeźwo analizować rzeczywistość wokół siebie, a zamknięci w przekonaniu, że za kłopoty winien ktoś inny, a ich własnej winy nie ma. Nazwa „Wściekli Ukraińcy” zaskakuje publiczność, za to po występach ludzie się otwierają, podchodzą, rozmawiają. To nasz sposób aktywnie reagować na potrzeby chwili. Przede wszystkim jest to projekt duchowy, artystyczno-kulturalny, oświatowy, a jego celem jest sprawić, by widzowie zobaczyli i poczuli coś innego, głębszego. Sztuka dziś musi uderzać — jak kiedyś powiedział Ołeś Donij, ukraińska sztuka będzie albo ekstrawagancka, żywa, albo… martwa. — Ale przecież nie tak dawno używa Pani tej nazwy dla swoich desantów? — Odbyły się już cztery akcje właśnie „Wściekłych Ukraińców”. Ale przecież jeździmy od sierpnia 2014 roku. Nazywaliśmy się „Art-desantem”, „Święty Mikołaj — żołnierzom”, „Artyści na linii ognia”, były wydarzenia bożonarodzeniowe, wielkanocne, szewczenkowskie dla żołnierzy. Jeździli wtedy Lesia Horowa, Switłana Myrwoda, Serhij Szmatok, Oleg Hetmaniec, Rimma Zjubina, Switłana Nikanorowa, Artem Polieżaka, Wiktor Widomenko, Oksana Jarowa, Jurij Kruhlikow, Dmytro Łazutkin, Irena Karpa, Olena Maksymenko, Olena Olir, Leonid Riepeta, Myrosława Czajka, Oleg Pachołok, Oleg Bilyk, Serhij Kowalenko, Roman Kowal, Wasyl Łiutyj, Ołeksandr Szuhaj, Jurij Wasylkiwski, Inessa Michno, Wasyl Karpusz, Olha Hwiazdowska, Uliana Ołhyna, Liucyna Chworost, Serhij i Olena Hromowie, Kateryna Skrypka, Olha Banytiuk, Mykoła Biłszewycz, Nastia Kołodiuk, Wołodymyr Semystiaha, Dmytro Mamczur, Serhij Pantiuk, Serhij Daciuk... Nasza pierwsza podróż z hasłem „Granice nasze wskaże pieśń” zbiegła się wtedy z Dniem Niepodległości i z Iłowajskiem. Planowaliśmy wtedy wiele koncertów dla wojskowych głębiej na wschodzie — ale właśnie po naszym występie w Zaporoskiem, w ośrodku szkoleniowym wojskowych „Bliźnięta”, rozpoczął się atak wojsk rosyjskich pod Iłowajskiem. Później, ponieważ nasze pierwsze wyjazdy koordynowano z Ministerstwem Obrony Ukrainy, trudno było uzyskać zgodę na wpuszczenie nas dalej, do jednostek bliżej frontu, czasem w ogóle nie mogliśmy wyjechać, bo z ministerstwa przesuwano terminy wyjazdu… — Czyli początkowo zamierzaliście pracować właśnie dla jednostek wojskowych, dla batalionów ochotniczych? — To było pierwotnym impulsem — w 2014 roku wszyscy myśleli przede wszystkim o chłopakach na froncie, o tym, co tam się działo. Później byliśmy w wielu frontowych miastach i wsiach — w Kurachowem, Nowohrudiwce, Marjince, Trochizbence, Siewierskodoniecku, Krymskiem i wielu innych. Bardzo różni artyści pragnęli dotrzeć do wojskowych. Przez trzy lata bywali tam znani Inessa Brattuszczyk i Orest Choma, Anatolij Matwijczuk, Nadija Szestak, plejada banduryst·iw, zokrema j Wołodymyr Horbatiuk, przesiedleniec z Horliwki Ihor Roman, śpiewak i kompozytor Ołeksij Byk, trio „Honta”, zespoły rockowe „Telery”, „Druhe soniece”, „Transformer”, „Awtohraf”, „Zhnywa”, Kameralna Orkiestra Wołyńskiej Filharmonii... Pomagali Raisa Charytonowa-Tałałaj, Zofija Majdanska, Jewhen Dudar. A z czasem okazało się, że nasza praca jest potrzebna także cywilom, którzy mieszkają w tym regionie. I to, że wśród nas byli aktorzy i znani artyści ludowi, a także historycy, kulturoznawcy, dziennikarze, poeci — było bardzo pomocne w kontakcie z publicznością. Dało to widzom przekrój ukraińskiego społeczeństwa, kulturowy przekrój, sprzyjało szczerości i otwartości. — Ale czy Pan ze swoją grupą bywał nie tylko na Donbasie? Czasem podróżujecie po całej Ukrainie? — Tak, bo potem stało się jasne, że problem skoncentrowany na Donbasie jest aktualny także na kijowskim Peczerśku — brak znajomości ukraińskiej kultury, historii, oderwanie od ojczystego języka, brak punktów styku z praojcowskimi korzeniami. Zarówno w zakarpackim Berehowie, jak i w pobliżu rosyjskiej granicy w Sumach i Charkowie, a także na południu — w obwodzie odeskim, mikołajowskim, chersońskim, w Zaporożu — brakuje ukraińskiej sztuki, pieśni, wszystkiego tego, co jest ważne dla człowieka przy wyborze języka komunikacji, ideologii, poczucia patriotyzmu. Tak, zarówno na Donbasie, jak i w centrum Kijowa znajdą się ludzie, którzy czekają na Putina, ale większość dokonuje świadomego wyboru na rzecz Ukrainy — lecz do tego potrzeba im choćby trochę ukraińskiej energii, muzyki, żartów, szczerej, otwartej dyskusji o wartościach… — A które regiony najbardziej potrzebują naszego wsparcia kulturalnego? — Od dawna przestałem dzielić na „oni” i „my”. Czy ktoś wie, kiedy w osiedlu Semypołky, 70 km od Kijowa, ostatnio byli profesjonalni artyści, teatry? Przez 26 lat — ani razu. Co dopiero mówić o bardziej odległych regionach… A zorganizować — nie jest trudno, w osiedlu Orżycy na Połtawszczyźnie zrobiono z Lesią Horową festiwal szopek. Znalazł się jeden urzędnik państwowy, Wołodymyr Iwanow, który chciał — i zebrało się 26 zespołów kolędniczych. Od dawna proponuję organizować „Czerwoną rutę” co roku w innym miasteczku. Dla tego miasta byłoby to ogromne wydarzenie, a dla gości — możliwość zobaczenia nowego regionu. Bo obecnie, jeśli już przyjeżdżają artyści, to tylko pop, na który wydaje się pieniądze w ramach reklamy polityków lub biznesmenów. A ludzie chcą przyłączyć się do wysokiej sztuki. A kto w wsiach obwodu charkowskiego i mikołajowskiego słyszał i widział na żywo zespół „Dumka”, trio „Honta”, Ninę Matwijenko, zespół Wirskiego? — A czy ludzie naprawdę tego pragną? (Serhij Archypczuk ogląda się, wskazuje ręką na mężczyznę, który przyjaźnie i uważnie obserwował

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn