Strona · s. 11strona oryginału ↗
Powstańcza rodzina
Слово Просвіти, №45 за 2017 рік
Mychajło SOPIWNYK
Moim bliskim dedykuję w roku 75-lecia UPA.
Opowiem o rodzinie mojego ojczyma-ojca Mychajła Mykołajowycza Fedorczuka oraz o jej wkładzie w narodowowyzwoleńcze zmagania o niepodległą Ukrainę.
Z rodziny ojczyma Mychajła wywodziła się kohorta bojowników o wolność Ukrainy: Strzelców Siczowych, członków OUN-UPA, prośwician, działaczy Ruchu.
Mychajło Mykołajowycz ożenił się z moją matką Marią w 1946 r., będąc już nie młodym (56 lat) mężczyzną, pozostawszy bez swojej poprzedniej rodziny. Żona Todoska zmarła, synowie Wasyl i Myron zginęli, córkę Tetianę i zięcia Iwana skazano za udział w OUN-UPA.
Urodził się ojczym Mychajło
w 1890 roku we wsi Błyszczanka w powiecie zaleszczyckim w narodowo-patriotycznej rodzinie Mykoły i Kałyny Fedorczuków. Ojciec Mykoła był koszowym atamanem Siczy w naszej wsi, wraz z żoną Kałyną z rodziny Czernyków byli założycielami towarzystwa „Proświta”. Oprócz niego były jeszcze siostry Kałyna, Tetiana oraz brat Taras (1902 r.), który w składzie sotni USS Witowskiego, porzuciwszy naukę w gimnazjum w Kicmaniu, 1 listopada 1918 roku we Lwowie walczył o ZURL. Unieszkodliwiając gniazdo karabinów maszynowych Polaków podczas szturmu dworca kolejowego, został ranny w pierś. Po szpitalu powrócił do rodzinnej wsi, podleczywszy się, wziął od ojca konia i udał się do hajdamaków S. Petlury za Zbrucz. Bronił Ukrainy w „czworokącie śmierci”. Emigrował w 1920 roku z oddziałami wojskowymi USS przez Rumunię do Czech. Tam kontynuował naukę na Uniwersytecie Praskim, a po ukończeniu pracował jako inżynier w jednej z fabryk wojskowych w Pradze. Pewnego dnia w czasach niemieckiej okupacji, będąc starszym zmiany w warsztacie, wstawił się za ukraińskimi dziewczętami, które tam pracowały, a nad którymi znęcał się esesman. Ten wystrzelił i zranił Tarasa, którego po tym zdarzeniu wysłano do obozu koncentracyjnego. O tym wydarzeniu opowiadała ojczymowi Mychajłowi więźniarka, jedna ze świadków tego czynu Tarasa Fedorczuka.
Po wyzwoleniu Czechosłowacji Taras powrócił z obozu koncentracyjnego do swojej fabryki. W 1948 r., kiedy Czesi powstali przeciwko komunistycznemu reżimowi, Taras znalazł się na barykadach Pragi, gdzie zginął. Tak zakończył swoje życie w walce Ukrainiec-patriota Taras Fedorczuk. Wieczna mu pamięć. Bohaterowie nie umierają!
Mychajło Fedorczuk wcześnie został sierotą, tracąc mamę, a ojciec ożenił się po raz drugi, przeprowadził się do wsi Dobrowlany, która znajduje się obok miasta Zaleszczyki. Tam wybrano go koszowym atamanem wiejskiej „Siczy”. Z żoną Kałyną spłodzili synów Myrona i Wasyla, w przyszłości strzelca UPA, który do 1956 roku przebywał w podziemiu. Wyszedł z podziemia po amnestii ogłoszonej przez Nikitę Chruszczowa. Długie przebywanie w kryjówkach dało o sobie znać. Zachorował na otwartą formę gruźlicy, zmarł jeszcze młodo.
* * * Zdolnego do nauki Mychajła
towarzystwo „Proświta” w 1912 roku wysłało na naukę do Czech. Na naukę ojczym zarabiał własną pracą. Pracował u gospodarza, a na weekendy jeździł do Pragi na rolnicze kursy agronomiczne przy Uniwersytecie Praskim. Tam w 1914 roku zastała go I wojna światowa. Jego zmobilizowali do armii austriackiej i wysłali na front włoski jako kaprala. Po rozpadzie Austro-Węgier powrócił z wojny do domu i ożenił się.
Z pierwszego małżeństwa z Todoską z rodziny Bazyków miał dwóch synów Wasyla (1915 r.), Myrona (1920 r.) oraz córkę Tetianę (1925 r.). Dzięki swojej umiejętności gospodarowania dorobił się 10 morgów pola (0,7 ha). Wprowadzał nowe technologie gospodarcze, przyswojone podczas nauki w Czechach, za co we wsi przezywano go Czechem.
W latach 20. i 30. prowadził kursy gospodarcze, będąc kierownikiem „Ridnej Szkoły” przy „Proświcie”. Zyskał wielki szacunek wśród wiejskich gospodarzy.
Dzieci ojczyma Mychajła dorastały w świadomej patriotycznej ukraińskiej rodzinie. Wychowywano je w miłości do rodziców i rodziny, do rodzinnego kraju, co udowodniły swoimi czynami i działaniami. Wszyscy byli aktywnymi członkami „Proświty”, syn Myron śpiewał w chórze „Proświty”.
Tuż przed II wojną światową dzieci ojczyma Mychajła zostały członkami podziemnej organizacji OUN. Z przyjściem „pierwszych sowietów” (tak w Galicji nazywano władzę radziecką) „Proświtę” zniszczono, a jej kierowników: Kyryła Stadnyka – przewodniczącego towarzystwa, Pyłypa Hoszowskiego – kierownika kółka dramatycznego, nauczyciela z zawodu, Mychajła Płoszanskiego – kierownika chóru, Mykołę Hoszowskiego – kierownika towarzystwa sportowego „Sokił” przy „Proświcie”, represjonowano na początku 1940 roku i zgładzono w bolszewickich katowniach.
Gorzki los spotkał dzieci ojczyma Mychajła – starszy Wasyl w niewyjaśnionych okolicznościach zginął w 1939 roku obok kolumny czołgów czerwonych, która zatrzymała się w naszej wsi. Przymusowo postawiono go do pilnowania tej kolumny (z kijem w rękach), a sami pili wódkę po domach.
Myron był strzelcem w Kuszczowej samoobronie wsi i w 1943 roku stanica naszej wsi skierowała go na Wołyń do UPA. Żołnierze zbierali się na chutorze Mykołajiwka cztery kilometry od naszej wsi. Miejsce zbiórki wyśledzili polscy folksdojcze, powiadomili o tym Niemców. Niemcy otoczyli chutor i nawiązali walkę. Był to pierwszy chrzest bojowy dla 9 strzelców samoobrony. W walce zginęło czterech żołnierzy UPA i jeden Niemiec. Oto jak o tej walce napisała gazeta rejonowa „Kołos” na 50-lecie OUN-UPA.
„Na chutorze Mykołajiwka odbyło się poświęcenie krzyża żołnierzom Ukraińskiej Powstańczej Armii, którzy zginęli z rąk niemieckich katów. Na poświęcenie przybyli goście z okolicznych wsi rejonu. Procesja z chorągwiami kościelnymi w towarzystwie księdza Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Zynowija Paszczynka wyruszyła ze świątyni do ustawionego krzyża.
Odbywa się jego poświęcenie i odprawiana jest panichida za żołnierzy UPA Petra Wasylowycza Martyniuka, Josafata Iwanowycza Krychtiaka, Mychajła Ławrentijowycza Krychtiaka – mieszkańców wsi Wyniatynci oraz jednego nieznanego, którzy zginęli 18 listopada 1943 roku.
Wieśniacy i goście złożyli przy krzyżu bukiety żywych kwiatów, nisko pokłonili się bohaterom, bliskim żołnierzy, którzy tutaj zginęli, serdecznie podziękowali mieszkańcom wsi Łysycznyky i wszystkim obecnym, czyimi rękami postawiony został ten krzyż. W pamięci bliskich i wszystkich obecnych, którzy byli na poświęceniu, pozostaną imiona tych, którzy ponad wszystko kochali swoją matkę-Ukrainę i oddali za nią swoje młode życie”.
Z opowieści siostry Tetiany:
„Myronowi udało się przebić przez okrążenie, dotrzeć do lasu w uroczysku Jarmiwka, które znajduje się niedaleko chutoru, i lasami, które otaczają naszą wieś, dojść do Kolonii (tak nazwano jeden z odgałęzień wsi, które przylega do Monastyrskiego lasu, gdzie mieszkali polscy koloniści) i powrócić do domu. Był aktywnym zalegalizowanym uczestnikiem powstańczych wydarzeń na rodzimym terenie do przyjścia „drugich sowietów” w 1944 roku.
Wojska czerwonej armii weszły do naszej wsi w kwietniu 1944 roku. Walk na terenach naszych wsi, które znajdują się na prawym brzegu rzeki Seret, już nie było. Niemcy pospiesznie wycofywali się w kierunku Tarnopola. W naszej wsi zatrzymali się tylko na dobę. Z opowieści mamy Marii wiem, że do nas na podwórko weszło, gdzieś po obiedzie, z dziesięciu Niemców. Przed tym spadł śnieg do kolan, choć był koniec kwietnia. Niemcy byli wycieńczeni, mokrzy i, zastrzeliwszy kilka kur, zaczęli nosić siano ze strychu stodoły do dużego pokoju w domu. Przespawszy się, wczesnym rankiem wyszli z domu i poszli w kierunku wsi Uhrynkiwci, Torske, przez którą przechodzi linia kolejowa Czerniowce-Tarnopol”.
25 maja 1944 roku Sowieci przeprowadzili totalną mobilizację wszystkich mężczyzn we wsi w wieku od 17 do 50 lat na wojnę. Z naszej wsi Błyszczanka zmobilizowano na front 148 mężczyzn, z nich zginęło 127, w tym Rodzina Mychajła Fedorczuka. Rok 1955 47 zaginęło bez wieści. Zabrali na wojnę także mojego ojca Pańka, który zginął 21 stycznia 1945 roku na Łotwie i jest pochowany w mogile zbiorowej we wsi Dżukste pod Rygą. Zabrali na wojnę z naszego domu wuja Mykołę Tkaczyka, który zaginął bez wieści. Zabrali na wojnę także Myrona Fedorczuka. Początkowo naszych zmobilizowanych wysłali do dalekiego Ałmaty na „szkolenie”. Była to przemyślana przez bolszewików akcja. Aby nie uciekli do lasu do partyzantów, a także by mieć możliwość odsiać niepewnych. Wszystkich podejrzanych odstrzeliwano w dalszych walkach. Taki los spotkał także Myrona Fedorczuka. Udowodnić, że był w UPA nie mogli, więc został zastrzelony przez SMIERSZ w jednej z walk w krajach bałtyckich. O jego śmierci opowiedział nasz współmieszkaniec Mychajło Stasiuk, który razem z Myronem był w jednej kompanii. Powiedział ojczymowi, że Myrona zabili od tyłu: „Kiedy upadł twarzą do ziemi, a ja biegłem za nim, zobaczyłem plamę krwi na plecach między łopatkami. Zatrzymać się nie mogłem, czy nawet obejrzeć, bo taki sam los spotkałby i mnie”. M. Stasiuk prosił, żeby ojczym Mychajło nikomu o tym nie mówił. Na Myrona przyszło zawiadomienie o śmierci, że zaginął bez wieści. 47 takich gorzkich zawiadomień o naszych współmieszkańcach przyszło do wsi. * * * Niemilosierny był los także córki ojczyma Tetiany i jej męża Iwana. Tetiana wyszła za mąż w 1940 roku za aktywnego proświcianina, członka towarzystwa „Sokił”, kierownika ćwiczeń sportowych w „Łuhu” Iwana Mychajłowycza Rybcunyka (ur. 1913 r.). Pod koniec grudnia 1941 roku urodziła im się córeczka Hannusia. Iwan był jednym z pierwszych członków OUN w naszej wsi. W 1937 roku do Błyszczanki przyszedł z sąsiedniej wsi Bilcze Złote członek OUN Petro Perun i zapisał do organizacji swoich przyjaciół Iwana Hyryna, Mychajła Płoszczańskiego i Tomka Bohaczewskiego. Po roku każdy z nich dobrał sobie jeszcze po dwóch chłopaków. Byli to Iwan Rybcunyk, Wasyl Fedorczuk (syn ojczyma), Tomko Łazaruk, Wołodymyr Janicki (mąż mojej siostry Oli Sopiwnyk z Zaleszczyk), Ołeksa Łypka, Anton Josypowycz. W ten sposób zostały stworzone trójki, które były ściśle zakonspirowane, a członkowie trójek, poza swoją, nie wiedzieli o innych. Później członkami OUN zostali: Myron Fedorczuk, Tetiana Rybcunyk (Fedorczuk), bracia Wasyl i Mychajło Naturkaczi, Antonina Ho- Od lewej do prawej: Leon Druzyk, Myron Fedorczuk,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
