Strona · s. 14strona oryginału ↗
„Pracuję, dopóki mocno trzymam w rękach dłuto” Z okazji 65. rocznicy urodzin artysty
Слово Просвіти, №45 за 2017 рік
Niedawno w Miejskiej Galerii Sztuki Dniprzańskiego...
Niedawno w Miejskiej Galerii Sztuki Desnianskiego rejonu Kijowa otwarto wystawę rzeźby i malarstwa „Kwitnę, płonę, płomienieję” znanego rzeźbiarza i poety Mychajły Horłowego z okazji jego 65. rocznicy urodzin. Mychajło Horłowy urodził się 19 października 1952 r. we wsi Szczerbanówka na Kijowszczyźnie. Rzeźbiarz, poeta, działacz społeczny. Autor wielu pomników w brązie i granicie. Autor książek poetyckich: „Jestem skitem z trypilskich głębin”, „Dzieci Dażboga”, „Droga na Ukrainę”, „Poezja w kamieniu”, albumu artystycznego „Rzeźba” oraz szkiców z historii wsi Szczerbanówka. Laureat Grand Prix „Rzeźba z lodu”, Kijów, laureat nagrody Hnypiw na Obuchowszczyźnie za propagowanie sztuki monumentalnej w rejonie. Odznaczony międzynarodowymi dyplomami i medalami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» „Budowniczy Ukrainy” oraz Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej z okazji 200. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. Dyplomant trzynastu międzynarodowych sympozjów „Rzeźba w kamieniu”. Uczestnik licznych ogólnoukraińskich wystaw na Ukrainie i za granicą. Jego prace znajdują się w muzeach Ukrainy, USA, Kanady, Libanu, Syrii, Armenii, Francji, Hiszpanii, Austrii, Maroka, Finlandii, Niemiec, Australii. Członek Narodowych Związków Pisarzy i Artystów Ukrainy. Rozmowę z Mychajłem HORŁOWYM prowadzi poetka Tetiana LEMESZKO.
— Michajle, urodziłeś się w sławnym kraju trypolskim. W twojej wielostronnej twórczości połączyły się buntownicza natura atamana Zielonego (Danyły Terpyły) i twórcza dusza twojego wuja — pisarza Hrihorija Kosynki (Striltsia). W czasach sowieckich te nazwiska znajdowały się na liście „wrogów ludu”. Czy wspominano je w twojej rodzinie?
— Babcia Odarka opowiadała, że jej mąż, a mój dziadek Petro Striletś i Danyło Terpyło przyjaźnili się od dzieciństwa. Razem uczyli się w trypolskiej szkole cerkiewno-parafialnej, obaj brali udział w I wojnie światowej. Potem dziadek był setnikiem Dniprowskiej dywizji Zielonego, odpowiedzialnym za zaopatrzenie wojska w żywność. Ataman często odwiedzał dziadka Petra, gdzie przy rodzinnym stole omawiano działania wojenne. Władza sowiecka nie wybaczyła tego dziadkowi — zamordowali go w rodzinnej Szczerbanówce komisarze i domorośli aktywiści. W dziadkowej chacie urodziłem się i ja, przy tym stole się uczyłem, zachowuję go do dziś... O swoim wuju Hrihoriju Kosynce, który był trzeciorzędnym bratem mojej matki Marii Striletś, dowiedziałem się również od babci Odarki, gdy chodziłem do trzeciej klasy. Mówiła, że mieliśmy krewnego, który pisał książki, ale zabiła go „bandycka władza”. Zawsze tak się wyrażała i nikogo się nie bała. „Mądry był siostrzeniec i nazwisko sobie wziął — Kosynka. To kwiat, który rośnie na wilgotnych miejscach — na brzegach, w bagnie, na łąkach”, — opowiedziała babcia i zaprowadziła mnie nad brzeg, pokazała buraczkowe kwiatki-kosynki, które obsypywały wierzchołek łodygi jak „choinka” w górę. Byłem oczarowany: „Czyżby w Szczerbanówce żył taki człowiek, i to jeszcze nasz krewny!” Chodziłem po wsi i pytałem, u kogo można zobaczyć książki Hrihorija Kosynki. Ale ani u Jakowa, ani u Jefrosynii Striltsiw — rodzeństwa pisarza, książek nie było. Palono je, bo bano się represji. W latach 1937—1938 ponad trzydziestu szczerbanowian zginęło w syberyjskich obozach. A Hrihorija Kosynkę rozstrzelano w piwnicach byłego Instytutu Szlachetnych Panien (Kijowski Pałac Październikowy), obecnie Międzynarodowe Centrum Kultury i Sztuki, w grudniu 1934 roku wraz ze znanymi ukraińskimi pisarzami i działaczami kultury, którzy kochali Ukrainę i byli jej patriotami. Hrihorij Kosynka przyjaźnił się ze znaną pisarką Olhą Kobylanśką, nazywał ją swoją nauczycielką. W jednym z listów do niej pisał: „...Jeśli tylko setna część mojego narodu czuje tak jak ja, to — nie zginiemy! Tak, nigdy nie zginiemy!”
— Przez długi czas przyjaźniłeś się z żoną Hrihorija Kosynki Tamarą Mороз-Striletś. Wykonałeś portret pisarza i tablicę pamiątkową. Jak jego los wpłynął na twoją działalność twórczą i społeczną? Jaki był początek twojej drogi twórczej?
— Pierwszymi nauczycielami byli moi rodzice. Lubili malować ludowe obrazki na kartonie, sklejce i szkle. W szczerbanowskiej szkole podstawowej, do której chodziłem, nauczycielka Kateryna Petuchowa również uczyła mnie rysować i pisać wypracowania na wolny temat. Potem, gdy usłyszałem przez radio opowieść o życiu i twórczości Hrihorija Kosynki, przeszły mnie ciarki. Po audycji poszedłem do sadu i napisałem mu dedykację. Podniósł mnie na duchu i popchnął do twórczości. Zacząłem pisać wiersze. Przez prawie 25 lat przyjaźniłem się z żoną Hrihorija Kosynki Tamarą Mороз-Striletś. Wspólnie odradzaliśmy pamięć o jego życiu i twórczości. Ona udzielała wskazówek, a ja działałem. Tak w rodzinnej Szczerbanówce ustawiono popiersie Hrihorija Kosynki (praca rzeźbiarki Halyny Kalczenko i architekta Anatolija Ihnaszczenka). Później ja również wykonałem popiersie Hrihorija Kosynki, które ustawiono przy szkole we wsi Krasne, w której on się uczył. Wykonałem także tablicę pamiątkową na posesji, gdzie urodził się pisarz. W 1989 roku zaangażowałem się w politykę i poparłem „Ludowy Ruch Ukrainy na rzecz przebudowy”. Byłem delegatem i gościem zjazdu założycielskiego Ruchu. Pisarze Iwan Drach, Dmytro Pawłyczko, Wiaczesław Briuchowecki zwrócili się do mnie, abym zorganizował grupę studentów na poparcie Ruchu w Kijowskim Instytucie Sztuk Pięknych (obecnie Narodowa Akademia Sztuki i Architektury — przyp. aut.), gdzie się uczyłem. Mnie wybrano przewodniczącym Ruchu, „Proświty” i komitetu strajkowego instytutu. Nasi studenci jako pierwsi w Związku Radzieckim poparli akademika Andrieja Sacharowa, który wystąpił przeciwko wojnie w Afganistanie. Rozgłośnia „BBC” natychmiast ogłosiła na cały świat o grupie poparcia dla Sacharowa. W Kijowskim Instytucie Sztuk Pięknych trzeba było walczyć z rusyfikatorami. Po śmierci rektora, ukraińskiego patrioty Walentyna Borysenki, poparliśmy kandydaturę Andrija Czebykina, który mówił: „Chłopcy z gorącymi głowami chcą Niepodległej Ukrainy”. Rewolucja na granicie w 1990 roku wzburzyła całą Ukrainę. Ale z instytutu zgodzili się głodować tylko ja i Ołeksandr Furman — mój najbliższy przyjaciel. Nasza grupa liczącą ponad 40 osób przerwała kordon OMON-u z Donbasu, Dniepropetrowszczyzny i Krymu, który stał w czterech rzędach. Położyliśmy się na zimnym graniCIE przed Radą Najwyższą, omonowcy nas otoczyli i nikogo więcej nie wpuścili. Po trzech dobach osiągnęliśmy swoje żądania: dymisję premiera Witalija Masola oraz tego, aby nasi chłopcy nie służyli w wojsku poza granicami Ukrainy. W 1984 roku córka Antonenki-Dawydowycza Jaryna i zięć Borys Tymoszenko poprosili mnie o wykonanie krzyża na grób pisarza, który był bliskim przyjacielem Hrihorija Kosynki. Mimo uważnego nadzoru KGB nad grobem, udało nam się z przyjacielem Wasylem przywieźć na wozie strażackim dwumetrowy dębowy rzeźbiony krzyż i go postawić. Później ten krzyż zastąpiono kamiennym. W 1989 roku zwróciła się do mnie żona dysydenta Jewhena Czerednyczenki — Wira Nieczyporiwna, z prośbą o wykonanie takich samych krzyży na grobach Wasyla Stusa, Jurija Łytwyna i Oleksy Tychoho. Ja, Ołeksandr Furman i Serhij Perechożuk wykonaliśmy te krzyże. W marcu 1990 roku je spalono... Pamiętam też 175. rocznicę urodzin T. H. Szewczenki. Przyszliśmy pod pomnik z hasłami: „Ukraiński język dzieciom na ich rodzimej ziemi” oraz z żółto-niebieskimi flagami. Czytaliśmy wiersze Stusa, Symonenki i wielu innych poetów zakazanych w tamtym czasie. KGB nas wyśledziło i po wiecu pochwyciło, wrzucono do opancerzonych autobusów. Bito okrutnie. Na moich plecach od pałek pękła koszula...
— Zatem nie przypadkiem główna tematyka twoich utworów literackich i dzieł sztuk pięknych jest narodowa. Pracujesz w różnych kierunkach i materiałach.
Michajła Horłowego (w centrum) witają koledzy
Oprócz prac twórczych z drewna, ceramiki, brązu i kamienia w Twoim dorobku jest wiele rzeźbiarskich portretów wielu znanych działaczy kultury ukraińskiej, a także prace monumentalne. Wiele z nich wykonałeś charytatywnie dla Obuchowszczyzny i rodzinnej wsi Szczerbaniwka. Skąd czerpiesz siły do tej ciężkiej, wyczerpującej pracy?
— Jeszcze w dzieciństwie, gdy zjeżdżałem z chłopakami ze stromizny, zauważyłem, że do moich pięt przylgnęło coś lepkiego i plastycznego, podobnego do plasteliny. To była szaroczarna, lepka glina. Zacząłem ją zagniatać — wychodziły z niej różne figurki, które zaczarowały mnie na całe życie. Do zajęcia się rzeźbą zainspirowały mnie także znalezione w urochysku Butiw, na dawnym polu mojego dziadka, ceramiczne trypolskie figurki zwierząt. W tym samym urochysku Wikentij Chwojka znalazł ceramiczny krzyż z kalendarzem rolniczym, naczynie w kształcie lornetki, garnki i kamienną buławę. Rodzima praojcowska ziemia dała mi impuls do tematyki narodowej — od głębi Mizina i Kamiennej Mogiły aż po współczesność. To kultura trypolska, Scytia, kozaczyzna, współczesna historia Ukrainy. Nie tak często, ale zdarza się, że pracuję nad pomnikami i portretami znanych działaczy kultury i nauki. W moim dorobku są pomniki Wikentija Chwojki we wsi Tryppillia, Iwana Wyhowskiego we wsi Hermanówka, żołnierzom-Afgańczykom w Obuchowie, ofiarom Hołodomoru w osiedlu typu miejskiego Kozin, pierwszy pomnik ofiar ludobójstwa narodu ukraińskiego we wsi Zikracze w rejonie kagarlickim, pomnik Stepana Bandery w Buczaczu na Tarnopolszczyźnie, a także wykonane, ale jeszcze nieustawione popiersia Tarasa Szewczenki, Andrija Malyszki i Petra Bolbochana. Tego lata podarowałem rodzinnej Szczerbaniwce popiersie z labradorytu, prawie pięciokrotnie większe od naturalnej wielkości, metropolity Kijowskiego i Halickiego Tymofija Szczerbackiego, na cześć którego nazwano moją wieś. Kilka lat wcześniej wykonałem pamiątkowy znak dla kozaków i starszyzny Szczerbaniwskiej sotni Dniprowskiej dywizji powstańczej atamana Zelonego... Pracuję, dopóki mam siły fizyczne i mocno trzymam w rękach dłuto, a twórczość jest niewyczerpana, jeśli kocha się swoją pracę.
— Michale, Twoje imię jest dobrze znane za granicą. Miałeś wystawę indywidualną w Kanadzie. 12 (!) razy reprezentowałeś Ukrainę w Libanie na światowych forach «Rzeźba w kamieniu»...
— Po raz pierwszy pojechałem do Libanu w 1998 roku. Ciepło przywitali mnie znany libański rzeźbiarz Alfred Basbus, uczeń francuskiego rzeźbiarza Osipa Zadkina, oraz mój kolega z roku, rzeźbiarz Pierre Karam. Z libańskiego marmuru wykonałem kozaka-bandurzystę i nazwałem rzeźbę «Pieśń z Ukrainy». To była pierwsza praca z kamienia wysokości ponad dwóch metrów, która dała wielki impuls do dalszej realizacji moich zamierzeń. Od tego czasu zapraszano mnie do Libanu na cykliczne światowe forum «Rzeźba w kamieniu»...
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
