Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №45 за 2019 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 45 (1045), 7—13 listopada 2019 Wczytując się w słowa Franki

Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Myrosław ŁEWYCKYJ Obecnie jesteśmy świadkami tego, jak stają się rzeczywistością wizje futurologiczne, które jeszcze pół wieku temu wydawały się całkowitą fantastyką. Na tej podstawie wyciągam wniosek, że i w niedalekiej przyszłości spełni się to, co obecnie wydaje się nam absolutną nierealnością. Będę tu poruszał nie kwestie wynalazków technicznych w rodzaju superpotężnego komputera wbudowanego w okulary, lecz poziom świadomości społecznej i solidarności ludności Ziemi. Według wizji futurologicznych, na które zupełnie przypadkowo natrafiłem, w stosunkowo niedalekiej przyszłości (za 150—200 lat) na świecie nie będzie już żadnych wojen. A telewizja będzie wyłącznie narzędziem zdobywania wykształcenia i poznawania piękna świata, a nie środkiem walki politycznej i ekonomicznej oraz manipulacji świadomością narodów. Prawo będzie surowo karać jej wykorzystywanie jako środka zdobywania władzy czy bogactwa. O ile jeszcze komputer wbudowany w okulary potrafię sobie wyobrazić, to wizje świata bez wojen oraz surowego karania za manipulację ludzką świadomością jeszcze niedawno wydawały mi się całkowitą iluzją. Przecież wojny, kłamstwo, niemoralność istnieją od początku istnienia człowieka. Dokończenie na str. 3 Uroczysty wieczór „Obrońmy ojczyste słowo”, poświęcony Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka, który Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło 5 listopada br. w Sali Kolumnowej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, zebrał młodzież studencką i szkolną, działaczy społecznych i polityków, artystów i pisarzy. Stał się on nie pierwszym ostrzeżeniem dla ze-ekipy, która uważa, że „wiarę, język, terytorium, jakichś historycznych liderów należy wynieść poza nawias” JĘZYK: UTRATA PAŃSTWA CZY SAMOZACHOWANIE?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Żywa woda naszego bytu

Anatolij BUTENKO, członek NSŻU Listopada na Ukrainie obchodzi się państwowe święto — Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka. Zostało ono ustanowione 9 listopada 1997 roku Dekretem Prezydenta nr 1241/97 na poparcie inicjatywy organizacji społecznych, z uwzględnieniem ważnej roli języka ukraińskiego w konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa. Tradycyjnie tego dnia składa się kwiaty pod pomnikiem Nestora Kronikarza, nagradza się najlepszych popularyzatorów ukraińskiego słowa, zachęca się wydawnictwa wydające literaturę w języku ukraińskim, organizuje się regionalne konkursy tematyczne i inne. Szacunek dla postaci Nestora Kronikarza nie jest przypadkowy. W wieku siedemnastu lat, przyjąwszy mnisi postrzyżyny w Ławrze Peczerskiej w Kijowie, on, pisarz, myśliciel, badacz, poświęcił całe życie służbie Bogu i nauce. Uważa się, że to właśnie od błogosławionego Nestora Kronikarza zaczyna się piśmienny język ukraiński. Księgopis o szerokim historycznym światopoglądzie i wielkim talencie literackim, jest autorem dwóch znanych dzieł, napisanych pod koniec XI wieku, — „Żywot Borysa i Gleba” oraz „Żywot Teodozego Peczerskiego”. Jednak światową sławę Nestorowi przyniósł udział w kronikarstwie Rusi Kijowskiej. Przerobił zbiory Nikona (1073 r.) i Joanna (1093 r.), opracował szereg nowych ustnych i pisanych źródeł, doprowadzając opowieść do 1113 roku i nadając jej formę literacką. Tak więc na początku XII wieku powstała pierwsza redakcja „Powieści minionych lat” (niestety pierwotna redakcja „Powieści” zaginęła, do naszych czasów dotrwały przerobione jej wydania). Kronikarz zmarł w 1114 roku i za wszystkie zasługi wobec Kościoła i narodu ukraińskiego został kanonizowany w gronie Prepodobnych. Dawniej tego dnia oddawano dzieci do szkoły na naukę, a potem rodzice szli do cerkwi i stawiali świecę przed ikoną Prepodobnego, wierząc, że on pomoże dziecku się uczyć i pojmować naukę. A co najważniejsze, uczyć się przez całe życie, dużo i pilnie. Bo „z tego jest wielka korzyść”, jak mówili mądrzy ludzie, gdyż „kto uczy się od młodości, na starość głodu nie zazna”. Do dziś uczeni nie przestają badać pochodzenia ukraińskiego pisma. Istnieje wersja, że na terytorium Ukrainy funkcjonowało kilka jego wariantów. W północnej części regionu Morza Czarnego posługiwano się alfabetem podobnym do greckiego i łacińskiego, a na wschodnich terenach odnaleziono znaki Sarmatów, które miały podobieństwo do alfabetu arabskiego. U dawnych Słowian równocześnie istniały dwa alfabety — cyrylica i głagolica. Badacze uważają, że cyrylicę używały przede wszystkim ludy słowiańskie, a powstała ona na bazie głagolicy, wymyślonej przez słowiańskiego światłego męża Cyryla do zapisu tekstów liturgicznych, i do dziś nie ma dla niej analogii. …Z dalekich wieków docierają do nas słowa naszego rodzimego języka. Oczywiście współczesny język ukraiński znacznie różni się od tego, jakim był tysiąc lat temu. Ale ile prób i przeszkód musiał pokonać, by stać się takim, jakim jest dziś — zwłaszcza liczne ukazy rządu carskiego, skierowane na zakaz języka ukraińskiego na Ukrainie. Zatem uznanie ukraińskiego języka literackiego dokonywało się stopniowo. Trudno powiedzieć, który z naukowców i pisarzy wniósł największy wkład w jego rozwój, ponieważ jest wielu tych, o których z wdzięcznością będziemy pamiętać w tym dniu za ich bezcenną pracę. Ale jednak z jakiegoś powodu w tym roku pozostały niezauważone na Ukrainie wydarzenia, które rzekomo również mają związek z obchodami Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. Zapewne nie wszyscy wiedzą, kim był Meletiusz Herasymowycz Smotrycki, choć jego imię jest dobrze znane nie tylko w kulturalnym i społecznym życiu Ukrainy, lecz także daleko poza jej granicami: pisarz-polemista, filolog, hierarcha Kościoła, działacz kulturalny i oświatowy. W ekspozycji poświęconej historii kultury ukraińskiej epoki kozackiej można natrafić na podręcznik językoznawstwa, który po raz pierwszy wydano w Wilnie w 1619 roku. Jego autorem i twórcą był Meletiusz Smotrycki. Był to podręcznik dla nauczycieli i użytkowników języka cerkiewnosłowiańskiego. Zatem dziś mijają 400 lat od wydania podręcznika „Grammatiki” M. H. Smotryckiego, który także może zostać wpisany do kulturowego skarbca Ukrainy na drodze rozwoju języka ukraińskiego. Wybitnym wydarzeniem w życiu kulturalnym Ukrainy w 2019 roku jest także 250. rocznica urodzin Iwana Petrowycza Kotlarewskiego. Urodził się 9 września 1769 roku na Połtawszczyźnie. Wniósł największy wkład w kształtowanie współczesnego języka ukraińskiego — prozaik, poeta, dramaturg, działacz społeczny. Chyba nie ma na Ukrainie człowieka, który nie znałby na pamięć kilku wersów z poematu „Eneida”, nie czytał lub nie oglądał sztuk „Natalka Połtawka” i „Moskal-czarodziej”, napisanych na podstawie żywej mowy potocznej. W tych utworach I. Kotlarewski zapoczątkował nowe etapy kształtowania języka literackiego. Zakończenie na str. 2 PAMIĘĆ — RĘKOJMIA PRZYSZŁOŚCI OD CHUSTKI DO MALARSTWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«I na Ukrainie święciło się to słowo»… 9 listopada — Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka

Podczas jesiennych ferii Dom Ludowy Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki odwiedzili pedagodzy Zespołu Szkół nr 7. Wira KOPIJA, zastępca dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych. Zapoznawszy się z działalnością «Proświty» w tej Świątyni ukraińskiej duszy, nauczyciele stali się uczestnikami rozmowy-dyskusji «Język o języku». Żywą dyskusję wywołała opowieść o historii ukraińskiej pisowni nauczycielki języka i literatury ukraińskiej Tetiany Kojdy. Ona w szczególności opowiedziała, że historia ukraińskiej pisowni jest ciekawa i skomplikowana, jak historia samej Ukrainy. Piśmiennictwo to bardzo ważny element kultury każdego narodu. Bez piśmiennictwa żaden naród nie mógłby się samookreślić, rozwinąć, zaistnieć. Nawet znane biblijne wyrażenie: «Na początku było Słowo…» przypomina nam o tym, że język, a zatem i pismo, pisownia są bardzo ważne dla każdego z nas. Dla nauczycieli przedmiotowców ciekawie było dowiedzieć się o źródłach i etapach rozwoju naszej pisowni: staroukraińskiej, średnioukraińskiej, nowoukraińskiej – jednej z najbardziej bolesnych dla naszego języka. W tym okresie było aż nadto wiele zakazów i ingerencji władz w sprawy, które powinni rozstrzygać specjaliści w tej dziedzinie — lingwiści. Ma to proste wyjaśnienie — fakt, że nowy ukraiński język literacki kształtował się w warunkach bezpaństwowości narodu ukraińskiego. W carskiej Rosji, w skład której wchodziło ponad 2/3 ukraińskich ziem, język ukraiński uważano w ogóle za dialekt rosyjskiego, dlatego po ukraińsku prawie niczego nie drukowano, a w szkołach wykładano tylko po rosyjsku. Ale właśnie w tym okresie zaczęła kształtować się ukraińska pisownia w takiej postaci, w jakiej większość Ukraińców zna ją od dzieciństwa. Było wiele prób przerobienia pisowni: «kulisziwka», «drahomaniwka», «żełechiwka» i wreszcie «skrypnykiwka». W 1933 roku komisja ds. pisowni napiętnowała «skrypnykiwkę» jako «nacjonalistyczną pisownię» i bez żadnej dyskusji w ciągu 5 miesięcy stworzyła nową — taką, która przybliżała język ukraiński, niwelując jego osobliwości, do rosyjskiego. Na przykład z alfabetu usunięto literę ґ. Tę redakcję pisowni zatwierdził 5 września 1933 roku Ludowy Komisariat Oświaty USRR. Podczas «pieriestrojki» kwestia ukraińskiej pisowni znów stała się aktualna – Specjalna Komisja Ortograficzna rozpoczęła pracę nad jej udoskonaleniem. Projekt omawiano także w Towarzystwie Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Nowy wariant zatwierdzono 14 listopada 1989 roku. Literę ґ przywrócono, podobnie jak przypadek wołacz (w czasach radzieckich był on nieobowiązkowy i nazywany «formą wołacza»). Lata 1994—1999 naznaczone są opracowaniem «Projektu pisowni z 1999 roku». Ale dopiero 22 maja 2019 roku Gabinet Ministrów zatwierdził Ukraińską pisownię w nowej redakcji, opracowanej przez Ukraińską Narodową Komisję ds. Pisowni. Aktywna dyskusja obecnych nad tym, co usłyszeli, potwierdziła: zarówno w kręgach naukowych, jak i wśród zwykłych Ukraińców trwają spory dotyczące pisowni — która jest poprawna? Ale wniosek jest taki — ci, którzy przeżyli już znaczną część życia, zapewne jeszcze przez pewien czas będą korzystać z tego wariantu pisowni, do którego przyzwyczaili się w latach szkolnych i studenckich… A uczniowie nowej ukraińskiej szkoły będą uczyć się norm współczesnej pisowni i będą poprawnie posługiwać się językiem ojczystym. O tym marzył i wkładał w to wysiłek Wielki Ukrainiec Iwan Ohijenko (Metropolita Iłarion), którego książki zostały zaprezentowane dostojnemu zgromadzeniu, które odbyło się w przededniu obchodów Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Żywa woda naszego bytu», s. 1

Żywa woda naszego bytu

Dokończenie. Początek na str. 1. W tym samym, 2019 roku, obchodzono jeszcze jeden jubileusz — 200 lat od dnia urodzin Pantelejmona Ołeksandrowycza Kulisza. Urodził się on 7 sierpnia 1819 roku na chutorze Motroniwka (obecnie wieś Ołeniwka w rejonie berezniańskim obwodu czernihowskiego). Pisarz, folklorysta, etnograf, językoznawca, tłumacz, krytyk, redaktor, wydawca, historyk, filozof, autor pierwszego fonetycznego alfabetu języka ukraińskiego, który do dziś leży u podstaw współczesnej ukraińskiej pisowni, a także autor pierwszej powieści historycznej „Czarna rada”. Wysoką ocenę twórczości P. Kulisza wystawił I. Franko, nazywając go „pierwszorzędną gwiazdą” w ukraińskim piśmiennictwie. W tym dniu wspominamy również Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę. To właśnie jego twórczość stała się przewodnią dla postępowych ukraińskich pisarzy XIX—XX wieku, wśród których byli Marko Wowczok, Panas Myrny, Iwan Franko, Pawło Hrabowski, Łesia Ukrainka. Dzięki ich działalności twórczej ustanawiano podstawy współczesnego języka ukraińskiego, które dziś stały się normą i wzorcem dla pisarzy, prasy, teatru itd. Jest komu i do podnóża którego pomnika w tym dniu złożyć kwiaty. Byle tylko była pamięć!.. Zatem język jest zjawiskiem społecznym: z jednej strony tworzy i rozwija społeczeństwo, a z drugiej — bez języka nie byłoby społeczeństwa, ponieważ zapewnia on wszystkie procesy życiowe człowieka, sprzyja rozwojowi nauki, techniki, ideologii, religii, kultury. Dzisiaj, zgodnie z art. 10 Konstytucji Ukrainy, „państwowa polityka językowa na Ukrainie jest skierowana na wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Mamy wielką nadzieję na to, że 9 listopada we wsiach i miastach, we wszystkich placówkach kulturalno-oświatowych Ukrainy będą odbywać się wydarzenia poświęcone obchodom Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. W tym dniu uroczyście ogłoszą, co zrobiono, co trzeba jeszcze zrobić, aby skuteczniej postępowała rozbudowa języka państwowego w niepodległej i suwerennej Ukrainie. Ależ, biorąc pod uwagę współczesne wydarzenia na Ukrainie, odnosi się wrażenie, że patrioci nie mają powodów do uspokojenia. Należy przyznać: samych ustaw jest za mało, aby sprawy były rozwiązywane. Potrzebna jest wola i nieustanne pragnienie posiadania własnego niepodległego państwa. Głównym symbolem państwa jest jego język. Abyśmy mogli się o tym przekonać, trzeba zwrócić się po doświadczenie do krajów zachodnioeuropejskich, spojrzeć na historię ich państwowotwórczości. Nie byłoby Anglii, gdyby nie było języka angielskiego, nie byłoby Niemiec, gdyby nie było języka niemieckiego, nie byłoby Francji, gdyby nie było języka francuskiego. Sumienie naszego narodu — Taras Szewczenko — powiedział: Strasznie wpaść w kajdany, Umierać w niewoli, A jeszcze gorzej — spać, spać I spać na wolności, I zasnąć na wieki wieków, I śladu nie zostawić Nijako, jednakowo, Czy żył, czy zginął! Ze świętem nas wszystkich, Ukraińcy! Szanujmy się i jednoczmy wokół naszych narodowych świętości, którą dla nas jest nasz ojczysty — ukraiński — język! Anatolij BUTENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Startuje Ogólnoukraiński konkurs uczniowski „Ścieżkami Kamieniara”

Przy wsparciu Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki oraz organizacji społecznej „Towarzystwo Lwowskie” w Kijowie, Międzynarodowa Fundacja Iwana Franki po raz trzeci przeprowadza Ogólnoukraiński uczniowski konkurs literacko-artystyczny „Ścieżkami Kamieniara”. Przyjmowanie prac konkursowych rozpocznie się 15 listopada i potrwa do 15 grudnia 2019 roku. Zwycięzcy i dyplomanci konkursu zostaną wyłonieni w czterech kategoriach: „Proza”, „Poezja”, „Dramaturgia” oraz „Najlepsza ilustracja do utworów Iwana Franki”. Każda kategoria posiada dwie kategorie wiekowe: uczniowie w wieku 6—11 lat oraz 12—16 lat. Obowiązkowym wymogiem uczestnictwa w konkursie jest wypełnienie formularza elektronicznego: (https://docs.google.com/forms/d/1JsimMceYgSSskr_aOpSVg21LgszxoRe6y867ghlkHW8/prefill). Z jednego adresu elektronicznego można wypełnić tylko jeden formularz elektroniczny i tylko jeden raz. Ponadto organizatorzy konkursu zwracają uwagę na wymogi dotyczące prac w kategoriach „Proza”, „Poezja”, „Dramaturgia”: objętość pracy nie może przekraczać 5 stron tekstu drukowanego na papierze formatu A4, czcionka — Times New Roman, rozmiar czcionki — 14, interlinia — 1,5. Praca konkursowa zgłaszana do konkursu w kategorii „Najlepsza ilustracja do utworów Iwana Franki” wykonywana jest w formie obrazu, który towarzyszy i uzupełnia teksty utworów Iwana Franki (rysunki, ryciny, grafika), na 1 stronie formatu nie większego niż A2 i, oprócz wypełnionego formularza elektronicznego, oryginał rysunku należy przesłać na adres pocztowy Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki (01030, m. Kijów, ul. Wołodymyrska 48a, biuro 15), z dopiskiem „Na konkurs „Ścieżkami Kamieniara””. Nagrodzenie zwycięzców odbędzie się pod koniec maja 2020 roku w Kijowie. Z regulaminem konkursu można zapoznać się pod linkiem: (https://docs.google.com/document/d/1WM78SsMOiGTFgHuL-pDfk8IbVrOYczpWIQUtGEcJ7Gc/edit?usp=sharing). Przypomnijmy, że w ubiegłym roku w konkursie wzięło udział 1756 uczniów ze wszystkich obwodów Ukrainy. Pełna lista zwycięzców znajduje się na stronie internetowej Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Wczytując się w słowa Franki

Dokończenie. Początek na str. 1. Jednak im głębiej myślę nad tym problemem, tym bardziej przekonuję się, że świat bez wojen i oszustw może stać się rzeczywistością. Głównym warunkiem nadejścia takich czasów jest odejście w niebyt takich reżimów politycznych, jak putinowski. Według wizji, mieszkańcy Ziemi połowy XXII wieku będą nazywać je reżimami ostatnich lat okresu dzikości. Nasi nie tak znowu dalecy potomkowie dzikością nazywać będą także wykorzystywanie gazu, ropy i węgla jako źródeł energii. Właśnie na nich wciąż trzyma się „potęga” głęboko zgniłego reżimu putinowskiego i jemu podobnych. I im aktywniej będą wprowadzane nowe nieorganiczne źródła energii, tym szybciej takie reżimy, jak putinowski, będą wyrzucane na śmietnik historii. Chociaż jest to bardzo ważny warunek wyjścia z epoki dzikości, jednak nie jedyny. Nie mniej ważna jest mentalna przebudowa przede wszystkim elit politycznych świata, które mają zauważalny wpływ na mentalno-moralny stan całych narodów. To one (elity), siedząc na „igle” obecnych monopolistów energetycznych, maksymalnie hamują wprowadzanie nowych technologii energetycznych i poprzez kontrolowane przez siebie media bezczelnie kształtują konsumpcyjno-niewolniczą psychologię narodów, niszcząc różnymi „kwartałami” ich narodową mentalność. Bogata w czarnoziemy Ukraina pod tym względem nie jest wyjątkiem, a została postawiona w pierwszych szeregach zbrodniczego „eksperymentu”. Choć przez kolonialną zależność nie mieliśmy pełnowartościowej elity państwowotwórczej (czyli warstwy, która na wszystkich szczeblach zarządzania państwem mogłaby wziąć odpowiedzialność za stan spraw w państwie), jednak jej obecny stan wywołuje przygnębienie. I mimo woli zgadzasz się z myślą, którą już od kilku lat cytują w materiałach o współczesnej ukraińskiej elicie: „Elita, którą wychował kolonizator, jest głównym wrogiem swojego narodu”. Choć w kwestii autorstwa tej myśli istnieją spory, czy rzeczywiście należy ona do Mahatmy Gandhiego, czy do kogoś innego, jednak trafnie charakteryzuje ona tych (umownie nazwijmy ich miedwedczukami), dla których Ukraina jest środkiem do osiągnięcia merkantylnego celu. Z każdym nowym zwołaniem parlamentu w ukraińskiej polityce warstwa tych, których już nazwano intelektualno-moralnym śmieciem, zwiększa się. Jeden z polityków w prywatnej rozmowie nie powstrzymał emocji i oświadczył: „Jeszcze nigdy w ukraińskiej polityce nie było tyle śmiecia, co obecnie”. Ale to, jak się okazuje, nie tylko ukraińska osobliwość, której szczegółowiej dotknę dalej. Jest to, niestety, ogólna tendencja cywilizacji konsumpcyjnej. W Europie jest to obecnie bardzo widoczne we Francji. Na ten kraj zwracam uwagę dlatego, że prezydent Francji, tak jak Zełenski na Ukrainie, szedł na wybory z obietnicami wprowadzenia do polityki nowego pokolenia bez korupcyjno-merkantylnych nawyków. Jednak przyniósł on Francji, tak jak Zełenski Ukrainie, nowe problemy. We Francji wylały się one w ruch „żółtych kamizelek”, który spontanicznie wybuchł w listopadzie 2018 roku i zaktywizował się w bieżącym roku. Według wszelkich oznak, ruch ten był podsycany przez reżim putinowski. Choć obecnie „żółte kamizelki” wciąż wychodzą na ulice, przeprowadzają zgromadzenia narodowe, jednak nie jest to już ta skala, co wiosną i latem bieżącego roku. Nigdy nie uwierzę, że upadek aktywności francuskich protestów ulicznych w żaden sposób nie jest związany z historyczną wizytą (tak ją nazywają i we Francji, i w Rosji) Władimira Putina we Francji 19 sierpnia 2019 roku. Praktycznie od tego momentu prezydent Francji staje się „adwokatem” Rosji w Europie. A jeszcze jesienią 2018 roku mówił on o zagrożeniu dla Europy ze strony Rosji, wzywał do budowy zjednoczonej armii europejskiej, która mogłaby przeciwstawić się rosyjskiemu i chińskiemu zagrożeniu. Niestety, na taką radykalną zmianę pozycji — od ogłoszenia Federacji Rosyjskiej wrogiem do gotowości stania się jej adwokatem, jak podpowiada mi intuicja, mógł mieć wpływ także naiwnie fatalny wybór Ukraińców w 2019 roku, jako narodu ze zgwałconą świadomością i zdeformowanym systemem wartości narodowych. W mediach powiedziano, że niedawne wstrzymanie pomocy dla Ukrainy ze strony USA jest następstwem osobistego informowania Putina prezydenta Trumpa o „strasznym” stanie korupcji na Ukrainie. Zrozumiałe, że w podobnym świetle Putin przedstawił „obraz” Ukrainy także Prezydentowi Francji. Patrząc na ten „obraz”, E. Macron pod koniec października br. wspomniał o Ukraińcach w wywiadzie skierowanym do prawicowo-szowinistycznej publiczności. Przyznam, że wcześniej głęboko nie zastanawiałem się nad pochodzeniem słowa „szowinista”, choć często piszę o tej cywilizacyjnej „jemiole”. Zadowalałem się słownikową definicją słowa „szowinizm”. Okazuje się, że pochodzi ono od realnej osoby — intelektualnie ograniczonego, lecz fanatycznie oddanego Napoleonowi żołnierza jego armii — Nicolasa Chauvina. Teraz dla mnie szowinista to nie po prostu nosiciel skrajnej ideologii, a psychicznie nienormalny człowiek. Dlatego robi mi się strasznie, gdy pomyślę, jak z takimi ludźmi obecny prezydent Ukrainy zamierza znajdować wspólny język, osiągać z przywódcami Federacji Rosyjskiej „wzajemnie korzystne” kompromisy. Kiedy głębiej zastanawiałem się nad „fenomenem” szowinizmu, to dla mnie wstrząsem stał się jeszcze jeden moment. W polskiej encyklopedii słowo „szowinizm” oznacza „niekrytyczny stosunek do własnego narodu i stosunek do innych narodów jako gorszych”. Nie byłoby w tym nic szczególnego, gdyby nie jeden szczegół. Ta definicja w istocie pokrywa się z obecną koncepcją polskiej polityki historycznej. Zgodnie z tą koncepcją, Polacy są jedynym bezgrzesznym narodem, przed którym wszyscy są winni, u którego wszyscy powinni prosić o wybaczenie. Podkreśla to także przywódca rządzącej w Polsce „dobrej zmiany” (partii „Prawo i Sprawiedliwość”) Jarosław Kaczyński i jego propagandyści. Polska „Dobra zmiana” to tacy sami populiści, jak na Ukrainie „sługa narodu”. Jednak w mentalnym i narodowym planie te siły dzisiaj są, w istocie, antypodami. Obecną polską koncepcję historyczną o jedynym — polskim — bezgrzesznym narodzie ostro krytykuje francuski historyk Daniel Beauvois. W jego osobie Ukraina (dokładniej, ukraińska nauka historyczna) ma wielkiego sojusznika. Czy nadal Ukraina ma politycznego sojusznika w osobie prezydenta Francji? Po sierpniowej wizycie Putina w Paryżu wątpię. Jeszcze bardziej zacząłem wątpić, gdy pod koniec października z ust prezydenta Francji Macrona padło „niezłe” i bynajmniej „nie ciche” słowo o Ukraińcach. Wywołało ono zdziwienie nie tylko na Ukrainie. We Francji wywołało ono krytykę. Zresztą, nie pierwszą w historii prezydentury Emmanuela Macrona. Najbardziej znany przypadek, gdy prezydent Francji wiosną 2018 roku podczas wizyty w Australii z powodu niedoskonałej znajomości języka angielskiego nazwał żonę premiera Australii „smaczną”. Było kilka trudnych momentów w relacjach prezydenta Francji z Polską. Przede wszystkim, gdy zainicjował wprowadzenie przeciwko Polsce sankcji UE za niechęć do przyjmowania islamskich uchodźców. Prezydent Polski wyrażał zdziwienie pozycją, którą zajmuje prezydent Francji. A oto przy powstaniu zaostrzeń między Francją a USA, między Francją a Brazylią, między Francją a Włochami nie było już miękkich słów o zdziwieniu. Były ostre pytania: a kim on jest, że nam coś wytyka? Były groźby „wojen celnych”... Byłoby logicznie, gdyby po nieukrywanych ukłonach E. Macrona w stronę Rosji Ukraina zadeklarowała brak zaufania do takiego mediatora-„sędziego”, który zamierza uczyć „nierozumnych” Ukraińców, jak „godzić się” z „wysokocywilizowanym” moskalem. Najwyraźniej nie wie on (podobnie jak, według wszelkich danych, nie wie też obecny prezydent Ukrainy, bo w szkołach krzyworoskiego 95. kwartału takiego nie uczyli), co o Rosji w dalekim 1914 roku (po okupacji przez Rosję Galicji) pisał wielki Iwan Franko: Bagno zgniłe między krajów Europy Pokryte pleśnią, zielenią gęstą! Rozsadniku głupoty i zastoju, Rosjo! Gdzie tylko postawisz stopy — Pełznie obłuda, zdzierstwo, płacz narodu… A powinien by E. Macron znać te słowa. Do dziś wywołują szok wspomnienia o zachowaniu Rosjan w okupowanym przez nich w latach 1814–1815 Paryżu po przegranej wojnie napoleońskiej. Aby powiedzieć Macronowi: nie uczcie wy Ukraińców francuskiego rozumu — nie trzeba aż tak wiele. Po pierwsze, potrzebna jest siła woli. Po drugie, wysoki autorytet międzynarodowy. Po trzecie, odrzucenie iluzji, że z Putinem można porozumieć się w sprawie pokojowego zwrotu przez niego okupowanych terytoriów. Jego propagandyści już oświadczyli, że granica rosyjsko-ukraińska może przebiegać w najlepszym wypadku na wschodniej granicy obwodu lwowskiego. To nie tylko cyniczna drwina. To także znak, że Putin nie ma zamiaru iść z Zełenskim na normandzki czy jeszcze jakiś inny „format”. W poczuciu, że wszystkie jego awantury miną bezkarnie, utwierdza go już wspomniane makronowe „nie złe” i wcale „nie ciche” słowo o Ukraińcach. Dlatego jego propagandyści faszerują „homoputinusa” „teoriami”, że Rosja nie podda się presji Zachodu, nie pójdzie na ustępstwa wobec Ukrainy, dopóki tam, przy formalnym prezydenturze Zełenskiego, realna władza znajduje się w rękach „faszystów”. Trudno mi powiedzieć, czy te „teorie” napisane są przez skrajnych idiotów-cyników, czy przez równie skrajnych psychopatów, jednak wyraźnie odczytuje się w nich putinowską ideę-fix — uwięzić Petra Poroszenkę. I im bardziej Zełenski w tej kwestii będzie nieustępliwy, tym bardziej bezczelne będzie putinowskie drwienie z Zełenskiego. Ale tutaj zadziała jego egoistyczny instynkt samoobrony. Zełenski widzi, jakim szacunkiem cieszy się na świecie Petro Poroszenko. Jego aresztowanie faktycznie oznaczałoby ogłoszenie reżimu Zełenskiego oligarchiczno-policyjnym, a w konsekwencji stopniową izolację Ukrainy od świata, z późniejszym azylem politycznym w Rosji (niekoniecznie w Rostowie) dla reżimu. Tutaj logicznie dochodzimy do pytania, coż było w tym „słowie” prezydenta Francji o Ukraińcach? Powiem szczerze — nie wiem. Ukraińskie media, powołując się na „Deutsche Welle”, która z kolei powołała się na niemiecką agencję informacyjną dpa, kolportowały sensacyjną informację, że E. Macron w wywiadzie dla magazynu „Valeurs Actuelles” nazwał Ukraińców (obywateli Ukrainy), którzy obecnie przebywają we Francji, „nielegalnymi ukraińskimi bandami”. Ponieważ była cytata: „Ja przedkładam legalnych imigrantów z Gwinei czy Wybrzeża Kości Słoniowej (...) zamiast nielegalnych ukraińskich czy bułgarskich band”, to i mnie ta „nowina” zszokowała. Jednak intuicja i doświadczenie zmusiły mnie do szukania oryginału wydania, w którym zostało to powiedziane. Nijak nie mogłem uwierzyć, że zachodni polityk z poczuciem szacunku do samego siebie zniży się do poziomu ulicznego żargonu, jak to robi Putin („moczit w sortirje”) czy Zełenski z jego „czuwakami” i „lochami”. Macron choć narwany (weźmy jego inicjatywy dotyczące sankcji wobec Polski czy ostrą polemikę na Twitterze z prezydentem USA o francuskiej dumie), jednak istnieją granice, których osoba publiczna nie przekroczy. Cytat, który w języku oryginału wynoszę do przypisu 1, ze wzmianką o Ukraińcach zdołałem znaleźć w komentarzach do wywiadu. I tam o „bandach” nie było mowy. Także w komentarzu MSZ Ukrainy o wezwaniu do Ministerstwa Ambasadora Francji w związku z wywiadem prezydenta Macrona ze wzmianką o Ukraińcach nigdzie nie figurują cytowane w mediach słowa o „ukraińskich bandach”. Skąd więc się wzięły? Możliwe, że to klasyczny przypadek dziennikarskiego nieprofesjonalizmu i nieodpowiedzialności, z którymi obecnie bardzo często spotykamy się także w zachodnich mediach? Jednak nie można wykluczyć też opłaconej przez Putina prowokacji, aby zerwać spotkanie w formacie normandzkim. Były szef delegacji Ukrainy w Radzie Europy napisał straszne dla Ukrainy słowa: „Plan Putina — wykorzystać jakikolwiek powód, aby zerwać spotkanie w formacie normandzkim, oskarżyć Ukrainę — w tym także o niewypełnienie tak zwanej „formuły Steinmeiera”. Wcześniej takie usprawiedliwienia na Zachodzie nie były przyjmowane — teraz zostaną przyjęte. Dlaczego, jeśli Ukraińcy są „zmęczeni wojną”, od tego mają nie zmęczyć się nasi europejscy partnerzy?” Właśnie dla „zmęczonych wojną” bardzo trafnie pasują słowa M. Gandhiego (cytuję je w moim tłumaczeniu na ukraiński): „Kiedy jestem w rozpaczy, przypominam sobie z historii, że prawda i miłość zawsze zwyciężają. Że byli tyrani i mordercy, którzy przez długi czas wydawali się niezwyciężeni, jednak oni zawsze tracili władzę. Pomyśl o tym”. W innym przypadku indyjski myśliciel i polityk przypomina i naszym, i europejskim „zmęczonym wojną”, że każda walka jest bolesna. Jednak czy usłyszą ten głos, kiedy tak mało czytają? Obecnie obserwujemy jedną osobliwość: im bardziej Wołodymyr Zełenski, jak z pisanką, nosi się z formatem normandzkim, tym Putin bardziej otwarcie drwi z niego. Minister spraw zagranicznych FR Ławrow domaga się od Ukrainy rozdzielenia wojsk na całej linii frontu rosyjsko-ukraińskiego, a nie tylko w poszczególnych jego punktach. Swego czasu prezydent Francji w twitterowej polemice z prezydentem USA odpowiedział mu o francuskiej dumie narodowej, której on jako głowa państwa broni. Czy ktoś słyszał podobne słowa od prezydenta Ukrainy o ukraińskiej dumie? Ja osobiście — nie! Zamiast tego codziennie widzę kroki, które są drwiną z tej dumy... To przede wszystkim naleganie na wycofanie ukraińskiego wojska z ukraińskiego terytorium w czasie, gdy widzimy na opuszczonych terytoriach aktywizację sił szowinistycznych. To także odmowa ponownego złożenia wniosku o przystąpienie Ukrainy do osławionego MAP (planu działań na rzecz członkostwa). Możliwe, że biurokratom z NATO nie jest potrzebny nowy (pierwszy został złożony na początku 2008 roku) wniosek, jak twierdzą dyplomaci Zełenskiego. Jednak taki wniosek jest potrzebny i ukraińskiemu społeczeństwu, i europejskiej wspólnocie polityczno-analitycznej. Byłaby to gwarancja, że do deklaracji Zełenskiego nie zostanie zastosowana jego „formuła”: „Ja wam niczego nie obiecywałem”. Zbyt już podejrzane są jego flirty z Putinem… Do drwiny z ukraińskiej istoty należy zaliczyć także reakcję „sług narodu” (krzyki i ryki) na wystąpienie w parlamencie deputowanej ludowej Ukrainy Jany Zinkewycz, kiedy mówiła o ukraińskiej godności. I, oczywiście, „sprawę” Jaremenki. Chodzi o uderzenie reputacyjne w Ukrainę jego pozaparlamentarnymi zainteresowaniami w murach parlamentu. I o groźby wobec dziennikarza, który pokazał, czym zajmuje się osoba publiczna. Jednym słowem — wielkie śmieci. Zdołały się pojawić, bo, jak pokazał w jednym z ostatnich wpisów na Facebooku pisarz Wiktor Teren, „w ludzkich głowach jest bardzo dużo śmieci, wrzuconych przez telewizor”. Myrosław ŁEWYCKYJ ——————— 1 „Il y a des emplois que vous ne ferez plus” zajmować się Francuzom, jak zawód pomywacza. Jestem świadomy; było to niemożliwe już czterdzieści lat temu! Wolę mieć legalną, zarejestrowaną migrację, w ramach kwot, przez x lat, niż pracę na czarno. Wolę mieć ludzi, którzy przyjeżdżają z Gwinei lub Wybrzeża Kości Słoniowej legalnie, którzy tu są i wykonują tę pracę, niż ukraińskie nielegalne kanały przerzutowe”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wewnętrzna rosyjsko-ukraińska wojna językowa jako przyczyna ukraińskiej degradacji, zwyrodnienia i upadku

Ukraińska państwowość nadal znajduje się w stanie skrajnym. Mykoła STOWBUN-KREMENECKI. Niepewność jest immanentną właściwością złożonego świata, w którym brak jest z góry założonych oczekiwań, a proces jest niedokończony. Los państwa będzie determinowany przez własne zachowanie oraz wymagania zewnętrznego środowiska politycznego, dlatego zawsze należy powątpiewać w trwałość osiągniętego stanu, śledzić kierunek fluktuacji i płynne zmiany parametrów stanu społecznego, być gotowym na gwałtowne skoki w procesie, na katastrofy. Niestety, ukraińska nauka (Akademia Nauk, uniwersytety), wyspecjalizowane instytucje zajmujące się problemami bezpieczeństwa państwowego nie zdołały określić się co do środków zapobiegania zagrożeniu niepewnością. Są one proste i nauce dobrze znane, ale specyficzne dla różnych sytuacji i różnych państw. Wyprowadzenie ze stanu nieskończonej niepewności i ustabilizowanie konkretnie Ukrainy oznacza stworzenie warunków do zakończenia wewnętrznej rosyjsko-ukraińskiej wojny językowej. Warunek ten zostaje spełniony poprzez pozbawienie języka rosyjskiego oraz jego ideologicznego dodatku — rosyjskiej Cerkwi — możliwości pełnienia roli parametru kierowniczego systemowej samoorganizacji i przeniesienie go w obszar dopuszczalnego niezbędnego chaosu, gdzie może mu przypadać nie więcej niż 6—8% z ogólnej liczby 20%. Dzisiaj Ukraina znajduje się na granicy stabilności, której nawet małe naruszenie może rozpocząć proces przejścia państwa w nowy stan jakościowy z utratą determinantów państwowotwórczych. Jednym z zagrożeń jest systemowa bistabilność. Bistabilność oznacza, że system/państwo posiada dwa stany wewnętrznej równowagi. Konkretnie dla Ukrainy w obecnym stanie jest to punkt „1” (umownie nazwijmy go stanem dominacji języka ukraińskiego i ukraińskich wartości idealnych, po ukraińsku) oraz punkt „3” (to samo — po rosyjsku) — są to punkty pełnej określoności i minimum energii, wewnętrzna równowaga, brak czynników destrukcyjnych (śmierć). Punkt „2” (w nim obecnie znajduje się państwo) — maksymalna niepewność, maksimum energii. Ukraina zmuszona jest wydawać ją na Majdany i kontrmajdany (zwyciężają w wyborach prezydenckich — Kuczma, Janukowycz, Zełenski), na wewnętrzną wojnę o prawo którejś z idealnych podsystemów (ukraińskiego, rosyjskiego) do jednoosobowego przejścia do punktu określoności, minimum energii. W takich warunkach nie zachodzi ani rozwój polityczny, ani ekonomiczny, ani kulturalny. Dla stabilizacji Ukrainy potrzebne jest jednoznaczne zwycięstwo języka ukraińskiego i jednoosobowe pełnienie przez niego roli parametru kierowniczego systemowej samoorganizacji oraz na tej podstawie uzyskanie pożądanej określoności. Oznacza to usunięcie ze schematu punktu „2” — bariery między minimami oraz punktu „3” — rosyjskojęzycznego podsystemu, po czym straci on również funkcję parametru kierowniczego. E 2 1 3 X. Kulki poz. „1” i „3” znajdują się w stanie stabilnym, „2” — maksimum niestabilności. Teraz na Ukrainie funkcjonują dwa niemal równe pod względem wielkości idealne (językowe i religijne) podsystemy z konkurencyjnymi, alternatywnymi parametrami kierowniczymi systemowej samoorganizacji (języki to parametry kierownicze, one formują system/państwo), z których każdy próbuje przejąć inicjatywę od konkurenta i zmusić całość/państwo do ewoluowania zgodnie ze swoimi właściwościami (rosyjskojęzyczny podsystem może zadowolić się nawet rozłamem całości). Ze stanu w stan system mogą przełączać wpływy zewnętrzne. Aby dokonać przełączenia stanów, siła wpływu zewnętrznego musi pokonać pewną barierę progową. Obecne wpływy Rosji na Ukrainę, włącznie z rozpętaną przez nią gorącą wojną, są właśnie tym celowym działaniem, które ma na celu zepchnięcie Ukrainy z punktu niepewności stanu „2” (w którym znajduje się obecnie) do tego punktu stabilności, w którym bezpodzielnie panowałby język rosyjski i Cerkiew. Oznaczałoby to stopniową, lecz przyspieszoną utratę przez Ukrainę wartości narodowych, różnic etnicznych oraz zakończenie asymilacji Ukraińców. Nazwa geograficzna — to wszystko, co mogłoby przez jakiś czas zachować się z Ukrainy. Państwo może przechodzić z jednego stanu minimalnej energii w inny lub przemieścić się z punktu niepewności „2” w stan trwały, jeśli posiada wystarczającą wolę i ilość środków aktywacji do realizacji takiego działania, ale tę funkcję zdolna jest wykonać również siła zewnętrzna (wpływ rosyjski). Język ukraiński posiada środki (Ustawa o językach), ale woli do aktywacji działalności na tym polu wyraźnie brakuje. W przypadku przebywania w stanie niestabilności nawet nieznaczne wpływy zewnętrzne czy wewnętrzne fluktuacje mogą przemieścić kulkę/państwo w jeden ze stanów z minimum energii potencjalnej, w stan trwałości, stabilności, równowagi. O tym, w który konkretnie, często decyduje przypadek, prawdopodobieństwo. Nasz świat jest probabilistyczny, a nie deterministyczny. Przedstawiony schemat daje możliwość zrozumienia głównego zagrożenia dla ukraińskiej państwowości — przełączenia w stan antypaństwowej, antyukraińskiej stabilności i trwałości. Ustawa Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” to znaczący, lecz nie ostateczny sukces. Wraz z radykalną zmianą po wyborach treści świadomości w wyższych instytucjach władzy niepewność stanu państwowego niechybnie wzrośnie, wojna językowa zaostrzy się, stabilność obniży się, wzmocnią się tempa destrukcji i degradacji. W przypadku, gdy pole funkcjonowania języka rosyjskiego na Ukrainie spadnie do 6—8% od ogólnego rozmiaru chaosu, to będzie on pożyteczny, ponieważ rozpocznie pełnienie ważnej konstruktywnej roli w rozwoju języka ukraińskiego i państwowości. Rozważmy jeszcze jeden problematyczny wariant trwałości systemów społeczno-kulturowych i możliwości przeniesienia organizmu państwowego w stan niepewności, destrukcji i likwidacji. Jest on demonstrowany przez umieszczony poniżej schemat i jest możliwy w złożonych społeczeństwach z własną państwowością. X1 A2 A1 G2 G1 X2. Głównym celem państwa i społeczeństwa w ogóle jest zachowanie swojej tożsamości („przetrwanie” wartości narodowych) i zapewnienie trwałego postępującego rozwoju w obiektywnej rzeczywistości historycznej. Siła i „żywotność” społeczeństwa zależą od: a) posiadanego zabezpieczenia materialno-technicznego (aspekt ekonomiczny); b) efektywności zarządzania państwowego (aspekt organizacyjny); c) jedności duchowo-ideologicznej obywateli (aspekt społeczno-psychologiczny). Odpowiedzialność za spełnienie tych warunków ponosi elita narodowa. Pierwsza komponenta zapewnia niezależność ekonomiczną i wojskową państwa, zdolność zaspokajania potrzeb materialnych obywateli; druga — technicznie zapewnia zgodność działań struktur politycznych, ekonomicznych, społecznych w celu osiągnięcia wspólnych celów narodowych; trzecia — uzgadnia interesy różnorodnych grup ludności, obniża poziom konfliktowości w społeczeństwie. Destabilizacja którejkolwiek z wymienionych komponent osłabia państwo, traci ono zdolność zachowania suwerenności, a struktury państwowe zwyradniają się, dezintegrują, rozpadają lub podporządkowują się sile zewnętrznej. W toku rozwoju każde państwo dąży do poprawy swojego stanu we wszystkich wymienionych aspektach. Osiągnięcie rezultatu ograniczone jest dostępną bazą zasobową i sprzecznością interesów różnych warstw społecznych — wewnętrzną konkurencją, walką ideałów. Na schemacie demonstrowana jest typowa przestrzeń fazowa systemu społecznego z dwoma alternatywnymi, konkurencyjnymi strukturami-atraktorami: A-1 (język ukraiński, ukraiński Kościół, inne parametry narodowe) oraz A-2 (język rosyjski, rosyjski Kościół itd.) wraz z odpowiadającymi im obszarami przyciągania, gromadzenia zasobów i energii: G-1 i G-2. Obie struktury-atraktory pełnią funkcję jądra — ze wspólnej przestrzeni państwowej ściągają do siebie zasoby i pretendują do roli wspólnego dla wszystkich i jedynego centrum państwowego, dążą do uformowania władzy pod swoje interesy. W państwie ma prawo do istnienia tylko jedno jądro, odpowiednio jeden i tylko jeden ośrodek władzy. Jeśli nie uda się przejąć władzy jednemu atraktorowi, to podzielą system między sobą (linia przerywana). Alternatywne cele ukraińskojęzycznej i rosyjskojęzycznej podsystemów prowokują konfrontację między nimi, która dziś przybrała postać wewnętrznej rosyjsko-ukraińskiej wojny językowej. W Donbasie toczy się ona w gorącej fazie z ludzkimi stratami, a Krym trzeba było oddać bez walki. Takie wojny prowadzone są na wyniszczenie przeciwnika lub podział całości na różne ośrodki władzy. Innych rozwiązań ewolucja materii nie przewidziała. Uformowane w społeczeństwie zasady zarządzania i mechanizmy społecznej samoorganizacji utrzymują system społeczno-ekonomiczny w jednym z możliwych atraktorów, dlatego przejścia systemu z atraktora do atraktora możliwe są tylko w przypadku: albo istotnej zmiany mocy (wzmocnienia lub osłabienia jednego z nich), albo zewnętrznej ingerencji po czyjejś stronie, albo zmiany mechanizmów samoorganizacji, albo celowej zmiany przez władzę polityki wewnętrznej, „reguł gry” (na przykład poprzez twarde i konsekwentne wykonywanie Ustawy o językach, zmianę kursu politycznego, orientację państwa na przeprowadzanie zmian w stanie społeczno-psychologicznym obywateli, w polityce kulturalnej). Zatem systemy społeczno-ekonomiczne, kulturowo-mentalne w toku rozwoju ewoluują do jakiegoś lokalnego trwałego stanu-atraktora. Dowolne przejścia między alternatywnymi/antagonistycznymi stanami-atraktorami są niemożliwe, bo są one naturalnymi wrogami siebie nawzajem. Każda ze struktur-atraktorów może dokonywać ekspansji tylko w granicach systemowej przestrzeni fazowej, dlatego walczy z przeciwnikiem o zasoby i jest zainteresowana jego wyczerpaniem energetycznym i zniszczeniem. Zasoby — to ludzie ze świadomością i mentalnością. Dlatego Ukraina jest podzielona na dwie niemal równe części, o przeciwstawnych interesach, które walczą. W Donbasie ta wojna toczy się w krwawej fazie. Pogodzić się one nie mogą, jedna ze stron musi zwyciężyć. Strona ukraińska ma znaczną przewagę nad rosyjską, ponieważ posiada swoje państwo, instrument walki w postaci Ustawy o języku, wsparcie międzynarodowe, ale tę przewagę niemal wykorzystuje. Strona rosyjska trzyma się na otwartej rosyjskiej agresji w formie gorącej i informacyjnej wojen. Wojna — to straty materialne i ludzkie, spowolnienie rozwoju. Stąd zacofanie ekonomiczne, technologiczne, kulturowe, destrukcja i degradacja, masowa ucieczka zasobów ludzkich za granicę. Problem rozwiązuje się wyłącznie zwycięstwem języka, narodowych sił państwowotwórczych. Podobną argumentację można mnożyć. Jeszcze jednym przykładem może być zasada konkurencyjnego wypierania Gausego — twierdzenie w ekologii populacyjnej (w równym stopniu jest ono sprawiedliwe także dla socjologii), a polega na udowodnieniu niemożliwości stabilnego współistnienia dwóch gatunków, które konkurują o taki sam zestaw zasobów. W naszym przypadku obywateli i ich świadomość/refleksję. Na podstawie wyłożonego można wysnuć kilka wniosków: a) w Ukrainie istnieje jeden problem — językowy. Reszta — to pochodne. Bez jego rozwiązania państwo będzie kontynuować degradację, zwyrodnienie, upadek i pozostawanie w tyle za globalnym światem; b) Ukraina i Rosja — to naturalni wrogowie, bo pretendują do tego samego idealnego zasobu — dziedzictwa historycznego i wartości kulturowych; współistnienie między nimi jest możliwe pod warunkiem całkowitego rozejścia się identyfikacji narodowej i wartości; c) w związku z silną wrażliwością państwa na rosyjski wpływ informacyjny, ataki rosyjskiej propagandy i agitacji, w stosunku do Rosji Ukraina powinna przestrzegać polityki i zachowania, bazującego na zasadach systemowej zamkniętości operacyjnej (jednoczesne oddzielenie od idealnych wpływów Rosji i związków z nią w krytycznych relacjach politycznych i ekonomicznych). Zamknąć kanały przenikania do Ukrainy propagandy, agitacji, rodzajów materiałów informacyjnych; d) prawa natury, zwłaszcza nieomówione tutaj prawo kompensacji hierarchicznych, wymagają pozbawienia języka rosyjskiego i rosyjskiego grecko-prawosławnego Kościoła możliwości pełnienia funkcji parametrów kierowniczych systemowej samoorganizacji; e) dwujęzyczność — główna przyczyna strukturalno-psychologicznego rozłamu między centrum a regionami, między poszczególnymi regionami (erozja państwa). Na tej podstawie mogą świadomie i celowo narastać idee, siły separatyzmu; f) różne postrzeganie przez obywateli tych samych procesów oraz wewnętrzna walka o „swój” punkt widzenia, co jest uwarunkowane przebywaniem ludzi w różnych językowo-informacyjnych obrazach świata — to utrata zasobów, wykrwawienie, osłabienie organizmu państwowego, prosta droga do utraty państwowości. niepewności z dwoma możliwymi przyszłymi rozwiązaniami: a) samozachowanie; b) utrata państwowości. Twierdzenie jest poparte ostatnimi wyborami prezydenckimi i parlamentarnymi. Potwierdziły one, że władzę w Ukrainie może przejąć przedstawiciel każdej orientacji politycznej, włącznie z otwarcie antypaństwowymi nastrojami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

30 lat temu Taras Szewczenko w Kupnowiczach wyszedł z podziemia

Roman IWANCZUK, m. Sambor Najstarszy demokrata naszego regionu, proświcianin, aktywny działacz społeczny Iwan Pawłowycz Buczkiwski, który wkrótce kończy 96 lat, pracując jako nauczyciel we wsi Hradówka, w 1964 r. postawił tam pomnik Szewczenki. Kiedy mieszkańcy wsi Kupnowicze, a Iwan Pawłowycz jest tamtejszym rodakiem, dowiedzieli się o tym, postanowili, że inicjator powinien uczcić Szewczenkę także w swojej ojczyźnie. Nie odmówił. Ziomkowie rozpoczęli zbiórkę pieniędzy, a pan Iwan w 1968 r. zamówił popiersie u znanego w tamtym czasie architekta Wasyla Odrechiwskiego ze Lwowa. Jednak patrioci nie wzięli pod uwagę, że w Samborze zasiadał wtedy komitet miejski partii oraz KGB, którym bardzo nie podobał się ukraiński powiew w małej wsi. Iwana Buczkiwskiego wzywano do „wysokich” gabinetów, straszono zwolnieniem z pracy itd… Jednak siły, by obronić swoje zamiary, nie było, i wyciosany z kamienia Kobziarz na długie lata trafił gdzieś na zaplecze — raz przechowywano go w szkole, innym razem w biurze kołchozu… I oto nadszedł rok 1989… Dla młodych powiedzmy: był to czas, kiedy partia komunistyczna zaczynała słabnąć, a demokraci podnosili głowy. Chociaż strach przed systemem wciąż istniał i za jakiekolwiek wolnomyślicielstwo można było „wylądować” przynajmniej bez pracy. Ale odwaga wzięła górę. Wielki wkład w postawienie pomnika wniósł ówczesny przewodniczący kołchozu we wsi Hryhorij Jakymiw. Był on jednym z tych autorytetów, przeciwko którym nawet ówczesna władza bała się występować. A miejsce wybrano historyczne — obok budynku administracyjnego rady wiejskiej. Był to pomysł wójta Wołodymyra Samardaka i z tego miejsca obecnie są bardzo dumni. Zważywszy na tak burzliwą historię pomnika, mieszkańcy wsi postanowili, że w tym roku, w Dzień Niepodległości, trzeba uczcić 30-lecie powrotu Kobziarza. Zebrała się niemal cała wieś. Było to nie tyle święto postawionego monumentu, co hołd dla odwagi tych ludzi, którzy nie bali się systemu. Za przygotowanie obchodów zabrali się przewodniczący „Proświty” Mychajło Małasziwski, Stepan Czich — kierownik Domu Ludowego, Stepan i Marija Wijtowyczowie, klub piłkarski „Energija” na czele z Andrijem Stefanyszynem, przy pomocy sponsorów Iwana Buczkiwskiego, Ihora Tereszczenki, Bohdana Małasziwskiego, Wołodymyra Wantucha, Iwana Hoszmana i innych. A święto przebiegało uroczyście. Po nabożeństwie ojciec Wołodymyr Matkiwski poprowadził parafian na początek wsi, gdzie ustawiono krzyż na cześć Niepodległości i ku pamięci poległych. Pomodliwszy się, udali się do „solenizanta” — popiersia Szewczenki. A już tam ksiądz opowiedział o tym, że obecnie mamy Niepodległość, ale formalnie trzeba ją jeszcze wypełnić żywą treścią. Pan Buczkiwski opowiedział o historii postawienia popiersia, ze słowami powitania zwrócili się do rodaków przewodnicząca zjednoczonej wspólnoty Marija Fedak, radny rady rejonowej Ihor Tereszczenko, były wójt Wołodymyr Samardak. Zwieńczeniem wspaniałego wiejskiego święta stał się „Testament” Szewczenki, który wykonał chór cerkiewny pod dyrekcją Jarosławy Kaczmar.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wieczór pamięci Zenowija Krasiwskiego

12 listopada 2019 r. o godz. 18.30 w Kijowie przy ul. Bankowej 2, w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, z okazji 90. rocznicy urodzin odbędzie się wieczór pamięci Zenowija Krasiwskiego, poety-bojownika, wieloletniego więźnia politycznego, ostatniego krajowego przywódcy OUN. Udział wezmą: ludowa artystka Ukrainy Hałyna Jabłonska, przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski, redaktor gazety „Szliach peremohy” Wiktor Roh, przewodniczący OUN(m) Bohdan Czerwak, poeci Borys Humeniuk, Władlen Kowtun, Wasyl Kowtun i Wałerij Martyszko, kobziarz Taras Syłenko, autor i wykonawca Wasyl Lutyj, dowódca ODCz „Karpacka Sicz” Ołeh Kucyn, przewodniczący frakcji WS „Swoboda” w Radzie Miasta Kijowa Jurij Syrotiuk, wydawca Marko Melnyk oraz inni twórcy ukraińskiej kultury. Wieczór poprowadzi Roman Kowal. Organizatorzy: Klub Historyczny „Chołodnyj Jar”, OUN, NZPU.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Znowu podwójne standardy?

Serhij BORSZCZEWSKYJ, pisarz i dyplomata. 21 października komisja petycyjna Bundestagu rozpoczęła rozpatrywanie kwestii uznania Hołodomoru za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Nie zwlekało z reakcją MSZ Niemiec, które rekomendowało parlamentowi odrzucenie takiego uznania. I podstawa się znalazła: według doniesień mediów niemieccy dyplomaci wymyślili dla odrzucenia petycji uzasadnienie — rzekomo pojęcie ludobójstwa nie zostało zdefiniowane przed 1951 rokiem. Dziwna podstawa, niemieccy koledzy: wszak w 2016 roku Bundestag uznał za ludobójstwo masową zagładę ludności ormiańskiej w Imperium Osmańskim w 1915 roku, czyli znacznie wcześniej niż masową zagładę ludności ukraińskiej w imperium sowieckim w latach 1932—1933. I wtedy, w 2016 roku, okoliczność, że pojęcie ludobójstwa nie zostało zdefiniowane przed 1951 rokiem, niemieckiego MSZ nie niepokoiła. Ale takie zachowanie niemieckiego MSZ daje podstawy (przynajmniej mnie), by zastanowić się, czy Ukraina może liczyć na bezstronność i powierzyć Niemcom rolę mediatora w negocjacjach z Rosją. nie zacieranie, zakaz nawet wspominania ich imion) z historycznego kontekstu życia kraju i narodu, Ukraina odczuwa do dziś — to straszna i niepowetowana strata. Uroczysko Sandarmoch, jako miejsce rozstrzeliwań, jeden ze smutnych symboli Wielkiego Terroru, stało się znane po długich poszukiwaniach dopiero latem 1997 roku. Szczątki znaleźli członkowie międzynarodowego stowarzyszenia „Memoriał” — historycy Wieniamin Jofe oraz Jurij Dmitrijew, którego w 2016 roku, w najlepszych tradycjach sowieckich organów karnych, na podstawie anonimowego donosu aresztowano. I pomimo całej absurdalności oskarżeń Dmitrijew do dziś przebywa w areszcie... 27 października 1997 roku, w 60. rocznicę zbrodni stalinistów, w Sandarmochu po raz pierwszy przeprowadzono Dni Pamięci. Uczestniczyła w nich niewielka delegacja z Ukrainy, w składzie której byli Jewhen Swerstiuk, Iwan Dracz, Łarysa i Tetiana Kruszelnyćki. Wtedy też ustawiono drewniany ukraiński krzyż. W 2004 roku Towarzystwo Kultury Ukraińskiej „Kalyna” kosztem światowego ukraiństwa wzniosło granitowy kozacki krzyż „Zgładzonym synom Ukrainy” (autorzy Mykoła Małyszko oraz Nazar Biłyk). A tablicę pamiątkową na Sołowkach Ukraińcy ustanowili w 2012 roku podczas „Sołowieckiej Pielgrzymki”, która trwała corocznie od 1997 roku aż do 2014 roku. W niedzielę, 27 października — w dniu tragicznej rocznicy rozpoczęcia rozstrzeliwań ukraińskiej elity kulturalnej, naukowej i politycznej — w stolicy Ukrainy przy Krzyżu Pamięci wszystkich Ukraińców represjonowanych przez reżim totalitarny w latach 30.—50. XX wieku (przy dawnym Pałacu Październikowym, gdzie odbywały się egzekucje Ukraińców podczas Wielkiego Terroru 1937—38 lat) odbyły się uroczystości żałobne, poświęcone 82. rocznicy rozstrzelania wybitnych działaczy Ukraińskiego Odrodzenia Narodowego w lasach Sandarmochu w Karelii. Kontynuacja uroczystości żałobnych miała miejsce tego samego dnia przy pomniku genialnego reżysera Lesia Kurbasa. Udział w wydarzeniach wzięli aktywiści Międzynarodowego Zjednoczenia Społecznego „Sołowieckie Bractwo”, Ukraińskiej Patriotycznej Alternatywy, Ukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” i inni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraina pamięta

Heorhij ŁUKIANCZUK W latach 30. XX wieku organy NKWD rozstrzelały w lasach rosyjskiej Karelii ponad 9 500 osób 58 narodowości, wśród nich ponad 300 Ukraińców. Uroczysko Sandarmoch na wieki stało się strasznym symbolem Wielkiego Terroru. Ten kamienny krzyż jest przypomnieniem żyjącym o ofiarach rozstrzelanych w uroczysku. Tutaj znaleźli ostatnie schronienie Łeś Kurbas, Mykoła Kulisz, Mykoła Zerow, Marko Woronyj oraz wielu innych synów i córek Ukrainy. Smucimy się i pamiętamy… Piąty prezydent Ukrainy Petro Poroszenko W tych dniach Ukraina wspomina kolejne tragiczne rocznice rozpoczęcia rozstrzeliwań ukraińskiej elity kulturalnej, naukowej i politycznej w karelskim uroczysku Sandarmoch — tych, których nazywa się „rozstrzelanym Odrodzeniem”. W niespełna tydzień organy Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD) zniszczyły 10 tysięcy ludzi. Te masowe rozstrzelania przyуроczono do 20. rocznicy tak zwanej „rewolucji październikowej”. Ciała rozstrzelanych zrzucano do dołów. Ogółem na tym terenie o powierzchni 10 km kw. wykryto ponad dwieście takich dołów. W dokumentach radzieckich służb specjalnych ta okolica oznaczona jest jako „zwyczajne miejsce rozstrzelań”. Najwięcej rozstrzelań przypadło na pierwsze dni listopada. 3 listopada rozstrzelano 134 osoby, wszystkich, jak zaznaczano w „listach rozstrzeliwanych” — „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów”… W ten sposób, zaledwie w ciągu jednego dnia poległ niemal cały kwiat ukraińskiego narodu początku XX wieku. Każdy z zabitych był nie tylko wybitnym specjalistą w swojej dziedzinie, ale i wybitną osobowością, postacią o „renesansowej” skali. Wśród nich — fundator nowego ukraińskiego teatru Łeś Kurbas; jeden z najbardziej utalentowanych ukraińskich prozaików Wałerian Pidmohylny; Mykoła Kulisz — dramaturg, działacz społeczny i oświatowy, gazeciarz, redaktor; Mykoła Zerow — lider „neoklasyków”, niezwykle subtelny naukowiec, poeta, tłumacz literatury zachodnioeuropejskiej i antycznej; Matwij Jaworski — historyk, działacz polityczny, akademik Wszechukraińskiej Akademii Nauk; Wołodymyr Czechiwski — ukraiński polityk, działacz społeczny, premier Ukraińskiej Republiki Ludowej, jeden z założycieli Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego; ukraińscy działacze polityczni okresu niepodległej Ukraińskiej Republiki, zorientowani na niepodległość Ukrainy, tacy jak członkowie rządu Petlury A. W. Kruszelnycki (z rodziną), A. Barbar, oficerowie Ukraińskiej Armii Halickiej i wielu innych. Wszyscy byli młodzi, przeważnie 36—50-letni. Ich przerwane życia są nie tylko na krwawych rękach sadysty kapitana Matwiejewa, bezpośredniego wykonawcy rozstrzelań, ale i na sumieniu ówczesnego kierownictwa ZSRR i Stalina, wszak to właśnie on był jednym z głównych inicjatorów zniszczenia Ukrainy — Ukrainy myślącej, twórczej, silnej. Potrzebował słabej, bezwolnej republiki ze złamanym kręgosłupem — zniedołężniałego paralityka, całkowicie i w pełni zależnego od woli i kaprysów „gospodarza”, gdyż właśnie w takich warunkach może istnieć totalitaryzm. Pierwsze represje zaczęły się jeszcze w latach 20., ale apogeum, niespotykanego i niesłychanego rozmachu sięgnęły właśnie w latach 30. Ukraina podradziecka była niemal zniszczona — ani elity, ani chłopstwa. Pozostała garstka zastraszonej inteligencji, która z napięciem wsłuchiwała się w każdy nocny szelest, trzymając na wypadek aresztowania torebkę z sucharami, oraz pokorne chłopstwo, zagnane przez Hołodomor do kołchozów. Oczywiście, wszyscy rozstrzelani zostali z czasem zrehabilitowani, jednak ich nieobecność, „wyrwanie” (najpierw fizyczne zniszczenie, a potem wieloletnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Syndrom sztokholmski» jako cel ostateczny

Andrij BONDARCZUK Historyczne korzenie syndromu Świat, jak wiadomo, utkany jest z przeciwieństw. Ta prawidłowość utrzymuje się również w wymiarze moralnym społeczności ludzkiej. Jednak tutaj antypody ograniczają się do dwóch pojęć: dobro i zło. Konceptualnie sprowadzają się one do religijnych: Bóg i diabeł. Dobro przy nieznacznej przewadze utrzymuje świat, nasze życie. Zło nieustannie i uporczywie próbuje go zniszczyć, zająć monopolistyczne miejsce w poszczególnych regionach, krajach, pielęgnując znacznie bardziej zakrojone plany. Zrozumiałe, że przyczyną naruszenia równości między ludźmi, darowanej przez Najwyższego w zamierzchłej starożytności, była walka o przetrwanie. Sukces definiowały siła, przebiegłość, przewaga liczebna, środki walki, bezwzględność. Jednak człowiek jako istota najbardziej niechroniona naturalnymi środkami ataku i obrony (kły, pazury, jad) widział: wataha słabszych z odważnym i bystrym przywódcą, dobrze zorganizowana, pokonuje znacznie silniejszego, ale samotnego. To właśnie stało się motywacją do grupowania się plemion. Szybko zrozumieli, że siła pozwala żyć lepiej nie kosztem wyczerpującej pracy, niebezpiecznego polowania na zwierza, a dzięki zwycięstwu nad takimi samymi, ale słabszymi. Były to zalążki państw niewolniczych, później imperiów. To był początek „syndromu sztokholmskiego” ze wszystkimi konsekwencjami statusu zwycięzców, zwyciężonych, statusu właściciela niewolników i niewolnika. To już nie była walka o przetrwanie, a o panowanie silniejszego i, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, już po zwycięstwie mniejszości nad większością. Zwycięzca, posiadając władzę i aparat represji, wszelkimi środkami łamał psychologię większości, aby uformować u niej stan uległości i tym samym uwiecznić działającą władzę przemocy. Było to trudne zadanie, ponieważ nie wszystkich ludzi łamie strach i tortury. Więc większość wybuchała krwawymi akcjami protestacyjnymi. Czasami były one nawet zwycięskie, zwłaszcza gdy powstawały byłe państwa, również niewolnicze w swojej istocie. Przecież od czasu powstania ludzkości taki ustrój państwowy (a stąd i stan moralno-psychologiczny) był prawidłowością. Lecz zwycięzcy, nawet ponownie zdobywszy państwo, wracali do… niewolnictwa, ale do własnych właścicieli niewolników. Przecież ani niewolnicy, ani ich liderzy nie znali innej struktury i jakości zarządzania, nie wiedzieli, co robić z wolnością. Zrozumiałe, że protestacyjne wybuchy niezadowolonych z niewolnictwa, poddaństwa, pańszczyzny, przemocy narodowej i religijnej tłumiono z niesłychanym okrucieństwem. Mimo to wydarzenia te nie mijały dla społeczeństwa bez śladu, ponieważ rozchwiały budowlę przemocy, były zalążkami demokracji, cywilizacji. W końcu nawet poszczególni władcy zaczęli rozumieć: taki system hamuje rozwój państwa, ogranicza możliwości wzbogacenia się. Podręcznikową ilustracją tej sytuacji może być następujący przykład. Na wyspie Barbados tysiącami niewolników rządził okrutny plantator Glenelg. I oto królowa Anglii Wiktoria wydaje dekret o zniesieniu niewolnictwa. Przestrzegający prawa właściciel niewolników ogłasza dokument i wypuszcza niewolników. Wolność! Euforia! Minęło niewiele czasu. Szczęśliwcom skończyły się jadalne prezenty, którymi obdarzył ich plantator, i wolni ludzie przyszli do niego prosić się o… niewolnictwo. Glenelg odmówił, gdyż jest to naruszenie dekretu. Wtedy wczorajsi niewolnicy zabili go, rodzinę, spalili majątek. Całkowicie nielogiczna, dzika reakcja już wolnych ludzi. Jednak była to logika niewolnika. Przyzwyczaił się do swojego stanu: codziennie jest miska pomyj, prycze, żeby przespać, dach nad głową, nie trzeba myśleć, jak przeżyć jutrzejszy dzień. Upokorzenie, przemoc, nawet kara dla niego — są zwyczajne. A co robić z wolnością — nie wiedział. Sytuacyjnie i pod względem wydarzeń przypomina to byłe ZSRR. Nie wiedział, co robić z wolnością, także wielowiekowy rosyjski niewolnik, na którego niespodziewanie spadła wolność w 1991 roku. Być może postąpiłby ze swoim „Glenelgiem” tak samo, jak niewolnicy z Barbadosu. Lecz stało się inaczej, bo był z nim jednomyślny. Tym bardziej, że kierować niewolnikami, być nad nimi władcą i być niewolnikiem — to rzeczy diametralnie różne. I „Barbados” zyskał „drugi oddech”. Jednak bardzo zasadnicza jest różnica i między dwoma „Glenelgami”, i między ich niewolnikami. Okrucieństwo wobec realnego Glenelga wolni ludzie okazali za to, że pozbawił ich niewolnictwa. „Glenelg” moskiewskich niewolników skierował ich nienawiść przeciwko tym, którzy przeszkadzają im być jego niewolnikiem, a niewolników nagrodził prawem czucia się władcą tych, którzy dawno zapomnieli, czym jest niewolnictwo i jego konsekwencje, żyją w wolnym, cywilizowanym świecie. Bo to wróg współczesnego „Glenelga” i jego niewolników. Oboje ciężko chorzy na chorobę imperialną, szowinizm, obaj nosiciele niewolnictwa chcą widzieć siebie władcami innych narodów, sprowadzić ich do stanu „syndromu sztokholmskiego”. Szerokiemu ogółowi czytelników termin ten jest mało znany. Wprowadził go do użytku dopiero na początku ubiegłego wieku kryminalista Nils Bejerot, analizując sytuację z wzięciem zakładników w Sztokholmie. U jego podstaw legła koncepcja Anny Freud pod nazwą „Identyfikacja z agresorem”: „Początkowo od działań agresora ofiara odczuwa silny wstrząs emocjonalny, strach, niechęć, apatię, a z czasem… przepełnia się sympatią do krzywdziciela, usprawiedliwia jego działania, pomaga mu… Przejawia się u 27 procent ofiar…”. Jeśli chodzi o wymiar procentowy, to autor tego artykułu uważa go za bardzo zaniżony, co było widać ze stanu społeczeństwa bolszewickiej, a obecnie — putinowskiej Moskowii. Autorzy terminu i koncepcji wychodzili z zachowania niewielkiej liczby zniewolonych zakładników w rękach kilku bandytów. Jednak to, jak potwierdza historia, jest charakterystyczne również dla wielkich mas ludzi. Wikipedia definiuje ten syndrom jako „psychologiczny nieświadomy stan obronny, charakteryzujący się przywiązaniem ofiary do krzywdziciela…”, który jest konsekwencją przemocy, tortur, groźby śmierci. W rezultacie ofiary zaczynają współczuć swoim oprawcom, usprawiedliwiają ich działania, nawet utożsamiają się z nimi, przejmują ich idee, w pragnieniu wysłużenia się czasami przewyższają swoich krzywdzicieli. Na terenach ZSRR ten termin jako pierwszy wprowadził do użytku rosyjski uczony Pitirim Sorokin dla wyjaśnienia zachowania ofiar wielkiego głodu 1921—1923 lat. Jest ono absolutnie tożsame z zachowaniem ofiar kolejnych wojen głodowych władzy przeciwko narodowi, ofiar represji, innych zbrodni. Jego masowość szczególnie była widoczna w 1932—1933, 1946—1947 latach. Przecież torturowanie głodem, uświadomienie nieuchronnej śmierci, a zwłaszcza swoich dzieci, jest bodaj najcięższą formą tortur. „Syndrom sztokholmski” jest zatem antypodą pojęć: wola, wolność, osobiste „ja”. Gorące i głodowe wojny, represje jako środek zmiany psychologii mas Używając słowa „hołodomor” (autor uważa, że dokładniej i poprawniej jest nazywać go „wojną głodową”), od razu odbieramy jego treść jako brak lub dotkliwy niedobór organicznego pożywienia, wyobrażamy sobie jego konsekwencje dla zdrowia, stan fizyczny ofiary. Jednak człowiek to nie tylko ciało, ale i duch, który nim kieruje, i tylko jedność ich — to człowiek z jego czynami, zachowaniem. Do stanu świadomości cyfrowej analityki nie zastosujesz, wzrokowo nie ocenisz. Brak fizycznego pożywienia prowadzi do biologicznej, fizycznej śmierci, a u tych, którzy przeżyli — do kardynalnej zmiany psychologii, nierzadko sprowadza człowieka do stanu zwierzęcego czy nawet niższego (kanibalizm, jedzenie zwłok). Niemożliwe jest wyobrażenie sobie głębi ruiny świadomości matki, która zabija swoje dziecko, aby przeżyć samej czy reszcie dzieci. Takich przypadków było niemało. Strach przed śmiercią głodową był tak silny i głęboki, że pozostawiał ślad w genach człowieka, któremu udało się przeżyć, nawet w kolejnych pokoleniach. Dlatego ofiary milczały o zbrodni, inni — wiernie służyli swoim oprawcom, a nawet im pomagali. W ZSRR długo obowiązywał „spisek milczenia” na temat strasznych lat 1932—1933. Nawet z biegiem czasu, po ogłoszeniu niepodległości, autor spotykał ludzi, którzy kategorycznie odmawiali składania świadectw o tej tragedii, osobiście dobrze znał autorytatywnego w kręgach partyjnych sekretarza komitetu partyjnego przodującego kołchozu oraz pułkownika KGB. Oboje z Połtawszczyzny. Obojgu udało się przeżyć w strasznym głodomorowym piekle lat trzydziestych, obojgu spłonęli w nim rodzice, siostry, bracia. Jednak oboje wiernie służyli ich zabójcom. Usprawiedliwiać ich czy potępiać? Oczywiście, mogli żyć tak jak miliony zwykłych ludzi. To też forma samoobrony. Lecz oni wybrali inaczej. Bo temu, kto nie szczeka, gospodarz kości nie rzuca. Mieć ją czy nie — to już sprawa osobista. „Ten, kto przeżył po terrorze, będzie potulny. Taki terror był zamaskowany pod zbiórkę zboża” — twierdzi autorytatywny historyk, badacz wojen głodomorowych, profesor Stanisław Kulczycki. A takich były miliony. Ten sam uczony zauważa, że nawet potężne powstanie N. Machny poniosło klęskę, bo przed zagrożeniem głodem aktywność jego uczestników spadła niemal do zera. Ośmieleni sukcesem, bolszewicy po pierwszej wojnie głodomorowej urządzili drugą, z niespotykaną liczbą ofiar, potem trzecią, już powojenną. Wojna władzy: wrogowie i współmyśliciele Dziwne, ale mechanizm wojen głodomorowych bolszewików bardzo przypomina sytuację opisaną w „Starym Testamencie”. Taki sobie Józef (!), zbliżony do faraona (Lenin), znalazł się w odpowiednim czasie w odpowiednim miejscu. Człowiek „rozumny i mądry” w wyniku swoich działań stał się faktycznym władcą Egiptu. Brał od chłopów 20 procent zbiorów jako daninę („Całe zboże państwu!”). I oto przyszedł głód. Józef zaczął „ratować” naród… jego własnym zbożem, z ogromnym zyskiem. Ludzie ze łzami w oczach dziękowali swojemu „zbawcy”. Ale teraz stali się całkowicie zależni od niego. Chyba to pierwszy opis „syndromu sztokholmskiego”, który ma wygląd dobroczynności. Trzy cielesne głodomory w ciągu 25 lat (precedens w historii świata!), oczywiście, nie były skutkiem przypadku czy żywiołu. To składniki dawnego maniakalnego planu niszczenia Ukrainy jako państwa narodowego ze strony ordyńskiej imperii — początkowo carskiej, potem bolszewickiej, a obecnie — putinowskiej. Dla niej demokratyczny cywilizowany świat, a tym bardziej nasz ruch w tym kierunku, jest strasznym zagrożeniem. Więc gorące wojny głodomorowe przeciwko nam, inne zbrodnie odbywały się z pewną synchronicznością. (Autor uważa, że nawet najstraszniejsza technogenna katastrofa czarnobylska była ogniwem tego strasznego łańcucha). Najbardziej rezultatywne były gorące i głodomorowe wojny. Na pierwszy rzut oka prowadzone są one w celu zniszczenia dużej liczby ludzi na ziemi, dla skarbów. Tak, te motywy są obecne. Jednak wroga niemal we wszystkich przypadkach interesuje terytorium z ludnością, a nie pustka, nawet z rozwiniętą infrastrukturą. Orda, na przykład, posiadając ogromne terytorium, bez końca wojowała. Ale nie szła na niezagospodarowane przestrzenie Syberii, na Północ, szła na Zachód, do Europy, choć napotykała zacięty opór. Rosja, godny spadkobierca Ordy, kopiuje jej strategię nawet w XXI wieku. Posiadając broń atomową, nie grozi jeszcze straszniejszą — bombą próżniową, która zabija wszystko co żywe, nie niszcząc materialnego. Potrzebni są ludzie. Jednak nie tacy, jak byli. Niech nazywają się Ukraińcami, mają państwo (oczywiście, marionetkowe), jednak bez swojej mentalności, historii, godności narodowej, języka, Kościoła, pragnienia analitycznego myślenia i wyrażania myśli, nie współbrzmiących z myślą zwycięzcy. Tak, część ludności przestanie istnieć. Za to ocalała będzie w stanie „syndromu sztokholmskiego”, „świeżą krwią” dla uzdrowienia porażonego alkoholem społeczeństwa. Wielki humanista, filozof akademik Myrosław Popowycz, opierając się na nieznanych mi źródłach, zaznaczył, że w na Kremlu z góry planowano liczbę zabitych głodem. To absolutnie podobne do prawdy, ponieważ w czasach Wielkiego terroru na miejsca docierały oficjalne rozdzielniki o liczbie „wrogów ludu”, którzy podlegają rozstrzelaniu lub etapowaniu do obozów GUŁAG-u, czy na osiedlenie. Wojny głodomorowe przeciwko swojemu narodowi powstawały właśnie w sytuacjach, kiedy nie było żadnych przyczyn dla gorących, albo też środki represyjne nie przynosiły szybkiego zwycięstwa. Były one wygodne dla reżimu — bezkrwawe, ekonomicznie tanie, karnie bezkarne, chociaż wchodzą do kategorii ciężkich zbrodni. Takimi były wszystkie trzy wojny głodomorowe. Autor uważa, że przygotowywano i czwartą (lub drugą powojenną), już dla Zachodniej Ukrainy, która właśnie, w latach 1946—1947, szczerze ratowała głodujących z Wielkiej Ukrainy. To masowe miłosierdzie (Zachodnia Ukraina, według obliczeń autora, udzieliła pomocy nie mniej niż sześciu milionom głodujących, jej nie dotknęły wszystkie trzy głodomory) w korzeniu obala fałsz rosyjskich badaczy o naturalnych przyczynach ogólnonarodowej biedy. Przecież po obu stronach pasa granicznego (jakichś 80—100 metrów), który dzielił dwa państwa, była taka sama pogoda.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

totalitarnego reżimu: od źródeł do współczesności

Autor dobrze pamięta te czasy, kiedy do każdego wiejskiego podwórka codziennie zaglądali głodujący. Miejscowi dzielili się z nimi tym, czym mogli, choć sami żyli biednie. Często przychodzili, gdy gospodyni wsypywała do cebrzyka ugotowane nieobrane małe bulwy, żeby rozgnieść je świniom, chciwie patrzyli na te „przysmaki”, wypraszali kilka ziemniaków albo rzucali się i łapczywie jedli… Lecz od 1948 roku także dla mieszkańców zachodnich regionów zaczęto aktywnie wprowadzać mechanizm zabijania głodem, analogiczny do tego, który doprowadził do trzech wojen głodowych na Wielkiej Ukrainie. Po likwidacji zamożnych gospodarstw chłopskich, których deportowano na Syberię, represjach, kolektywizacji z obrabowaniem średniaków i biedniejszych, niebotycznych podatkach, ściąganiu zboża, zaczął być odczuwalny dotkliwy deficyt chleba. Zwłaszcza w regionach, gdzie siły UPA były słabe i stłamszone. Typowym wielkim głodem tej sytuacji nie nazwiesz, dlatego u nas nazywano go „głodówką”. Ratowała chłopów niezwykła pracowitość, pomysłowość, czynniki naturalne. W tamtym czasie autorowi udało się wyrwać ze wsi na naukę do szkoły zawodowej w Kowlu. Ciężkie były wyprawy po chleb. Przy każdym sklepie chlebowym było czarno od ludzi. W tym „tłumie” można było połamać żebra. Pewnego dnia, „uszczęśliwiony” bochenkiem w sklepie, poszedłem szukać innego punktu handlowego. W niewiarygodnym ścisku znów się udało. Zgłodniały, wycieńczony, ledwo wybrałem się z tłumu i na podwórku padłem nieprzytomny. Odzyskałem przytomność po jakimś czasie. Kupionego bochenka już nie było, a inny, na który upadłem i przykryłem ciałem, ocalał. W wolną od zajęć sobotę pojechałem do domu, żeby się czymś zaopatrzyć. W domu nikogo, chata na zasuwę. Otworzyłem. Na stole, na ławie, na półce na naczynia — ani kromki. Zajrzałem do pieca. W kącie — niewielki garnuszek. Wyciągam. Oho! Jeszcze ciepła zupka, przyprawiona łobodą! Z apetytem opróżniłem zawartość. A tu i matka przypędziła krowę z pastwiska. Cieszy się ze spotkania, ale biadoli: synowi z drogi nie ma co dać. — Ależ ja — mówię — jadłem przed chwilą. — A co ty jadłeś? — szczerze się zdziwiła. — W piecu zupka była. Smaczna… — Oj! — klasnęła w dłonie. — Przecież to ja prosiaczkowi ugotowałam… Tak oto autor znalazł się w roli głodujących, skosztował świńskich „przysmaków”. Obecnie wspominam ten przypadek z humorem, bo odczułem jedynie styczne działanie strasznego mechanizmu zabijania milionów ludzi najstraszniejszym narzędziem śmierci. Ale on odbił się na zdrowiu. Wydaje się, że żadne imperium, państwo w całej historii świata nie zniszczyło głodem tylu swoich obywateli. A znaczna część tych, którym udało się przeżyć, znalazła się w stanie „syndromu sztokholmskiego”. Czy pokojowe „pokojowe” narody? Logicznie było oczekiwać, że wraz z rozpadem ZSRR on też zniknie. Jednak była to tylko wielka rana na ciele imperium, resekcja niektórych części, które ze wszystkich sił Moskwa stara się przywrócić i odnowić dawną potęgę i stan. Cichaczem (Białoruś) czy gorącą, ekonomiczną, hybrydową wojną (Gruzja, Naddniestrze, Ukraina), bo przecież głodową tego zrobić nie jest w stanie. Dlaczego tak żywotny, zdolny do odnowienia, jest największy odłamek imperium, które i teraz można uważać za takie lub miniimperium? Bez głębokiej ogólnej analizy historii imperium od zarania do współczesnego stanu tego zrobić nie można. Mechanizm jej formowania był podręcznikowy — podbój słabszych. Dla państwa moskiewskiego okoliczności dla tego układały się pomyślnie: narodowi autochtoni byli nieliczni, rozproszeni, bardziej zacofani, zwłaszcza w uzbrojeniu, wojskowej zorganizowaności. Cechą charakterystyczną było szczególne okrucieństwo wobec wroga, podstęp jako towarzysze sukcesu. One w pełni gwarantowały łatwe zwycięstwo, bo budziły strach przed najeźdźcą, on szedł przed zwycięstwem. To było dopóty, dopóki bardziej zorganizowana, znacznie liczniejsza, bardziej podstępna i okrutna siła w osobie Złotej Ordy nie podbiła Moskwy, doszła do zachodnich granic Rusi Kijowskiej. Lecz, po prawdzie, jej zwycięstwo i okupacja przyniosły Moskwie więcej dobra niż szkody, bo ustrukturyzowała jej ustrój państwowy, wojskowy, uporządkowała system ewidencji zasobów materialnych i finansowych, przychodów, wydatków itp. Z czasem Orda rozpadła się, formalnie umarła. Jednak reinkarnacyjnie pozostała żyć, żyje i dziś. Początkowo w postaci carskiej, potem bolszewickiej, a obecnie — putinowskiej Rosji. Wchłonęła nie tylko doświadczenie zarządzania państwem, ale i ordyński układ wierności „chanowi”. Kluczowy w nim jest prymitywny instynkt zwierzęcy — ślepe posłuszeństwo przywódcy. Tego nie ukrywają nawet znani rosyjscy uczeni. Wybitny historyk W. Sołowjow pisał: „Dla nas, Rosjan, zbrodnią jest wątpić w prawo władzy do robienia z nami wszystkiego, co ona zechce”. Zrozumiałe, że ona chce wiecznej władzy, wiecznie w tym celu trzymać społeczeństwo w stanie „syndromu sztokholmskiego”, które też nie wyobraża sobie, nie uświadamia i nie chce innej formy istnienia: typ ludzi, którzy znajdują więcej zadowolenia w niewolnictwie niż w wolności. Klasyk literatury rosyjskiej Aleksander Puszkin zostawił nam jego wierszowany portret i istotę: Paście się, pokojowe narody, Was nie obudzi honoru zew, Po co stadom dary wolności? Należy je zarzynać lub strzyc. Dziedzictwo ich z pokolenia w pokolenie Jarżmo z dzwonkami i bicz… Dlaczego tak nisko opuścił swój naród wybitny poeta, być może błędnie? Bo czyż nie te „pokojowe narody”, „stada” okrutnie, podstępnie, krwawo podbiły rozproszone autochtoniczne plemiona i narody od zachodnich granic Moskwy do Kamczatki? Czyż nie oni, „biedacy” i dobrowolnie poniżeni, napojeni nienawiścią, zostawiali po sobie szczodrze polane krwią obrońców zgliszcza Nowogrodu, Kijowa, Baturyna, Kaukazu, Groznego oraz wielu innych regionów, gdzie ludzie pragnęli żyć wolno, mieć swoje państwo? Czyż nie potomkowie tego „stada”, uzbrojeni po zęby w nowoczesne środki wojskowe, „po bratersku” napadli na Ukrainę, odszarpali część jej ziemi, rozpalili płomień wojny, rozlali morze cierpień, zahamowali postęp państwa do demokratycznego cywilizowanego świata? Czyż nie ci sami sadyści z zimną krwią dobijają naszych rannych bojowników, poddają strasznym torturom jeńców wojennych, znęcają się nawet nad martwymi obrońcami? Nie, uznany klasyk literatury rosyjskiej nie pomylił się w ocenie swoich rodaków, obniżając ich do poziomu tych przedstawicieli świata zwierzęcego, których zarzynają i strzygą. Jednak nie chciał zauważyć zdumiewającej dwoistości psychologii „stada”, a najwyraźniej i nie mógł tego zrobić przez imperialne zaślepienie społeczeństwa i siebie jako jego przedstawiciela. Oddając należne talentowi wybitnego poety, trzeba go jednak zaliczyć do tych rosyjskich inteligentów, dla których demokracja kończy się tam, gdzie pojawia się kwestia ukraińska. Najwyraźniej dwoistość natury współczesnego moskiewskiego „barbarzyńskiego niewolnika”, o której pobieżnie już wspominano wyżej, i jest „zagadką rosyjskiej duszy”, o której mówią i nie mogą zrozumieć. Zaprawdę, jakiś straszny fantasmagoryczny symbioz: stop „syndromu sztokholmskiego” społeczeństwa w stosunku do „chana” oraz imperialnej wielkości, pychy, bezczelności, okrucieństwa „stada” wobec obcych. Jako potencjalnych ofiar, dla których będzie ono zbiorowym „chanem”. To ta sama ordyńska mentalność, udoskonalona przez bolszewików, a obecnie przez współczesny dyktatorski putinowski reżim i osobiste cechy jego nosiciela — „cara”. Choćby ktokolwiek demonizował jego zdolności, zwycięstwa, on (choć brzmi to paradoksalnie) hipotetycznie i realnie odbudowuje imperium jako… tymczasowe, ale nie może tego rozumieć. Oczywiście, w drodze do celu może wyrządzić ludzkości wiele krzywd, jednak jego zamysł jest w rzeczywistości adekwatny do budowy „świetlanej przyszłości”. Putin nazwał rozpad ZSRR największą katastrofą XX wieku. Jak widać, uważa go nie za prawidłowość, a za przypadek. Ale każdy przypadek jest wynikiem prawidłowości. Prawidłowy był również krach bolszewickiego imperium. Każda budowla (w tym państwo), wzniesiona na błędnym fundamencie, prędzej czy później się zawali. Fundament ZSRR był właśnie taki, ponieważ jego architekci wznosili budowlę nie według zasad ekonomii, demokracji, a według ideologicznych postulatów partyjnego programu, którego praktycznymi środkami wcielenia były przemoc i okrucieństwo we wszystkich znanych bolszewickich przejawach. System, jak wiadomo, umiejętnie dekorował swoją dyktaturę niespotykanymi „sukcesami” w budowie „świetlanej przyszłości”. Do czasu to się udawało. Jednak choćby nie wiem jak afiszowała ona swoje osiągnięcia, aksjomatem jest zasada: wzrost gospodarki jako podstawy potęgi państwa, dobrobytu narodu oraz siłowe metody kierowania to rzeczy niekompatybilne. Zgodnie z zapewnieniami KPZR, już od lat 80. ubiegłego wieku powinniśmy żyć w rajskich warunkach komunizmu. Technologicznie, ekonomicznie ZSRR, podobnie jak obecna Rosja, to kraje zacofane. Źródłem napełniania budżetu są zasoby naturalne, które służą przede wszystkim wzmocnieniu militarnej potęgi jako środka obrony swojego „Barbadosu” przed… wolnością. Tutaj Rosja ma pewne sukcesy. Podobnie jak dyktatorski reżim Korei Północnej, której ludność realnie głoduje, za to posiada broń jądrową, którą szantażuje świat. Jaskrawy „Barbados”. Kaftan bezpieczeństwa dla gwałtownych. Niezaprzeczalnym sukcesem bolszewickiego imperium było uformowanie nowego typu człowieka — „budowniczego komunizmu”, a w naszym wymiarze — nosiciela „syndromu sztokholmskiego”. Nad tym pracował ogromny ideologiczny, siłowy, karny aparat, na co wydawano ogromne środki. „Na ideologii się nie oszczędza!” — deklarował główny ideolog M. Susłow. W imperium rosły apetyty na światowe panowanie. Pierwszą ofiarą miała stać się Europa. Wszystko było gotowe. Jednak ubiegł ją zachodni drapieżnik. Z tym samym celem, tylko z innym odcieniem ideologii. I gdyby nie jego fatalny błąd w kwestii stosunku do sprawy ukraińskiego państwa, wschodni poniósłby porażkę. Jej zaś doznał przy pomocy wielu państw i narodów zachodni. Otrzeźwiła ona naród niemiecki moralnie i materialnie. Nad komunistyczną ideologią, która nie jest mniej niebezpieczna niż faszystowska, międzynarodowego sądu nie było. Jaka przykra pomyłka! Przecież liczba ofiar komunistycznego reżimu jest kilkakrotnie większa niż hitlerowskiego. Myślę, że Putin doczeka się swojego „Norymbergu”. Dopiero po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy w powietrzu unosił się duch „Norymbergi-2”. Zneutralizował go udział w zwycięstwie nad Hitlerem (byłoby ono niemożliwe bez pomocy USA i Anglii) oraz finansowo-biznesowe interesy Zachodu wobec bogatego w tanie zasoby naturalne moskiewskiego „Barbadosu”. A podstawy do sądu są poważne. „Norymberga” ukarała nie tylko hitlerowskich zbrodniarzy, ale i naród niemiecki za jego straszny błąd. Bo przecież na fali euforii populizmu Hitlera i jego partii, z woli narodu, wstąpił führer na najwyższy tron. Gorzkimi skutkami dla ludzkości były konsekwencje „woli narodu”. Na fali euforii doszli do władzy także bolszewicy, „führer” Lenin, jego następca Stalin. Jednak za osobiste zbrodnie, zbrodnie najbliższego otoczenia nikt nie poniósł kary. Katów wręcz wywyższano w pomnikach, nazwach miast i ulic, w pieśniach, utworach. A straszliwa pomyłka narodu, jej skutki nie otrzymały wyroku międzynarodowego sądu, jak to stało się z Niemcami. Mogę w stu procentach stwierdzić: gdyby obecna Rosja, jako następczyni prawna „imperium zła”, zapłaciła kontrybucję (jak Niemcy Izraelowi) za swoje zbrodnie — przynajmniej za te, które popełniła przeciwko Ukrainie, a naród rosyjski otrzeźwiałby, wyleczył się z imperialnej choroby, nie byłoby obecnej wojny. Nawet teraz nie jest za późno dla państw, które najbardziej ucierpiały od „imperium zła”, by przedstawić rachunek za wyrządzone szkody przed międzynarodowym sądem. Wynik trudno przewidzieć, ale to choć trochę ostudziłoby szał naszego północnego sąsiada. Oczywiście, na tej liście nie będzie Białorusi, która już stała się najmłodszym członkiem klubu krajów „syndromu sztokholmskiego”. Właściwie to on przez długie lata utrzymywał wewnętrzną stabilność bolszewickiego imperium. A w stosunkach międzynarodowych niektóre przejawy niezadowolenia z jej agresywnych działań neutralizowano bezczelnością, w innym przypadku udobruchiwaniem poszczególnych krajów hojnością „bezinteresownej” pomocy ze szkodą dla własnego narodu. Wystarczy wspomnieć zbożowe „podarunki” dla „przyjaznych narodów” podczas wielkich głodów. Jednak jeszcze ważniejszym czynnikiem była znaczna powojenna potęga — wielomilionowe siły zbrojne, broń atomowa, potężny aparat służb specjalnych z armią agentury, donosicieli, machina ideologiczna. Zgodnie z wynikami wojny, część państw trafiła pod parasol imperium. Utworzył się „obóz socjalistyczny” krajów Europy i świata, „Układ Warszawski” jako siłowa obręcz, która ściągała strachem niejednorodne części budowli. Wydaje się to nieco dziwne, ale strach, który produkowało imperium, był właściwy także i jemu, jako bodziec do samoobrony. Niebezpieczeństwo powtórzenia losu Ordy, carskiego imperium, mimo zwycięstw, trzymało je w ciągłym napięciu. Więc to naturalne, że wojować, zabijać, niszczyć, zagarniać cudze — to jego naturalna potrzeba, jak potrzeba każdego drapieżnika, by przeżyć kosztem swojej ofiary. Zresztą produkować zło, coś niszczyć jest o wiele łatwiej, niż czynić dobro, budować. Zburzyć dom można w mgnieniu oka, a wznieść? Ale dla imperium to środek do zachowania dwoistości status quo: jako kraju z „syndromem sztokholmskim” dla polityki wewnętrznej, a imperialnym — dla zewnętrznej. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«On udźwiękowił „Eneidę” po angielsku…»

Wasyl SAWCZUK, członek NSPU i NSŻU, m. Brzeżany. Gruntowny artykuł literaturoznawczy „Autorowi ukraińskiej »Eneidy« — 250” z podtytułem „»Eneida« I. Kotlarewskiego i jej przekłady artystyczne na języki obce” pióra profesora Mychajła Kuźmicza Najenki, opublikowany przez czasopismo „Słowo Proświty” w numerach 32 i 33 tegorocznego sierpnia, jest swoistym wykładem oświatowym dla szerokiej publiczności nie tylko Ukraińców — miłośników literatury ojczystej, ale także dla koneserów poetyckiego Słowa na całym świecie. Chyba każdy czytelnik tej fundamentalnej pracy odda należny hołd jej autorowi, jak, bez wątpienia, i wszystkim tłumaczom iskrzącego się trawestacyjnego poematu genialnego Ukraińca — założyciela nowej literatury ukraińskiej. Wśród wymienionych nazwisk tłumaczy ukraińskiej „Eneidy”, która „przemówiła” już ponad dziesięcioma językami, w artykule M. Najenki odczytujemy także imię Bohdana Melnyka, który w 2004 roku wydał to dzieło dla świata anglojęzycznego. Ten przekład został umieszczony, z woli B. Melnyka, na stronach jego wydania wiersz po wierszu, strofa po strofie obok oryginału. Takie rozmieszczenie, bez wątpienia, ułatwia czytanie i zrozumienie dzieła w dwóch językach i jednocześnie sprzyja docenieniu poziomu doskonałości przekładu przez literaturoznawców. W tej kwestii u pana Mychajła Najenki wybrzmiało pochlebne — niestety krótkie — ale treściwe zdanie: „…ukrainiec Bohdan Melnyk — również poeta z powołania i dlatego jego angielski przekład »Eneidy« nie wywołuje szczególnych zastrzeżeń”. („Słowo Proświty”, nr 33, s. 13). Czytelnicy — miłośnicy „Eneidy”, dowiedzieli się o jej przekładzie przez B. Melnyka z numeru 2 (12) za 2006 r. almanachu „Weseła Sicz” — śmiechopisu Międzynarodowego stowarzyszenia ukraińskich humorystów i satyryków, który wychodził spod rąk i błogosławieństwa założyciela i głównego redaktora — niezapomnianego pisarza Petra Rebra, który z numeru na numer prowadził rubrykę „»Eneida«: ciąg dalszy nastąpi” i zaznajamiał czytelników z nowymi utworami autorów-„eneidników” itd. Przesłany Petrowi Pawłowyczowi egzemplarz tego wydania wywołał prawdziwy zachwyt, i w artykule-odzewie „I. Kotlarewski przemówił po angielsku” szczerze odnotował: „Co tu dużo mówić, to niecodzienne wydarzenie, sensacja planetarnej skali: ujrzała światło dzienne »Eneida« w przekładzie na język Szekspira! Zauważmy: po raz pierwszy!... Znamienne, że tę niełatwą pracę twórczą wykonał Kanadyjczyk ukraińskiego pochodzenia Bohdan Melnyk, który mieszka w Toronto… — rodowity mieszkaniec rejonu zborowskiego (skąd, nawiasem mówiąc, i Je. Dudar)… W jego dorobku — anglojęzyczne »Lis Mykyta« i »Mojżesz« Iwana Franki, którego tłumacz nazywa »bóstwem«…” (Almanach „Weseła Sicz” nr 2 (12), 2006 r., m. Zaporoże). Tutaj też śp. Petro Rebro przytacza także wysokie marzenie pana Bohdana: „Jeśli zapełnimy biblioteki świata przekładami naszych utworów literackich, to dopiero wtedy staniemy się członkami świata kulturalnego, a bez tego nikt nas szanować nie będzie, tym bardziej, że nasz odwieczny wróg o to bardzo się stara”. To — jako swoiste credo B. Melnyka, którym kierował się do końca swoich dni. Więc pora o nim — pierwszym i póki co jedynym tłumaczu „Eneidy” na angielski — opowiedzieć choć trochę szerzej, opierając się na jego własnym utworze biograficznym (w wariancie maszynopisowym) „Pod prąd”. Bohdan Osypowycz Melnyk urodził się 28 stycznia 1914 roku we wsi Wełyka Pławucza rejonu brzeżańskiego (obecnie kozowskiego) na Tarnopolszczyźnie w rodzinie rolniczej średniej zamożności. (Mniej więcej w tym czasie ukraińscy posłowie w parlamencie wiedeńskim, skupieni wokół posła z ziemi brzeżańskiej Tymoteja Starucha, stawiali przed cesarzem i rządem żądanie za wszelką cenę odwrócenia zagrożenia I wojny światowej, rozniecanej przez imperialną Rosję). Przypominamy o tym dlatego, że następne ciężkie wydarzenia odbiły się na losie młodzieńca B. Melnyka, jak i na milionach innych, po niespełna trzydziestu latach. W 1939 r. z zawodem nauczyciela Bohdan znalazł się na terytorium Polski pod okupacją niemiecką, a rodzice i siostra zostali wywiezieni (z piętnem kułaków) w 1941 r. na Sybir przez bolszewików, jeszcze kilka lat później brat Myrosław poległ jako żołnierz UPA od kul enkawudzistów. Ciernista droga tułacza Bohdana Melnyka wiodła w powojennych Niemczech przez obozy DP, gdzie mimo wszystko ukończył trzyletnią szkołę języka angielskiego, który opanował doskonale, i został tłumaczem. Dalej — przewieziony do Anglii, później przeprowadził się do Kanady, gdzie pracował w różnych miejscach; przeżył i trudności materialne, i dramaty rodzinne. Lecz za cel życia postawił służbę ojczystemu narodowi i dlatego wolny czas poświęcał niełatwej pracy nad przekładami utworów klasyków ukraińskich, przede wszystkim I. Franki. Niestety, ta praca nie była zamówieniem jakiejś organizacji, czasopisma czy wydawnictwa, zatem całkowicie bezpłatna i związana wyłącznie z własnymi niemałymi trudnościami i kosztami finansowymi — od maszynopisu aż do wydawnictwa. Więc mamy wzorzec pełnej poświęcenia ofiarnej pracy w imię Idei, dla Ukrainy. I nazwijmy rezultaty tego poświęcenia. O nich najobszerniej powiedział ówczesny przewodniczący kanadyjskiego komitetu wydawniczego „Ziemia Brzeżańska” śp. Lew Babij, również „kozowianin” ze wsi Krywe, w artykule do 2 tomu tego samego wydania, które ujrzało światło dzienne w 1998 roku w Toronto. (Pierwszy tom „Ziemi Brzeżańskiej” pod redakcją przewodniczącego komitetu Wołodymyra Bemki wyszedł w Nowym Jorku w 1970 r.) Zatem w dorobku translatorskim Bohdana w tamtym czasie były już „Przekłady utworów Iwana Franki na język angielski — »Lis Mykyta« (wierszem i prozą), »Mojżesz«, »Pańskie żarty«, »Biblijne stworzenie świata w świetle nauki«, »Ścieżki na przełaj«, »Podstawy społeczności«, »Sąd ostateczny«; na niemiecki — »Lis Mykyta« (prozą), »Słowo o wyprawie Igora« (według Natalii Zabiły — wierszem), »Czarodziejska chusta« (baśń wierszowana)”. Oprócz tego wymieniono także utwory w przekładzie na ukraiński z języków angielskiego i niemieckiego. Trzeba powiedzieć, że poemat-baśń „Lis... „Mykyta” śp. B. Melnyk wydał w Toronto w 2000 roku jako osobną książkę, z równoległym umieszczeniem tekstów oryginału i w języku angielskim, i na własny koszt przesłał dla bibliotek uczelni Ukrainy kilkaset egzemplarzy. Nie zapomniał szanowny rodak-tłumacz i o mnie — przysłał egzemplarz „Lisa Mykyty” z autografem, który tutaj podaję. Niezwykle cenny dar dla całej rodziny! mer” Wład Sord; działaczka społeczna Zoriana Palamarczuk… Ze wspomnień Włada Sorda: „Lerę Burłakową znam z batalionu ochotniczego. To właśnie ona zapoznała mnie z Wasylem Slipakiem (MYTH / MIT). A ja ją — z jej przyszłym, lecz już, niestety, nieżyjącym narzeczonym. Zginął niedaleko od nas — to ja go przyprowadziłem na kontrakt. I oto dla niego, mojego przyjaciela, pozostał tylko wiersz: My z tobą razem zacięci. My kuliśmy się w jednym piekle. U nas różniły się tylko sny. I metal po długich ulewach tak różnie rdzewiał: ty miałeś żyć i tak chciałeś, ja zaś do śmierci modliłem się w noc. Zamiast serca w piersiach piec. Zamiast mądrości — głosy. Ty komu co teraz dasz? Z kim ty wypijesz czy wypalisz paczkę? Oto — splot twoich kiszek. Twoje nogi pochłonął las. Oto po co tam wlazłeś? Oto po co chciałeś życia — Taki sam nieoceniony dar dla ukraińskiego studenckiego środowiska uczynił dobrodziej B. Melnyk w 2004 roku — kilkaset egzemplarzy dwujęzycznej „Eneidy” I. Kotlarewskiego. Do przekazania wspomnianego wydania do bibliotek uczelnianych miast na Ukrainie z całą odpowiedzialnością włączyli się wtedy pracownicy Bereżańskiego Muzeum Książki z jego dyrektor Lilią Wasyliwną Zinczuk. Odbiorcy wydania informowali o tym bereżańskie muzeum i samego tłumacza-darczyńcę. Zapewne takie wiadomości-podziękowania wnosiły jasne chwile w gasnące dni naszego ponad dziewięćdziesięcioletniego rodaka-tłumacza. Muszę przyznać, że moja korespondencja z tym celowym Człowiekiem była nieczęsta, chociaż on przez kilka lat redagował teksty szkiców do 2. tomu „Ziemi Bereżańskiej”, które przygotowywano w znacznej mierze bezpośrednio w rejonach bereżańskim i kozowskim. Lecz po wyjściu wspomnianego wydania w Toronto w 1998 r. pan Bohdan poprosił o nieco zredagowanie jego dzieła biograficznego „Pod prąd”, co zostało wykonane przez autora tych wierszy, ale do wydania sprawa nie doszła: siły życiowe już opuszczały B. Melnyka. Więc maszynopisowe warianty jego utworów: „Pod prąd”, przekład na ukraiński książki J. Bronowskiego „Wędrówka człowieka w górę” (1976 r.) przeze mnie zostały przekazane dla Tarnopolskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego (dyrektor S. W. Kostiuk). Co zaś do największego translatorskiego wyczynu śp. Bohdana Melnyka — anglojęzycznej „Eneidy” Iwana Kotlarewskiego, chcę jeszcze przytoczyć wzruszone słowa śp. Petra Pawłowycza Rebra w liście do mnie: „Gdyby pan Melnyk zrobił tylko przekład podrzędny „Eneidy”, to i za to zasługiwałby na wdzięczność pokoleń. A tu mamy pełnowartościowy przekład wierszowany! To po prostu cud!” Takich wysokich ocen dokonanego trudu naszego pracownika-tłumacza, mamy nadzieję, wybrzmi jeszcze niemało. Przecież, jak zaświadcza artykuł szanownego profesora Mychajła Kuzmowycza Najenka, natchniona praca pracowników translatorskiego cechu nie może zostać zapomniana nawet pod warstwami lat. I mieszkańcy wsi Wełyka Pławucza, rejonów bereżańskiego i kozowskiego, i Tarnopolszczyzny, i całej Ukrainy powinni znać i szanować imię skromnego, pełnego poświęcenia tłumacza Bohdana Melnyka, który starał się radości, świętości i troski rodzinnego kraju ukazać całemu światu. Wspomnijmyż go szczerym sercem i dobrym słowem! nie skarżył się, nie biegł, nie sikał, szedł bez paniki „na grzyby”… Ja pobiłbym ciebie. Pobił! Zbyt cicho w nocy teraz — gwiazdy świecą, a ty, przyjacielu, umarłeś. Świeci księżyc, szepcze step. Ja — okaleczony, lecz okrzepłem. Ja — wysadzony. W głowie. Ty — wysadzony i w ziemi. I nie wyrzucić z pieśni słów! Ja już zgasłem, kiedy ty — płonąłeś. Ja już umarłem, kiedy ty umierałeś; ty przysięgałeś, kiedy ja kradłem; ja śmiałem się, kiedy ty biłeś, niby boga w sobie odkryłeś. Ładują medycy ciało i krew. Iść daleko, lecz ty doszedłeś. P. S. Muzeum Majdanu kontynuuje zbieranie literatury! Jednym z oddziałów placówki jest Biblioteka Muzeum Majdanu — następczyni inicjatywy społecznej „Biblioteka Majdanu”. Majdanowski księgozbiór, który działał w formie bookcrossingu, teraz uzupełniają literaturą o demokracji, oporze ludowym, walce o wolność poszczególnych ludzi i całych narodów. W pierwszej kolejności są to wydania naukowe i artystyczne o ukraińskich i światowych rewolucjach ostatnich dziesięcioleci. Prawie 200 tytułów książek, poświęconych Rewolucji Godności, i to najpełniejszy zbiór książek o Euromajdanie. Muzeum dziękuje każdemu, kto daruje wydania tematyczne, oraz wszystkim, którzy informują o książkach, które jeszcze nie stały się zasobem biblioteki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Poezja wojny

powołała do życia obecna wojna? Czego szukali na linii frontu poeci? Twórca w człowieku ujawnia się w różnym czasie, zwłaszcza w sytuacjach ekstremalnych. Ktoś z nich walczył, ktoś leczył, ktoś pomagał wyposażać wojskowych, a ktoś inny – powiadamiał i relacjonował wydarzenia. A oprócz tego masy własnych przeżyć zainspirowały ich wszystkich do tworzenia poezji. Swoją niezwykłą twórczością podzieliły się ze słuchaczami dziennikarka, wolontariuszka Ołena Zadorożna; psycholożka, wolontariuszka, aktywistka, instruktorka pomocy przedmedycznej Tetiana Jaroszenko; uczestnik działań wojennych na Wschodzie Ukrainy, współzałożyciel wydawnictwa „Dim Hy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Festiwal-konkurs „Bukowina autentyczna” — marka Zastawnienszczyzny

Właśnie mianem marki nazwał kolejną inicjatywę zastawnieńskiej „Proświty” członek jury imprezy, dyrektor centrum naukowo-metodycznego kultury Bukowiny Mykoła Szkryblak. Przecież odrodzona bukowińska dawna pieśń ludowa wyróżnia się spośród innych nie tylko szczególną melodyką, głębią treści, ale i niepowtarzalnym kolorytem. A ponadto powszechnie uznanym jest fakt, że właśnie pieśń ludowa skłania nas do refleksji, budzi świadomość i jest prawdziwym arcydziełem w porównaniu z bezmyślną popem, a zwłaszcza — rosyjskojęzyczną. Zatem, nie w opozycji do powyższego, a wbrew niskiej jakości pioseneczkom, które zalały telewizyjny i radiowy eter, festiwal dawnych śpiewanek odbył się i udał się na chwałę! Switłana MASŁOWSKA, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Jaskrawym potwierdzeniem tego są jak najlepsze opinie i wrażenia widzów z I regionalnego festiwalu-konkursu imienia Jewhenii Jaroszynskiej „Bukowina autentyczna”, który odbył się w rejonowym Pałacu Kultury w m. Zastawna, założony przez obwodową „Proświtę”. Uczestnikami zostało 25 zespołów i solowych wykonawców z różnych rejonów obwodu, którzy swoim talentem i wytrwałością udowodnili: dawna pieśń naszych dziadów-pradziadów — nie jest zapomniana, jest piękna — i w pierwotnej, i we współczesnej prezentacji. Ledwo otworzyli drzwi Pałacu Kultury, a od razu powiało naszą niepowtarzalnością: zastawnieńscy muzycy (Ludowa orkiestra „Peredzwon”, kierownik W. Hawryłećkyj) witali i zabawiali gości; zachwycały bukowińskie wyszywanki babć, manekiny w dawnych strojach Zastawnienszczyzny (wystawę przygotowywała Olha Potoćka, dyrektor Domu Kultury we wsi Zadubriwka), starodawne instrumenty muzyczne: skrzypce, cymbały, dombra, bajan oraz przedmioty codziennego użytku naszych przodków — eksponaty muzealne prywatnego muzeum Manolia Fedoriuka ze wsi Wikno, wystawa książkowa wydawnictw o historii ukraińskiej pieśni ludowej (Zastawnieńska Centralna Biblioteka Rejonowa, Lesia Stasiuk). Lecz nie tylko powiało, ale i smakowicie zapachniało autentycznym jedzeniem — gołąbkami, nadzieniem, którymi wszystkich uczestników częstowali wolontariusze „Zastawnieńskiej sotni wolontariackiej” (przewodnicząca Maria Miakota) oraz słynną zastawnieńską zupą, którą przygotowano przy wsparciu burmistrza miasta W. Radysza. Festiwalowy ogień wezwał wszystkich do sali, gdzie jakby z głębi minionego stulecia pojawia się mała Jewhenia, dorasta, mądrzeje razem z mieszkańcami Bukowiny, zapisuje ich pieśni, prosi śpiewać i zachować to, co jest dumą od dawnych czasów… Teatralizowana inscenizacja (Wzorowy teatr młodego widza „Mandriwnyk”, kierownik L. Hajdej) cofnęła nas w przeszłość, aby było czym szczycić się obecnie i w przyszłości. Przewodniczące obwodowej „Proświty” O. Sawczuk oraz rejonowej — S. Masłowska, wnoszą chleb-sól żołnierzom-obrońcom (przewodniczący organizacji społecznej bojowników ATO/OOS L. Hałaj) w znaku wdzięczności za pokój na bukowińskiej ziemi i możliwość przeprowadzania takich wydarzeń. Ponad 4 godziny publiczność zachwycał śpiew młodych i w podeszłym wieku uczestników, ich tradycyjne i nowoczesne podejście do wykonywania dawnych pieśni. Jury festiwalu trudno było wybrać zwycięzców, gdyż niemal każdy wyróżniał się wysokim kunsztem zawodowym i przestrzeganiem wymogów konkursu, w szczególności bukowińskiej autentyczności, wykonywania pieśni zebranych w swoim czasie przez znaną w naszym kraju pisarkę, tłumaczkę, nauczycielkę, folklorystkę Jewhenię Jaroszynską, a także młody wiek uczestników. Młodzieżowy studencki zespół „Bukowynoczka” katedry muzyki Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia J. Fedkowycza zadziwiał wielogłosowością pieśni o Bukowinie, Szewczence, Jaroszynskiej. Sala na chwilę zamarła, kiedy brzmiała „Mołoda topola”, głosy VIA „Jaworowa sopiłoczka” z małej wsi Szypynci w rejonie kicmańskim przypomniały wszystkim o tym, że na Ukrainie wciąż trwa wojna. Pięcioro chłopaków i dziewcząt nie uciekło z rodzinnej wsi, nie pojechało za długim dolarem, a zbierają się w wiejskim klubie i śpiewają... Widzowie festiwalu, wstrzymawszy oddech, słuchali ich, obdarowując głośnymi oklaskami (1 miejsce w nominacji „pieśń patriotyczna”). Narodowym kolorytem i ciepłem napełnia się sala, kiedy brzmią utwory, niegdyś zebrane przez J. Jaroszynską, a obecnie melodyjnie odtworzone przez zespół „Naddnistrianoczka” ze wsi Bridok, gdzie mieszkała i pracowała folklorystka. Zespół otrzymał 1 miejsce w drugiej nominacji — „pieśń obrzędowo-obyczajowa” z kolekcji J. Jaroszynskiej. Pieśń — to lustro narodu, bo los ukraiński — smutek z radością obok idą. Radość przeplata się ze łzami w oczach w pieśni również. Nie powstrzymujemy się, kiedy na scenie rodzinny teatr pieśni „Rużi” (rejon hlibocki) wykonuje kompozycję „5 kłosków”, pamięci ofiar Wielkiego Głodu (2 miejsce w 1 nominacji). Otwartą i szczerą duszę mieszkańców Bukowiny odtworzył zespół „Jużynećki mołodyczky” (rejon kicmański) — 2 miejsce w 2 nominacji. Aktualnie brzmi dawna werenczańska (wieś na Bukowinie) pieśń, poświęcona bohaterom I wojny światowej, a napisana jakby do wydarzeń obecnej rosyjsko-ukraińskiej: „Na hori stojit chatyna” w wykonaniu ludowego zespołu folkowego „Kumonky” (3 miejsce w 1 nominacji). Piękno i wielkość karpackich gór i jego głównego opryszka odtworzył zespół „Ruta” z rejonu putylskiego (również 3 miejsce, ale w 2 nominacji). Zwycięzcy zdobyli „złote”, „srebrne”, „brązowe” medale z akronimem logo „Proświta”, wykonane przez znanego artystę-zastawnianina, który obecnie mieszka we Lwowie, Wołodymyra Tureckiego. Nagrody pieniężne za zwycięstwo w każdej z dwóch nominacji, odpowiednio trzy tysiące hrywien za 1 miejsce, dwie — za drugie, tysiąc — za trzecie — to swego rodzaju bodziec dla odrodzenia dawnej ukraińskiej (bukowińskiej) pieśni ludowej. Niektóre zespoły otrzymały nagrody pocieszenia. Najgłośniejsze oklaski widzowie podarowali dźwięcznogłosowej Natalii Ołaru (wieś Czunkiw) oraz Wiktorii Szybałowej (łączyła śpiew z grą na drumli), rejon putylski. Aby widz poczuł wielowymiarowość sztuki bukowińskiego kraju, numery wokalne zmieniały taneczne. Pięknie i z gracją tańczyło studio choreograficzne „Prołisok” Rejonowego Pałacu Kultury, kierownik O. Cymbaluk. A witali uczestników własnymi pieśniami członkowie jury — ludowy artysta Ukrainy Iwan Derda oraz laureat wielu konkursów Lubomyr Rawluk. Gości witali i zabawiali muzycy ludowej orkiestry „Peredzwon” (kierownik W. Hawryłećkyj). Prowadzący święto — Inna Malicka oraz Serhij Statujew podkreślali, że dawna ukraińska pieśń i przyszłość Ukrainy — to ogniwa jednego łańcucha. Rwie się jedno — gubi się związek czasów i ciągłość. Aby nie stracić tego, co zdobyli nasi przodkowie — to właśnie to forum pieśniarskie. Finansowanie festiwalu — kosztem projektu Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, który obwodowa „Proświta” wygrała jeszcze wiosną tego roku oraz kliniki stomatologicznej M. Chomyna. Goście-uczestnicy wydarzenia odnotowywali wysoki poziom imprezy, dziękowali za ciepłe przyjęcie i byli pod wrażeniem komfortu Zastawnej oraz zachowanego i zadbanego Pałacu Kultury. Jury jednogłośnie uchwaliło: Regionalny festiwal „Bukowina autentyczna” będzie przeprowadzany w rejonowym Pałacu Kultury w m. Zastawna corocznie w październiku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Nie ma się co wieszać, doprawdy…”

Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” realizowany jest ze świadomością słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Tym razem autor obala niektóre twierdzenia, jakoby Szewczenko mógł popełnić samobójstwo. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. „Nie pozwalacie mi Boga o śmierć błagać”. Rzeczywiście, w literaturze historycznej i pamiętnikarskiej temat możliwego samobójstwa Szewczenki jest obecny. Najwcześniej pisał o tym biograf Szewczenki M. K. Czałyj w odniesieniu do okresu jego pobytu w Wilnie w latach 1829–1830 i zakochania w polskiej dziewczynie Jadwidze (Dziuni) Husikowskiej. Zdaniem M. K. Czałego, wtedy w duszy biednego sieroty i zakochanego chłopca zeszły się z jednej strony jego gorzka przeszłość i niewola, a z drugiej – wolna wola panów-szczęściarzy i niezależność od pańskiej samowoli innych warstw, do których on nie należał, ale mógłby należeć ze względu na swoje zdolności – „ta myśl strasznie męczyła nieszczęśliwego młodzieńca i wpędzała go w ponury nastrój, bliski samobójstwa”. W rzeczywistości jednak miłość do dziewczyny-Polki, która należała do innego środowiska, za wyznaniem samego poety, uszlachetniła jego duszę, podnosząc go we własnych oczach i po raz pierwszy naprowadzając na myśl o tym, dlaczego i nieszczęśni chłopi nie mieliby być takimi samymi godnymi ludźmi, jak inne warstwy… Zresztą sam M. K. Czałyj wywnioskował: „Lecz nasz Kobziarz nie zginął…”. Przejdźmy więc do bezpośredniego przełożonego zesłańca, szeregowego Tarasa Szewczenki – dowódcy roty Je. M. Kosariewa, który twierdził, że bywało, iż w Twierdzy Nowopietrowskiej Szewczenko tak bardzo się smucił, że ten „czasami obawiał się, by nie targnął się na swoje życie!.. Często wtedy namawiałem go i pocieszałem…”. Jednak już dawno szewczenkolodzy zauważyli, że we wspomnieniach Je. M. Kosariewa „rzuca się w oczy próba wyolbrzymienia i upiększenia swojej roli w życiu zesłanego poety”, wystawiając się na jego przyjaciela. A wzmianki Szewczenki o Je. M. Kosariewie w „Dzienniku” związane są głównie z nienawistną żołnierską musztrą. Powiedzmy, poeta zapisał w „Dzienniku” 7 lipca 1857 r.: „…Kapitan Kosariew w całej oślej wielkości… wydał rozkaz kapralnemu jefrejtorowi, by zajął się ze mną musztrą i chwytami karabinowymi ze cztery godziny dziennie”. Inna sprawa to analiza naukowa M. S. Hruszewskiego, który swego czasu krótko podsumował: „Tylko gorąca miłość jego do Ukrainy i nadzieja zobaczenia rodzinnego kraju utrzymały go przy życiu”. Uczony wychodził m.in. z listu Szewczenki do M. M. Łazarewskiego z 20 grudnia 1847 r. z Twierdzy Orskiej, w którym zesłaniec otwarcie odnotował beznadziejność swojego życia, nazwał też główną swoją ratunkową nadzieję: „Oprócz tego, że nie ma z kim szczerego słowa zamienić, oprócz nudy, która w serce wpiła się jak jadowita gadzina, oprócz wszystkich nieszczęść, które duszę katują – Bóg ukarał mnie jeszcze i cielesną niemocą, zachorowałem najpierw na reumatyzm, ciężka niemoc… spotkała mnie szkorbut srogi, i ja teraz jak Hiob na gnoju, tylko mnie nikt nie odwiedzi. Tak mi teraz ciężko, tak ciężko, że gdyby nie nadzieja choć kiedykolwiek zobaczyć swoją bezbronną krainę, to błagałbym Pana o śmierć. Tak Dniepr o stromych brzegach i nadzieja, bracie, nie dają mi w niewoli o śmierć błagać”. Praktycznie w tym samym czasie i o tym samym napisał Szewczenko w poezji „A. O. Kozaczkowskiemu”: A czasem tak bywa, że i łez nie stanie; i błagałbym ja o śmierć… Tak ty, i Ukraina, i Dniepr o stromych brzegach, i nadzieja, bracie, nie dają mi Boga o śmierć błagać. W trzecim roku zesłania Szewczenko stworzył w pierwszej redakcji wiersz „Liczę w niewoli dni i noce…” (styczeń–kwiecień 1850 r.), w którym pogłębiono motywację nieugiętości w katorżniczym zesłaniu: Żyć nie chce się na świecie, a sam musisz żyć. Muszę, muszę, a po co? Żeby nie zgubić duszy? Nie warta ona tego żalu, oto po co muszę żyć na świecie, wlec w niewoli kajdany! Może jeszcze ja popatrzę na moją Ukrainę… Może jeszcze ja podzielę się słowami-łzami z dąbrowami zielonymi! Z ciemnymi łęgami! Temat pokonywania wszystkich niezgód w warunkach zakazu pisania i malowania oraz ofiarnej służby Ukrainie swoim Słowem wieńczy wiersz: Niechaj jak będzie, tak i będzie, czy to płynąć, czy to brnąć. Choć przyjdzie się ukrzyżować! A ja jednak mazać będę cichutko białe kartki. Oczywiście, że uczucie bezgranicznej miłości do Ukrainy, immanentne głębokiej wewnętrznej naturze Szewczenki, nadzieja na przyjęcie na Ukrainie jego poetyckiego słowa, w żaden sposób nigdzie i nigdy nie motywowały go do pozbawienia się życia, przeciwnie, dawały siłę i wlewały pewność w Bożą pomoc w jego przeciwstawieniu się carizmowi. Poeta powiedział o tym jeszcze w „Psalmach Dawidowych”, stworzonych praktycznie w tym samym czasie co „Testament” (grudzień 1845 r.): A Bóg mi pomaga, mnie zastępuje i im prawdą Swoją zwraca ich zło. A pod koniec zesłania zapisał w „Dzienniku” 13 lipca 1857 r. odnośnie pobytu w Twierdzy Nowopietrowskiej: „Siedem ciężkich lat w tym beznadziejnym uwięzieniu nie wydawały mi się tak długimi i strasznymi, jak te ostatnie dni próby. Ale wszystko od Boga”. T. Szewczenko. Zapis w „Dzienniku” z 28 czerwca 1857 r. „Jeszcze nie bardzo się zestarzałem, ale zniszczałem…” Szczególnie przejmujący wybuch rozpaczy twórczej duszy Szewczenki został utrwalony w jego liście z Orenburga z 3 stycznia 1850 r. do O. M. Bodiańskiego: „Ciężko! Aż łzy kapią, jak wspomnę, tak ciężko! Mnie z Kijowa zagnano aż tutaj, i za co? Za wiersze! i zakazano pisać je, a co najgorsze… rysować! I oto teraz widzisz, jak ja tutaj przepadam, żyję w koszarach między żołnierzami — nie ma z kim słowa zamienić, i nie ma czego przeczytać — nuda! nuda taka, że ona mnie niebawem wpędzi do grobu! Nie wiem, czy karał się jeszcze ktoś na tym świecie tak, jak ja teraz się karzę?”. W unisonie z nastrojem listu Szewczenko wysłał przyjacielowi wiersz: „A żeby nie zostawało wolnego papieru, to masz tu wierszy z dziesięć swojej roboty: Jak mam ja się smucić, Dokuczać ludziom. Pójdę sobie w świat za oczy — Co będzie, to będzie. Znajdę dolę, ożenię się, Nie znajdę utopię się, A nie sprzedam się ludziom, W najem się nie najmę…”. Swoją drogą, na początku XX wieku M. S. Hruszewski zaznaczał nie tylko to, że na zesłaniu u poety „siły fizyczne i duchowe były podcięte…”, ale nawet twierdził — „talent jego wyraźnie osłabł…”. Oczywiste jest, że przekazano tu wątpliwości samego Szewczenki, który w liście do J. H. Kucharenki 22 kwietnia 1857 r. wyznawał: „Sam nie napisałem niczego, bo mi zakazano pisać. A teraz już i Bóg jego święty wie, czy i napiszę cokolwiek pożytecznego. Ja jeszcze nie bardzo się zestarzałem, ale zniszczałem, przyjacielu mój jedyny. A może, da Bóg miłosierny, jeszcze odpocznę i na starość spróbuję pisać prozę. O wierszach już nic i myśleć”. Jednak już dwa miesiące później, wysławszy J. H. Kucharence drugą redakcję poematu „Moskalowa studnia”, który w porównaniu z pierwszą redakcją, napisaną w 1847 r. w twierdzy Orskiej, faktycznie był nowym utworem autora i świadczył o jego niegasnącym talencie, Szewczenko z głęboką ulgą zapisał w Dzienniku 20 czerwca 1857 r.: „Wiersze okazały się prawie tej samej jakości co moje dawne wiersze”. Miał rację M. S. Hruszewski, wyrażając swoje widzenie życiowej drogi Kobziarza oraz rozumienie jego znaczenia dla całego narodu: „Życie Szewczenki — to księga nauki dla nas, tak samo, jak i księga jego pieśni. Obraz proroka, zamęczonego za Ukrainę, wstaje przed nami nie w wiekami oddalonym od nas otoczeniu, a w okolicznościach prawie współczesnych, nieprzeżytych do dziś, wśród których trwa nadal ta sama walka o prawa obywatelskie i narodowe, która rozbiła życie naszego największego poety i wielu, wielu innych. Księga nauki…”. Rzeczywiście, trafnie i poruszająco: księga poezji, jak księga nauki… Tak samo: „Historia wielkich dusz bardzo często zmienia się w historię wielkich cierpień, ale i w światowej galerii męczenników ludzkości niełatwo znaleźć parę ciężkiemu losowi naszego Kobziarza, tak jednolity, od początku do końca w jednym tonie prowadzony obraz cierpień, jaki daje jego życie”. W tym nieco romantycznym, jednocześnie i naukowym kontekście, oczywiście nie mogło być miejsca na rozprawianie o rzekomo możliwym samobójstwie poety. „Przestałem ja w przedpokoju u łajdaka bite dwie godziny” Tego dnia — 27 czerwca 1857 r. — szeregowy Taras Szewczenko, który już spodziewał się szczęśliwego szybkiego wyjazdu z umocnienia Nowopietrowskiego po dziesięcioletnim zesłaniu, od rana był w dobrym nastroju. I, jak to często bywa, kiedy człowiek spodziewa się czegoś dobrego, zesłaniec w wyobraźni budował przyjemne plany, związane z oczekiwanym z wolności parowcem, który miałby wreszcie dostarczyć długo wyczekiwaną dokumentalną wieść o błogosławionej wolności. Taras Hryhorowycz już zbierał się, by wejść do koszar, aby pakować swoją mizerię, czyli ubogi majątek, na daleką drogę do Petersburga, gdy podbiegł do niego posłaniec od komendanta umocnienia, majora Iraklija Uskowa, który już cztery lata był jego opiekunem. „Czy nie przyszedł parowiec?” — zapytał Szewczenko posłańca. „Nijak niet!” — odpowiedział tamten. „Jakaż potrzeba we mnie u komendanta?” — zapytał zesłaniec samego siebie i przyspieszył kroku. Ledwo pojawił się Szewczenko u komendanta, ten zamiast powitania milcząc podał mu jakiś papier. Taras Hryhorowycz wzdrygnął się, przyjmując ten tajemniczy papier jako oczywistego zwiastuna wolności. Przeczytał i oczom nie uwierzył! To był raport na imię komendanta od podporucznika Campigniego o tym, że szeregowy Szewczenko w stanie nietrzeźwym rzucił się na niego z przekleństwami. Co potwierdzają i nowo przybyli do umocnienia oficerowie… W rzeczywistości, trzeźwy jak łza, szeregowy Szewczenko odmówił wzięcia udziału w pijaństwie z tymi oficerami, które natarczywie proponował „desperacki pijak” Campigni… Taras Hryhorowycz osłupiał, przeczytawszy tę niespodziewaną podłość. „Poradźcie, co mam robić z tą gadziną?” — zwrócił się do komendanta, przyszedłszy do siebie. „Jeden sposób, — odpowiedział tamten, — proście o wybaczenie, albo będziecie aresztowani. Wy macie świadków, że byliście trzeźwi, a on ma świadków, że wy go wyzywaliście”. „Ja przysięgnę, że to nieprawda”, — powiedział szeregowy. „A on przysięgnie, że prawda. On oficer, a wy wciąż jeszcze żołnierz”. To słowo, które Szewczenko już próbował zapomnieć, wyprzeć z siebie, boleśnie odbiło się w jego duszy. Robić nie ma co, trzeba było schować dumę do kieszeni, naciągnąć mundur i wyruszyć do Campigniego prosić o wybaczenie. To był ten przypadek, kiedy major Uskow mógł pomóc mu tylko nieprzyjemną, ale celową radą. Szewczenko zapisał w Dzienniku: „Przestałem ja w przedpokoju u łajdaka bite dwie godziny. Wreszcie, dopuścił mnie do swojej skacowanej osoby. I po wielu wybaczeniach, prośbach, upokorzeniach darowane mi zostało wybaczenie z warunkiem zaraz wysłać po ćwiartkę wódki. Ja wysłałem po wódkę, a on poszedł do komendanta po raport. Przynieśli wódkę. A on przyniósł raport i przyprowadził swoich szlachetnych świadków”. Jeden z nich pobłażliwie podał Szewczence pulchną, drżącą z kaca rękę, i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

powiedział: „Cóż, batiuszko, nie chcieliście się z nami zapoznać dobrowolnie, jak należy z szlachetnymi ludźmi, więc was zmusiliśmy”. Na te pouczające słowa pijana kompania znów wybuchnęła śmiechem, a poeta ledwie powstrzymał się, by nie nazwać ich łajdakami… A do tego patentowanymi łajdakami! Jak żywy i wyrazisty szkic atmosfery, w której upływało zesłanie Szewczenki! „O moi szczerzy, moi wierni przyjaciele! Gdybyście wiedzieli, co ze mną robią na rozstaniu moi dziesięcioletni kaci...” Ile jeszcze takich upokarzających historii spotkało poetę… W tych warunkach w ciągu dziesięciu lat zesłania można było się załamać… Ale z Szewczenką tego nie stało się! Młody Iwan Dracz w poemacie „Śmierć Szewczenki” (1961), natchniony Kobzarzem, opisał surrealistyczną wizję-widzenie, w której w Rosji jego czasów dwa szeregi ludzi przede wszystkim „stoją, pochyleni do ciosu”. Pierwszy to „prostytutki, zamęczone bezrozumnym cierpieniem”… A drugi szereg — torturowani żołnierze, bici rózgami, wsadzeni za kraty. A wśród nich szkielety, trupy. Szpicruty trzymają w ręku… Pewnego razu Szewczenko jęknął w samotności: „Czy doczekam tych błogosławionych dni, gdy z mojej pamięci wyparuje ta moralna hańba?” Jednak chodziło wyłącznie o pamięć. Taras Hryhorowycz pozostawił o swojej czystej duszy unikalne wyznanie-świadectwo: „Cała ta nieopisana udręka, wszystkie rodzaje poniżenia i zniewagi minęły, jakby mnie nie dotykając. Nie zostawiły po sobie najmniejszego śladu… Wydaje mi się, że jestem dokładnie tym samym, kim byłem i dziesięć lat temu. Ani jedna cecha w moim wewnętrznym obrazie się nie zmieniła”. Nawiasem mówiąc, gdy 12 kwietnia 1858 r. w rodzinie hrabiego F. P. Tołstoja w Petersburgu czczono Szewczenkę, który powrócił z zesłania, jego nowy znajomy, pedagog M. D. Starow powiedział, jak zanotował w Dzienniku poeta, „niemal liberalne słowo”, ogłaszając, że Taras Hryhorowycz „swoimi cierpieniami podtrzymał tę świętą wiarę, że prawdziwej natury moralnej człowieka nie zdołają zgnieść żadne okoliczności!..” Co do przykrych historii podobnych do przypadku podporucznika Kampiniego, Szewczenko filozoficznie zanotował 29 czerwca 1857 r. w Dzienniku: „Przecież nie wieszać się naprawdę z powodu jakiegoś pijaka ojca-komendanta…” „Kochajcie swoją Ukrainę…” Wybitny szewczenkolog I. M. Dziuba słusznie zalicza pojęcie śmierci do „najintensywniejszych jednostek tekstowych tworzących ideę” w twórczości Szewczenki. Jeszcze w latach czterdziestych XIX wieku spotykamy w jego wierszach, jak mówi inny wybitny badacz, Ju. Ja. Barabasz, „czysto emocjonalne, nieuświadomione i ostatecznie przemijające reakcje tanatologiczne”: na zawsze uśpić swoje „niezaspokojone, złamane” serce – „zamknij, serce, oczy” („Czego mi tak ciężko, czego mi tak nudno”), a nawet „roztrzaskać ciemię” („Zaczaruj mi, czarowniku…”). „Czy to nie jedyne wyjście z beznadziejności?” – pyta Ju. Ja. Barabasz. I odpowiada: „W istocie nawet wtedy Szewczenko leczył swoją świadomość i swoje serce czymś innym – »jadem« prawdy i społecznego gniewu, wyciem puszczyka – narodowym samokrytycyzmem („Sen” – „U każdego swój los”, „Trzy lata”)… W wierszu „Kiedy umrę, to pochowajcie” („Testament”) motyw śmierci przechodzi na inny, nowy poziom rozwoju duchowego i myślenia historycznego”2. Co do „Testamentu”, to właśnie w nim najwyraźniej uwidacznia się wewnętrzne ukierunkowanie Szewczenki na ostateczne zwycięstwo jego narodu: dopiero po nim on „poleci do samego Boga…”. Ta nieśmiertelność poety na zawsze zaprzeczyła samej możliwości jego samobójstwa. Niecałe półtora roku później Szewczenko napisze w kazamatach III Wydziału wiersz, który później otrzymał tytuł „Kosiarz” (19–30 maja 1847 r.). Według precyzyjnych słów literaturoznawcy N. P. Czamaty „rozpacz, poczucie całkowitej bezbronności, groźba wiecznej rozłąki z Ukrainą i prawdopodobnej bliskiej śmierci sprawiły, że pojawiła się potrzeba wyrażenia swoich przeżyć w sposób uogólniony i z szczególną skoncentrowanością”. Nad polem idzie, Nie pokosy kładzie — Nie pokosy kładzie — góry. Jęczy ziemia, jęczy morze, Jęczy i huczy! Kosiarza nocą Witają sowy. Ścina kosiarz, nie odpoczywa I na nikogo nie zważa, Choćby go prosić. Nie błagaj, nie proś, Nie kuje kosy. Czy to przedmieście, czy miasto, Jak brzytwą stary goli. Wszystko, co dasz. Chłopa i karczmarza, I sierotę–kobzarza. Przyśpiewuje stary, kosi, Kładzie pokosy górami, Nie ominie i cara. I mnie nie minie, / Na obczyźnie zetnie, / Za kratą zadusi, / Krzyża nikt nie postawi. / I nie wspomni. W tym wierszu o nadzwyczajnej sile poetyckiej genialnie ucieleśniono temat nieuniknionej, wszechogarniającej śmierci i uosobiono najcięższe przeżycia aresztowanego poety. Mimo to nie ma w nim nawet cienia myśli o samobójstwie. Przekonująco potwierdza to katorżnicze zesłanie, pod koniec którego poeta sformułował w Dzienniku z 26 czerwca 1857 r. ironiczną maksymę o zbawczej sile nadziei: „Nadzieja… nasza najczulsza, stała, aż do grobowej deski niezmienna niania-kochanka”. Warto przy tym zauważyć, że tylko S. O. Jefremow zwrócił uwagę na to, iż ten szewczenkowski aforyzm o nadziei, która pieści ufną wyobraźnię i uspokaja nieufny rozum wszystkich — i wszechmocnego cara, i światowego mędrca, i biednego chłopa, i poetę-zesłańca — przypomina swym niepowtarzalnym kontrastem właśnie wiersz „Kosiarz”. Geniusz ukraiński, jak nikt inny, znał zarówno ożywczą siłę nadziei, jak i nieuchronność śmierci oraz Bożego sądu. Ważne jest, że przepisując wiersz w marcu 1858 r. w mieszkaniu M. S. Szczepkina w Moskwie, Szewczenko zmienił jego miejsce w cyklu „W kazamacie” z poezją „Czy my się jeszcze zejdziemy znowu?..”: przedostatnio zapisano wiersz „Nad polem idzie…”, a ostatnim był „Czy my się jeszcze zejdziemy znowu?..”. Teraz przed „Kosiarzem” stanął wiersz „W niewoli ciężko, choć i na wolności…”, który kończył się tak: Stygnie serce, gdy wspomnę, Że nie na Ukrainie pochowają, Że nie na Ukrainie będę żyć, Ludzi i Boga kochać. A cały cykl „W kazamacie” odtąd na zawsze kończył się wersami duchowego Testamentu Szewczenki do wszystkich Ukraińców — i umarłych, i żywych, aż po nienarodzonych: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czas srogi W ostatnią ciężką chwilę Za nią Boga błagajcie. Takie przestawienie wierszy to niezapomniany ruch myśli ukraińskiej duszy Kobzarza w imperialnej stolicy-pierwopoczątku! Bo umieszczając wiersz „Kosiarz” o nieuchronności ludzkiej śmierci między cytowanymi złotymi wersami, które są sercem jego poezji, Szewczenko po raz kolejny powiedział nam, gdzie naprawdę chciał żyć, kochać, tworzyć i umrzeć, i zapisał nakaz kochania Ukrainy tak, jak on ją kochał: Tak ją, tak kocham, Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! Te wersy napisał poeta w tym samym 1847 r., w wieku Jezusa Chrystusa, już na zesłaniu w Orskiej twierdzy. Szewczenko jakby chciał dokończyć sformułowanie najważniejszej maksymy swojego życia, wynieść ją na najwyższy, dotąd nieznany szczyt duchowego samozaparcia. Pamiętajmy, że napisał to poeta, „którego głębokie przekonania chrześcijańskie nie podlegają najmniejszej wątpliwości” (O. T. Hončar), napisał to człowiek wierzący, dla którego Bóg uosabia prawdę, wolę i chwałę na całym świecie: Nam nie stawać z Tobą w sporze! Nam nie sądzić Twoich dzieł! Ale, mówiąc słowami W. M. Czornowoła, „miłość do Ukrainy sięgała u Szewczenki T. Szewczenko. Autoportret. 1856–1857. takich wyżyn, kiedy dla jej lepszego losu można było stawać do sporu nawet z samym Bogiem…” Taka życiowa postawa narodowego Proroka nie przewidywała samobójstwa. „Karzę się, męczę się… ale nie żałuję!..” W noweli Szewczenki „Warnak” główny bohater, którego życie było splotem ciężkich nieszczęść, wypowiada kluczowe słowa nie tylko dla siebie, lecz dla każdego z ludzi: „Jakkolwiek smutne, jakkolwiek ciężkie jest nasze życie, nie mamy prawa go przerywać. Niech ten, kto nam je dał, sam nam je odbierze”. Nie ulega wątpliwości, że w tej mądrej chrześcijańskiej maksymie wyraziła się filozofia życiowa samego Szewczenki, który już przeżył większą część swojego lichołiecia na zesłaniu („Warnaka” napisał w Nowopietrowskiej Twierdzy mniej więcej w 1853 r.). Już w poemacie „Sen” (1844) Szewczenko wystąpił przeciwko Imperium Rosyjskiemu i poświęcił swoje życie nieuniknionej walce o skali historycznej, która stała się głównym warunkiem jego życia i na zawsze pozostała główną próbą woli i odwagi. Dlatego 30 maja 1847 r., „w niezapomniany dzień ogłoszenia mi konfirmacji, powiedziałem sobie, że nie zrobią ze mnie żołnierza”. Zapisawszy to wyznanie w Dzienniku dziesięć lat później (19 czerwca 1857 r.), Taras Hryhorowycz postawił kropkę i zamyślił się. Potem dopisał: „Tak i nie zrobili”. W tym cała niezłomna i nieujarzmiona postać Szewczenki-zesłańca. „Karzę się, męczę się… ale nie żałuję!..” — te słowa, napisane w twierdzy w Orsku na początku zesłania w 1847 r., stały się skrzydlatym aforyzmem, uosobieniem wyczynowej życiowej postawy Szewczenki, którą zajmował aż do śmierci. Chociaż wiadomo, że są dziś „prawdomówcy”, którzy, nie zważając na nic, podważają przysięgę poety. Mianowicie, że prosił czasem o złagodzenie ciężkiego losu u swych katów. „Nieprawda: żałował, — cieszy się pewien człowieczek z tego gatunku, o którym dawne francuskie przysłowie mówi: „Dla lokajów nie ma wielkich ludzi” — zauważa I. F. Dziuba. — Ale poeta powiedział prawdę. Przeczytajcie jego poezję: nigdzie nie zdradził siebie. I nawet ukarany, stał jeszcze twardziej przy tym, za co otrzymał karę, jeszcze ostrzej piętnował niewolę, tyranię, poddaństwo, carów. Te główne idee jego twórczości tylko się pogłębiały. W tym nie żałował. A że przyszło mu pożałować nieostrożności, za nie całkiem grzeczne słowa o cesarzowej — to kto się odważy rzucić za to w niego kamieniem? Przez półtora wieku dotąd takich nie było, bo ludzie nie tracili sumienia”3. Zresztą, przypomnę przy okazji, że także pod koniec swego życia Szewczenko odpowiedział na śmierć carycy satyrycznym wierszem, z niezmiennym imperatywem mentalnym: Choć leżącego nie bija, To i leżeć nie dają Leniwemu. A ciebie, o suko! I my sami, i nasze wnuki, I ludzie przeklną cię w pokoju! To nie przypomina skruchy. Ani trochę! Ale podkreślam co innego, mianowicie: nawet w najcięższych okolicznościach myśl o samobójstwie nie przychodziła Tarasowi Hryhorowyczowi do głowy. Taki charakter! Nie wiem, czy Szewczenko znał maksymę starogreckiego filozofa Diogenesa z Synopy: „Aby żyć, jak trzeba, trzeba mieć albo rozum, albo pętlę”. Wiem jednak, że jego wysoki, jasny i czysty rozum nie pozwalał w najtrudniejszych chwilach żyć z pętlą pod ręką. We wrześniu 1857 r., przebywając w Niżnym Nowogrodzie, Szewczenko przeżywał z powodu opóźnienia w drodze do Petersburga i groźby powrotu do Orenburga: „…Musiałbym teraz siedzieć za kratami i czekać na ukaz o dymisji albo po prostu rzucić się w objęcia piękności Wołgi. To ostatnie, zdaje się, byłoby łatwiejsze”. W istocie o „ostatnim” nie mogło być mowy. Zostało to jednak napisane dla pięknego słówka. W samotności ze sobą… Wydaje się, że w takim tonie Szewczenko pisał jeszcze tylko raz, w liście do Marka Wowczka z Petersburga 25 maja 1859 r.: „Dziękuję ci, moja droga córko, moja jedyna, że choć w Dreźnie o mnie pamiętałaś. Ja wciąż tu jestem, nie puszczają mnie do domu. Drukować nie dają. Nie wiem, co robić. Czy czasem nie powiesić się? Nie, nie powieszę się…” U Liny Kostenko czytamy w wierszu „Powrót Szewczenki”: Nie skarżył się. Milczał. Nie płakał z żadnego powodu. Jakoś żył i jakoś nie umierał. —————————— 1 Czalyj M. Życie i twórczość Tarasa Szewczenki (Zbiór materiałów do jego biografii). — Kijów: Wesełka, 2011. S. 20. 2 Szewczenkiwska encyklopedia w 6 tomach. T. 6. — Kijów, 2015. S. 197—198. 3 Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. — Kijów: Wydawnictwo „Kyjiwsko-Mohylańska Akademia”, 2008. S. 413.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wiedzy studenta IV roku specjalizacji „choreografia ludowa”, zdobywcy Grand Prix konkursu akrobatów o puchar Czapkisa „Wirtuozi tańca” — Władysława Bondara (wykładowca — zasłużony artysta Ukrainy Wadym Sabodasz). Wspaniały duet powstał w wykonaniu fragmentu z „Klasycznego pas de deux” (wykładowca W. Sołdatenko). Z blaskiem wystąpili studenci IV roku specjalizacji „choreografia klasyczna”, laureaci stypendium imienia Jurija Staniszewskiego, Diana Iwanczenko i Dmytro Borodaj. Ciekawie przeplatają się „motywy wschodnie” w tym koncercie: taniec egipski „Izydy”, taniec chiński „Fei Sidai”, taniec koreański „Sindżonmu”. Wykładowca Wadym Sabodasz w tych numerach ukazuje uniwersalność tancerzy specjalizacji „choreografia ludowa”. Znane wzorce muzyki klasycznej: „Melodia” A. Dvořáka, „Mozartiana” W. A. Mozarta, fragmenty z baletów „Don Kichot” L. Minkusa, „Jezioro łabędzie” P. Czajkowskiego zostały zinterpretowane przez studentów Akademii z prawdziwym wyczuciem i emocjonalnym zabarwieniem każdego ruchu baletowego. Plastyka i techniczna doskonałość były obecne w nowoczesnym numerze „Poznanie” do muzyki T. Albinoniego (praca wykładowczyni Natalii Chomenko). Ten wykwintny numer wykonywali studenci III roku specjalizacji „choreografia klasyczna”, solista — D. Borodaj. Osobno należy wyróżnić numery, które kontynuowały tradycję Akademii: odwołanie do tradycji ukraińskiej ludowej kultury tanecznej, w szczególności tradycji Pawła Wirskiego. Przede wszystkim jest to obraz choreograficzny „Czerwona kalina”, poświęcony stuleciu zjednoczenia ziem ukraińskich. Bogactwo ludowych melodii w muzyce I. Iwaszczenki (opracowanie muzyczne J. Dosenki) otrzymuje adekwatne wcielenie sceniczne (praca wykładowczyni Natalii Hołowko), wykonawcy to zdobywcy Grand Prix ogólnoukraińskich konkursów choreograficznych, studenci I–IV roku specjalizacji „choreografia ludowa” (soliści: W. Bondar, R. Semenenko, O. Podolny). W tym koncercie sprawozdawczym, który przebiegł bardzo pomyślnie, pragnę podkreślić owocną pracę rektora Akademii Andrija Liahuszczenki oraz całego zespołu wykładowców. Swoją pełną poświęcenia pracą kształcą utalentowaną młodzież, która staje się prawdziwą ozdobą współczesnego ukraińskiego baletu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Słowo i pieśń. W 60. rocznicę urodzin Olesia Diaka

Bohdan Diaczyszyn, Lwów. Pijcie z kielicha szczęścia, żeby i kropla nie spadła. Oleś Diak, „Lot wodospadu”. Życie, szczęście, słowo, pieśń, jak „malwa pocałunku / rozkwitła” (Oleś Diak, „Lot wodospadu”). Jak długo praca i pieśń snują się w parze codziennego życia? Najwyraźniej od zarania dziejów, bo jeszcze na początku było Słowo, stworzone przez Ojca Niebieskiego. Nieprzypadkowo 3000 lat temu Eklezjastes zapisał, że człowiek jest stworzony do pracy i by radować się swoimi dziełami. Radość człowiek przekazuje pieśnią — i to jest o Olesiu Diaku: „w sercu znów / zagulgotał ptaszek — / rozbudził do słowa mnie” (s. 121) — słowo, które idzie w parze z pieśnią. „Natchnienie do życia” jest tą miarą życia, którą Ojciec nasz niebieski złożył w ludzkim sercu: „Wszystko On pięknie uczynił w swoim czasie, a wieczność włożył w ich serca, chociaż człowiek nie rozumie dzieł, których Bóg dokonał od początku aż do końca... (Księga Koheleta 3:11). Nie rozumie... Wtedy przychodzi czas, by się zatrzymać i pomyśleć o tym, co zrobione, przypomnieć sobie chwile życia, które przechowują się w naszej pamięci. Pisanie jest nostalgią, pragnieniem powrotu do swoich źródeł, bliskich, krewnych… My jakby weryfikujemy swoje „Ja”, życie, przemyśliwujemy drogę, którą w myślach wracamy do domu rodzinnego, wyciągamy ręce do rodziców, ich wsparcia i „do domu wije się / wspomnień ścieżka” (s. 123). Już jako siwowłosi rozumiemy, jakie to szczęście, gdy ktoś myśli o nas, modli się za nas i jest połączony z naszym sercem niewidzialną duchową nicią życia: „tak często w dzieciństwo się zanurzam — kiedy jeszcze tata gładził po policzku” (s. 121). Zespół „Łtawa” (Połtawa), kierownik Natalia Iwanowa, chór ludowy „Horłycia” (Kropywnycki), kierownik Natalia Medwediewa, ludowa kapela bandurzystów „Dżereła” (Melitopol), kierownik Krywoszej Zinaida Iwaniwna, ludowy zespół „Oksamyt” (Zaporoże), kierownik Łarysa Kupczynśka. Następnego dnia w Pałacu Kultury „Ukraiński Dom” rozpoczęła się część konkursowa. Jury nie było łatwo, ale mimo sympatii i preferencji, podeszło do sprawy bardzo profesjonalnie. Więc po zakończeniu zmagań i wyłonieniu zwycięzców, zespoły chóralne i wokalne oraz ich kierownicy, którzy jeszcze nie ostygli od kontaktu z mariupolską publicznością, udali się do ogrodu miejskiego, aby jeszcze raz wystąpić z wolnym programem przed miłośnikami ukraińskiej pieśni ludowej, porozmawiać z mieszkańcami. I znów ze sceny rozbrzmiewały pieśni... Trwało to przez trzy godziny, ale, jakkolwiek przykro, można było odnieść wrażenie, że uczestnicy festiwalu w ten sposób poznają się nawzajem, ponieważ widzów było niewielu. Większość — młodzież i dorośli — spacerowała alejkami ogrodu miejskiego, nie zwracając szczególnej uwagi na to, co działo się na scenie. Czy to brak gustu artystycznego, czy elementarna obojętność? Cokolwiek by to było, powinno niepokoić kierownictwo obwodu, Mariupola i pracowników departamentu rozwoju kulturalno-społecznego. Syn przechowuje w pamięci święty obraz mamy, matki-ziemi: „ziemniaki mama / w polu obsypuje / wokół niej / świeci się / ziemia” (s. 121). Rodzina, dzieci — serce ogrzane ciepłem kiełkuje miłością: „synowie moi / jak kwiaty w ogrodzie — / przebudzą się rano / i kwitną” (s. 121) — są przecież kontynuatorami rodu, którzy będą dbać o jego korzenie. Oleś Diak czuje głęboką istotę słowa, żyje słowem. Jego poezja żyje w jedności słowa i myśli, pracuje na rzecz wychowania czytelnika. Żyje w świecie przyrody, cieszy się z kontaktu z nią, więc jego słowo jest zdolne wywołać u czytelnika dźwiękowe i wizualne wyobrażenia przeżyć, pomaga zbliżyć się wyobraźnią do rzeczy, których nie zauważamy, nie przemyśliwujemy: „życie nic / i cisza ta — odwieczna / obok cmentarza ja / w zadumie / kroczyłem” (s. 122), bo przecież „idą deszcze / zimne i lekkomyślne — / ponurych dni / zwisają / rękawy” (s. 124) i „ostatni dzień zimy / spłonął jak świeca — / i słońcu rad / i za śniegiem żal” (s. 125). Wyobraźnia maluje obraz ciszy wiecznego, świata codzienności, chwili przemijania — „spłonął jak świeca”... Z rosy i wody Wam, drogi poeto. Niech życie „kołysze się”, jak „dwie gałęzie świerkowe” zdrowiem i natchnieniem do życia, tworzenia poezji dobra, miłości, żeby słowo „legło promieniami słońca... / zajaśniało / aż widać / wszędzie” i owocowało prawdą na niełatwej niwie życia ukraińskości: „Smakujmy więc czasu przelotną chwilę, / Niech nie pusta od nas leci” (Andrij Sodomora, „Carpe diem” — chwytaj dzień [łac.]). Więc napijmy się z „kielicha szczęścia” i wina, bo „Gdzie, mój chłopcze, wino — / tam też i prawda” (Alkajos). Prawda życia i szczęście myślącego człowieka... Bądźmy! Bo przecież tylko poprzez świadome i prawdziwe postrzeganie historii i kultury swojego narodu możliwe jest duchowe odrodzenie narodu. Zgodnie z tradycją, w PK „Ukraiński Dom” w ramach świątecznego programu z udziałem studentów PGTU (organizator — dyrektor klubu studenckiego H. W. Arefiewa) i członków ludowego klubu haftu ludowego „Rusznyczok” (kierownik — O. P. Fesenko) rozpoczęła się prezentacja strojów ludowych (teatr stroju ludowego), a także wystawa prac młodych artystów Mariupola i przyległych rejonów Manhusza i Sartany, poświęconych ukraińskiej pieśni ludowej (kierownik — T. W. Wojczeszek). Gala-koncert odbyła się z udziałem zwycięzców oraz zasłużonych artystów Ukrainy Wiktora Kawuna i Tetiany Szerszowej. Prezenty, wyróżnienia, nagrody — wszystko było w finałowej części Festiwalu. Bez wątpienia festiwal, jak każde wydarzenie artystyczne, nie może odbyć się bez uczestników i widzów. I tutaj należy przyznać, że bez wsparcia kierownictwa władz obwodowych i lokalnych, a także bez sponsorów-mecenasów przeprowadzenie takiego przedsięwzięcia jest zbyt trudne, a nawet niemożliwe. I ważne, aby wszyscy zrozumieli: odrodzenie państwa zaczyna się od naszego uświadomienia sobie, kim jesteśmy. Że my, Ukraińcy, jesteśmy jednym narodem. Mamy nadzieję, że w przyszłym roku zrozumienie ważności takiego wydarzenia będzie większe u wszystkich, a pomoc — terminowa i istotna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Feeria tańca

Halyna STEPANCZENKO. Jasny i widowiskowy był koncert sprawozdawczy absolwentów, uczniów i studentów Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca imienia Serża Lifara. Odbył się on na prestiżowej scenie Narodowej Opery Ukrainy, co nadawało wydarzeniu rangę i szczególną uroczystość. Widzowie przez dwa oddziały byli zanurzeni w żywioł tańca. Już od pierwszego numeru, fragmentu z baletu „Lifar-suita”, zachwyca wysoki kunszt solistek Diany Iwanczenko (studentki IV roku, laureatki stypendium imienia Jurija Staniszewskiego) oraz Anny Łatczenkowej (studentki II roku). Nawiasem mówiąc, choreograf tego numeru, zasłużony artysta Ukrainy D. Klawin, niedawno został laureatem nagrody imienia A. F. Szekery w dziedzinie sztuki choreograficznej. Jego prace z zakresu choreografii klasycznej zawsze wyróżniają się poszukiwaniami oraz połączeniem klasycznej i współczesnej sztuki baletowej. Chciałoby się wspomnieć jego zeszłoroczną inscenizację „Dwa fauny” do muzyki C. Debussy’ego. W tym samym koncercie, niczym w kalejdoskopie, przeplatały się numery z choreografii klasycznej, ludowo-scenicznej i współczesnej. Cechą charakterystyczną kształcenia studentów w Akademii Tańca jest łączenie w numerach studentów różnych specjalizacji, co pozwala młodym tancerzom być lepiej wyposażonymi w czysto techniczne środki tak złożonej sztuki, jaką jest współczesny balet. Tak w „Podolanoczce”, „Bulbie”, „Tańcu ormiańskim” (prace L. Melniczenok, W. Baszkiriovej, W. Sabodasza) ciekawostkami było wykorzystanie elementów narodowych, co nadawało im szczególnej atrakcyjności. Wśród numerów solowych wyróżniała się Wariacja z baletu B. Asafjewa „Płomień Paryża” w wykonaniu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Na brzegu Azowskim

Anatolij BUTENKO, przewodniczący komitetu organizacyjnego festiwalu „Ukraińska pieśń łączy nas” W Mariupolu było słonecznie i po letniemu ciepło. Od Pałacu Kultury „Ukraiński Dom”, powoli poruszając się prospektem Metalurgów, jechała kolumna samochodów. Świątecznie przystrojone autobusy zmierzały do pomnika T. H. Szewczenki. Jechali w nich uczestnicy V Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu „Ukraińska pieśń łączy nas” z różnych regionów Ukrainy: obwodów połtawskiego, sumskiego, czernihowskiego, lwowskiego, chersońskiego, czerniowieckiego, odeskiego, zaporoskiego, czerkaskiego, kirowohradzkiego oraz donieckiego. Po złożeniu kwiatów pod pomnikiem T. H. Szewczenki ustawiły się zespoły chóralne, których uczestnicy ubrani byli w jaskrawe stroje narodowe, wyszywane zdumiewającymi wielobarwnymi wzorami, koralikami — w promieniach jasnego słońca wydawały się żywym kwietnikiem. Wydarzenie rozpoczęło się państwowym Hymnem Ukrainy w muzycznym wykonaniu orkiestry dętej Głównego zarządu policji obwodu donieckiego, wielogłosowo podchwycili go uczestnicy pieśniarskiego forum. Na długo przed tym wydarzeniem komitet organizacyjny festiwalu skierował do kierownictwa rady obwodowej i miejskiej Mariupola, a także do zarządu oświaty, wyższych uczelni, kierownictwa jednostek wojskowych zaproszenia do wzięcia udziału w przeprowadzeniu patriotycznego przedsięwzięcia i tym samym potwierdzenia: „My, Ukraińcy wschodu i zachodu — jedna rodzina!”. Z modlitwą Pańską za Ukrainę i wszystkich obecnych zwrócił się arcybiskup doniecki i mariupolski Serhij, razem z nim modlili się księża, wspierali ich uczestnicy chóru cerkiewnego cerkwi im. Piotra Mohyły. Po modlitwie od razu, zgodnie z tradycją, w wykonaniu trzystu uczestników festiwalu nad placem rozbrzmiał utwór muzyczny — „Modlitwa za Ukrainę” (znany jako duchowy hymn Ukrainy pod tytułem „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”), napisany jeszcze w 1885 roku przez Mykołę Łysenkę do słów Ołeksandra Konyskiego. Dyrygentem połączonego chóru była zasłużona działaczka kultury, kierownik wydziału chóralnego Mariupolskiego Kolegium Sztuki Łarysa Hołubiatnikowa, główną partię hymnu wykonywał połączony chór „Loretto” Mariupolskiego Kolegium Sztuki. Lekki wietrzyk kołysał proporcami i flagami obwodów oraz rejonów, które trzymali uczestnicy festiwalu. Według zapowiedzi prowadzących rozpoczęła się pieśniarska sztafeta. Pieśń za pieśnią nad placem rozbrzmiewały muzyczne wizytówki. Niczym pieśniarski wieniec splatała się zdumiewająca koronka ze wspomnień o historii narodu ukraińskiego i jego tradycjach. A tradycje u Ukraińców są piękne, szlachetne. Nasz naród posiada bogatą kulturę — ogromny skarb, nabyty przez wiele pokoleń. Od pradawnych czasów docierają do nas życiowa mądrość i wskazówki dotyczące sposobu życia. Są one zawarte w ukraińskich zwyczajach, obrzędach, folklorze, wszak w nich tkwi światopogląd i postrzeganie świata naszego narodu. W nich wyjaśniane i uzasadniane są relacje między ludźmi, wartość kultury duchowej poszczególnego człowieka i narodu ogółem. Tak jak język ojczysty, pieśni ludowe i zwyczaje jednoczą ludzi w jeden naród. Kiedy zaś skończyła się pieśniarska sztafeta, której słuchaczami była grupa kursantów Donieckiego Instytutu Prawniczego MSW Ukrainy, uczniowie szkoły nr 16, miejscowi ludzie w podeszłym wieku, część zespołów chóralnych i wokalnych wyruszyła na odpoczynek do pensjonatu portu w Mariupolu — na brzeg Morza Azowskiego, do Melekine, a inna — z programem koncertowym pojechała do PGTU i MDU. Aule obu uniwersytetów były wypełnione po brzegi i słuchacze z wielką wdzięcznością oklaskiwali wykonawców za ich wspaniałe występy. Są to dobrze znane nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami ludowe

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Unikalne muzeum w rejonie boryspolskim

Wołodymyr ŁYTWYN, członek NSPU Zdjęcie autora. W rejonie boryspolskim miało miejsce wydarzenie o nadzwyczajnej wadze, bez przesady — wydarzenie epokowe. 29 października 2019 roku w szkole w Rewnem otwarto unikalne „Muzeum ukraińskiego oporu w rejonie boryspolskim (lata 1917—1991). Poświęcone 100-leciu Rewolucji Ukraińskiej”. Podstawą ekspozycji stały się badania historyczne członka Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, kandydatki nauk pedagogicznych Wałentyny Striłko-Tiutiun. Nad stworzeniem muzeum pracowano dwa lata. Nie można nie wymienić tych, którzy włożyli tyle sił, wiedzy, umiejętności i cierpliwości. Są to Oksana Babycz, Switłana Bidnenko, Wałentyna Biłoszycka, Sofija Rozumna, Wałentyna Striłko-Tiutiun, Oksana Szewcowa. Prawo otwarcia muzeum powierzono dyrektorce szkoły Wałentynie Biłoszyckiej, prezydent Międzynarodowej Fundacji Edukacyjnej im. Jarosława Mądrego Wałentynie Striłko-Tiutiun oraz nauczycielce historii Sofiji Rozumnej. Następnie w smutną, a zarazem fascynującą podróż „Stronami muzeum” poprowadzili przewodnicy — uczniowie szkoły. Ekspozycja muzeum mieści się w jednym z korytarzy szkoły, na ścianie znajduje się siedemnaście plansz, na dole kopie rękopisów, książek, akt dotyczących wielu ukraińskich działaczy politycznych, społecznych i kulturalnych. Nawiasem mówiąc, większość tych eksponatów można wziąć do ręki, aby obejrzeć i popracować z nimi. Materiał na planszach, rozmieszczony w porządku chronologicznym, jest tak bogaty i porażający swoją prawdą, że po zakończeniu wycieczki niektórzy zwiedzający przyznali, że ich światopogląd uległ radykalnemu zachwianiu, a nawet zmianie. Oto one, te etapy, które napełniają duszę smutkiem, ale jednocześnie siłą i odwagą, dają jasną świadomość bycia Ukraińcem: „U źródeł ukraińskiej państwowości”, „Anioły Ukrainy”, „Rejon boryspolski i ukraiński Hymn Pawła Czubynskiego”, „Rejon boryspolski czasów hetmanatu”, „W obronie Państwa Ukraińskiego”, „Od Krut — do Trubeża”, „Boryspolskie powstanie antybolszewickie”, „Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny”, „Za Ukrainę, za jej wolność”, „Okrutna wojna przeciwko chłopstwu”, „Trzy kręgi piekła”, „Dziennik dla XXI wieku”, „Czerwony terror”, „Pod celownikiem władzy moskiewsko-bolszewickiej”, „Szestdziesiatnycy rejonu boryspolskiego”, „Ludowy Ruch Ukrainy na rzecz przebudowy w rejonie boryspolskim”, „Nie zapomnimy, nie wybaczymy”. Kontynuacją pracy zgromadzenia stała się rejonowa konferencja naukowo-praktyczna „Narodowo-patriotyczne wychowanie dzieci i młodzieży: aspekty historyczne i pedagogiczne”. Z referatami wystąpili: Wałentyna Biłoszycka „Patriotyzm jako wartość i konsolidująca podstawa narodu ukraińskiego”, Wałentyna Striłko-Tiutiun „Ukraińskie wychowanie narodowo-patriotyczne — podstawa państwowości Ukrainy”, Łeonid Hrycenko „O celowości stworzenia muzeum ukraińskiego oporu w placówce oświatowej”. Doświadczeniem pracy w zakresie wychowania narodowo-patriotycznego szkoły w Rewnem podzieliła się Oksana Babycz. W swoich wystąpieniach krajoznawcy Andrij Zyl (społeczność szczerze pogratulowała mu 75-lecia), autor tych słów oraz doradczyni przewodniczącego Boryspolskiej Rady Rejonowej Olha Małyszewska podkreślili wagę przeprowadzonej pracy i wezwali do ściślejszej konsolidacji krajoznawców w badaniu i naświetlaniu wielu problemów rejonu boryspolskiego. Uczestników konferencji nie pozostawiły obojętnymi występy uczniów szkoły w Rewnem z kompozycją literacko-muzyczną „Stopnie do wolności” (kierownicy Nadija Kowal, Ołena Dołoban) oraz teatru „Barwinok” szkoły w Woronkiwce „Lecz ona odrodziła się, ta setnia…” według poematu Mykoły Karpenki „Ataman Czerpak” (kierownik Nadija Hrycenko). Dla uczestników Forum (a byli to przedstawiciele rejonowego gabinetu metodycznego, rady rejonowej, dyrektorzy szkół, nauczyciele, uczniowie, bibliotekarze, krajoznawcy) Wałentyna Striłko-Tiutiun zaprezentowała dwa kolejne opasłe tomy „Wesele na Boryspolszczyźnie XIX—XX wieku” oraz „Stań się narodem”. Praca nad stworzeniem muzeum jest doprawdy unikalna i wymaga upowszechnienia, gdyż daje możliwość wcielania w życie nieformalnego wychowania narodowo-patriotycznego, kształtowania dumy i miłości do Ukrainy. Garncarz Dmytro Hromowy przy piecu Ołeksandry Sełuczenko. Opiszne, Połtawszczyzna. 2014. Nienko — zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, laureat Nagrody im. Danyła Szczerbakiwskiego oraz Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy; opiszniańskie lepniczki Sofija Kusznir, Zinaida Chłoń oraz Wałentyna Łobojczenko. Po długiej przerwie 3 lipca 2009 roku odbyło się wypalanie w piecu Ołeksandry Sełuczenko. W 2010 roku zabawki wypalał opiszniański garncarz Mychajło Ostrianyn, w 2011-tym — Anatolij Szkurpeła (syn Ołeksandra Szkurpeły). Przez ostatnie trzy lata (2013—2015) przy piecu pracował opiszniański garncarz, członek Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Dmytro Hromowy. W 2015 roku wypalono rekordową liczbę zabawek-gwizdków — około 5000. Od 2016 roku wypalanie wstrzymano, ponieważ piec wymaga gruntownej renowacji. Obserwuje się obszary z intensywnym niszczeniem ścian w wyniku działania długotrwałego wilgotnego okresu jesienno-zimowego. Obecnie piec wykorzystywany jest niezgodnie z przeznaczeniem, a jako eksponat, pozostając przedmiotem dumy i wizytówką Muzeum-Zagrody.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Etnograficzny piec Seliuczenko

Natalia IBRAGIMOWA, kierownik Muzeum Pamiątkowego – Zagrody garncarki Oлександry Seliuczenko. Zdjęcie autora. Jednym z nieodłącznych eksponatów Muzeum Pamiątkowego – Zagrody garncarki Oлександry Seliuczenko jest piec. Zbudowali go latem 1984 roku przyjaciele z Kijowa – artyści-monumentaliści Ołeksandr Fysun i Mykoła Małyszko. Oto jak wspominał o tym Ołeksandr Fysun: „Gdzie wypalać – oto co było dla niej prawdziwym dramatem. Trzeba było płacić pieniądze, a skąd ona miała je wziąć? Czasem pomagali garncarze Kytrysz, Nikitczenko. Zimą wypalała w domu, w piecu grzewczym. Ale to nie praca. Zaproponowałem jej zbudowanie pieca jednak u niej na podwórku. To było lato 1984 roku… Była zadowolona. Zaczęła jeszcze więcej lepić i przywoziła na jarmarki do Kijowa. W podzięce za to obiecała dla moich córeczek wypalić pełny piec zabawek, żeby miały swoje muzeum... A było jeszcze tak: przyszedłem na jarmark do Muzeum Architektury i Życia Codziennego pod Kijowem. To był wrzesień 1986 roku. Patrzę, sprzedaje Ołeksandra Fedoriwna Seliuczenko razem z Hałyną Iwaniwną Hrypycz swoje prace. Patrzy na mnie i: „Co też wy, Ołeksandrze Wasylowyczu, za piec zrobiliście, on przecież nie wypala!.. Jak nie umiecie, to się nie bierzcie!..” Tak jakby lodowatą wodę wylano mi na głowę. Zabrakło mi słów. Odszedłem. A ona... jak się zaśmieje szeroko, rozłożyście, niczym dziecko. I pokazuje: patrzcie, powiada, jakie prace z naszego pieca. Mówi: „Ja narobiłam, włożyłam do pieca, napaliłam. A potem, jak otworzyłam... złapałam się za głowę i zawyłam... z radości”. Wśród bezcennego skarbu mistrzyni, który został opisany i przekazany na przechowanie do muzeum, jest 250 niewypalonych prac. To prawdziwy, zdumiewający świat Seliuczenko: różnorodność kogucików, innych ptaków, bajkowych stworzeń, krutorogich baranków, dumnych jeźdźców, dam, weselnych swatów i postaci gogolowskich. W celu dalszego zachowania tych unikalnych prac podjęto decyzję o ich wypaleniu. W nocy z 13 na 14 października 1987 roku na podwórku garncarki Ołeksandry Seliuczenko, w jej piecu wypalano ostatnie prace mistrzyni. Obecnie można je zobaczyć w ekspozycji Muzeum-Zagrody. Lato 2009 roku było znamienne dla mieszkańców Opisznego, gości i całej społeczności artystycznej I Tygodniem Narodowego Garncarskiego Zdwyżennia „Zdwyż—2009”. Od 29 czerwca do 5 lipca w jego ramach odbywały się różne wydarzenia: Międzynarodowe Sympozjum Naukowe „Garncarska stolica Ukrainy w historii i kulturze świata”, Międzynarodowy festiwal-jarmark artystyczny „Garncarski Wszechświat na Ukrainie—2009”, Narodowy Dzień Garncarza, III Międzynarodowy Młodzieżowy Festiwal Garncarski i wiele innych. Na terenie Muzeum Pamiątkowego – Zagrody garncarki Ołeksandry Seliuczenko zaplanowano przeprowadzenie wypalania glinianych zabawek w piecu artystki, w dosłownym znaczeniu – dać drugie życie piecowi garncarskiemu. Od razu pojawiło się pytanie: jak przebiegnie wypalanie w piecu, którego nie używano przez 22 lata? Stan pieca był niezadowalający. Górna warstwa cegły odwarstwiła się, miejscami szły głębokie pęknięcia itp. Przeprowadzono częściową renowację korpusu pieca, który stoi na powierzchni gruntu: uszkodzoną cegłę wymieniono na ogniotrwałą, ściany od wewnątrz wyszpachlowano zaprawą ogniotrwałą. Do przeprowadzenia wypalania zaproszono Ołeksandra Szkurpełę – garncarza, technologa z wykształcenia, ucznia Trochima Nazarowycza Demczenki, mistrza ceramiki artystycznej, członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, głównego inżyniera opiszniańskiego zakładu „Chudożnij Keramik”. W przeddzień wypalania włożył on do pieca około 1,5 tysiąca gwizdków, rozpalił niewielki ogień, aby go wysuszyć. Dla lepszego ciągu w górnej części mistrz dodał rurę i uszczelnił wszystkie szczeliny mieszanką gliny i piasku. Ten dodatkowy przewód był użyty jedyny raz. Swoje prace do wypalenia przekazali Mykoła Poszywajło – zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej imienia Iwana Neczuja-Łewyckiego, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, członek Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy; Wasyl Omelia. Muzeum Pamiątkowe – Zagroda garncarki Ołeksandry Seliuczenko zostało założone w dawnym mieszkaniu mistrzyni na początku 1988 roku. W Muzeum-Zagrodzie po śmierci ludowego mistrza w nienaruszonym stanie zachowano podwórze, budynki gospodarcze, wnętrze mieszkania, przedmioty codziennego użytku i prace twórcze (znacząca kolekcja ceramiki, dekoracyjne malowidła na papierze, materiały fotograficzne, spuścizna epistolarna itp.).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ołeh Jerżykowski urodził się w Kijowie, w znanej rodzinie artystycznej. Jego los przesądził narysowany przez niego statek, wspomina artysta. Znany malarz Wołodymyr Kostecki powiedział wtedy, że dziecko czuje kolor, i chłopca oddano do szkoły artystycznej. Jego nauczycielami byli Petro Żarow i Walentyn Smyrnow. Po ukończeniu instytutu artystycznego młodzieniec wraz z grupą architektów realizował wystrój domu kultury Zakładu im. Antonowa, uczestniczył w innych projektach, wykonywał zamówienia Kombinatu Malarsko-Rzeźbiarskiego i cały czas eksperymentował, pamiętając główną zasadę swojej matki, Niny Wiaczesławiwny Kotek, – kochać kolor. Tę zasadę Ołeh Serhijowicz aktywnie i świadomie wciela w życie. Wiktor Kozyk również urodził się w Kijowie. Wykształcenie artystyczne zdobył w Republikańskiej Średniej Szkole Artystycznej im. Tarasa Szewczenki (uczył się razem z Ołehem Jerżykowskim), potem był instytut artystyczny, udział w miejskich, republikańskich i ogólnounijnych wystawach sztuki. Pracował w Kijowskim Kombinacie Artystyczno-Produkcyjnym, a od 1991 roku całkowicie oddał się twórczości. Malarstwo dla mistrza to pełna paleta życia z jego wzlotami i upadkami, nadziejami, bólem, radością i nadzieją. Wiktor Gieorgijowicz stara się stworzyć na płótnie nieuchwytną grę koloru, by jego praca „ożyła”. Borys Łytowczenko pochodzi z Zaporoża. Uczył się w Odeskim Państwowym College'u Artystycznym i w Kijowskim Państwowym Instytucie Artystycznym. Od 1964 roku wykłada w Państwowej Szkole Artystycznej W ciągu miesiąca na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koło” swoje spektakle prezentować będą profesjonalne teatry z różnych regionów Ukrainy, a najlepszy z nich zostanie zaproszony do udziału w międzynarodowym programie festiwalu, który odbędzie się w czerwcu 2020 roku. – Bardzo się cieszę, że ukraiński format ponownie otwiera teatr z Kropywnyckiego – podkreśliła prezes festiwalu, dyrektor artystyczna Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koło”, Narodowa Artystka Ukrainy Iryna Kliszczewska. – Przyjaźnimy się, zawsze chętnie gościmy aktorów tego teatru. W przyszłym miesiącu naszym gościem będzie Lwowski Teatr „I ludzie, i lalki”, w grudniu przyjadą koledzy z Siewierodoniecka, a w styczniu – Winnicki Obwodowy Teatr. Ważne, że aktorom z innych miast podoba się występować na naszej scenie, a widz ze stolicy przyjmuje ich serdecznie. Na poprzednim festiwalu AndriyivskyFest Grand Prix otrzymał Charkowski Teatr „19”. Zatem każdy zespół ma szansę na zwycięstwo. Zgodnie z fabułą spektaklu „Uwaga, kobiety!” paryski malarz Serge, miłośnik kobiet, stara się być „wierny” trzem kobietom jednocześnie. Dla niego bardzo ważne jest, by jego „nimfy” – naiwna studentka Sorbony Lulu, obcesowa barmanka Jacqueline i wyrafinowana arystokratka Marisabelle – nie dowiedziały się o istnieniu jedna drugiej. Ale pewnego dnia wszystkie jego panie spotkały się i postanowiły urządzić „sąd honoru” nad swoim niewiernym kochankiem. Ekspresja, ostra charakterystyka postaci i jaskrawy styl gry kwartetu aktorów nadają inscenizacji prawdziwego francuskiego uroku i pozwalają z humorem spojrzeć na bardzo poważne sprawy. ni, które planujemy zrealizować w najbliższym czasie. Łączy nas z Wiktorem Kozykiem długoletnia twórcza przyjaźń. Bierze udział w wielu plenerach, także organizowanych przez nasze muzeum. Na tej wystawie objawił swój talent w nowy sposób — takie światło, takie temperament. Z Borysem Łytowczenką nasze muzeum zapoznało się niedawno i bardzo cieszymy się z tej znajomości. W jego pracach fajerwerk koloru, optymizmu. Właśnie tacy ludzie powinni wychowywać rosnące pokolenie artystów i przekazywać swoje doświadczenie. Na wystawę przybyło wielu uczniów Borysa Ołeksandrowicza, kochają go i cenią. Chciałoby się, aby wystawa przerodziła się w projekt muzealny, w którym otwieralibyśmy nowe nazwiska, w którym prezentowalibyśmy wystawy zbiorowe artystów zjednoczonych przyjaźnią, twórczością, poglądami. Zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Myłowzorow w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na wysoki poziom kijowskiej szkoły artystycznej, do której należą wszyscy ci twórcy. Jego zdaniem artystów trzeba znać i szanować, kiedy są jeszcze żywi. Dlatego wielkie podziękowania dla Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy, które aktywnie propaguje twórczość naszych współczesnych. Zasłużony artysta Petro Zykunow podkreślił, że ukraińska szkoła artystyczna jest jedną z najlepszych na świecie. Oleh Jerżykowski, Wiktor Kozik i Borys Łytowczenko opowiedzieli o niektórych sekretach twórczości i podzielili się wspomnieniami o swoim przyjacielu i koledze Walentynie Reunowie. Spektakl „Pokolenie” w Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy potrwa do 15 grudnia. noc, w której stracono Jana Chrzciciela. W przyszłym roku będziemy obchodzić jubileusz Marka Kropywnyckiego. Do tej daty w teatrze wystawią spektakl „Wij”. Jest to redakcja Marka Łukicza na podstawie utworu Mykoły Gogola, do którego napisał muzykę. Muzyka zostanie zaaranżowana w nowoczesnej stylistyce, z zachowaniem głównych tematów i motywów. Będzie to pełnowartościowy musical z rozbudowanymi numerami choreograficznymi. Również Międzynarodowy Festiwal Teatralny Spektakli Kameralnych AndriyivskyFest ogłasza otwarcie nowego formatu festiwalu — NIEZALEŻNI, który potrwa od 1 listopada 2019 do 31 maja 2020 roku. Do udziału zapraszane są niezależne teatry kijowskie. Jeden z teatrów weźmie udział w Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Spektakli Kameralnych AndriyivskyFest, który odbędzie się w czerwcu 2020 roku. Zdjęcie: Ołeksandr Biełeńkyj Materiały przygotował Eduard Owczarenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pokolenie z lat sześćdziesiątych

Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy zaprezentowało wystawę „Pokolenie”. W skład ekspozycji weszły prace Ołeha Jerżykowskiego, Wiktora Kozyka, Borysa Łytowczenki i Wałentyna Reunowa, którzy są niemal rówieśnikami. Trzech z artystów aktywnie pracuje również dzisiaj. Borys Łytowczenko, Wiktor Kozyk oraz Ołeh Jerżykowski są absolwentami Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, która nosi imię Tarasa Szewczenki. Mistrz od ponad pół wieku owocnie pracuje w różnych gatunkach malarstwa. Jego intuicyjne wyczucie koloru jest szczególnie odczuwalne w martwych naturach i pejzażach. Przy tym nie zagłębia się w kopiowanie terenu, a przekazuje nastrój i energię. Zasada życia mistrza to praca. Pracuje, naucza i żyje sztuką. Wałentyn Reunow (1939—2007) to kijowski artysta, kolekcjoner, konserwator. Tak jak jego przyjaciele Wiktor Kozyk i Ołeh Jerżykowski, ukończył szkołę plastyczną oraz Kijowski Instytut Sztuki. Brał udział w ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach. Malował martwe natury i, jak sam wyznawał, „martwej naturze zawdzięczam ratunek swojej czci i indywidualności”. Był intelektualistą i erudytą, doskonale znał wszystkie okresy w historii sztuki, jej rodzaje i gatunki. Dzieła artystyczne mistrzów znajdują się w prywatnych kolekcjach i muzeach całego świata. Na otwarcie wystawy przybyli historycy sztuki, artyści, naukowcy, muzealnicy, galernicy... — Nazwa naszej wystawy to „Pokolenie”. To słowo chce się wypowiadać bez patosu. Wystawa to nasz szacunek i wdzięczność za ich twórczość — podkreśliła historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. — Cieszymy się, że dzisiaj mamy możliwość szerzej zapoznać się z twórczością tych czterech artystów. Wszyscy oni są rówieśnikami. Ich narodziny przypadły na przedwojenne lata. A młodość — na okres szistdesiatnyctwa, odwilży. Różnie ułożyła się droga twórcza każdego z nich, interesowały ich różne tematy i różne spojrzenia na sztukę. Ale wydaje mi się, że w tej różnorodności jest istota, która pomoże nam zrozumieć czas ich młodości, zobaczyć stopnie rozwoju twórczego, inaczej spojrzeć na niektóre wydarzenia historyczne. Prace Wałentyna Reunowa, zaprezentowane w salach, pochodzą z naszej kolekcji. Wałentyn był wielkim przyjacielem Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy. Kiedy nasze muzeum było w procesie tworzenia, udzielał pomocy, dzielił się swoimi poglądami na kolekcjonowanie, doświadczeniem. Po raz pierwszy tak szeroko zaprezentowano dorobek Ołeha Jerżykowskiego. Te dzieła pozwalają prześledzić różne okresy twórczości artysty. Mamy plany dotyczące jego wielkiej twórczej wystawy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ofiary miłości

Spektaklem Kropywnyckiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Marka Kropywnyckiego „Ostrożnie — kobiety!” według sztuki A. Kurejczyka rozpoczął się trzeci sezon ukraińskiego formatu Międzynarodowego Festiwalu Spektakli Kameralnych AndriyivskyFest. Opowiada reżyserka, zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Kołosowycz: — Chciałam wystawić ten spektakl na scenie Lwowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Łesi Ukrainki, gdzie byłam dyrektorem artystycznym, ale wtedy się nie udało. Po raz pierwszy wystawiłam go w 2014 roku w Łucku. Potem były inscenizacje w Dnieprze i Czerkasach, a w minionym sezonie teatralnym zaproszono mnie do teatru z Kropywnyckiego. Bardzo spodobała mi się komediowa sytuacja, w której nie ma dobrych i złych bohaterów. W tej sytuacji bohaterowie są ofiarami swojej miłości, swojej samotności. „Ostrożnie — kobiety!” to pierwsza sztuka Andrija Kurejczyka. Napisał ją na studencki „kapuśniak”. Moim zdaniem wyśmiał w niej francuską dramaturgię. Z autorem poznałam się w mediach społecznościowych, dał zgodę na tłumaczenie i wystawienie sztuki na Ukrainie. Podczas prób były różne sytuacje. Nie wszystko udawało się od razu. Ale grupa twórcza miała cel — wystawić spektakl-komedię. Współpracowaliśmy i wyszło to dobrze. Spektakl jest grany, dobrze odbiera go widz, jestem bardzo zadowolona z aktorów. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że wystawienie komedii jest bardzo proste. Ale tak nie jest. Wydaje mi się, że rozśmieszyć człowieka jest trudniej niż zmusić go do płaczu. Daleko nie każdy aktor może być komikiem. Jestem bardzo zadowolona z Jewhena Skrypnyka, który gra Serża Dubois, oraz z aktorek: Darija Jaroszenko (Lulu), Ludmyła Sweć (Żaklin) oraz Inna Doroszenko (Marisabel) są bardzo różne. Wszystkie stosowały się do moich wskazówek reżyserskich i stworzyły wiarygodne kreacje. Nie po raz pierwszy pracuję z artystką Bohdaną Boczkaj, która obecnie mieszka w Czechach. Jej scenografia i kostiumy trafnie przyczyniają się do urzeczywistnienia zamysłu reżyserskiego spektaklu. Rok temu stworzyłam własny teatr „SOLO”. Co miesiąc w Kijowie na scenie Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej im. Łesia Kurbasa gramy spektakl „FRIDA” według sztuki Tetiany Iwaszczenko. Ten spektakl jest wspólnym projektem NCST im. Łesia Kurbasa i teatru „SOLO”. Jesienią „FRIDA” wzięła udział w Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Monologi nad Użem” w Użhorodzie, gdzie uznano ją za jedną z najlepszych. Niedawno spektakl „FRIDA” obejrzeli pracownicy ambasady Meksyku, porozumieliśmy się z nimi w sprawie współpracy. Obecnie teatr „SOLO” pracuje nad jeszcze jednym monodramem, którego premiera odbędzie się w grudniu. W moich planach jest również dalsza współpraca z Kropywnyckim Teatrem im. M. Kropywnyckiego. Dyplom uczestnika ukraińskiego formatu Międzynarodowego Festiwalu Spektakli Kameralnych AndriyivskyFest otrzymał Kropywnycki Akademicki Obwodowy Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. Marka Kropywnyckiego. A główny reżyser teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jewhen Kurman, zaprosił teatr „Kołeso” do udziału w 50. festiwalu „Wrześniowe klejnoty”. Obecnie jest to najstarszy festiwal teatralny na Ukrainie. Pan Jewhen opowiedział również, że teatr z Kropywnyckiego co roku bierze udział w 5—6 festiwalach, zaraz po Kijowie spektakl „Ostrożnie — kobiety!” wiozą do Niżyna na Międzynarodowy Festiwal Twórczości Kobiecej. Już całkiem niedługo w Kropywnyckim Obwodowym Teatrze Dramatycznym odbędzie się premiera spektaklu „Ostatnia noc Proroka”, który tworzony jest na podstawie kilku źródeł literackich: „Ewangelii według Mateusza”, „Salome” Oscara Wilde’a oraz kilku innych sztuk o tej tematyce. Będzie to wielki, widowiskowy spektakl o

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Prezent od Japonii

W Narodowej Operze Ukrainy uroczyście przekazano teatrowi nowoczesne projektory multimedialne — pomoc grantową rządu Japonii w ramach Programu wspierania projektów kulturalnych „KUSANONE”. Narodowa Opera Ukrainy otrzymała laserowy projektor Panasonic PT-RZ21 o jasności 20000 lm oraz dwa laserowe projektory Panasonic PT-RZ120 o jasności 12000 lm. Dzięki tym projektorom można tworzyć najbardziej wymagające widowiska wizualne i wykorzystywać je we współczesnych spektaklach oraz podczas pokazów teatralnych i sportowych. Na przykład podczas ubiegłorocznego Tygodnia Mody w Mediolanie zainstalowano instalację Air Inventions, która oszołomiła widzów fantastycznym widowiskiem oświetlonym laserowymi projektorami. Nie mniej efektowny był pokaz podczas premiery 7. sezonu „Gry o tron” w Walt Disney Concert Hall w Los Angeles. — Nowy sprzęt znacznie wzbogaci nasz arsenał środków wyrazu — podkreślił dyrektor generalny i kierownik artystyczny Narodowej Opery Ukrainy Petro Czupryna. — To już nie pierwszy taki projekt. W 2003 roku podarowano nam instrumenty muzyczne i szeroki wachlarz sprzętu audio. Wszystko to dobrze działa do dziś. Chcę podziękować panu ambasadorowi za wspieranie kontaktów z naszym teatrem. Podziękowania należą się również przewodniczącej Rady Nadzorczej Fundacji Charytatywnej „Wielka Rodzina” Wirze Ulianczence. Nasza współpraca rozpoczęła się jeszcze podczas obchodów 150-lecia teatru. Obecnie fundacja przyjęła na siebie misję przeprowadzenia rozliczeń z dostawcą. Chcę wspomnieć dobrym słowem także firmę „Panasonic Ukraina”. Początkowo planowano przekazanie nam dwóch projektorów, a potem, za te same środki, przekazano trzy. Mamy teraz możliwość w pełni realizować swoje zamierzenia. — Narodowa Opera Ukrainy ma dawne więzi twórcze z Japonią dzięki występom gościnnym, które zawsze budzą duże zainteresowanie japońskiej publiczności — zaznaczył Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Japonii na Ukrainie Takashi Kurai. — Życzę teatrowi i jego miłośnikom nowych, ciekawych inscenizacji z zastosowaniem najnowocześniejszego sprzętu projekcyjnego, zakupionego przy wsparciu narodu japońskiego. — Po raz pierwszy bierzemy udział w takim projekcie — przyznała przewodnicząca Rady Nadzorczej Fundacji Charytatywnej „Wielka Rodzina” Wira Ulianczenko. — Szczere podziękowania dla rządu Japonii za wsparcie ukraińskiej kultury narodowej. Dyrektor firmy „Panasonic Ukraina” Koji Terajima opowiedział, że technologie „Panasonic” są dziś wykorzystywane w wielu stolicach świata i dają możliwość urzeczywistnienia w spektaklach i pokazach najbardziej fantastycznych pomysłów. Wezwał inne państwa zachodnie do aktywniejszej współpracy z Ukrainą w dziedzinie kultury. A sekretarz stanu Ministerstwa Kultury Ukrainy Rostysław Karandiejew wyraził przekonanie, że spektakle operowe, które przywykliśmy oglądać w zwykłym formacie, teraz zabłysną nowymi barwami. Jednym z pierwszych spektakli w Narodowej Operze Ukrainy, w którym wykorzystano nowe projektory, była opera „Faust” Charles’a Gounoda. Właśnie w tej inscenizacji, której literackim pierwowzorem jest tragedia Goethego pod tym samym tytułem, położono szczególny nacisk na wizualizację fabuły. Scenografia „Fausta” łączy zawrotne dekoracje z różnymi efektami świetlnymi, które dają możliwość ogrania każdej kolejnej sceny na nowo, napełniając ją jeszcze większą mistyką. A japoński sprzęt oświetleniowy dodał widowiskowości klasycznej fabule we współczesnej interpretacji. Projektory przekazane Narodowej Operze Ukrainy w ramach programu „KUSANONE” będą również wykorzystywane w wielu innych spektaklach teatru. W szczególności w przyszłych premierach. serię koncertów charytatywnych z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka w obozach szkolnych w rejonie hołosijiwskim Kijowa. Wołodymyr Sołomenczuk uważa, że takie koncerty popularyzują ukraińską muzykę i pieśni. Zajęcia z muzyki pomagają dzieciom kształtować dobry gust artystyczny. — Kiedy przychodzą na naukę, pytam, jaką muzykę lubią — opowiada pan Wołodymyr. — Jedni mówią metal, inni jazz czy rock. Ale nie pamiętam, żeby ktoś preferował klasykę. A kiedy zaczynają grać klasykę, to lepiej orientują się w wyborze muzyki. Zmienia się zachowanie dzieci. Muzyka klasyczna pozytywnie wpływa na ich rozwój. Nie bez powodu jeszcze dwa i pół tysiąca lat temu Konfucjusz mówił, że pełne wykształcenie daje muzyka. A Wiktor Hugo powiedział: „Rozum ludzki posiada trzy klucze — cyfrę, literę i nutę, które otwierają wszystko. Wiedzieć, myśleć i marzyć. Wszystko w tym”. Nasz koncert poświęciliśmy nauczycielom. Po raz pierwszy wykonaliśmy ukraińskie pieśni ludowe „U susida chata biła”, „Żenczyczok-brenczyczok” oraz „Wże misiać schodyć” w opracowaniu Aliny Bojko. Łącznie było dziesięć utworów. Wszystkim bardzo się podobało. Niedawno „Harmonia” wzięła udział w koncercie poświęconym Dniu Obrońcy Ukrainy oraz Dniu Ukraińskiego Kozactwa. Zdjęcie Anny PETROWEJ Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Od klasyki do rocka

W przytulnej sali Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy odbył się koncert „Od roku do roku” Męskiej Kapeli Chóralnej im. Łewka Rewuckiego, znanej nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Koncert stał się jednym z wydarzeń z okazji 50-lecia słynnego zespołu. W repertuarze kapeli znajduje się ogromna liczba utworów. A tamtego wieczoru zespół zaprezentował fragmenty programów stworzonych w ciągu ostatnich trzech lat. Prologiem do świątecznego programu stała się ukraińska pieśń ludowa „Oj na hori ta j żenći żnuć”. A właściwym początkiem widowiska był fragment programu, który dopiero jest przygotowywany. Jego roboczy tytuł to „Etniczny wieniec”. Przyszły koncert będzie prezentował utwory narodów, które w sposób zwarty zamieszkują terytorium Ukrainy. Uwadze słuchaczy przedstawiono dwie gruzińskie pieśni. Autorem jednej z nich jest genialny gruziński kompozytor Gija Kanczeli, który niedawno odszedł do lepszego świata. W ubiegłym roku, 12 października, na scenie Centralnego Domu Oficerów z sukcesem odbyła się wielka premiera Kapeli im. Rewuckiego „Zrodzona wolną”, poświęcona Dniu Obrońcy Ukrainy. Ten teatralizowany spektakl muzyczny to antologia pieśni ruchu wyzwoleńczego Ukrainy od XVI wieku do czasów współczesnych. „Lechajmo, albo Żeby nie płakać, śmieję się”. Praca nad tym projektem, od pomysłu i doboru materiału muzycznego, stworzenia aranżacji chóralnej aż do premiery w czerwcu, trwała prawie rok. Unikalny pod względem treści i wykonania program artystyczny autentycznej muzyki żydowskiej kapela przygotowywała z ogromnym natchnieniem i sumiennością. Obecni mieli okazję wysłuchać kilku utworów z tego programu. W tym roku miało miejsce jeszcze jedno ważne wydarzenie w życiu kapeli. Chór chłopców i młodzieńców Kapeli im. Ł. Rewuckiego skończył 30 lat. Stworzyła go i niezmiennie nim kieruje zasłużona artystka Ukrainy Aida Zajcewa. Następnie na scenę zaproszono śpiewaczkę, której głos podbijał publiczność USA, Kanady, Norwegii, Danii, Czech, Polski i wielu innych krajów. W jej repertuarze znajdują się utwory Verdiego, Pucciniego, Mozarta, Schuberta i innych wybitnych kompozytorów. Laureatka międzynarodowych konkursów Anna Zarećka wykonała ścieżkę dźwiękową z filmu „Piąty element”. Dwa lata temu przy kapeli stworzono kwartet, który śpiewa w stylu classical crossover. W tym krótkim czasie zdobył on szeroką popularność i miłość publiczności. Kwartet „Impressio” to cztery unikalne barwy głosów: Denys Szpak (tenor liryczny), Wołodymyr Szewczuk (tenor dramatyczny), Kostiantyn Koreniew (baryton) oraz Arsentij Prymak (bas). Razem z Anną Zarećką wykonali arcydzieła ukraińskiej i światowej kultury muzycznej. W ubiegłym roku Kapela im. Ł. Rewuckiego przy wsparciu departamentu kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zainaugurowała festiwal muzyki zmian, transformacji i kreatywności „FROM-TO”. To miks klasyki, rocka i muzyki pop, możliwość zaprezentowania się w nowym, niezwykłym emploi i odejścia od schematów. Zespoły klasyczne wykonują utwory rockowe, popowe i jazzowe, a wykonawcy rockowi i popowi — muzykę klasyczną. W ramach festiwalu odbył się koncert „Od roku do roku”. Kapela im. Łewka Rewuckiego jest bodaj jedynym zespołem na Ukrainie, który ma w swoim repertuarze program rockowy, wykonuje kompozycje z repertuaru „Queen”, „The Beatles”, „Status Quo”, „Pink Floyd”. Uwadze słuchaczy przedstawiono kilka numerów z tego unikalnego programu. A jubileuszowe wydarzenia trwają. 10 listopada w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbędzie się koncert „Droga o długości 50 lat”, do udziału w którym zaproszono narodowych artystów Ukrainy Ninę Matwijenko (śpiew ludowy), Anatolija Palamarenkę (słowo artystyczne), Tarasa Sztondę (bas). Kodżi Teradżima, Wira Ulianczenko, Takaszi Karai oraz Petro Czupryna. Projekt modernizacji wyposażenia oświetlenia scenicznego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Ukrainy im. Tarasa Szewczenki to siódmy projekt rządu Japonii, zrealizowany w ramach Programu wsparcia projektów kulturalnych „KUSANONE” na Ukrainie, który jest przyznawany organizacjom non-profit w celu zachowania dziedzictwa kulturowego oraz rozwoju kultury, szkolnictwa wyższego czy sportu. Ten grant jest częścią Oficjalnej Pomocy Rozwojowej (ODA) rządu Japonii. Od początku nawiązania stosunków dyplomatycznych w 1992 roku Japonia udzieliła Ukrainie pomocy na łączną sumę ponad 3,1 mld dolarów USA. Ważna rola w praktycznej realizacji projektu, w szczególności zakupu i dostawy sprzętu, należy do fundacji charytatywnej „Wielka rodzina”. Zaangażowanie pozarządowej organizacji społecznej do tego projektu było warunkiem programu „KUSANONE”. Praca była prowadzona zgodnie z warunkami Kontraktu Grantowego między Ambasadą Japonii na Ukrainie a fundacją pod nadzorem audytorów. Pracownicy „Wielkiej rodziny” pracowali na zasadach wolontariatu, traktując swoją pracę jako wkład charytatywny w rozwój kultury narodowej i sztuki. Dzięki pomocy grantowej Nacio-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Harmonia” podbija serca

Zespół gitarzystów „Harmonia” zaprosił na swój solowy koncert do dziecięco-młodzieżowego klubu „Olimpia” Scentralizowanego systemu dziecięco-młodzieżowych klubów „Szczęśliwe dzieciństwo” dzielnicy Hołosiijiwśkyj stolicy. Zespół „Harmonia” powstał w 2008 roku w Domu Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej dzielnicy Hołosiijiwśkyj m. Kijowa (początkowo nosił nazwę „Oktawa”). Obecnie zespół działa w dziecięco-młodzieżowym klubie „Olimpia” Scentralizowanego systemu dziecięco-młodzieżowych klubów „Szczęśliwe dzieciństwo”. Niezmiennym kierownikiem zespołu jest absolwent Wyższego Państwowego Instytutu Muzycznego im. Mykoły Łysenki (m. Lwów) Wołodymyr Sołomonczuk. Obecnie w składzie zespołu są studentka pierwszego roku Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. O. O. Bohomolca Anastasija Łebediewa, uczeń 121. szkoły ogólnokształcącej miasta Kijowa Andrij Omelczenko oraz pięcioklasista stołecznego liceum nr 241 Artem Buzowśkyj. W repertuarze zespołu znajdują się utwory znanych włoskich i hiszpańskich kompozytorów, Burrée la-minor i Mi-minor ojca W. Mozarta — Leopolda. Najwięcej jednak ukraińskich pieśni ludowych w opracowaniu Aliny Bojko, redagowanych przez kierownika zespołu. Także utwór ukraińskiego kompozytora Petra Hłuszkowa „Hucułka”. Ponadto młodzi gitarzyści wykonują dwa utwory Wołodymyra Sołomonczuka — „Wiązankę la-minor” i „Wiązankę mi-minor” ukraińskich pieśni ludowych oraz przekład pana Wołodymyra. Światowej sławy „Szczedryk” Mykoły Leontowycza, który kompozytor opracował na chór mieszany, brzmi teraz w wykonaniu zespołu gitarzystów. Przy tym nic się nie zmieniło, nawet pozostała ta sama tonacja — sol-minor. W 2017 roku „Harmonia” („Oktawa”) wzięła udział w Międzynarodowym Festiwalu „Kijów zaprasza przyjaciół — 2017”, gdzie zajęła pierwsze miejsce. Tego samego roku odbył się solowy koncert zespołu, na którym gitarzyści po raz pierwszy wykonali utwory niemieckich kompozytorów. Pierwszego czerwca tego samego roku przeprowadzili se-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ukraiński batik: od chusty do malarstwa

Maryna MARCZENKO. Rzadka kolekcja. Odwiedzający muzeum mają unikalną możliwość zapoznania się z pracami rodzimych artystów, którzy jako jedni z pierwszych zwrócili się ku technice batiku. Jest to chusta na abażur znanej ukraińskiej artystki Marfy Tymczenko, chusta i chusteczka Ołeksandra Paszczenki, panneau „Taniec” i „Kwiat” Wiry Łymarenko oraz inne dzieła znanych mistrzów i profesjonalnych artystów, którzy eksperymentowali i opanowywali sztukę malowania na tkaninie. „Muzeum po raz pierwszy prezentuje ogólną wystawę ukraińskiego batiku — opowiada kurator wystawy Natalija Nikitina. — Nasza kolekcja jest niewielka, ale unikalna: wchodzą do niej wczesne prace ukraińskich artystów z czasów, gdy dopiero odbywało się kształtowanie takiego rodzaju sztuki, jak batik, na Ukrainie. Formowanie kolekcji rozpoczęło się w latach 50. XX wieku. Pierwsze nabytki pochodziły z Centralnego Domu Twórczości Ludowej USRR oraz od komisji zakupowych Ministerstwa Kultury USRR. Prace przekazywano także z Ukraińskiego Towarzystwa Kontaktów Kulturalnych z Zagranicą, Dyrekcji Wystaw Artystycznych Ukrainy oraz bezpośrednio od autorów”. Wielu artystów, którzy pracowali z batikiem, było związanych z pracą w potężnych kombinatach jedwabniczych kraju. W 1947 roku Kijowski Kombinat Jedwabniczy, który zaczęto budować jeszcze pod koniec lat 30. XX wieku, zaczął wypuszczać pierwsze metry tkanin z naturalnego jedwabiu, dekorowanych w technice batiku. W różnych latach pracę w Darnyckim Kombinacie Jedwabniczym łączyła ze swoimi twórczymi poszukiwaniami zasłużona artystka Ukrainy Nadija Hrybań, a w Kijowskim Kombinacie Jedwabniczym — Tamara Moroz i Tetiana Myskowec. Ich wyrafinowane dekoracyjne panneau prezentowane są obecnie na wystawie w muzeum. Zobaczyć to, co niewidzialne. Kolejną uczestniczką wystawy jest znana kijowska artystka Natalija Hronska, jedna z artystek, które w latach 80. XX wieku zapoczątkowały batik obrazowy — obrazy o głębokiej treści i wysokim kunszcie wykonania. W ekspozycji wystawowej zaprezentowano jej panneau „Światło w ciemności” z serii „Wieszcze sny”. Nad jego stworzeniem N. Hronska pracowała dziesięć lat. Panneau „Światło w ciemności” wykonano w technice batiku gorącego, z którym trudniej się pracuje niż z zimnym, zauważa artystka. Dlatego wiele drobnych detali, które są w tej pracy, przyszło jej z większym trudem. „Wieszcze sny” — to coś, czego nie ma w rzeczywistości, to wymyślony świat i to, co jest w duszy. Obrazy, które wypływają ze snu, opowiadają o innej rzeczywistości, którą być może znamy, ale nie uświadamiamy sobie i po której błądzimy. Po to, by stać się zrozumiałym dla ludzi, to skryte musi wyjść na powierzchnię i stać się własnością widza. Dlatego zobaczyć to, co niewidzialne — to moje twórcze credo”, — wyznaje autorka. Bez prawa do błędu. Natalija Hronska, której dzieła są przepełnione światłem i duchowością, uważa, że artysta, pracując nad dziełem, „wytwarza” pewną energetykę, która w nim pozostaje: „Składa się ona z fizycznego, a przekształca w niewidzialne i duchowe. Jeśli człowiek jest otwarty na postrzeganie, na zgłębianie, na odkrywanie czegoś własnego, wtedy włożona treść otwiera się przed widzem”. „Pracując z batikiem, artysta nie ma prawa do błędu, — akcentuje Natalija Hronska. — Dlatego trzeba zrobić wszystko dokładnie, jak w matematyce. Nie zawsze nawet możesz sobie wyobrazić, czym zakończy się twoja praca. Kiedy pracujesz z tym żywiołem, on cię oczarowuje i pochłania. On wpływa na ciebie, a ty — na niego. Ta technika daje możliwość zrozumienia siebie jako człowieka, który przekracza bariery. Przecież jeśli nie wyjdzie, stracisz wszystko. Kiedy kończysz obraz — to jak przecięcie pępowiny. On już odchodzi od ciebie i zaczyna żyć własnym życiem. Właśnie w tym momencie pojawia się ostre odczucie tego, że zawarta w nim energetyka wraca do ciebie”, — dzieli się artystka tajemnicami twórczości. Obejrzeć rzadką kolekcję batiku i podziwiać wyrafinowane prace ukraińskich artystów można do 1 grudnia 2019 roku w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej. W Narodowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej otwarto retrospektywną wystawę ukraińskiego batiku z kolekcji muzealnej. Po raz pierwszy szerokie grono odbiorców ma możliwość zapoznania się z dziełami znanych ukraińskich artystów z lat 1950—2016, wykonanymi w technice batiku gorącego, zimnego oraz malarstwa swobodnego. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA»

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FIŁIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 56 hrywien 86 kopiejek

Odpowiedzialna sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn