Strona · s. 11strona oryginału ↗
Mykoła PETRENKO. Świeca od Ukrainy
Слово Просвіти, №45 за 2020 рік
Twórzmy! Czy jestem w raju? Nie dane mi żyć w raju, Nie łudźcie srebrnym dukatem: Chciałbym pracować i tworzyć, Chciałbym cierpieć z powodu niepowodzeń;
Potem znów męczyć się nad słowem, Dobierać przejmujące kolory. Jak to w raju? W raju pieśni są gotowe – Lecz nie z własnego smutku.
Bez żądzy tworzenia – jesteśmy cierpiętnikami, Dla których i dobro najwyższe – nie jest dobrem. Czyż teraz mamy – odrąbać palce, Które trzymały gęsie pióro?
Gościliśmy trzy dni – i dosyć, Znów spotyka nas codzienność: Jesteśmy twórcami, jesteśmy na ziemskim padole, Gdzie nie ma już nawet czytelnika…
Samozapalenie To kiedyś – w Bagdadzie, Sparcie, Tebach, W zaświatowym królestwie mirażu – Przyjdę szukać siebie w archiwach: — Leżysz? – zapytam. – Leżę!..
Kto leży? Notatniki, bruliony, Dyski, pliki, kilkanaście książek, Już zwiędłe marzenia i troski, Dawny ból, który uśmiechem zastygł.
Wszystkie moje pisma – niczym relikwie, Stosy sonetów i oktaw: Strony aż się skleiły – bo nikt jeszcze W tej nieśmiertelności ich nie przewrócił.
Gdzież wy jesteście, przemądrzy erudyci, Pyszni, niczym gniazda jemioły? Przyszedłem – by sam siebie spalić! By tylko dym w niebo!.. Tak pal!..
W pokucie, pod obrazami Co czas odważy na szalach – Nikt, nikt tego nie wie… A kto to tam, pod obrazami, Taki pogodny i jasny?
No kto to, naprawdę? Nie, nie matka: Ona gdzieś zarabia dniówki… Długo, długo szedłem do chaty, Jak po łuszczonym ściernisku.
Długo szedłem – mimo pułapek, sideł, zawałów, wilczych dołów: No kto to – widziadłem kwiecistym, Niczym siostra obrazom?
Babcia – aniołem od Boga? Nie, chłopcze, sam siebie nie męcz: Oto przyszedłem – a tu nikogo, I tylko pod progiem klucz:
Wejdź! W szybach gra słońce, W kobzie drgnęła struna. I tylko w pokucie – no kto to? Dziecięce zdziwienie, tajemnica.
I nagle – niczym jakaś podpowiedź, Aż wszystko zajaśniało dokoła: Toż to bajka! To odwieczna bajka! Władczyni dziecięcych dusz!
Pustka Podwórze to, porzucone przez ciebie, I przez ciebie – gdzie jesteśmy? Nas nie ma!.. Zarasta gęsto pokrzywą, A ona sroższa niż zima.
A ona rośnie, rośnie i głuszy Nawet nasze jeszcze małe ślady; A ona wrasta w nasze dusze, Jakby tu już miała być na zawsze.
Podwórze to, i dalej podwórze, i obok, W pokrzywie bram ikonostas… — To taki straszny diabelski potwór Dla wszystkich porzuconych, dla nas.
Dziko rosnące łodygi, niczym piekielne berła, Zza chmury krakanie wron… Nas nie ma, my na wieki zniknęliśmy, My w krainach, gdzie kamień i beton.
Zjawiskowe sianożęcie A to jedna z tysiąca dróg, Dróg, które dawno zasypał śnieg.
Chyba że czasem wiatr zagwiżdże: Dokądże ona, droga ta, prowadzi?
Ona prowadzi za dawne sianożęcie, A tam pokosem młodzieńcy leżą.
Oni leżą w młodych latach, I wszyscy – z tajemnym słowem na ustach.
Ich sto siedem razy już zasypał śnieg – Lecz tak, że wstać z nich nikt nie zdołał.
Jedna droga z tysiąca dróg – Jej ja nawet w wspomnieniach nie zachowałem…
Srebrna łódź Czemuż jestem smutku pełen? Czemuż mi niepokój? Skoro wyścieliła się droga – To zbudujmy srebrną łódź!
Srebrna łódź, złote wiosła, Jedwabiem wyszyte żagle: Marzenie przestworza rozpostarło, W daleką dal przeniosło.
Tam ziemia cudami sławna, Niczym cerkiew białościenna: Tam prawdziwa Ukraina – Ta, której szukano od dawna.
Kraj wesoły, sławy godzien, Lśni niebo świtowe: Hej, płyniemy, płyniemy, bracia! Złote wiosła, srebrna łódź!..
Skoworodyńskie pożyczki Taka już niemoc – udusiłbym przeklętą, A jeszcze pod słońce czytałem Skoworodę… Nauczycielu, pożycz swoją łopatę – Może jest jeszcze miejsce w Bożym ogrodzie.
Koszula biała, deska oheblowana, Jeszcze świecę w ręce – i na ten stołek… Ot tylko niemoc – wypada z rąk łopata, A jeszcze nie wykopałem więcej niż do kolan.
Wszystko by jak należy w tej wiecznej kręciznie: Wiosna, kalina, pole, sianożęcie… Ot tylko niemoc – naprawdę, gorsza od śmierci. Czytam jeszcze – choć co już poznawać…
Świeca od Ukrainy Jeszcze trochę – słyszysz: podwołuje wieczność? Jeszcze trochę – słyszysz: gwiezdne światy… Czy Ty mi jakąś postawisz świecę, Nie gdzieś tam ktoś, a chciałoby się, żeby Ty.
Już pączkuje w dal zuchwała zmiana, Już moje spalono mosty. Nie, nie klękaj, nie trzeba, na kolana, A przypomnij cierpiętnika i przebacz.
Ja ciężko rosłem – w ściernisku mój czerstwy kęs, Śniegi i baraki, wydeptana trawa… Po okruchu szczęścia zbierać musiałem, Pielęgnowałem pieśń – może ona żywa!
Ja słowo ojczyste niosłem jak kontrabandę Przez granice – ich jeszcze i dzisiaj mnóstwo. Ja miecz hartowałem i sławiłem dal balladną – Świętym ogniem, który dotąd duszę przenika.
Ja policzyłbym znaleziska i straty, A to – zwój, no kto to przeczyta… Ja… Nie, milczę: moje rozbite wargi I pociemniała krew moja gęsta.
Twoja to krew – pod ostrzem stusettysięcznym, Lecz ja milczę, ja cały zdrętwiałem… I mimo wszystko: Czy Ty mi jakąś postawisz świecę, Czy dobrym słowem syna wspomnisz?..
Na Czernieczą Górę Precz ze słowami o pokornej uległości – Niech je południowym gromem roztrzaska! Bracie, chodźmy na Czernieczą Górę, Bracie, chodźmy na Tarasową pielgrzymkę.
My tam bywaliśmy i często, i nie po raz pierwszy, Za każdym razem dla duszy nagroda: Może przejedzie rozgniewany jeździec, Może święcić będzie nóż hajdamaka?
Tam bowiem, to tam z dzieckiem matka, Spisuje chłopczyk biblijnych “Trzech Króli…”, Tam nauczymy się bogów szanować – W dumnej miłości i w srogiej karze.
Tam nasze dusze nikt nie zniszczy – My tam bywaliśmy często i po raz pierwszy. Przyjacielu, chodźmy! To wszystko wyżej i wyżej: Ciężej iść – tylko przecież oddychać lżej!..
2 października
Obok Bermudów Mimo tych diabelskich manowców, Obok wszystkich piekielnych ścieżek – Jak by nam przejść swoje Bermudy – Może iść ze świecą w ręce? Jakoś tak – przez nieprzebyte chaszcze, Obok ruin babilońskich wież – Gdzie naprzeciw wilkołacze paszcze, Odblaski nieprzytomnych pożarów. Co tam jeszcze – Bazary, Kruty, Kodnie? Czy śniegów syberyjskich siwizna? Przypomnijmy tych, których otchłań I dzisiaj jeszcze szczodrze pochłania...
*** Nienawidzę siebie pośród gorszych, Małoznanych, niezdarnych, W życiowych snach całkiem bezdarnych, w ptasich gniazdach bezparnych — Ja szukam siebie pośród lepszych, Ja szukam siebie pośród większych — O sroki skok szczęśliwszych!..
Uciekinier Ja uciekłem, ja zaszyłem się w pustelniczy skit, Ja leczę okaleczone łapy... A za mną pościg, i stukot kopyt, I zakrwawione pianą chrapy. Ja uciekłem – bo nieprawdy straszliwe jarzmo, Bo cierpieć nie było siły: Niech wokoło obłuda – lecz my żyjemy, I do nas im nie ma drogi.
Ja uciekłem od fałszywych szczodrości, ja w sobie: Dość świata – co w kropli wyobraźni. Przecierpią silniejsi – a my za słabi, My tacy, jak zdeptane trawy. Tak, my wznosimy się w rosach, porannych światach, Do tajemnej prawdy ochoczy: Ja uciekłem – niczym w chaszczach przyczajony ptak, Tylko oczy z mroku, tylko oczy. Ja schowałem się od siebie, od was tym bardziej, Ja żyję – potajemnie i godnie. I nie trzeba mi faryzejskich światów – Tylko królestwo darowane Boże!..
Bo ktoś przecież musi Ta cisza cisz – i nagle wiatru świst, I z chmury grom, i pieszczoty kobiece!.. — Tak podmienia Hamleta statysta, Ze szpadą, z której krew cieknie. On oddaje pół królestwa za konia, Więzienną ciemność – za krótką chwilę wolności... A zza kulis wyłania się brednia, I schodzą się w objęciach antypody. I znów grom, i znów cisza cisz, I w górnym niebie ptak skrzydłami trzepocze! Ty coś rymujesz? Chłopcze mój, porzuć! A wпрочем – pisz, pisz, nieprzytomny chłopcze! Bo ktoś przecież musi pędzić pod gromy, A czy i pod Kruty, w śnieżne objęcia – Żeby trzepotać świecą z mroku, Czy i spojrzeć Yorickowi w bielma!..
31. 8. 20 r.
Cicho-cicho… Noc taka: trawkami kołysze. Ciemno tak – a ja dokąd patrzę? Noc taka – w niej aż nadmiar ciszy, Słychać i to, co powiedziane komuś. Czy i jeszcze niepowiedziane – a słychać, Jak modlitwę rosistej trawy. Co byś z tego chciał pojąć? Lepiej – ciesz się, ciesz się i żyj!..
Grządka konopi Za trzy tysiące ziem, Pod kwitnieniem nieboskłonu – Niwka, grządka konopi, Tam, przy końcu ogrodu. Już daleko za wiosną, Królestwo lata młodego – Ja wyciszony zasnę, Zmęczony od niczego. Wszakże trwóg i różnych spraw – Dla małego ich bez liku. Może bym do dzisiaj spał Snem, jakich wieki nie znam. Tak: pod głowę szynel… Tak: nakrywszy się połami… Niwka, grządka konopi – Tam za cichą Sułą. Ten, który był kiedyś To ten, który był kiedyś – jego wyraźnie widzę, Tego, w czyjej duszy ptaszyna gniazdko wije: Porywczość zamiarów i łatwowierną naturę – Lecz on, ów dziwak, mnie nie poznaje. Dziwi się: to kto, zgorzkniały niedowiarek? Czyż z takim przemkniesz przez bezmiar na oślep? A rozpacz na duszy, niby chmura szara, A niwa zamierzeń – na niej rośnie ściernisko... Przeraża się: on co, przeszedł przez drapieżne trudności? Przez tysiące śmierci, przez zgubne śniegi? Czyż z takim iść na stoofiarne Kruty? Czyż z takim zaczerpniesz dnieprowskiej krzepy? Wokół mnie jaskółki – nad nim tylko kruk kracze, We mgle gubi się rozkwitnięty rozmaj... Nie dodawaj żalu – wszak to ja, młodzieńcze! To ja, naprawdę ja – lecz ty nie poznawaj! Szukaj swoich dróg, kupałowym kwieciem okrytych, Niech siła pręży się i radość wyrasta: Odezwala się surma, i krzesze koń kopytem – Lećże w te lata, gdzie prawda przenajświętsza!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
