Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ołeksandr ASTAFJEW. Teraz już – w pamięci i w sercach

Слово Просвіти, №45 за 2020 рік

29 października po ciężkiej chorobie przestało bić serce Ołeksandra Astafjewa, profesora katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, doktora filologii, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (1992), Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów (1986), waszyngtońskiego oddziału Międzynarodowego PEN Clubu (2008), NTSh (2018), laureata nagród literackich imienia Borysa Hrinczenki (1995), Mychajła Kociubynskiego (2001), Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej imienia braci Bohdana i Lewka Łepkych (2009), Międzynarodowej nagrody w dziedzinie przekładu artystycznego imienia Ostapa Hrycaia (2010), imienia Jakiwa Hałczewskiego (2020), imienia Wilhelma Magera (2020). Ołeksandr Hryhorowycz Astafjew urodził się 10 sierpnia 1952 roku w radzieckim obozie koncentracyjnym na przylądku Łazariewa w Kraju Chabarowskim w rodzinie represjonowanych. Tam z rąk kryminalistów zginął ojciec, utalentowany muzyk Hryhorij Astafjew. W 1953 r., po amnestii, wraz z matką Ołeksandr przeprowadził się do wsi Wowkiwci w rejonie borszczowskim w obwodzie tarnopolskim, gdzie mieszkała deportowana z Polski rodzina matki. W 1980 roku ukończył Ukraiński Instytut Poligraficzny (obecnie Ukraińska Akademia Drukarstwa) we Lwowie, pracował jako korespondent tarnopolskiej gazety młodzieżowej „Rowesnyk”, sekretarz odpowiedzialny Tarnopolskiego oddziału miejskiego Towarzystwa Miłośników Książki, kierownik redakcji sztuk pięknych i literatury turystycznej w wydawnictwie „Kameniar”. Studiował na studiach doktoranckich w Instytucie Literatury imienia T. Szewczenki NAN Ukrainy, gdzie obronił pracę kandydacką (1990) i doktorską (1999). W latach 1986-2001 pracował w Nieżyńskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym imienia Mykoły Hohola, gdzie przeszedł drogę od asystenta do profesora katedry literatury ukraińskiej. Ponad dwie ostatnie dekady pracował w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki. W ostatnich pięciu latach – doktor habilitowany, profesor katedr filologicznych Wyższej Szkoły Lingwistycznej w Częstochowie oraz Wyższej Szkoły Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach (Polska). Prowadził wybrane kursy wykładów na uniwersytetach Warszawskim i Krakowskim (Polska), na Sorbonie i w Paryskim Instytucie Języków i Cywilizacji Wschodnich (Francja), uniwersytetach w Greifswaldzie i Lüneburgu (Niemcy), Budapeszcie (Węgry). Ołeksandr Astafjew – kompilator i redaktor szeregu wydawnictw naukowych, artystycznych i przekładowych, autor tomików poetyckich: „Lystwjanyj dzwin” (wiersze, poemat, 1981); „Zaruczyni” (wiersze, poemat, 1988); „Słowa, narodżeni snihamy” (liryka, 1995); „Zbłyzka i na widstani” (wiersze, poematy, przekłady, 1996, wyd. 2. 1999); „Na kyjiwśkim stoli” (wiersze, poematy, przekłady, 2005); „Błyzniuky moji, oczi” (wiersze, przekłady, parafrazy, 2007); „Katałoh reczej” (wiersze, przekłady, parafrazy, 2008); „Lwiw. Do zapytannia” (wiersze, poemat, 2008); „Na berezi neba” (wiersze, 2013); trylogii poetyckiej „Turbulentna zona”: cz. 1 – „Trahiczna pomylka nebes” (2016); cz. 2 – „Horichowi rewolwery” (2018); cz. 3 – „Suchi doszczi” (2019). Wydał również książkę „Słowa, urodzony śniegiem” (liryka, 2017) – w języku polskim w przekładach T. Karabowicza, Iryny Rudenko i Wiktorii Paszkowskiej (Lublin). Przełożył: z angielskiego utwory Ezry Pounda, Thomasa Stearnsa Eliota, Williama Williamsa, Roberta Lowella, Roberta Frosta, Carla Sandburga, Sylvii Plath; z niemieckiego – Johanna Wolfganga Goethego, z francuskiego – Victora Hugo, Guillaume’a Apollinaire’a, Jacques’a Préverta, René Chara; z arabskiego – liryków V-XVIII w., ze staroniemieckiego i łaciny – pieśni wagantów i minnesängerów; ze starofrancuskiego – poezje trubadurów prowansalskich; z polskiego – „Sonety krymskie” Adama Mickiewicza (wyd. osobne 2006) oraz jego ballady, wybrane utwory Zygmunta Krasińskiego, Juliusza Słowackiego, Bolesława Leśmiana, Jarosława Iwaszkiewicza, Juliana Tuwima, Leopolda Staffa, Karola Wojtyły; z bułgarskiego – wiersze Penczo Sławejkowa, Pejo Jaworowa, Denjo Denewa; z czeskiego – lirykę Vítězslava Nezvala i Konstantina Biebla; ze słowackiego – Laco Novomeskiego; z białoruskiego – Janki Kupały, Maksima Bohdanowicza, Alesia Riazanowa; z rosyjskiego – lirykę Władimira Sołowjowa, Anny Achmatowej, Mariny Cwietajewej, Władimira Majakowskiego, Wielimira Chlebnikowa; z ormiańskiego – Arewszata Awakiana oraz z innych języków. Autor książek literaturoznawczych, najważniejsze – „Stylizacja” (1998); „Liryka ukraińskiej emigracji: ewolucja systemów stylowych” (1998); „Obraz i znak” (2000); „Temat hołodomoru w literaturze ukraińskiej: próba analizy egzystencjalnej” [Das Thema des Hungertodes in der ukrainischen Literatur (Ein literaturhistorischer Überblick). Greifswald: Ernst-Moritz-Arndt-Universität Greifswald, 2004]; „Systemy poetyckie ukraińskiej zagranicy” (2000, przedruk 2005); „Praska szkoła poetycka” (2004, przedruk 2010); „Poeci »Grupy Nowojorskiej«” (2005, przedruk 2010); „Wykłady paryskie” [Les conferences de Paris. — Paris, 2006]; „Emigracja nieżyńska” (2006, współautorstwo); „Teoria i praktyka przekładu ukraińskiego” (2007, współautorstwo); „Analiza porównawcza przekładu artystycznego” (2008, współautorstwo); „Ornamenty słowa” (2011); „Literatura renesansowa pogranicza ukraińsko-polskiego” (2012); „Twórczość M.K. Sarbiewskiego i jej recepcja w dawnych poetykach ukraińskich XVII-XVIII wieku” [Twórczość M.K.Sarbiewskiego i jej recepcja w dawnych ukraińskich poetykach XVII-XVIII w. – Kraków, 2014]; „Polskie źródła twórczości Petra Hulaka-Artemowskiego” (2015); „Jurij Łypa – czytelnik i krytyk literatury polskiej” (2016); „Dialog literatur” (2018). Odznaczony odznaką „Zasłużony dla oświaty Ukrainy” (1999), Honorowym Dyplomem Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy (2000). Uhonorowany medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki „Budowniczy Ukrainy” (2001), Złotym Medalem Akademii Polonijnej w Częstochowie, Polska (2008), „Podziękowaniem Prezydenta Ukrainy” „Za znaczący wkład w rozwój państwa ukraińskiego” (2009), Honorowym Dyplomem Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (2011), orderem św. Cyryla i Metodego (2015), odznaką „Za osiągnięcia naukowe i edukacyjne” (2016). Utwory pisarza weszły do antologii krajowych i zagranicznych, w szczególności do amerykańskiej „Antology of PEN” (2010), przetłumaczone na angielski, niemiecki, francuski, bułgarski, polski, rosyjski, białoruski, gruziński i inne języki. W ostatnim roku życia ukazały się podsumowujące książki Ołeksandra Astafjewa: „Wybrane poezje” z lat 1968—2019 (2020, Lwów: Piramida), wybrane przekłady „Przy cudzym ognisku” (2020, Lwów: Piramida), wybrana eseistyka „Rozmowa z biegaczem na długi dystans” (2020, Lwów: Piramida), badania „Taras Szewczenko i literatura polska: wpływy, konteksty, adaptacje” (2020, Lwów: Piramida), „Ukraińsko-polskie dialogi literackie” (2020, Kijów: Talkom), „Literatura polska i ukraińska doby renesansu i baroku” (2020, Kijów: Talkom, współautorstwo). Instytut Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, katedra historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej głęboko smucą się z powodu ciężkiej straty. Składamy szczere kondolencje rodzinie naszego kolegi. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz redakcja gazety „Słowo Proświty” głęboko ubolewają z powodu ciężkiej straty – śmierci członka Proświty i poety, wieloletniego autora tygodnika proświtańskiego, profesora Ołeksandra Hryhorowycza Astafjewa i wyrażają kondolencje rodzinie oraz kolegom zmarłego. Rosną, rosną u matki-Ukrainy nowych czasów nowi Kotyhoroszki! Uczony, pedagog, pisarz, publicysta, krytyk, członek Proświty, krajoznawca, działacz społeczny… „Wszędzie pełno!” – mówią w ludzie o takich działaczach, zapalonych, aktywnych, wszechobecnych... I — już go nie ma... Podstępna choroba wyrwała z życia mojego drogiego Nauczyciela, Człowieka bezgranicznej dobroci, wysokiego patriotyzmu i szlachetnego ducha... Niezapomnianemu Mychajłowi Josypowyczowi adresowałam kiedyś „Kwiecień poświęcenia”, w którym spróbowałam „spojrzeć” na poetę-pracownika jego własnymi oczami: Nadchodzą na pięty lata Z oczami króla Salomona. I łzę, co jak morze, słona, Osładza pociecha prosta – Dzwonek śmiechu, ścieżka nowa, Walc deszczu na płatku tulipana, Strof delikatnych piękno filigranowe… I jeszcze wszelakie cuda! Do kolan już nogi schodził, I kąsała bieda czarnousta… Ja na pamięć wyuczyłem, że praca – Najsłodsza z tysiąca dziwów. Bracie kwietniu, do pługa zaprzęgaj Uparte serce – niech orze głęboko! … A że srebrna łza myje oko – Na drobnostkę taką nie zważaj! ... Dzisiaj zaś „srebrna łza myje oko” nie tylko moje — setek i setek wdzięcznych uczniów. Spoczywajcie z Bogiem, drogi Nauczycielu, bo napracowaliście się tutaj, na ziemi, za dziesięciu... Dziękuję za szczere Światło Waszej wielce trudnej złotej duszy... Królestwo Niebieskie...

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn