Strona · s. 4strona oryginału ↗
Lekcje Rewolucji na granicie
Слово Просвіти, №45 за 2020 рік
Analiza wyborów do organów władzy lokalnej na Ukrainie po raz kolejny przekonująco pokazuje, jak skomplikowanym dla zarządzania politycznego jest nasze państwo. Znów mamy niezbyt pocieszający układ sił w radach lokalnych i faktyczny rewanż sił moskiewskich w regionach Południa i Wschodu. Przez 30 lat niepodległości niewiele udało się zrobić dla zmiany status quo w tych regionach na korzyść sił proukraińskich. Taką zmianę niełatwo osiągnąć. Wymaga ona nowych podejść i wysiłków wszystkich, którzy chcą budować państwo. Procesy historyczne w porównaniu z długością życia jednostki ludzkiej zmieniają się bardzo powoli. I jeśli katalizatorem zmian są poszczególne wydarzenia, to mija niejedna dekada, a nawet stulecie, zanim poprzednia epoka przekształci się w nową. Ukraina wyjątkiem nie jest i być nie może. Sprawa budowy państwa ukraińskiego w swej istocie wymaga odpowiedzialnej pracy, nieprzeciętnego talentu, niebanalnego myślenia, przede wszystkim – w stworzeniu modelu, który uwzględniałby główne czynniki położone u jej podstaw: polityczne, historyczne, ekonomiczne, kulturologiczne, informacyjne. Wielką bolączką naszej politycznej rzeczywistości jest rozproszenie sił narodowo-patriotycznych, co w żaden sposób nie sprzyja wzmocnieniu państwa i jego instytucji. Chcemy podzielić się niektórymi przemyśleniami o wydarzeniu o wyjątkowej wadze i znaczeniu, które miało miejsce w Kijowie 30 lat temu – od 2 do 17 października 1990 roku, i weszło do historii początkowo pod nazwą Studencki głodowy strajk, a później – Rewolucja na granicie. Był to pierwszy masowy protest, który przyspieszył rozpad Moskiewskiego czerwonego imperium i ogłoszenie niepodległości Ukrainy. Pokazała ona, że na Ukrainie wyrosło pokolenie, które jest nosicielem ideałów narodowych i zdolne jest o ich utwierdzenie walczyć – nawet ceną własnego życia. Główną formą protestu przeciwko kolonialnemu statusowi Ukraińskiej SRR stało się głodowanie studentów. Do tej formy oporu często uciekali się więźniowie polityczni, których w „kraju rozwiniętego socjalizmu” nie brakowało. Chrystyna BURSZYŃSKA, przewodnicząca Towarzystwa „Proświta” Politechniki Lwowskiej, profesor. Przez światową pandemię koronawirusa i zagrażającą z tego powodu sytuację na Ukrainie, a także wybory do organów samorządu lokalnego, o jubileuszowej dacie Rewolucji na granicie mówiono skromnie. We Lwowie dzięki obecnym studentom-członkom odnowionego Bractwa Studenckiego Politechniki i bezpośrednim uczestnikom tamtych historycznych wydarzeń odbyły się wydarzenia z demonstracją filmów, wystaw o pierwszym masowym proteście młodzieży. Politechnika czasów akcji protestacyjnej studentów i dzisiejsza – dwa ideologiczne antypody. I te przyspieszone zmiany przyniosła, w szczególności, także Rewolucja na granicie. Wydarzenie dla uczczenia 30. rocznicy Rewolucji Studenckiej odbywało się 12 października na drugim piętrze głównego korpusu Uniwersytetu. Inicjatorami byli Bractwo Studenckie, Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, przyłączyły się do organizacji Dom Ludowy „Proświta”, Towarzystwo „Proświta”. Na cześć rektora uniwersytetu Jurija Bobały, zawsze wspiera on narodowo-patriotyczne wydarzenia i tę uroczystość również zatwierdził. Kuratorem występował prorektor Roman Korż, z jego propozycji przed rozpoczęciem wydarzenia organizatorzy demonstrowali film. W słowie powitalnym do politechników rektor podkreślił aktywną pozycję studentów Uniwersytetu we wszystkich akcjach skierowanych na utwierdzenie państwa Ukraińskiego. Do studentów i wszystkich obecnych zwrócił się uczestnik Rewolucji na granicie, znany działacz polityczny Ołeh Synutka. W czci skłoniliśmy głowy przed jasnymi postaciami: Markijanem Iwaszyszynem, Ihorem Kociurubą i innymi braćmi, którzy odeszli w świat wieczny. Z ciekawymi wspomnieniami wystąpili bezpośredni uczestnicy Studenckiego głodowania, byli politechnicy Andrij Saluk oraz Iwan Parowjak. Andrij Chawunka zaśpiewał pieśń „Czorniji kruky”, która wymownie odtwarzała drogę do wyzwolenia. Autorski wiersz dla uczczenia tego sławnego wydarzenia przeczytał zastępca przewodniczącego komitetu związkowego pracowników Uniwersytetu, ówczesny przewodniczący komitetu strajkowego Wołodymyr Hajduk. Od obecnego Bractwa Studenckiego głos zabrał pełniący obowiązki przewodniczącego Roman Masluk. Natchnienie i patriotycznie występował ludowy chór męski „Orfej”. Pod sklepieniami unikalnej budowli szczególnie potężnie brzmiały pieśni „Hornus do tebe, Ukrajino”, „Zrodylys my wełykoji hodyny”, „Zbudys, mohutnja Ukrajino”. Wspominając wydarzenia sprzed 30 lat. Wydaje się, że uwzględniono wszystko do najdrobniejszych szczegółów. Zważywszy na to, że zamysły organizatorów mogły stać się łupem wszechobecnych „szpicli”, miejsce przeprowadzenia akcji było zakonspirowane. Głównej masie studentów powiedziano, że głodowanie będzie prowadzone w pobliżu Rady Najwyższej, i tylko trzy osoby wiedziały, że będzie to plac Rewolucji Październikowej, na którym sterczał niezdarny monument, zbudowany w epoce znanego rusyfikatora i „dobrego gospodarza” Szczerbyckiego. A w Parku Maryjskim studentów zamierzali spotykać dobrze wyszkoleni i tak potrzebni władzy nawet w tym pierestrojkowym czasie milicjanci. Terytorium, gdzie śmiałkowie położyli się na granicie i rozbili namioty, oni sami nazwali Majdanem Niezależności, darując kijowianom i całej Ukrainie teraz już historyczną nazwę. Przewidziano i zorganizowano działalność służb, bez których studencki opór nie mógłby istnieć dłużej niż kilka dni, a tym bardziej stać się polityczną ogólnoukraińską akcją. Mowa o różnych pod względem działalności służbach: medycznej, ochrony majdanu, informacyjnej, koordynacyjnej, gospodarczej. Właściwie ta skoordynowana działalność wszystkich pododdziałów pokazała, że w studenckich audytoriach formuje się nowe pokolenie bojowników o Ukrainę, które rozumie znaczenie funkcji zapewniających życie społeczeństwa i umie je utwierdzać. Dlaczegoś mało o tym mówią, niewiele analizują. Przecież właśnie doświadczenie Rewolucji na granicie znacznie przyczyniło się do osiągnięć Pomarańczowej Rewolucji, a później – także Rewolucji Godności.
Organizatorami pierwszej masowej antykomunistycznej i antyimperialnej akcji w najnowszej historii Ukrainy był Ukraiński Związek Studencki (USS), którego kierownikiem był wówczas Ołeś Donij, później dobrze znany działacz społeczno-polityczny; ze Wschodu studentów reprezentował Ołeh Barkow, przewodniczący USS z Dnieprodzierżyńska; studentów Zachodu – przewodniczący Lwowskiego USS Markijan Iwaszczyszyn. Byli oni współprzewodniczącymi strajku głodowego studentów. Jak udało im się zorganizować ten sztab? I to jak zszywali Ukrainę! Koordynatorami akcji byli Ołeh Tiahnybok i Wiaczesław Kyryłenko. Ołeh Kuzan, student dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki, wraz z Serhijem Baszczukiem odpowiadali za kontakty z opinią publiczną. Studenci medycyny Taras Semuszczak wraz z Ołehem Tiahnybokiem kierowali służbą medyczną. Studenckie Bractwo Lwowa kierowane było w tamtych czasach przez studenta politechniki Markijana Iwaszczyszyna, o którym koledzy wypowiadają się jako o wybitnym organizatorze i człowieku o jasnych poglądach politycznych. Jego późniejsza działalność we Lwowie związana jest z organizacją i prowadzeniem licznych wydarzeń artystyczno-kulturoznawczych, jak również z twórczymi osiągnięciami znanej we Lwowie „Dzygi”. A znaczącą siłą Rewolucji na Granicie stali się studenci politechniki, zjednoczeni w strukturę Studenckiego Bractwa, które zorganizowali w 1989 r. Przewodniczącym Studenckiego Bractwa Politechniki był w tamtych czasach odważny i twórczy Andrij Saluk. Dziś jest on przewodniczącym Lwowskiej organizacji obwodowej Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, których rzeczywiście po lwi broni przed ruiną i zniszczeniem licznymi odezwami do struktur władzy i apelami do lwowian. Koordynuje on również inicjatywę wolontariacką i pomoc dla armii, co w dzisiejszych realiach wojny rosyjsko-ukraińskiej budzi szacunek i uznanie. Nie mogę pominąć odważnego i pełnego inicjatywy Ihora Kociuruby. Kiedy przeczytacie w internetowych wydaniach, co zrobiła ta młoda osoba, to rzeczywiście wszystkich dobrych uczynków wystarczyłoby nie na jedno życie. W akcji studenckiej właśnie jemu, który przeszedł piekło Afganistanu, powierzono kierownictwo ochroną miasteczka namiotowego. Działacz społeczny, na Politechnice występował za usunięciem ze stanowiska rektora M. Hawryluka, za którego rządów utwierdziło się „jednowładztwo”. A głównymi wymaganiami w procesie dydaktyczno-wychowawczym stały się rusyfikacja i walka z ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem. Właściwie radykalnemu Kociurubie i tak samo odważnym radykalnym współmyślicielom należy przypisać ideę przełamania kordonu milicyjnego, wystawionego dla ochrony Rady Najwyższej przed studentami i tysiącami ich zwolenników. Przyjemny aksamitny głos studenta mechaniki Andrija Chawunky, wesołe usposobienie czyniły go pożądanym w najróżniejszych towarzystwach studenckich. Dziś artysta ludowy Ukrainy swój udział w Rewolucji na Granicie traktuje bardzo poważnie: „Szliśmy za Ukrainę”. Jeszcze jednym aktywnym członkiem Studenckiego Bractwa był student radiotechniki Iwan Parowjak, obecnie dyrektor Wydawnictwa Politechniki Lwowskiej. Dobrze pamiętam jego patriotyczne, godne wystąpienie przed dwutysięczną publicznością studentów pierwszego roku i wykładowców na uroczystości „Pasowania na studenta”. Odpowiedzialny dyrektor został organizatorem wystawy artystycznej „30-lecie Rewolucji na Granicie”. Nie pozostawią nikogo obojętnym niezwykle ciekawe, naturalnie uchwycone z życia momenty. Wczoraj przyszłam, żeby jeszcze raz je zobaczyć. Wrażenie robi zdjęcie z 15 października: wychudzeni, zmęczeni, ale niezwyciężeni. Idą ławą, ramię w ramię. Czyż to nie szewczenkowskie rycerstwo!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
