Strona · s. 5strona oryginału ↗
Powrócony z zapomnienia
Слово Просвіти, №45 за 2020 рік
Andrij ZYL, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Twórczy dorobek pisarza-dokumentalisty Mychajła Skoryka powiększył się o jeszcze jedną książkę. „Strefa niepamięci: skazany na powrót”, która ukazała się z inicjatywy Międzynarodowego Funduszu Edukacyjnego im. Jarosława Mądrego w kamieniecko-podolskiej spółce z o.o. „Drukarnia „Ruta” w 2020 roku. Jest ona poświęcona rozstrzelanemu dziedzictwu młodego boryspolskiego pisarza Serhija Żyhałki, którego twórczość nie tylko nie została doceniona, ale nawet nieprzeczytana, ponieważ jest rozproszona po licznych ukraińskich wydawnictwach periodycznych doby porewolucyjnej. Doby rozkwitu młodych twórczych talentów i niszczenia ich na Sołowkach, na Syberii, jak to stało się z H. Kosynką, M. Zerowem, W. Pidmohylnym, Lesiem Kurbasem, Mychajłem Draj-Chmarą i wieloma innymi towarzyszami tragicznego losu. Jeśli wiemy o rozstrzelanym odrodzeniu, to o S. Żyhałce nie mamy informacji ani w spisach żywych, ani martwych. Chociaż wiadomo było, że pisarz został zniszczony na zesłaniu, to prawdziwej jego biografii nikt nie czytał, bo tak naprawdę jej nie było. I tylko M. Skoryk podjął się niełatwej pracy poszukiwawczej i badawczej. Przewróciwszy każdą stronę akt archiwalnych i uważnie studiując najdrobniejszy ich szczegół, pisarz na nowo wskrzesił epizody doby donosów, oszczerstw, prześladowań, kiedy twórcza osobowość istniała w pajęczynie nieżyczliwych, krytyków, podstępnych kameleonów i czujnych donosicieli-informatorów. Serhij Josypowycz Żyhałko urodził się 6 (19) października 1902 roku w Boryspolu w kozackiej rodzinie Josypa Nykyforowycza i Marfy Ahafoniwny Żyhałków. Pierworodnego ochrzczono w cerkwi św. Mikołaja, gdzie ksiądz Iwan Hreczaniwski i psalmista Wasyl Ławriwski nadali mu imię Serhij. Po nim w rodzinie Żyhałków pojawili się bracia Iwan, Hennadij, Mychajło i trzy siostry: Ołeksandra, Lida oraz Olha. Serhij, jako najstarszy, pierwszy zaczął torować sobie drogę w życie. W 1917 roku ukończył boryspolską szkołę czteroklasową, w 1921 roku – gimnazjum. W tym samym roku wstąpił do Kijowskiego Instytutu Edukacji Narodowej. Lecz z powodu choroby zmuszony był przerwać naukę i w 1925 roku zająć się pracą gazetowo-literacką. ...Krok po kroku M. Skoryk śledzi kształtowanie się S. Żyhałki jako pisarza, który reprezentował prozę artystyczną „Hartu”. Jednocześnie wzmaga się uwaga wobec dorobku twórczego ze strony krytyków A. Hruknta, Je. Adelhejma i tajnych agentów „Żurnalista”, „Obnowlennoj”, „Aktiwiwista”, którzy szukają na S. Żyhałkę i jego towarzyszy kompromitujących informacji w rodzaju „Jaroszenko, Kosiaczenko i Żyhałko wciąż nieustannie mówią o horrorach głodu 1933 roku”. Agent „Chołmski” pisał o tym, że M. Bażan jako redaktor czasopisma „KINO” „podkarmia” swoich przyjaciół pisarzy, wypłacając zaliczki za nienapisane rzeczy lub zamawiając nikomu niepotrzebną chałturę. Wśród „podkarmianych” wymienia grupę pisarzy, w tym także S. Żyhałkę. Agent „Leonow” pisał: „Najbardziej szczery wśród pisarzy Kosynka nie siedzą na miejscu, a z Serhijem Żyhałką ... łażą po chutorach i podmiejskich kołchozach. I o wszystkim mówią z nieżyczliwym uśmiechem szalbierza...”. Agent „Żurnalist” we wrześniu 1933 roku naskrobał o tym, że Kijowskiej fabryce filmowej zaproponowano napisanie scenariusza na temat kołchozowy. „Żyhałko naskrobał komedię, stanowiącą szkodliwy i zły paszkwil na radziecką rzeczywistość”. Badanie biografii pisarza obfituje w liczne donosy, bez których nie mogła istnieć doba porewolucyjna. Do charakterystyki S. Żyhałki dodali negatywne określenia „salwy” pisarzy Je. Adelhejma, A. Hrunta, S. Sklarenki. Przytoczę tylko jedno zdanie proletariackiego pisarza Iwana Mojsi (Le): „Cała twórcza produkcja Żyhałki stanowi upadkowe skomlenie, ciągły żal za tym, co było, za przeszłością”. M. Skoryk szczegółowo prześledził życiową i twórczą drogę S. Żyhałki w powiązaniu z tym pokoleniem pisarzy i postaci twórczych, którym dane było przeżyć straszne czasy ludobójczej epoki. Nie wszystkim udało się przeżyć. S. Żyhałkę sądzono w sfabrykowanej sprawie, wymierzając mu pięć lat łagrów. Ale 12 czerwca 1938 roku został rozstrzelany. Dopiero po śmierci Stalina krewni mogli doprowadzić do rewizji sprawy S. J. Żyhałki. Oficjalną ocenę w sprawie represjonowanego pisarza postawiono w konkluzji KGB przy Radzie Ministrów USRR 31 grudnia 1958 roku po rozpatrzeniu archiwalno-śledczej sprawy oraz materiałów weryfikacyjnych w niej zawartych. Wspomniano w niej nie tylko o zbrodniczym podejściu swoich poprzedników z organów NKWD, ale także o nie mniej ludobójczej metodologii bolszewickich oprawców tamtego systemu. Do dzisiaj twórcze dziedzictwo S. Żyhałki nie zostało wznowione i pozostawało nieznane. Jedynie dzięki staraniom M. Skoryka odnaleziono wszystkie opublikowane opowiadania i powieści represjonowanego pisarza. Dopiero zaczynają one drogę do czytelnika, który dzisiaj będzie mógł prześledzić życiową i twórczą drogę S. Żyhałki oraz jego dziedzictwo, które z dalekich lat 20.-30. powróciło do czytelnika.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
