Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Lina Kostenko miała szczęście, a Wasyl Hołoborodźko – nie

Слово Просвіти, №45 за 2021 рік

Witalij ABLICOW. Jak to mówią, wszystko poznaje się w porównaniu. A mamy co zestawiać. Jeśli tematem naszej publikacji wybraliśmy analizę przeprowadzonego niedawno rankingu trzydziestu najbardziej znaczących książek czasów Niepodległości, to nie zapominajmy, że podobna akcja miała miejsce także 15 lat temu. Wtedy jej celem było stworzenie listy „Książek, które wpłynęły na ukraiński świat”. Zauważmy również, że akcja z 2006 roku była naprawdę udana – dyskusją na wysokim poziomie. Zebrane listy kandydatów przeanalizowało wtedy ponad 200 ekspertów – specjalistów z uczelni wyższych, analityków i krytyków literackich. Do sporządzonych list weszli wtedy m.in. wybitny historyk Mychajło Hruszewski, naukowcy Dmytro Doncow, Dmytro Doroszenko, Omelan Prisak, Natalija Połonska-Wasylenko, literaturoznawca i naukowiec Jurij Szewelow, prozaicy Mykoła Chwylowy i Ołeś Honczar, poeci Wasyl Barka i Mykoła Winhranowski, historycy Mychajło Brajczewski, Iwan Kryp’jakewycz (wymieniamy tych, których wydania – badania historyczne, proza, poezja – ujrzały światło dzienne w okresie od 1991 do 2006 roku, czyli były częścią składową niepodległego trzydziestolecia). A może jednak wspomnimy mądrego Gutenberga? Część w organizacji i realizacji akcji, której czas nadać status ogólnoukraińskiej tradycyjnej, wzięli aktywiści – partnerzy i sympatycy, którzy żyją w wymarzonym świecie książek. Niestety, wszystko powyższe nie trafiło w centrum uwagi krajowych środków masowego przekazu (zwłaszcza elektronicznych) oraz telewizji (informacja była, ale zgodnie z obecnymi tradycjami i zasadami mediów zbyt skromna). Wyjaśnienie jest proste: obecnych gospodarzy Ukrainy – oligarchów, w których chwytnych rękach znajdują się także media, stan problemów intelektualno-kulturalnych naszego państwa wcale nie boli. Dlatego czasami przychodzi myśl: czy nie czas w centrum Kijowa i wszystkich dużych miast postawić pomniki na cześć europejskiego pioniera druku Johannesa Gutenberga (1400–1468)? A nuż częstsze spotkania z tym wyważonym i nieśmiertelnym europejskim myślicielem przypomną o dawnych i obecnych jesieniach – 1 września – kiedy pierwsze nauczycielki młodych Ukraińców otwierały i otwierają swoim uczniom przede wszystkim elementarze-czytanki? Przed przedstawieniem obecni mieli okazję obejrzeć wideoprzesłanie Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego Tarasa Kreminia. – Gratuluję wszystkim pięknego jubileuszu Mykoły Stepanowycza z małej ojczyzny jubilata, jego rodzinnego Perwomajska – podkreślił Taras Dmytrowycz. – Chce się wierzyć, że to miasto, jak i wiele innych, będzie znało, rozumiało i odczuwało ducha jego poezji, genialnej twórczości, kolosalny wkład w światową kulturę i ukraińską tożsamość narodową. Jako naukowiec, filolog, obrońca języka ukraińskiego jestem współtwórcą tego, aby na mapie Ukrainy pojawiło się więcej imion naszych utalentowanych, genialnych współczesnych, w tym także szestdziesiątników. Dzięki mojemu wsparciu główna ulica w Perwomajsku nosi dziś imię Mykoły Winhranowskiego, tak samo jak szkoła nr 17, w której się uczył. Bardzo miło, gdy w naszych czasach weryfikowana jest twórczość tak genialnych artystów, a w teatrze „Suzirja” rozbrzmiewają piękne wiersze poety, którego Ihor Kałyneć nazwał marszałkiem ukraińskiej literatury. Ale wróćmy do smutnych krajowych realiów i przejrzyjmy dziennik niektórych aktualnych wydarzeń. Inicjatywa „30 znaczących książek naszej Niepodległości” – tak wychodzi, wydarzenie spontaniczne. Zrozumiałe, że nie byłoby to tak ważne, gdyby nie ich nielogiczność i powierzchowność. Przykład-dowód? Proszę bardzo. Pisarz-klasyk Dmytro Pawłyczko jest całkowicie nieobecny nie tylko na „rządowo”-społecznej liście, ale także w pozostałych pospiesznie narodzonych wykazach-rejestrach. A przecież twórczość 92-letniego poety-myśliciela, tłumacza – jest jedną z najjaśniejszych w historii krajowej literatury. Ostatnie wydane przez niego sześć tomów pod wspólnym tytułem „Wspomnienia” – to i pamiętniki, i swoista historia współczesnej literatury, i historyczny kronikarz wydarzeń powojennej Ukrainy. To samo można powiedzieć o twórczości współczesnych-myślicieli D. Pawłyczki – poetów Iwana Dracza i Mykoły Winhranowskiego. W niektórych sporządzonych listach wspomniani są poeci i prozaicy Jewhen Hucalo, Wałerij Szewczuk, Hałyna Pahuťak, Pawło Zahrebelny i inni. Znowu zasadne pytanie: według jakiej tajnej zasady wybierano kandydatów-autorów utworów literackich do listy „30 znaczących książek naszej Niepodległości”? Gdyby wszystko robiono solidnie, obiektywnie, a nie w pośpiechu i subiektywnie, to może wszystko byłoby logiczne i naturalne. I otrzymalibyśmy szanowany szereg utalentowanych literatów niepodległej Ukrainy – potomków Tarasa Szewczenki. „Najbardziej znaczące” oznacza wysokiej jakości artystycznej? Otóż pierwsza absolutnie nieuzasadniona niespodzianka – w przeprowadzonym konkursie literackim zwyciężyła nie literatura wysokiej jakości artystycznej, a publicystyka. Dobrze to czy nie? Wychodzi na to, że normalnie. Argumentów w obronie znanego dziennikarza jest wystarczająco dużo. Ale… Stało się tak dlatego, że wydanie, wysunięte na pierwszy plan, przyciągnęło do siebie uwagę przede wszystkim imieniem wybitnego poety-dysydenta Wasyla Stusa, którego życie tragicznie przerwało się na rosyjskim zesłaniu w syberyjskich śniegach. Nie będziemy zbytnio szczegółowo omawiać zaistniałej sytuacji, gdyż środki masowego przekazu poświęciły jej wystarczająco dużo uwagi. Jedynie doprecyzujemy i powtórzymy, że „Sprawa Wasyla Stusa” W. Kipianiego – to przede wszystkim publicystyka polityczna, a nie literatura piękna. I to też jest normalne. Zaznaczmy jedynie, że w upolitycznionych czasach radzieckich prawnicy (w tym przypadku – adwokaci) faktycznie nie odgrywali szczególnej (tym bardziej decydującej) roli w skutkach procesów sądowych. Stało się tak, że nieuzasadnione wykorzystanie subiektywnego epizodu obniżyło oczekiwany, przeważnie pozytywny odbiór utworu publicystycznego, który teraz został ogłoszony przez Ukraiński Instytut Książki zwycięzcą w rankingu. „Arcydzieła” światowej i ukraińskiej literatury. W rezultacie niebezstronnego rankingu trzydziestu najbardziej znaczących książek czasów Niepodległości na drugim i trzecim miejscu znalazły się dwa utwory-arcydzieła krajowej literatury pięknej wybitnej poetki (i nie tylko na Ukrainie) Liny Kostenko „Trzysta wierszy” oraz „Zapiski ukraińskiego szaleńca”. Decyzja wysokiego jury nie zostanie cofnięta (to zrozumiałe), ale to właśnie Lina Kostenko powinna była zająć liderskie miejsce w konkluzjach wybranych sędziów. Nie można bez emocji przyjmować też tego, że czwartą pozycję zajął prozaik Wasyl Szklar. Nie chodzi o wartość artystyczną wydania, a przede wszystkim o odbiór i prawdziwe odtworzenie przez prozaika wydarzeń historycznych, które, jak przekonuje, miały miejsce w okresie porewolucyjnym w samym centrum Ukrainy, gdzie bolszewicy skoncentrowali znaczne siły wojskowe. Jak nie dziwne, ale ani razu nie zainteresowało to ani krajowych historyków, ani krytyków literackich. Powróćmy znowu do dość spornej pod względem treści oficjalnej listy. Czytelnicy obowiązkowo zatrzymują się na jedenastej pozycji zwycięzców: 2017 ro-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn