Strona · s. 10strona oryginału ↗
“Umieranie zawsze przedwczesne...” Pamięci Switłany Jowenko
Слово Просвіти, №45 за 2021 рік
Mykoła ŻULYNSKYJ “Imię twoje pada w serce – cała istota zamiera...” Switłana Jowenko Smutno i jasno brzmi jej imię. Poetka zostawiła “nagle swój dom i nigdy nie wróci” – tak napisała Switłana Jowenko w elegii “Jesień” dawno temu, w 1973 roku, oczywiście nie o sobie, a o kimś drogim. A my, zasmuceni jej odejściem poza granice ziemskiego życia w tę smutną porę roku, kiedy płyną okna w strugach deszczu, a w powietrzu unosi się przejmujący zapach pierwszego śniegu, kiedy ostro odczuwasz, że “umieranie zawsze przedwczesne”, już, niestety, tylko wspominamy. I w żałobie wyrzucamy sobie, że nie wypowiedzieliśmy wszystkich tych zachwyconych słów-wrażeń z jej utalentowanych poetyckich spowiedzi i prozatorskich objawień, na które zasłużyła i na które czekała, ale dumnie i spokojnie milczała oraz tylko przysłuchiwała się swojemu słowu, które “cicho zamyśliło się” nad tym, co “zostało niewypowiedziane”. W książce powieści, opowiadań i poezji “Kobieta w strefie” Switłana Jowenko po poemacie “Wybuch”, którego tytułu w 1986 roku przez dwa miesiące nie przepuszczano do druku w czasopiśmie “Witchyzna”, bo przecież według oficjalnej wersji żadnego wybuchu na Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej nie było, zamieściła “To, co zostało za wierszami”. Zostało wiele. I całkiem mało ludzi, chyba że bliscy, przyjaciele i ekipa filmowa Rollana Serhijenki, wiedzieli, z jakim żałobnym współodczuwaniem, z jakim matczynym bólem, z jaką miłością do tych ludzi, którzy ucierpieli od czarnobylskiej czarnej klęski, tworzył się ten “Wybuch” cierpień, przeżyć, błagań, pożegnań, ostrzeżeń i wdzięczności tym, którzy poszli na śmierć w imię ratowania Ukrainy i Europy. Niewielu ludzi wiedziało, że ta Wasyl CZEPURNYJ “Ja gasnę i jakoś bardzo szybko. Chwytam się życia, walczę o każdą minutę życia. Dziękuję Bogu, że świadomość jest jasna i mogę czytać, słuchać, patrzeć. Boli dusza za Ukrainę, po prostu spłaniam. Zuchwali moskiewscy hierarchowie bandyckim leksykonem mącą wiernym, ogłaszają patriarchę Bartłomieja heretykiem i wiele innych niedorzeczności. A bracia milczą i pobłażają okupantom, na szczeblu państwowym nikt nie prowadzi pracy z tymi kaznodziejami rasowej, wyznaniowej nienawiści i wrogości”. To było w ostatnich wiadomościach od Ołeha Kałyniaka, o którego śmierci 5 listopada poinformował proboszcz parafii w Rubance, której założycielem był zmarły. A jeszcze Ołeh Petrowycz Kałyniak – lekarz, którego znała cała okolica. Był prawdziwie ludowym lekarzem – nie tylko nie odmawiał wszystkim cierpiącym, ale brał samochód i osobiście odwoził chorych, których było trzeba, do szpitala obwodowego, niańczył się z nimi... Chodził do moralnie zabitych sowietyzacją starych kołchoźnic w znikającej wsi i gorzko ubolewał nad ich pijaństwem, które było skutkiem starego systemu bezdroży i bezsensu bytu. On latami ochraniał, jak lew, Rubankiwski szpital rejonowy, choć kosztowało go to oskarżenie o łapówkarstwo, które sprowokowało bachmackie nieukraińskie kierownictwo miejscowej medycyny, a wykonawcą stał się podły “pracownik kultu-poemat emocjonalnie burzliwie “wybuchnął” po powrocie Switłany Jowenko ze szpitala, gdzie spędziła prawie trzy miesiące po skomplikowanej operacji. “Na pół rozkrojone kładzie się serce...” – bo przez jej zbolałe chorobami i operacją serce przepływała ta okrutna prawda o tych chłopcach, dzielnych synkach, wojownikach honoru, którzy swoją śmiercią odwołali “tysiące, może, śmierci”. Jęknęła Ziemia krzykiem mewy: – Synu, ustrzeż i obroń! – Wyszła Matka z ikonnym obliczem: – Idź, synku. Któż, jeśli nie ty?.. Błysnęło niebo, spadło jak ptak: – Synu, ustrzeż i obroń! – Wyszła Kobieta z niemowlątkiem czułym: – Idź, ukochany, któż, jeśli nie ty? Poemat “Wybuch”, jak zaznaczała poetka, “należy właśnie do czasu pierwszego wstrząsu”, ale “jako dokument artystyczny pozostaje w płaszczyźnie emocjonalnej samego pierwo-pojęcia faktu zbrodni jednych i następnie, jak to nie rzadko u nas bywa, wymuszonego wyczynu innych”. Switłana Jowenko dużo czasu spędziła w Czarnobylskiej strefie. Przebywała tam o wszystkich porach roku, obserwując pracę reżysera-działacza, którego imię na wieki wpisane jest w historię wielostradalnej Ukrainy, Rollana Serhijenki, który na “gorących śladach” stworzył siedem filmów o Czarnobylskiej katastrofie. ...Na podarowanej mi w kwiet-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
