Strona · s. 11strona oryginału ↗
Lubomyr Pyrih – wybitny ukraiński lekarz-patriota
Слово Просвіти, №45 за 2021 рік
Jarosław HANITKEWYCZ, Lwów. 19 października 2021 r. w wieku 91 lat odszedł w wieczność Lubomyr Pyrih, doktor nauk medycznych, profesor, założyciel i kierownik Katedry Nefrologii i Terapii Nerkozastępczej Narodowego Uniwersytetu Ochrony Zdrowia Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, członek-korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, jeden z najwybitniejszych ukraińskich lekarzy i działaczy społecznych. Lubomyr Pyrih urodził się 1 marca 1931 roku w Rohatynie, wówczas w województwie stanisławowskim Rzeczypospolitej Polskiej. Uczył się w ukraińskiej „Rідnej szkole”. Jako uczeń przeżył II wojnę światową, pierwsze lata władzy radzieckiej, okupację niemiecką. W 1948 roku ukończył z medalem rohatyńskie liceum i wstąpił na Wydział Lekarski Lwowskiego Instytutu Medycznego. W 1954 roku otrzymał dyplom lekarza z wyróżnieniem i został polecony do pracy naukowej. Lubomyr został skierowany jako aspirant na Katedrę Higieny Ogólnej. Po semestrze pracy na Katedrze Medycyny Teoretycznej postanowił zająć się praktyczną medycyną i przeszedł do pracy jako lekarz sanatorium „Marmurowy Pałac” w Morszynie. Tam poznał swoją przyszłą żonę Tamarę Panczenko. Zainteresowanie kliniczną pracą naukową przywiodło go w 1958 roku do aspiranturę Katedry Terapii Kijowskiego Instytutu Doskonalenia Lekarzy. Obronił rozprawę kandydacką, napisaną w języku ukraińskim (1962), pracował jako asystent, a następnie docent Katedry Terapii Kijowskiego Instytutu Medycznego. W 1973 roku przeszedł do Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Urologii i Nefrologii, objął kierownictwo wydziału terapeutycznej nefrologii, często prowadził zajęcia w języku ukraińskim. W 1978 roku obronił rozprawę doktorską „Ewolucja ostrego i przewlekłego kłębuszkowego zapalenia nerek”. Musiał czekać 10 lat na tytuł profesora. Sekretarka partyjna katedry naskoczyła na niego: „Jak długo jeszcze będziecie rozmawiać w tym swoim języku? Dość tego nacjonalizmu”. Chociaż kierownictwo medyczne nie zabraniało mu rozmawiać i wykładać po ukraińsku, prace naukowe trzeba było publikować w języku rosyjskim. Przez 14 lat był głównym nefrologiem Ministerstwa Zdrowia Ukrainy. W latach dyktatury Komunistycznej Partii zdołał pozostać ukraińskim lekarzem i wykładowcą, ukraińskim profesorem. W czerwcu 1990 roku L. Pyrih zorganizował Ogólnoukraińskie Towarzystwo Lekarzy (WULT) i został wybrany jego prezydentem (1990–2007). W sierpniu 1990 roku wziął udział w kongresie Światowej Federacji Ukraińskich Towarzystw Lekarskich (SFUTL), który odbywał się w Kijowie i we Lwowie pod przewodnictwem Achila Chreptowskiego z Chicago oraz czołowych lekarzy diaspory; wraz z uczestnikami po raz pierwszy otwarcie zaśpiewano w teatrze operowym ukraiński hymn. Wraz z odrodzeniem niepodległej Ukrainy Lubomyr Pyrih stał się jednym z najaktywniejszych ukraińskich uczonych-medyków. Wybrano go w Rohatynie na posła ludowego pierwszej demokratycznej kadencji Rady Najwyższej Ukrainy. Był przewodniczącym podkomisji ochrony genofondu narodu i sytuacji nadzwyczajnych w komisji ds. ochrony zdrowia. Występował na posiedzeniach Rady Najwyższej ze swoimi propozycjami przy omawianiu ustaw o oświacie, nauce, kulturze, przy omawianiu katastrofy czarnobylskiej. W latach 90. pisał: „W Ukrainie, niestety, ekologia zarówno jako nauka, jak i jako rzeczywistość, i jako światopogląd znajduje się w stanie zarodkowym”. W 1993 roku zorganizował konferencję „Medycyna i kultura ukraińska”. Lubomyr Pyrih był członkiem Ludowego Ruchu Ukrainy, kierował w Kijowie Komisją Medyczną (Komisją ds. Medycyny przy Kolegium ds. Społecznych) Ludowego Ruchu Ukrainy, był członkiem Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członkiem prezydium i przewodniczącym sekcji medycznej Towarzystwa „Ukraina-Świat”, członkiem prezydium zarządu Stowarzyszenia Rodaków z obwodu iwano-frankiwskiego w Kijowie. Wybrano go członkiem-korespondentem Akademii Nauk Ukrainy (1991), akademikiem Akademii Nauk Medycznych Ukrainy (1993), członkiem rzeczywistym NTSz, otrzymał tytuł zasłużonego działacza nauki i techniki.
Jarosław Hanitkewycz i Łubomyr Pyrih
Lubomyra Pyrohę mianowano (1995) kierownikiem Katedry Nefrologii Instytutu Medycznego Podyplomowej Edukacji im. P. L. Szupyka. W 1996 roku założył Ukraińskie Stowarzyszenie Nefrologów. Później instytut przemianowano na Narodową Akademię Medyczną Podyplomowej Edukacji im. P. L. Szupyka. Obecnie Narodowy Uniwersytet Ochrony Zdrowia Ukrainy (NUOZU) im. P. L. Szupyka, w którym od 2010 r. L. Pyrih pracował jako profesor katedry do końca życia.
Lubomyr Pyrih jako prezes WULT co dwa lata organizował zjazdy WULT w Kijowie i w miastach Ukrainy, gdzie omawiano aktualne kwestie i wydawano materiały. Zjazdy kończyły się apelami do najwyższych struktur władzy. Podczas VI zjazdu WULT pan Lubomyr mówił: „Sytuacja, która ukształtowała się w branży z powodu braku pieniędzy, socjalnej niezabezpieczonej pozycji pracowników medycznych, braku warunków do podnoszenia ich kwalifikacji, rodzi apatię i syndrom nabytego deficytu sumienia”.
W 2010 roku na kongresie SFULT we Lwowie profesor Pawło Dżul z Detroit, urodzony na Tarnopolszczyźnie, przekazał prezydenturę SFULT Lubomyrowi Pyrohowi. Przez 16 lat L. Pyrih kierował SFULT, zorganizował 8 kongresów z udziałem wielu lekarzy ukraińskiej diaspory i Ukrainy. Omawiano ważne kwestie, podejmowano aktualne decyzje dla poprawy ochrony zdrowia i poziomu zabezpieczenia pracowników medycyny. Pisał, że SFULT jest ogniwem konsolidacji Ukraińców świata. „Niemal na każdym kongresie pojawiają się kwestie historii ukraińskiej medycyny, wkładu ukraińskich lekarzy w światową medycynę i ich ofiarniczej działalności”.
L. Pyrih wraz z uczestnikami kongresu przygotowywał apele do MOZ i MON w sprawie ważnych problemów nauki medycznej. W 2016 roku odmówił kierowania SFULT ze względu na wiek (85 lat).
Autor ponad 560 prac naukowych z zakresu diagnostyki, profilaktyki i leczenia chorób nerek. Współautorami publikacji było ponad 100 współpracowników i uczniów, a ponad 200 prac napisał sam. Pod kierunkiem L. Pyroha współpracownicy przygotowali i obronili 3 rozprawy doktorskie i 21 kandydackich. Dla praktykujących lekarzy wydał 33 podręczniki i zalecenia metodyczne, 8 listów informacyjnych, zgłosił 4 wynalazki. Oprócz naukowych prac medycznych opublikował około 200 publikacji popularnonaukowych, ponad 50 publikacji ogólnych, około 40 publikacji wspomnieniowych. Ukazał się zbiór jego artykułów „Medycyna i społeczeństwo ukraińskie”.
L. Pyrih przykładał dużą wagę do utrwalania języka ukraińskiego w państwie i w medycynie, często publikował przeglądy literatury i prasy ukraińskiej i rosyjskiej. W Ukrainie i za granicą w swoich wystąpieniach często mówił o sytuacji języka ukraińskiego w sferze medycyny, problemach edukacji medycznej, reformowaniu nauki na Ukrainie, organizacji ochrony zdrowia. W 2010 roku pisał: „Przez prawie dwie dekady niepodległości, przy rzeczywiście ukraińskiej władzy na Ukrainie, można byłoby osiągnąć więcej sukcesów w rozwoju ukraińskości w sferze życia kulturalnego”.
Do jego piór należą m.in. artykuły „Warto wychowywać u rozmówców szacunek do siebie”, „Derusyfikacja w sferze medycyny”, „Lekarzu, bądź inteligentem!”, „Nie jesteśmy wszechmocni, ale i nie bezsilni”, „Podstawą lekarzowania jest miłość”.
L. Pyrih utrzymywał kontakty z medykami Lwowa, kilkakrotnie przewodniczył zjazdom i kongresom lekarzy we Lwowie, współpracował z najstarszym Ukraińskim Towarzystwem Lekarskim (UTL) oraz z NTSz, redagował wydane we Lwowie przez NTSz i WULT książki „Ukraińscy lekarze”. Przebywając w Ameryce i w Australii, nawiązał bliskie kontakty z tamtejszymi ukraińskimi lekarzami i działaczami społecznymi.
Jako urodzony na Prykarpaciu Lubomyr Pyrih udzielał znacznej pomocy mieszkańcom swego rodzinnego kraju, został wybrany honorowym obywatelem Rohatyna. Zbadał rodziny Pyrohów w dawnych czasach w różnych miejscach, opisał sześć pokoleń swego rodowodu.
Zacytował Tarasa Szewczenkę: „Historia mojego życia składa się z części historii mojej ojczyzny”.
Już w szkole Lubomyr zaczął zbierać znaczki pocztowe, stał się wybitnym filatelistą. Brał udział w wielu wystawach filatelistycznych, otrzymywał nagrody. Opublikował około 150 komunikatów „Filatelistyczna ukrainistyka”, o Ukrainie na znaczku pocztowym. Wśród publikacji: „Historia Ukrainy w zagranicznych znaczkach pocztowych”, „Filatelistyczna szewczenkiana”, „Sztuka ukraińskiej ikony”, „Świątynie Ukrainy”, „Kozacka chwała Ukrainy”.
L. Pyrih stale aktywnie uczestniczył w życiu społecznym, był członkiem rady społecznej MOZ Ukrainy, doradcą Prezydenta NAMN Ukrainy, członkiem specjalistycznej Rady Naukowej przy NMAPO, prezydium Towarzystwa Terapeutów Ukrainy, Rady Naukowej Instytutu Badań Encyklopedycznych NAN Ukrainy, członkiem komisji ds. bioetyki NAN Ukrainy, rady eksperckiej MON Ukrainy.
Za wysoką aktywność w działalności lekarskiej, naukowej i społecznej L. Pyrih otrzymał na Ukrainie liczne odznaczenia: Order Znak Honoru, Order Jarosława Mądrego, Order Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego, laureat Państwowej Nagrody w dziedzinie nauki i techniki Ukrainy, laureat nagrody im. Oleksy Hirnyka, laureat fundacji Tarasa Szewczenki. Odznaczony medalami „Ku pamięci 1500-lecia Kijowa”, medalem akad. M. D. Strażeska, medalem „Za zasługi dla Prykarpacia”, medalem Marjana Pancziszyna, medalem „Za wyróżnienie i waleczność w medycynie”. Otrzymał liczne dyplomy honorowe, m.in. od Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Prezydium NAN Ukrainy, Ogólnozwiązkowego Towarzystwa Terapeutów, Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego Ameryki Północnej, Światowej Federacji Ukraińskich Towarzystw Lekarskich, Kijowskiego Miejskiego Głowy, Stowarzyszenia Filatelistów Ukrainy. Odznaczony znakiem „Zasłużony dla ochrony zdrowia”, dyplomem na 2000-lecie Narodzenia Chrystusowego, dyplomami Narodowej Nagrody Medycznej, odznaką NAN Ukrainy „Za zasługi naukowe”, odznaką NMAPO im. P. L. Szupyka.
Uroczyście i obszernie obchodzono 80-lecie Lubomyra Pyroha. Mówiono o nim: „Akademik jest godnym przedstawicielem obecnie nielicznej plejady szczególnych lekarzy Ukrainy. W swojej pracy i życiu kieruje się nie tylko ustalonymi zasadami lekarza, ale przede wszystkim tymi szczególnymi prawami przynależności i współodczuwania, które ludzka moralność tworzyła przez wieki. Oprócz wysokiego profesjonalizmu lekarskiego ma autorytet i uznanie jako uczony, działacz społeczny, publicysta, Czy nie dlatego, że zawsze odczuwał obywatelskie wezwanie i odpowiadał nie słowami, a czynami”.
„Konsekwentnie i aktywnie stawiał siebie jako narodowo odpowiedzialnego obywatela, lekarza-inteligenta, broniąc przekonania, że ukraińska elita naukowa i kulturalno-artystyczna, ukraińscy intelektualiści powinni być skuteczną siłą społeczną i polityczną, ukierunkowaną na budowę Ukrainy jako państwa narodowego o europejskich wartościach i priorytetach”.
Lubomyr Pyrih wydał książkę wspomnień „Kiedyś było…”, w której przywołał wydarzenia lat 30., 50. i 70. ubiegłego stulecia. W książce otwarcie przedstawił złożoną, często dramatyczną i tragiczną ewolucję pokolenia ukraińskiej elity intelektualnej, jej kształtowanie się. Ta książka lekarza-inteligenta, uczonego-intelektualisty ujawnia głębinowy sens tamtego okresu, w którym kształtował się charakter narodowy, świadomość narodowa, sposób myślenia, podstawy światopoglądowe ukraińskiego inteligenta.
Życie Lubomyra Pyroha zaczęto postrzegać nie tylko jako nieuniknione włączenie go w ruch „niezgodnych”, tych, których nazywamy szesdziesiątnikami, ale w szerszym, według definicji Iwana Dziuby, znaczeniu: „jako stopniowe poszerzanie przestrzeni niezadowolenia z stanu rzeczy i myśli odpowiedzialnej za przyszłość Ukrainy we wszystkich sferach życia”.
Ze smutkiem, jako pierwsi, NUOZU im. P. L. Szupyka i Instytut Urologii niezwłocznie poinformowali: „Przestało bić serce Honorowego Prezydenta Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego – Lubomyra Antonowycza Pyroha: wielkiego Człowieka, wspaniałego Lekarza, prawdziwego patrioty Ukrainy i aktywnego działacza społecznego…”.
Wspomnienie o jego dobrych uczynkach w życiu na zawsze pozostanie w pamięci i sercach wszystkich, którzy go znali, kochali i szanowali.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
