Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №45 за 2023 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Kyrylo Stecenko: „Nasza prawda jest wsparta siłą tysiąclecia” WIKTOR TIUTIUN

W Perejasławiu na Kijowszczyźnie z charytatywnym programem na skrzypce solo „Duch Ukrainy” wystąpił wirtuoz skrzypiec, kompozytor, kulturoznawca, pedagog i kierownik stołecznej „Proświty”, Narodowy Artysta Ukrainy Kyrylo Stecenko. Zaprezentowawszy w zeszłym roku swój autorski projekt muzyczny, pan Kyrylo ma już dziesiątki występów w Ukrainie i za granicą, podczas których zbiera środki na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. W szczególności wspiera wspólny projekt Wydawnictwa Marka Melnyka i ArmiaInform dotyczący bezpłatnego rozpowszechniania książki „30 wojen z zaklętym sąsiadem” wśród ukraińskich wojskowych. – Mój projekt muzyczny nosi nazwę „Duch Ukrainy” i jest przeznaczony zarówno dla Ukrainy, jak i dla innych krajów świata. Jeśli sformułować jego cel społeczny, to jest to utwierdzanie ukraińskiej tożsamości kulturowej poprzez muzykę, bo muzyka ma swój niepowtarzalny język, to język ukraińskiej duszy, którym ona rozmawia z Bogiem. Myślę, że zarówno dla Ukraińców, jak i dla zagranicznej publiczności ważne jest zrozumienie, na czym polega ta odrębność ukraińskiej duszy. A muzyka to najlepsze narzędzie, które pokazuje tę odrębność – opowiada Kyrylo Stecenko. – A poza tym to, oczywiście, podnoszenie ducha bojowego, ducha Zwycięstwa. Bo wszystkie te kompozycje koncentrują ukraiński duch i kierują go ku realizacji wielkiego celu. W Świątyni świętego równego apostołom księcia Włodzimierza Wielkiego w Perejasławiu artysta wykonał utwory duchowo wzniosłe: „Integralny slawień”, „Trzy ukraińskie tańce”, „Dumka odwieczna”, „Kołysanka dla Kwiatki”, „Wawilon od Iwana (Bukowińska rapsodia)”, „Szczedryk”, „Oj, dziadu” oraz „Serce Boga”. Słuchacze podśpiewywali i dziękowali głośnymi oklaskami. Gości powitali: miejski głowa Perejasławia Wiaczesław Saulko, rektor Uniwersytetu Hryhorija Skowrody Witalij Kocur, a także naczelnik wydziału kultury i turystyki Perejasławskiej Rady Miejskiej Walentyn Szutkiewicz. Kyrylo Stecenko poinformował, że jego syn obecnie broni Ukrainy na froncie, …tożsamo przekaże mu część środków zebranych podczas koncertu. Druga część zostanie przelana Wydawnictwu Marka Melnyka na druk książki „30 wojen z zaklętym sąsiadem”, pierwsze egzemplarze której już trafiły do jednostek Sił Obrony Ukrainy. Również egzemplarz wydania został przekazany do biblioteki Uniwersytetu Hrihorija Skoworody w Perejasławiu, której dyrektorka Olha Szkyra najbardziej przejmowała się pomyślnym przeprowadzeniem koncertu Kyryła Stećenki w jego rodzinnym mieście. – Jako przewodniczący Kijowskiej „Proświty” widzę, że mój projekt „Duch Ukrainy” i projekt „10 tysięcy książek dla SZU” Wydawnictwa Marka Melnyka mają ten sam cel. I w tym jest wielki sens połączenia naszych wysiłków, dlatego Kijowska „Proświta” poprzez projekt „Duch Ukrainy” przyłącza się do kampanii zbiórki środków charytatywnych na druk książki „30 wojen z zaklętym sąsiadem”. Wierzę, że najpierw będzie ich 10 tysięcy, a potem i 100 tysięcy. Bo te książki to strategiczna broń mentalna. Im lepiej człowiek, który walczy, zrozumie sens tej wojny dla Ukrainy, tym silniejszy się stanie. Zobaczy dzięki temu całą głębię wieków, zobaczy ukraińską prawdę i hart ducha, będzie mógł oprzeć się na walce naszych dziadów i pradziadów – podkreśla Kyryło Stećenko. – Jako człowiek, który zajmuje się sztuką, który pracuje w sferze duchowej, jestem przekonany, że wojny wygrywają tylko ci, którzy są twardzi duchem, i ci, którzy walczą o prawdę. Oni zawsze zwyciężają tych, którzy walczą dla jakichś korzyści materialnych lub drobnych, doraźnych interesów. A nasza prawda – wsparta siłą tysiącleci. Jewhen BUKET Zdjęcia autora i Mykoły Bohatyra WOŁODYMYR KRYNYCKI OLHA HAWRYLIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PRENUMERATA—2024

Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można już zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na rok 2024 (s. 24). Cena prenumeraty wzrosła dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji. Wierzymy jednak, że i to wystawienie na próbę rynku podczas krwawej rosyjsko-ukraińskiej wojny nas zjednoczy. Będźmy, przyjaciele, razem z ukraińskim „Słowem Proświty”!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

itp. Załużny stwierdza, że było i jest zbyt mało powodów do prowadzenia skutecznej ofensywy Sił Zbrojnych Ukrainy w obecnych okolicznościach, kiedy wróg otrząsnął się i zmienił taktykę oraz sposoby prowadzenia wojny. Stwierdza to z przykrością i smutkiem, a nie oskarża czy trolluje. Dlatego rozdmuchane i triumfalnie anonsowane przez nieudolną propagandę obecnych ukraińskich władz oczekiwania na wielki sukces letniej kampanii ofensywnej obróciły się w wielkie rozczarowanie. Nie można żyć i zarządzać państwem w stylu show-biznesu, z którego wywodzą się dzisiejsi ukraińscy przywódcy państwowi. Szczególnie zgubne jest to podczas ludobójczej wojny wroga na wyniszczenie ukraińskiej państwowości i ukraińskiej tożsamości jako takiej. To nie show, to śmiertelna wojna o istnienie narodu. Prawdzie lepiej patrzeć w oczy, surowej prawdzie, przede wszystkim dlatego, że właśnie ona pozwala konstruktywnie planować i działać. Właśnie to robi Załużny, kiedy mówi, że nasz plan ofensywny nie był udany, ale to nie porażka, a konieczność przestrojenia się zgodnie z nowymi realiami wojny, wyciągnięcia właściwych wniosków i podążania własną drogą do naszego zwycięstwa. Głównodowodzący znalazł odwagę i mądrość, by powiedzieć nieprzyjemną i surową prawdę. Tylko takie podejście ma perspektywy na naprawienie własnych błędów, których on również nie zamierzał ukrywać. Załużny wziął na siebie śmiałość podania uczciwej, realnej liczby zabitych okupantów – 150 tysięcy, co różni się od liczby publikowanej przez Biuro Prezydenta. 150 tysięcy – to liczba zabitych moskali na wojnie, którą podają faktycznie wszyscy zachodni specjaliści wojskowi. Nie mamy się czego wstydzić i czegoś wyolbrzymiać czy umniejszać. Według szacunków zachodnich źródeł, liczba poległych bojowników o naszą wolność, czyli nasze straty, to 70 tysięcy. Straszna liczba, ale jest ona ponad dwukrotnie mniejsza od liczby ukaranych śmiercią okupantów z imperium zła, przy czym warto zaznaczyć, że nasze straty na początkowym etapie wojny na pełną skalę były znaczne dopóty, dopóki zaczęła napływać pomoc w postaci broni i amunicji od naszych partnerów, a także zniknął efekt fatalnego przygotowania do wielkiej inwazji. Te okrutne porażki obciążają sumienie władzy politycznej i tych wyborców, którzy ją wybrali, nieważne, czy podoba im się taka prawda, czy nie. Uznanie własnych błędów to ważny czynnik, który toruje naszą drogę do zwycięstwa i unikania takich błędów w przyszłości. Załużny podkreśla, że dla niego nieprzyjemnym zaskoczeniem było to, iż tak ogromna liczba strat w sile żywej okupantów doprowadziłaby każde inne nowoczesne państwo do porażki w wojnie, ale z Moskowią to się nie stało. Nie chcę zostać źle zrozumiany, ale dla mnie taki fakt nie stał się zaskoczeniem, ponieważ według mojej oceny, której trzymałem się i trzymam nadal, straty w sile żywej na takim poziomie nie są w stanie doprowadzić Moskwy do kapitulacji, ponieważ mamy do czynienia z obłąkaną mentalnością hordy, gdzie straty w sile żywej mają znaczenie tylko wtedy, gdy osiągają liczby o rząd wielkości wyższe, czyli miliony. To odwieczne ordyńskie tradycje „mięsa armatniego”. Oczywiście chodzi o miliony nie tylko zabitych, ale wszystkich nieodwracalnych strat – jeńców, zaginionych bez wieści, ciężko rannych, inwa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wszystko nie jest tak pesymistyczne

Zrobiłem kilkutygodniową pauzę, nie produkowałem swoich przeglądów wydarzeń naszej wojny wyzwoleńczej przeciwko moskiewskim okupantom właśnie przez oczekiwanie, że naczelne dowództwo powinno dać rozbudowaną analizę swojej wizji przebiegu wojny na tym etapie, ponieważ jeszcze kilka miesięcy temu stało się zrozumiałe, że wojna przechodzi w jakościowo nowy wymiar, który wymaga nowych podejść, najnowszych strategii i taktyki jej prowadzenia. Wiktor SKORYK, komentator „SP” Nie oczekiwałem takiej analizy od kierownictwa politycznego i w tym się nie pomyliłem. Obecna ukraińska władza jest pochłonięta głównie swoim propagandyzmem, autopromocją i efektami show, a Zełenski zanurzył się w narcystycznej roli mesjasza. Oczekiwałem strategicznej analizy właśnie od głównych specjalistów w dziedzinie wojskowości, czyli od naczelnego dowództwa, i taka analiza się odbyła. W ubiegłym tygodniu wydanie The Economist opublikowało od razu trzy materiały analityczne poświęcone tej wojnie, dwa z nich to digest i rozbudowana analiza pod podpisem Wałerija Załużnego, a trzeci materiał jest redakcyjnym przekładem wywiadu, którego Załużny udzielił temu wydaniu. Zaznaczę: trzeci materiał, być może właśnie dlatego, że to przekład, a nie właściwy wywiad, najmniej chcę preparować, ponieważ jest tu zbyt wiele sądów oceniających samej redakcji i, moim zdaniem, sądów niezbyt fachowych, dziennikarskich, z dowolnym i ewidentnie niezbyt dokładnym tłumaczeniem tego, co powiedział Załużny; właściwie bezpośredniej mowy generała jest tam mało, redakcja traktuje wypowiedziane słowa według własnego gustu i zrozumienia. A sam wywiad nie został opublikowany, przynajmniej na razie. Dlatego szczególną wartość z tych trzech publikacji ma właśnie artykuł analityczny w formie rozbudowanej, który bez wątpienia jest wspólnym dorobkiem Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy na czele z Naczelnym Dowódcą. Lejtmotywem tego artykułu jest poszukiwanie metod i sposobów uniknięcia zagrożenia wpełznięcia tej wojny w status pozycyjny, na wzór „okopowej” I wojny światowej, ponieważ stan wojny pozycyjnej w perspektywie jest korzystny dla Moskwy i niesie zagrożenia dla Ukrainy. Moja preambuła: wojna to walka technologii i zasobów. Jeśli jedna ze stron posiada znacznie wyższe technologie wojskowe niż te, którymi dysponuje przeciwnik, lub posiada znacznie przeważające zasoby, wygrywa wojnę. Jeśli technologie i zasoby są równe, to następuje parytet, impas w jej przebiegu, wojna staje się długotrwała, wyczerpująca i kończy się zwycięstwem jednej ze stron tylko wtedy, gdy pojawiają się u niej albo nowe technologie, albo dodatkowe zasoby, na przykład sojusznicy ze swoimi zasobami. Przewaga w technologiach ma większą wartość niż przewaga w zasobach, ale pod warunkiem prowadzenia wojny manewrowej oraz odpowiadającej jej strategii i taktyki; niewłaściwa taktyka i strategia, błędy oraz zwłoka prowadzą do istotnego zniwelowania przewag technologicznych i w dalszej kolejności podnoszą rolę zasobów. To trzy główne czynniki sukcesu lub niepowodzenia wojny: 1) dostępne i szeroko wdrożone technologie; 2) kompetentna taktyka i strategia prowadzenia wojny; 3) zasoby. Załużny w swoim artykule uczciwie przyznaje, że możliwości wojny manewrowej na obecnym etapie w znacznej mierze zostały utracone, że w tym czasie ukształtował się parytet sił: u nas, dzięki pomocy naszych partnerów, zwiększyła się liczba wysokotechnologicznych narzędzi prowadzenia wojny, ale przewaga zasobowa jest po stronie naszego przeciwnika. Chociaż ta przewaga okupanta znacznie zmniejszyła się w ciągu minionych 20 miesięcy wojny w wyniku efektywnych działań naszego wojska, to jeśli wojna w pełni wejdzie w pozycyjną, długotrwałą fazę, Moskwa z czasem będzie miała możliwość swoją przewagę zasobową odnowić i zwiększyć. Przecież wojna toczy się na naszym terytorium, zatem Ukraina doznaje zniszczeń i strat, do których dołączają się uderzenia rakietowe i dronowe w dowolny punkt naszego terytorium, natomiast my nie mamy technologii i możliwości zadania takich uderzeń na terytorium wroga z braku rakiet dalekiego zasięgu, a także dlatego, że ten potwór ma powierzchnię 17 mln km kw. Biblijny wariant zwycięstwa Dawida nad Goliatem nie jest tutaj relewantny. Jednym asymetrycznym uderzeniem z procy w głowę Goliata-Moskwicina nie da się go ogłuszyć, żeby potem odciąć głowę – to tylko mit. Ten Goliat ma i swoje proce, i jest ich niemało, i głów ma aż 140 milionów. Dlatego nasza droga do zwycięstwa to osiągnięcie przewag technologicznych nad wrogiem własnymi siłami intelektualnymi i za pomocą osiągnięć technologicznych naszych partnerów, to także wybór właściwych strategii i taktyk prowadzenia pojedynku z tym Kolosem, to nasza elastyczność, manewrowość, dynamika oraz świadoma wytrwałość i jedność. Właśnie to mają na myśli nasi partnerzy, kiedy mówią: „pomoc Ukrainie, tyle ile potrzeba”, czyli tyle, ile potrzeba, aby Ukraina mogła wyjść na wszystkie swoje legitymowane granice państwowe; tyle, na ile konsekwentnie i nieugięcie Ukraińcy są gotowi walczyć przy pomocy naszych partnerów, aby osiągnąć ten cel. I kiedy nasi partnerzy mówią, że zrobią wszystko, aby Ukraina nie przegrała, to nie oznacza, że nie chcą naszego zwycięstwa, bo wyzwolenie wszystkich naszych legitymowanych terytoriów to jest właśnie nasze osiągalne zwycięstwo. Tak, wejść do nazistowskiej Moskwy i ustanowić tam swoją flagę Zwycięstwa, jak kiedyś w nazistowskim Berlinie – tego nie będzie, przynajmniej na razie. Ale wyjście na swoje granice w pełni legitymizuje nasze wstąpienie do NATO. I żadnych porozumień i negocjacji z imperium zła – ani przed tym, ani po tym. Nie wszystkie wojny kończą się przy stole negocjacyjnym, jak natrętnie mruczą z różnych ust wyrocznie w gabinetach i na kanapach; to twierdzenie to nie tylko kłamstwo, ale i pułapka dla nas; pułapka, która jest fabrykowana z „dobrych” intencji (żeby pozbyć się tej wojny), a jeszcze bardziej podstępna pułapka od złych moskiewskich intencji – aby uniknąć dalszych sankcji i reparacji na korzyść Ukrainy oraz przywrócić sobie, „świętej i niewinnej”, status pełnoprawnego członka światowego porządku prawnego; iluzja o PRB – „pięknej Rosji przyszłości” – musi na zawsze trafić na śmietnik historii. Załużny w swoim artykule wymienia 5 kierunków pracy dla nas i naszych partnerów, aby uniknąć zanurzenia w bagno wojny pozycyjnej. Wszystkie te kierunki w mniejszym lub większym stopniu i formie przedstawiałem w swoich przeglądach. Oto one w skrócie, mniej więcej w takim formacie, w jakim sformułował je Naczelny Dowódca SZU, jako podsumowanie swojej pracy analitycznej – główne wnioski: „Przejście wojny do formy pozycyjnej prowadzi do jej przedłużenia i niesie wielkie ryzyka zarówno dla SZ Ukrainy, jak i dla państwa w całości. Co więcej, jest to korzystne dla przeciwnika, który na wszelkie sposoby stara się odnawiać i zwiększać swoją potęgę wojskową. Dla wyjścia z formy pozycyjnej na obecnym etapie prowadzenia wojny przede wszystkim konieczne jest: zdobycie przewagi w powietrzu; pokonanie głęboko urzutowanego systemu zapór minowo-wybuchowych; zwiększenie efektywności walki kontrbateryjnej i radioelektronicznej; stworzenie i przygotowanie niezbędnych rezerw. Należy wziąć pod uwagę to, że istotną rolę w wyjściu z pozycyjnej formy prowadzenia wojny odgrywa powszechne wykorzystanie w sprawach wojskowych technologii informacyjnych i racjonalna organizacja zabezpieczenia logistycznego. Konieczność uniknięcia przejścia od formy pozycyjnej do manewrowej determinuje potrzebę poszukiwania nowych i nietrywialnych podejść do pokonania parytetu wojskowego z przeciwnikiem”. Co do zwłoki z niezbędną i terminową pomocą od naszych partnerów. Tak, to jest. Ale rozkręcenie opinii publicznej zachodnich społeczności na korzyść pomocy Ukrainie i poruszenie inercji „błogich” dziesięcioleci nieporadnego pacyfizmu – to nie jest szybka i organizacyjnie łatwa sprawa. Konstruktywny pacyfizm to widzieć realny świat i uczynić go takim, aby potencjalny agresor wiedział, że otrzyma twardą i zdecydowaną odpowiedź, jeśli zrealizuje swoje agresywne zamiary. Chcesz pokoju – bądź gotowy do wojny. Dziesięciolecia snu rozumu zachodniej opinii publicznej w ciepłej wannie „końca historii” otworzyły drogę do piekła nowego podziału świata. W rezultacie teraz świat, bez przesady, stoi nad przepaścią wojny globalnej, Trzeciej światowej, wojny, która dla Ukrainy trwa już 10 lat: 8 lat w formacie hybrydowym i 20 miesięcy pełnoskalowego, ludobójczego typu. Wszystko tak, Zachód przespał, gdzieś nieporadnie, gdzieś obłudnie, a gdzieś egoistycznie. Wybaczcie banał, ale historia uczy tego, że niczego nie uczy, ściślej – mało czego uczy. Ale zmiany są. Na pomoc nam mimo wszystko odpowiedzieli, ponieważ zobaczyli niewiarygodny cud – heroiczny i efektywny opór narodu ukraińskiego wobec nazistowskiej Moskwy przy kolosalnej przewadze okupantów w potędze wojskowej. Odpowiedzieli i zaczęli pomagać. Oto skąd zrodziła się formuła: pomoc Ukrainie tyle, ile potrzeba. Temu, kto walczy o swoją wolność, przychodzi pomoc. Załużny w tym kontekście konstatuje fakty właśnie jako specjalista wojskowy i wyraźnie to artykułuje. Terminowa czy spóźniona i efektywna lub mało skuteczna pomoc – to suma czynników obiektywnych wraz z subiektywnymi, przy przewadze obiektywnych. Przez minione 20 miesięcy wojny na Ukrainę napłynęła pomoc wojskowa (właśnie wojskowa, czyli broń i amunicja) w przybliżeniu na sumę 100-120 mld dolarów USA. Dla zrozumienia skali: roczny budżet wojskowy państw NATO wynosi 1,2 bln dolarów, czyli około 10%. tego budżetu zostało skierowane na pomoc Ukrainie. Są to pieniądze podatników w tych państwach, dlatego bez ich aprobaty i wsparcia nic by nie było. Wielkie znaczenie miało określenie priorytetów: co jest skrajnie niezbędne właśnie teraz, a co później – w ramach budżetu pomocy, który określiły parlamenty. Powiedzmy, 30 samolotów F-16 o łącznej wartości 1 miliarda dolarów, do których trzeba jeszcze dodać koszt odpowiedniej amunicji, broni, infrastruktury ich obsługi oraz wydatki na to, oprócz dużych pieniędzy, jeszcze niemało czasu na szkolenie pilotów oraz personelu inżynieryjno-technicznego – czy wysłać sowieckie samoloty z krajów byłego Układu Warszawskiego? Albo wysłać nie wysokotechnologiczne i o niewielkim zasięgu, ale tanie setki tysięcy pocisków, czy dać pierwszeństwo tylko setkom jednostek precyzyjnych, o dużym zasięgu – to w czasie, gdy stosunek ognia artyleryjskiego wynosił 1:10, a nawet 1:20 nie na naszą korzyść.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ludzi zmarłych z powodu chorób, przypadków śmierci na wojnie niezwiązanych bezpośrednio z prowadzeniem działań bojowych, itd. Notabene, szacunek Biura Prezydenta – 300 tysięcy strat – jest zbliżony do rzeczywistej liczby wszystkich nieodwracalnych strat, jakie poniósł wróg. Liczenie na wyczerpanie tego zasobu na razie jest daremne, dlatego ważniejsze jest skupienie się na zbrojnym wyczerpaniu wroga – zniszczeniu jego ciężkiego sprzętu, innymi słowy, faktycznym rozbrojeniu go. Oto co jeszcze jest ważne w sprawie tekstów Załużnego. Na kilka dni przed ich opublikowaniem w wydaniu Time pojawił się artykuł pewnego dziennikarza Szustera. Przeczytawszy go, zrozumiałem, że materiał został napisany w jakimś celu, że zawiera ukryty przekaz. Bo w istocie ten artykuł był kolejnym panegirykiem z jednym adresatem – Zełenskim, wokół którego są źli bojarzy, a car, oczywiście, jest dobry i tylko on, tylko jeden wierzy w zwycięstwo, a bojarzy nie chcą mu powiedzieć prawdy-matuchny, że „wszystko przepadło”, i tylko kradną, przeklęci, „jakby jutra miało nie być”. Wierzy w zwycięstwo w samotności i nikt więcej – jednym słowem, jest mesjaszem. A żeby natychmiast wszystko zmienić na lepsze, planowane są zmiany – zdjęty zostanie jakiś zupełnie przypadkowy minister (ten gatunek, w którym gra mesjasz, to obowiązkowy rytuał, materiał eksploatacyjny, kultowa ofiara dla efektowności i, oczywiście, „skuteczności”), a także ktoś z bardzo wysoko postawionych wojskowych dowódców. I jeszcze mnie tam zabolała wiadomość tego Szustera, że w Biurze Prezydenta nalegano, aby głównym uderzeniem ofensywnym uczynić Horliwkę. Od tak absurdalnej rzeczy (jeśli to prawda) zamarłem. Poważnie? Tak po prostu czołowo wyzwalać wielkie miasto wielkości pół Charkowa, w walkach ulicznych, obok Doniecka?! I jaki jest strategiczny cel takiego widowiska? Chyba tylko wielki PR na „wielkich zwycięstwach” za wszelką cenę. Ale zabolało – to jeszcze nie wszystko. Bardzo mnie zaniepokoiło to, czego się obawiałem. Wygląda na to, że Biuro Prezydenta i Zełenski wtrącają się w planowanie operacji wojskowych. Znając ich naturę i ich „profesjonalizm”, zwłaszcza w sferze wojskowej, ogarnęły mnie przerażenie i jednocześnie radość, że najwyraźniej Sztab Generalny jednak nalegał na swoją wizję (choć, szczerze mówiąc, nie do końca zgadzam się z ich wyborem głównego kierunku, ale to kwestia całkiem rozsądnej dyskusji). Już wtedy naszły mnie przeczucia, że ten tekst napisano nieprzypadkowo. A wkrótce po tym, jak pojawiły się teksty Załużnego, mój niepokojący przeczucie się nasiliło, bo ten tekst jest śmiały, prawdziwy, ma treść, która ostro dysonuje z hurra-patoką i teatralnością „surowego wodza” i całej propagandowej machiny. I oto reakcja. Zaraz po publikacji Załużnego Zełenski odwołał ze stanowiska dowódcę Sił Operacji Specjalnych Chorenka, odwołał brutalnie i nieprzyzwoicie. Wódz. Bez osobistego powiadomienia o swojej decyzji, bez uzgodnienia z Naczelnym Dowódcą, bez wyjaśnienia powodów itd. Teraz, jak to się mówi, wszystko weszło na swoje miejsce, wszystkie puzzle mojego złego przeczucia się złożyły: najwyraźniej Zełenskiemu i Biuru Prezydenta ze swoich źródeł stało się wiadome, że te publikacje i ich treść są przygotowywane. Dlatego pilnie zorganizowano artykuł Szustera o mesjaszu Zełenskim i wszystko inne, o czym pisałem, i wmontowano w tekst groźbę pod adresem pewnego wysokiego generała. Ale mimo gróźb tekst i tak został wydrukowany. Z zasady. Dlatego po krótkiej pauzie (podczas której tekst Załużnego niezgrabnie próbowali zdezawuować najpierw Żowkwa z Biura Prezydenta, a potem sam Zełenski) Chorenko został odwołany ze stanowiska. Dlaczego właśnie on? Na większe i wyższe nie starczyło sił: ktoś bardzo wpływowy, dowiedziawszy się o prawdopodobnych planach, odradził to robić. Dlatego trzeba było kogoś zdjąć, żeby stworzyć pozór silnego i, oczywiście, mądrego, z makijażem – ładna twarz przy złej grze. Trafił się Chorenko. Wiele jeszcze chciałbym napisać: o bieżących tendencjach na froncie, o cechach nowej taktyki, która ostatnio przebija w działaniach Sił Zbrojnych Ukrainy. Ale jestem ograniczony pewnymi ramami. Dlatego podsumowując, chcę zauważyć, że nie wszystko jest tak smutne i pesymistyczne, jak niektórym się wydaje i jest rozpowszechniane, więc nie poddawajcie się tym myślom. Nie wszystko generał Załużny może ujawniać i ogłaszać. Niebezpieczeństwo wojny pozycyjnej rzeczywiście istnieje, jest obecne. Dlatego Załużny nie obiecuje wielkich i głębokich przełomów. Ale też ich nie wyklucza. Czyli jeśli się pojawią, niech będzie to miłą i radosną niespodzianką. A jeśli nie, to i tak nasze wojsko krok po kroku, metr po metrze będzie wyzwalać ziemię ojczystą od nazistowskiej zarazy. Nasz główny kapitał to ludzie. Głównym kapitałem ukraińskiego wojska są żołnierze wyszkoleni, przygotowani i doświadczeni. Straty sprzętu są bolesne i kosztowne, ale straty doświadczonych wojowników to największy koszt i największa strata. Żelazo się odtworzy, a strata ludzka jest nieodwracalna i najbardziej bolesna – zarówno w wymiarze humanistycznym, cywilizacyjnym, jak i racjonalnym, choć może to brzmieć cynicznie. Ale to wojna, w której doświadczenie żołnierzy jest znacznie cenniejsze niż jakiekolwiek żelazo. Głównym zasobem orды jest „pobjeda”, dla której życie ordyńców to zwykły zasób eksploatacyjny. Dla nas dobrze wyszkolony i doświadczony żołnierz, który dobrze opanował sztukę walki i potrafi sprawnie obsługiwać wysokotechnologiczny sprzęt, może zniszczyć wiele sprzętu przeciwnika i zamienić w farsz mnóstwo jego „mięsa armatniego”. Dlatego bardzo ucieszyło mnie to, że Załużny szczególnie podkreśla konieczność wykwalifikowanego szkolenia składu osobowego i poświęca najwięcej uwagi właśnie czynnikowi ludzkiemu, który jest najważniejszy w prowadzeniu wysokotechnologicznej wojny. Ostatnio cieszy mnie, że dowództwo wyciągnęło właściwe wnioski i zdywersyfikowało kierunki możliwych uderzeń na wroga, odstąpiło od ataków, by nie bić głową w mur tu i teraz, bo taka „uporczywość” nie ma sensu. Zmienność kierunków, manewrowość i elastyczność planów oraz działań – to wszystko oznaki dobrych działań i przyszłych dobrych wieści. Rezerwy naszego wojska są znaczne i z czasem rosną, przybywa dobrze wyszkolonych i wyposażonych w sprzęt wojskowy oddziałów. Prognozuję dobre wieści. Róbmy to razem, każdy na swoim miejscu. Cierpliwość i wytrwałość, wszystko w swoim czasie. Dziękuję Siłom Zbrojnym Ukrainy! Nie tylko wierzymy w zwycięstwo, my je tworzymy własnymi rękami, wiemy i rozumiemy, jak to robić. Mimo wszystkich trudności pokonamy swoją drogę do Zwycięstwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ogień ukraińskiej duszy

Hryhorij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy „Time”, Szuster, „The Economist”, światowy polityczny rozdrożny chaos na tle „najtechnologiczniejszego” wojennego „humanizmu”. Tej współczesnej, jedynie realnej historii nie można ani pojąć, ani opisać za pomocą ludzkiej wiedzy, solidaryzując się z popperowskim wnioskiem, że „historia nie ma sensu”. Ponieważ to, co rozumie się pod historią, to „historia międzynarodowych zbrodni i zbiorowych mordów oraz niektórych prób ich powstrzymania”. Jest to historia podbojów, zbrodni i innej przemocy, dokonywanej przez wodzów i despotów, których książki (podręczniki historii), dziennikarstwo, edukacja i zombifikowana wiara „nasielenija” uczyniły „bohaterami”. Patrząc na teraźniejszość, warto zauważyć, że gdyby Świat, Europa, Ukraina ściślej „zaprzyjaźniły się” z historyczną prawdą i zjednoczonymi siłami stawiały opór agresywnej Moskiewszczyźnie, dobrze świadome jej zgubnej „misji” i niebezpieczeństwa, jakie niesie ludzkości, to można byłoby uchronić narody przed krwawymi kataklizmami zabójstw ludzi, nieszczęść, zagrożeń i globalnych wstrząsów. Ale, zapewne, na wszystko jest swój czas. Przypomina się fragment słów biblijnego proroka Kohelet (przełożonych na ukraiński w londyńskim wydaniu sprzed ponad 60 lat (1962) obszernego dorobku Ohijenki (1529 stron) ze złoconym ukraińskim tytułem „Biblia”): „…czas rzucać kamienie i czas zbierać kamienie, czas objąć i czas powstrzymać się od objęć, czas szukać i czas tracić, czas drzeć i czas szyć, czas milczeć i czas mówić, czas miłować i czas nienawidzić, czas wojny i czas pokoju!”. Istotnie, „dla wszystkiego jest czas i każda sprawa pod niebem ma swoją porę”. Tak przystępnie, w doskonałym władaniu ojczystym językiem jako duchowym narzędziem, Iwan Ohijenko przekazywał ukraińskiemu narodowi te wieczne prawdy Pisma Świętego. Jakby kontynuując w ten etyczny sposób, skoro pracował nad tym przekładem, począwszy od burzliwego 1917 roku, wielkie dzieło wybitnego narodowego „filozofa języka” Ołeksandra Potebni, który na sto lat przed pojawieniem się Biblii Ohijenki w pracy „Myśl i mowa” (1862) sformułował dla nas wszystkich wskazanie: „Język jest sprawą Bożą i nic nie może mu być równe. Nie ma nic równego językowi, z wyjątkiem samego Ducha”. Dziś, gdy trwa ta egzystencjalna wojna z przeklętym Moskalem, wszystkimi duszami, zmysłowymi nerwami, koniecznie obnażonymi przez ten straszliwy apokalipsę, odczuwa się znaczenie tego Bożego daru, poza którym nie istnieje żaden naród. Dlatego Język to nie tylko najwyższy Ideał i prawieczny kod ukraińskiego Narodu, lecz jest on naszą wspólnie wybijaną drogą, skierowaną ku szczytom wartości moralnych, duchowych, estetycznych, obywatelskich i państwowych, tworząc siłę Narodu niezłomnego, pokonującego zło powszechne. Ta cnota musi dziś wszędzie i zawsze być dodawana do tego, co niedawno w czasopiśmie „The Economist” powiedział generał Waleryj Załużny. Bo pokonywać moskiewskiego ordyńca trzeba nie tylko militarnie, ale także światopoglądowo, duchowo, informacyjnie i wreszcie – pedagogicznie. To nie tylko wezwanie czasu, lecz miara przetrwania ukraińskiej tożsamości i państwowości, jeśli zważyć, że moskiewskie „wszystko idzie according to plan” faktycznie oznacza nie okupację czterech ukraińskich obwodów i Krymu, lecz całkowite zniszczenie Ukrainy jako państwa. Oczywiście, bezsensownie wygląda „dyskusja” o potrzebie w ukraińskiej przestrzeni narodowej choćby jakichś „wartości” rusofilstwa wraz z jego „mocnym językiem”. Jednak, niestety, środowisko narodowe nadal pozostaje (choć częściowo) pod kierownictwem wpływów Moskala, który od czasu do czasu usiłuje udawać najdemokratyczniejszego „liberała”. Lecz sprawa nie tkwi w moskiewskich wszach, lecz w „naszych” gnidach, które, jak zawsze, bez potrzeby wszędzie „po moskiewsku tak właśnie tną”, we wszystkich eterach, gdzie tylko nadarza się okazja coś „ćwierkać”. Przez chwilę wyobrażam sobie, co się będzie działo, nie daj Boże, podczas przyszłych krwawych „wyborów”, gdzie widmo „zrusyfikowanej Ukrainy” w postaci różnolicych „aresztantów-szarnirów” bezczelnie (licząc na pełną bezkarność) „będzie propagować” prokremlowską miazgę. Bo jeśli celem jest wejście w polubowny klincz z moskiewską zarazą w zamian za miejsce na szczeblach władzy, to te projekty należy rozpatrywać nie z punktu widzenia przypadkowości głupoty poszczególnych narcyzofilów, lecz wyłącznie w kontekście problemu bezpieczeństwa narodowego. Wojna bowiem wyraźnie wyznaczyła dział wodny między Słowem a Czynem. Ten, kto nie żyje hasłem „Precz z Moskwą!”, ten opowiada się za wrogim hasłem „dajosz Moskwę”. Dopóki ostatecznie nie rozliczymy się z tym wymiarem, Naród nie uświadomi sobie swojej drogi do świątyni – skąd i dokąd idziemy. Dlatego właśnie na takich warunkowo „tylnych” sferach życia, jak edukacja, kultura, nauka, sztuka, informacja, na „przednich” szeregach inteligencji spoczywa wielki i odpowiedzialny ciężar moralny za ukraino-centryczny wybór światopoglądowy. „Bo jeśli się nie sieje, to nie wzejdzie”. Najważniejsze – nie gasić Ducha. Bywały różne czasy, miejscami beznadziejne, kiedy na amen murowano nasze Słowo i Wiarę. Lecz zawsze, nawet pod popiołami, płonął ogień niegasnącej ukraińskiej Duszy. Budził nie tylko uśpioną świadomość, lecz służył też jako najostrzejszy miecz w zmaganiach z naszym wiekowym wrogiem – Moskwą. A ponadto zawsze warto pamiętać o tych Wojownikach, Budzicielach, Oświeceniowcach, którzy swoim męstwem i ofiarnością oddanie służyli najskrytszemu ideałowi – Ukrainie. Dlatego też wspomniano na tegotygodniowej ogólnoukraińskiej konferencji na bazie akademickiego instytutu pedagogiki im. Iwana Zjazjuna, która odbywała się wspólnie z Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (poświęconej języku ukraińskiemu), z udziałem znanych Pawła Movczana, Mykoły Żulynśkiego, Wołodymyra Antofijczuka, o swoim znanym i nieznanym rodaku – Stepanie Smal-Stockim. Bo to on również swoim proroctwem i oświecaniem zaszczepiał wiarę rozdzielonego i narodowo oraz politycznie stłamszonego ukraińskiego ludu w lepszą przyszłość. Oto w 1876 roku, gdy moskiewski samodzierżca i satrapa Aleksander II wydał ukrainożerczy „ems’ki ukaz”, 17-letni młodzieniec zakłada ukraińskie towarzystwo i tworzy bibliotekę z dziełami ukraińskich pisarzy; na Uniwersytecie Wiedeńskim broni rozprawy o odmianie wyrazów w języku ukraińskim, pisze słynną „Gramatykę” języka ukraińskiego i zostaje przewodniczącym sekcji filologicznej NTSz; staje się jednym z najlepszych znawców twórczości T. Szewczenki, a jego wykłady o Szewczenkowskich „Wielkim Łoch”, „Sen”, „Kaukaz”, „Jurodiwyj” słuchano z zachwytem całymi godzinami. A ponadto jest fundatorem (wśród 12 godnych uczonych ukraińskich mężów) Ukraińskiej Akademii Nauk w 1918 roku, organizatorem dwóch Ukraińskich zjazdów naukowych za granicą, dyrektorem Muzeum Walki Wyzwoleńczej Ukrainy w Pradze, najaktywniejszym członkiem ukraińskich towarzystw: „Ukraińska szkoła”, „Ruska Besida”, „Zaporoże”, „Proświta”, NTSz, przewodniczącym Centralnego Zarządu Strzelców Siczowych (1917). Pod koniec życia stworzył wraz z akademikami M. Woźniakiem, F. Kołessą, pisarzem B. Łepkim „Ukraińską Mohylańsko-Mazepińską Akademię”, oddając hołd wybitnym narodowym twórcom państwowości i ducha. W straszliwym okresie Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców w swojej pracy „T. Szewczenko – śpiewak samodzielnej Ukrainy” wyłożył lekcję, którą współcześni na zawsze muszą przyswoić – „Zjednoczenie Ukrainy z Moskiewszczyzną musi się rozpaść!”. Uważał je za największą niedolę, największe nieszczęście, źródło jej fizycznego, duchowego, materialnego, kulturalnego i moralnego upadku, uważał to za karę boską, odrzucając wszelką wspólną „ojczyznę”. A aby dla Ukrainy wywalczyć wolność i prawdę, oświeciciel radził jedną drogę: „Do ojca Tarasa zejdźmy się wszyscy po radę, co nam robić z nowymi panami. On powie nam jak najlepiej, bo nie tylko najgłębiej przemyślał, lecz nigdy nie wyrzekł się swoich myśli, choć wycierpiał straszliwe męki”. Szewczenko proponuje jedyne „lekarstwo” dla carów, katów, wielkich zwierząt-piłatów: „Carów (moskiewskich), krwawych szynkarzy, / W kajdany zakuj, / W lochu głębokim zamuruj!”. I wtedy „prawda ożyje”. Minęło 85 lat, odkąd odszedł w zaświaty ten wielki Nauczyciel, a jego Słowo nie straciło do dziś energii wysokiej emocjonalnej odwagi, bo obdarzał naród nie tylko fachową wiedzą, rozumem, lecz przede wszystkim obywatelską mądrością, zrośniętą z Testamentem Szewczenki – „Kochajcie swoją Ukrainę!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Stanisław Kosior: „Głodowanie nie nauczyło jeszcze wielu kołchoźników rozumu”

Fraza „Głodowanie nie nauczyło…” należy do sekretarza generalnego KC KP(b)U Stanisława Kosiora, który przez dziesięć lat politycznie rządził na Ukrainie (1928–1938). Stały członek biura politycznego KC KP(b)U i WKP(b), zastępca przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych ZSRR w latach masowego terroru 1938–1939, był tym samym osobiście współwinny Hołodomoru-ludobójstwa na Ukrainie. Wychowanie głodem – niemoralna i cyniczna forma fizycznych tortur, bezprecedensowa w historii ludzkości akcja karno-represyjna. Zastosowano ją wobec ukraińskich rolników, wśród których kołchoźnicy stanowili około 20 mln osób. Doznali oni ciężkich uszkodzeń fizycznych, zaburzeń psychicznych, traumy moralnej z powodu utraty bliskich. Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych, profesor Polityka rozkułaczania i przymusowa kolektywizacja, organizacyjnie i ideologicznie wspierane przez Kosiora, ekonomicznie ograbiły i społecznie zniewoliły ukraińskich chłopów. Stalinowski pachołek, urażony ich nieustępliwością, postanowił ukarać ich celowo wywołanym głodem. Ukraińcy, którzy stanowili absolutną większość ludności wiejskiej, stali się zakładnikami ideowego zboczeńca i gorliwego karierowicza. Jesienią 1931 r. oficjalnie obiecał Stalinowi „pozyskać” 510 mln pudów ukraińskiego zboża (nieco ponad 8 mln t). Plan, w jego przekonaniu, był „bezwarunkowo realny i wykonalny bez żadnych szczególnych ofiar ze strony kołchoźniczego chłopstwa i naszej ukraińskiej wsi w ogóle”. Bilans zbożowo-paszowy dopuszczał możliwe wyjęcie jednej trzeciej zbiorów brutto zboża, a przekroczenie tego wielokrotnie groziło społeczno-ekonomicznym i agrotechnicznym kolapsem. Wiosną 1932 r. na Ukrainie nie obsiano 3,5 mln ha, a ponad jedną trzecią rejonów objął masowy głód. Wysoka cena służbowej nieodpowiedzialności. Pola zarosły chaszczami, wiejskie cmentarze pokryły się bezimiennymi mogiłami zbiorowymi, a okolice wysypiskami padłego bydła. Prawdziwie „konie nie są winne” (jak w noweli M. Kociubynskiego): w podwórzowym użytkowaniu chłopskim w 1928 r. znajdowało się 5,4 mln, a po pięciu latach zostało 429 tys. koni. W kołchozach przebywało nieco ponad dwa miliony, a zatem połowa pogłowia zginęła. Dla Kosiora ideologiczne hasło „walka o chleb – walka o socjalizm” okazało się bojową dewizą. Skup zboża z jego „czerwonymi kolumnami” wyglądał romantycznie, ale uosabiał działanie z zamiarem świadomego pozbawienia Ukraińców chleba, żywności, mieszkania i życia. Niesławny „plan do gospodarstwa” oznaczał dla ich rodzin wyrok śmierci. Bolszewicka prasa obfitowała w wojowniczą retorykę, której kluczowym terminem stał się „skup zboża”. Dziwna etymologia zamaskowanej zbrodni: skup zboża dla państwa drogą jego masowego wyjmowania kołchoźnikom, „indywidualnym rolnikom”. Nikt nie dbał o życie chłopów, o ich zabezpieczenie. Gryzonie polowe zajmowały się prawdziwymi zbiorami zboża na zimę, żeby przeżyć, a o kołchoźnikach nikt nie dbał. Zabierany im chleb uważano za własność państwową punktu skupu „Sojuzchlib”, a przeciwko „rozgrabiającym własność społeczną” stosowano „ustawę o pięciu kłosach” z 7 sierpnia 1932 r. Jej przestrzegania pilnowała „komisja rozstrzeliwująca” przy KC KP(b)U. Podejmowała ona decyzje sądowe o rozstrzelaniu „sabotażystów” i „uchylających się” od skupu zboża. W jej skład wchodzili przewodniczący GPU USRR S. Redens i Kosior. Absurdalnie wyglądała fraza „wyższa forma ochrony socjalnej”, czyli rozstrzelanie rolników za próbę przeżycia, czyli ukrycie własnego chleba, za zebrane dwa tuziny kłosów na kołchoźniczym polu. Łysy agronom Kosior, który zakładał wysoką czapkę umundurowania paramilitarnego, wykrył „znaczne towarowe nadwyżki zeszłorocznego chleba”, dlatego spodziewał się przekroczyć wskaźniki z 1930/31 r. – 462 mln pudów. Niewykonanie ogłoszonych zobowiązań tłumaczył „masowym ukrywaniem” zboża, „niewidzianą i niesłychaną” jego kradzieżą w kołchozach. Zatem najwyższa osoba urzędowa na Ukrainie uważała rolników za złodziei za ich próbę przeżycia, zachowania własnego chleba przed gorliwymi pełnomocnikami partii i rządu. W szczycie żniw Kosior wysłał członków biura politycznego do organizacji skupu zboża, skierował 1,5 tys. pełnomocników-ordyńców w celu wykrycia ukrytego w dołach chleba. U kilku z nich puszczały nerwy: „Dobrze Kosiorowi wygłaszać przemówienia. Ja sam umiem wygłaszać przemówienia. A niechby poszedł i chleb wziął, niech spróbuje”. Bojąc się stalinowskiego gniewu, uporczywie żądał od komitetów obwodowych partii „ujawnienia schowków” chleba, podkreślał aktywną pracę brygad uderzeniowych, które wiedziały „gdzie uderzyć, gdzie chleb znaleźć, jak nikt”. Przerażony Kosior nie odważył się poprosić Kaganowicza o zmniejszenie planu skupu zboża o 170 mln pudów. Próba wysłużenia się i przypodobania pchała Kosiora do absurdalnych i zbrodniczych działań. W lutym 1932 r., kiedy na Ukrainie zaczęto mówić o oznakach sztucznego głodu, Kosior polecił komitetom obwodowym wysyłkę zboża dla pilnej pomocy siewnej i żywnościowej dla Zachodniej Syberii, Uralu i Powołża. Odmówił ukraińskim kołchozom, w których „sytuacja ze zbiorami jest całkowicie normalna i gdzie są wszelkie możliwości zmobilizowania nasion na miejscu”. Wydobywanie „nasion na miejscach” drogą wzajemnej pomocy między kołchozami – oznaczało braterski podział śmierci. Ukraina utraciła wtedy sławę „spichlerza Europy”, ale ukraińscy bolszewicy nadal nią manipulowali. Eksport radzieckiego chleba w ciągu pięciu lat zmniejszył się trzykrotnie, a skup nieustannie rósł. Dziwna i absurdalna logika, która usprawiedliwia tezę o celowo wywołanym głodzie. Co miesiąc Kosior odwiedzał kremlowski gabinet Stalina, otrzymywał od niego wskazówki i dyrektywy partyjne. Bał się stalinowskiego gniewu z powodu niewykonania obiecanego planu. Masowy głód w „spichlerzu Europy”, który stał się znany na Zachodzie, – to zły prezent dla wodza na 15. rocznicę przewrotu październikowego. Ukraiński sekretarz generalny dozował kłamstwa, ukrywał realne rozmiary tragedii, mówił o sprzyjających warunkach meteorologicznych dla siewów na południu, ale przyznał się do masowego padania bydła. Swojej winy nie uznał, ale podjął niezbędne środki: „trzeba było winnych posadzić i skazać tak, aby wiedziała o tym cała ludność”. 26 kwietnia 1932 r. przyznał się Stalinowi do „pojedynczych przypadków, a nawet pojedynczych głodujących wsi”, ale „wszelkie rozmowy o „głodzie” na Ukrainie należy kategorycznie odrzucić”. Konie ginęły z wycieńczenia podczas „przewozu zboża, buraków” jesienią 1931 r., a wiosną 1932 r. przyszła kolej na ludzi. Głód objął jedną trzecią rejonów Ukrainy, wywołał głodowe bunty, inne formy oporu chłopów. Bolszewicy przez 15 lat budowali socjalizm, którego systemowym przejawem okazał się masowy głód rolników. Stalinowskie zasady socjalizmu doznały funkcjonalnej dyskredytacji w oczach narodu. Kołchoźnicy masowo opuszczali kołchozy, zwracali bydło, ruszyli za chlebem do innych republik, a we wsiach dojrzewały warunki do społecznego wybuchu. 26 kwietnia Stalin telegrafował do Kosiora: „Jeśli wychodzić z materiałów, wygląda na to, że w niektórych punktach USRR władza radziecka przestała istnieć. Czyżby to prawda? Gdzie są organy GPU, co one robią?”. Ochrona organów władzy państwowej przed społeczeństwem okazała się główną funkcją GPU. Głód nie bardzo martwił wodza, ponieważ bał się powrotu „petlurowszczyzny” i wojsk Piłsudskiego. Partyjno-radziecka nomenklatura na Ukrainie wahała się z wyczerpującym informowaniem Kremla o zagrażającej sytuacji. Wsie wyludniły się, chłopi rozproszyli się w poszukiwaniu chleba, przekazywali prawdę o głodzie. Stalinowi donoszono o „głodowym skomleniu” ukraińskich kołchoźników. 10 czerwca 1932 r. przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych USRR Włas Czubar i „wszechukraiński starosta” Hryhorij Petrowski powiadomili Stalina o rozmiarach i przyczynach masowego głodowania chłopów. Słaboduszny Kosior chował się za ich plecami, nie odważył się wziąć na siebie odpowiedzialności za porażkę „frontu skupu zboża”. Nieprzypadkowo kremlowski władca skarżył się: „Najgorsze w tej sprawie – milczenie Kosiora”. 23 czerwca prosił Kaganowicza o „skoszenie” planu, udzielenie pomocy przy uprawie buraków, ale Biuro Polityczne KC WKP(b) zdecydowało: „dodatkowego przywozu zboża na Ukrainę nie realizować”. Pozbawić chleba – chętnie, ale zapewnić nim kołchoźników, wycieńczonych niedożywieniem i otwartym głodowaniem – nie ma mowy. Wszyscy wiedzieli o głównej przyczynie głodowania, ale kontynuowali świadomą politykę terroru głodem. Spiskowcy stracili historyczną szansę ratunku milionów ukraińskich rolników, odmówili im prawa do życia. 2 lipca 1932 r. Stalin nazwał biurokratyczne manewrowanie Kosiora „zgniłą dyplomacją” i „przestępczo-lekkomyślnym stosunkiem do sprawy”, który wraz z innymi „zgubią całkowicie Ukrainę”. Słowo klucz „zgubią” dotyczyło zmniejszenia wolumenu skupu zboża i narastania niezadowolenia społecznego. Stalin nie przejmował się losem zmarłych z głodu chłopów, nawet dozował śmiertelność, jakby wypuszczał parę z wybuchowego kotła. Więcej umrze – mniejszy będzie opór. Na początku lipca 1932 r. wszystko stało się jasne: „żniwa rozpaczy” nieuchronnie zakończą się „żniwami smutku” z milionami ofiar. 7 lipca konferencja partyjna KP(b)U, którą kierowali wysłannicy Stalina – Mołotow i Kaganowicz, złamała opór republikańskiej nomenklatury partyjnej, zobowiązała ich do wykonywania rocznego planu skupu zboża. Ideologiczne hasło – „walka o chleb” – nabrało cech operacji wojskowej. 22 sierpnia, kiedy „żniwa rozpaczy” stały się rzeczywistością, władza zabroniła wydawania chleba na organizację tak zwanego żywienia zbiorowego pracujących w polu kołchoźników. Chcesz jeść – bierz chleb z domu. Kosior osobiście kierował konfiskatą chleba w obwodzie odeskim, ściągał naturalną karę za niewykonanie planu do gospodarstwa, zabronił zaopatrywania wsi w towary przemysłowe, zachęcał do „represji sądowych wobec ukrywających chleb”, ustanowił kontrolę nad młynami. 18 listopada biuro polityczne KC KP(b)U zabroniło tworzenia funduszy naturalnych w kołchozach, zobowiązało do zwrotu „nielegalnie wydanego chleba” na żywienie kołchoźników, zainicjowało poszukiwania ukrytego chleba. Wspólnie z GPU opracowało „plan operacyjny” wykrywania „ideologów i organizatorów kułackiego sabotażu”, proponowano „zadawać natychmiastowe i zdecydowane ciosy zuchwałym kułackim elementom”. Oto dowody świadomego i systemowego pozbawiania chłopów chleba. Zakaz żywienia zbiorowego, czyli jednorazowych obiadów dla pracujących w polu kołchoźników, pełna izolacja społeczna wsi (reżim „czarnych tablic”), wezwania do „zdecydowanej rozprawy” z „kułakami” i „petlurowcami”, aresztowania „wspólników i protektorów kułackiego sabotażu”, podejmowanie sądowych i pozasądowych decyzji o rozstrzeliwaniach – to daleki od kompletnego wykaz działań Kosiora na Ukrainie. Wszystkie te „środki” potwierdzały historyczny fakt wojny państwa przeciwko chłopom z użyciem broni masowej zagłady – sztucznego głodu. Otwarte ekonomiczne obrabowanie ukraińskich rolników maskowano ideologiczną frazeologią („petlurowcy”, „kułackie elementy”, „szkodnicy”, „sabotażyści”), aby usprawiedliwić przestępstwa kryminalne, nadać im cechy historycznej konieczności i taktycznej celowości. Podobnym bolszewickim arsenałem posługuje się dzisiaj Putin, hojnie rozdając polityczne etykiety o „nazistach” na Ukrainie. Systemowe i grabieżcze pozbawianie chłopów chleba nazwano „skupem zboża”, jakby dbano o dobrobyt i życie ludzi. Chcesz przeżyć, odłożyć głodową śmierć o kilka miesięcy – zanieś do torgsinu obrączkę ślubną. W zamian za 1,5 tys. zbytych przedsiębiorstw przemysłowych w latach pierwszej pięciolatki – ponad 10 mln zgładzonych Ukraińców. W marcu 1933 r., kiedy Hołodomor osiągnął śmiertelne apogeum, Kosior przyznał się Stalinowi, że „w zeszłym roku przemilczano”, a teraz „odwrotnie – na wszelkie sposoby starają się wyodrębnić najbardziej ciężkie przypadki, zebrać i uogólnić liczby”. Płochliwy i niespójny człowiek: jeszcze w lutym żądał od organów miejscowych „natychmiastowych środków do lokalizacji” skutków masowego głodowania, uniemożliwienia przypadków „symulacji i prowokacji”, kategorycznie zabronił „wysyłania jakichkolwiek oficjalnych komisji oraz prowadzenia oficjalnej ewidencji” zmarłych, chorych na „tle głodu” itp. Dziwi lekkomyślność, z jaką nazywa ofiary głodu w 103 rejonach, masową śmiertelność, jakby stała się ona wskutek klęski żywiołowej. Na pytanie, „dlaczego głodują w obwodzie kijowskim”, odpowiedział dość cynicznie: „zebrali-przejedli na żywieniu zbiorowym, kto ile chciał, a także rozkradli”. Jeśli „najedli się”, to dlaczego umierali z głodu. W grudniu 1932 r. zezwolił na izolację społeczną wsi, pozbawianie kołchozów funduszy naturalnych, żywienia zbiorowego, konfiskatę ziarna i wydanego na dniówki chleba, zabronił od stycznia 1933 r. wyjazdów po chleb. Zazwyczaj przestępcy kryminalni zatajają okoliczności i motywy morderstwa, nie nazywają miejsca zbrodni. Kosior też próbował milczeć, ale przed Stalinem. Polityczny pedocentryzm tego karła, który zuchwale rozważał nad wychowawczą zdolnością głodu, poraża bezczelnością urzędnika, który wiedział o osobistej bezkarności za popełnioną zbrodnię. Stalin nie wybaczył „zgniłej dyplomacji” Kosiorowi w 1932 r., ale sądzono go jako „polskiego szpiega” w 1939 r. Stracili go, nie przejmując się zbytnio politycznymi okolicznościami „szpiegostwa”. W 1956 r. S. W. Kosiora zrehabilitowano. Urzędnik, który dopuścił się zbrodni Hołodomoru-ludobójstwa, został uniewinniony przez radziecką temidę. Naziści, skazani w Norymberdze, nie podlegali rehabilitacji i heroizacji, a stalinowscy poplecznicy „oczyścili się” w warunkach „chruszczowowskiej odwilży”. 13 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny m. Kijowa uznał Kosiora za winnego zorganizowania Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 r. na Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraińska Cerkiew Pomiestna: świątynia na Książęcej Górze

Nie wszystko na świecie to wojna i podbój Ukrainy przez Putina. Krwawo kończy się i konając upada ostatnie imperium. Bomby i rakiety „wyzwolicieli” niszczą także obiekty kultu moskiewskiego patriarchatu, który u nas maskuje się jako niewidzialny. Pełnia życia pozostaje głęboka. W jej bezmiarze ludzie pracują, kochają, pielęgnują chleb i sztukę, dbają o rozwój duchowy. W tym roku miałem szczęście słuchać, czytać i modlić się razem z ojcem Witalijem (Kłosem) w świątyni św. Borysa i Gleba w Wyszgorodzie na Kijowszczyźnie. Proboszcz świątyni jest znanym teologiem, doktorem teologii, znanym historykiem Kościoła, czynnym pomocnikiem zwierzchnika Prawosławnego Kościoła Ukrainy jego świątobliwości metropolity Epifaniusza, prorektorem ds. naukowych Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Pierwszym zamiarem dziennikarza było przeprowadzenie obszernego wywiadu. Jednak wydarzenia wokół Kościoła na Ukrainie, tworzenie się Kościoła pomiestnego właśnie w książęcym Wyszgorodzie, gdzie naturalnie mówi się o początkach chrześcijaństwa na naszych ziemiach, rozszerzyły formę rozmowy. Wiktor Tiutiun: – Po raz pierwszy słuchałem 24 czerwca 2023 roku pańskiego wystąpienia w Wyszgorodzkim Klubie Inteligencji. Wtedy podkreślił Ojciec ciągłość historycznej drogi Rusi ku chrześcijaństwu, składowe tych procesów, łącznie z politycznymi. Ten temat jest zawsze aktualny. Ojciec Witalij: – Tak, droga naszego narodu ku chrześcijaństwu trwała ponad tysiąc lat. Zaczynając od dnia Pięćdziesiątnicy, czyli zstąpienia Ducha Świętego na apostołów, kiedy odbył się Sobór Apostolski. Wśród obecnych Żydów byli również przybysze ze Scytii, którzy wspominani są w Dziejach Apostolskich. Apostoł narodów Paweł także wielokrotnie w swoich listach wspomina o Scytach. Zatem przyjęcie wiary Chrystusowej przez naszych przodków sięga jeszcze czasów apostolskich. O misji świętego apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego wspomina nasz latopis. Jednak współcześni badacze twierdzą, że u nas głosili także apostołowie Maciej, Filip i Paweł. Można powołać się na świadectwa dawnych chrześcijańskich pisarzy pierwszych wieków i świętych Ojców; na przykład warto wspomnieć Tertuliana i świętego Jana Chryzostoma, którzy mówią o terenach dzisiejszej Ukrainy, nazywając je różnie, ale wszyscy stwierdzają, że przyjęły one chrześcijaństwo. Wiadomo też nawet o całych eparchiach, zwłaszcza na terenach dzisiejszego południa Ukrainy, których biskupi brali udział w obradach Soborów Powszechnych i lokalnych, gdzie rozstrzygano ważne kwestie wiary chrześcijańskiej i kanonicznego uporządkowania życia Kościoła. Zapewne dziś wszyscy wykształceni ludzie wiedzą o kazaniach świętych braci Cyryla i Metodego oraz o chrzcie wielkiego kijowskiego księcia Oskolda i jego podstępnym zamordowaniu w 882 roku. My w Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej zorganizowaliśmy nie jedną konferencję poświęconą chrztowi naszego kraju, na której studiowaliśmy wiele zagadnień i aspektów tego znaczącego wydarzenia. Najwięcej dyskutowano o postaci równego apostołom księcia Włodzimierza Wielkiego oraz o wprowadzeniu chrześcijaństwa jako religii państwowej w Państwie Kijowskim. W. T.: – Dziś nie jest Ojciec jedynie uczonym gościem w Wyszgorodzie. Został Ojciec mianowany proboszczem świątyni Świętych Borysa i Gleba, która powróciła ukraińskiej wspólnocie religijnej. Niewielu wie, że wszystkie nasze cerkwie zostały zajęte przez moskiewskich popów już w XVII wieku. O. Witalij: – Rzeczywiście, w 1686 roku doszło do aneksji Metropolii Kijowskiej przez cara Moskwy i jego duchownych, podstępnie i z przekupstwem. Duchowieństwo ukraińskie przez setki lat buntowało się przeciwko moskiewskiej polityce kościelnej. Wszystko zaczęło się od rzekomego soboru, na którym wybrano metropolitą Kijowskim i całej Rusi biskupa GedeonaŚwiątopełk-Czetwertyńskiego. Na tym zgromadzeniu nie było nie tylko ani jednego biskupa, który mógłby nadać mu legitymację, ale nawet igumeni kijowskich klasztorów, w tym igumen Ławry Peczerskiej, odmówili udziału w nim. A nowo wybrany metropolita do końca swoich dni nie uznawał siebie za metropolitę, ponieważ nawet zapowiadając, jak ma być ubrany podczas pogrzebu, nakazał ubrać się w szaty biskupie, a nie metropolitalne. Istnieje odrębne opracowanie tej kwestii, opublikowane w jednym z tomów zbioru konferencji „Prawosławie na Ukrainie”. W 2018 roku, gdy trwało przygotowanie do nadania Tomosu o autokefalii Cerkwi Ukraińskiej, pojawiło się wiele badań uzasadniających bezprawność tego aktu Moskwy. W. T.: – W tej sprawie istnieją orzeczenia sądowe. Jednak moskiewscy stronnicy w sutannach nie uznają ukraińskich praw, zasypują kłamstwami i oszczerstwami ludzi, którzy duszą pragną należeć do Cerkwi pomiestnej. I od czerwca, kiedy wierni Prawosławnego Kościoła Ukrainy zagłosowali na stadionie w Wyszgorodzie, by stać się prawnymi modlącymi się w świątyni Borysa i Gleba, obserwuję, jak poplecznicy Gundiajewa starają się mu przypodobać: nie uznają języka państwowego, kalają ściany zabytku carskimi portretami i własnymi gębami. W tej wojnie, jeśli trzymać się oczywistości, część popów stoi po stronie wroga. Co by Ojciec powiedział nie tylko parafianom, ale i szerszej publiczności? O. Witalij: – Pragnę, byśmy wszyscy pamiętali o wadze modlitwy i ciągłej walki. Każdy chrześcijanin jest wojownikiem Chrystusowym. I jak na wschodzie i południu Ukrainy trwa walka dobra ze złem, tak samo nieustannie trwa walka wewnątrz każdego człowieka. I od nas również bardzo wiele zależy, kto zwycięży w tej walce. Wiemy, że teren świątyni ku czci świętych męczenników Borysa i Gleba w mieście Wyszgorodzie jest szczególny. Tu lubili bywać Wielcy Książęta kijowscy, tu znajdował się żeński klasztor, do którego przekazano cudowną ikonę Przenajświętszej Bogurodzicy Wyszgorodzkiej, której autorem uważany jest sam apostoł Łukasz. Szczególnie warto pamiętać, że tu pochowano naszych pierwszych kanonizowanych świętych męczenników, Borysa i Gleba. W. T.: – Ta świątynia wznosi się na Olżynej Górze, wyrasta ponad Sławutą… Sięga nieba, opierając się na świętej i grzesznej ziemi naszej. Kiedy po raz pierwszy byłem tu w 1965 roku jako młody komsomolec, najmniej myślałem o zbawieniu duszy. Inni budowniczowie Elektrowni Wodnej Kijowskiej raczej nie modlili się tu o przyspieszone uruchomienie turbin. Oni w większości zjechali do Wyszgorodu z poprzednich budów, by ujarzmiać Dniepr i okoliczne przestrzenie. Zalali dziesiątki wsi wraz z cerkwiami. O. Witalij: – Od ponad dwóch tysięcy lat wiara podtrzymuje i inspiruje każdego chrześcijanina. Nasza wiara nie przewiduje przemocy. Ona karmi duszę. Zbawienia duszy pragnie każdy człowiek. Właśnie w świątyni możemy nie tylko modlić się wspólnie, ale także przyjmować Święte Tajemnice Chrystusowe i przez to jednoczyć się z samym Panem naszym Jezusem Chrystusem. W świątyni człowiek znajduje spokój i radość, a w trudnych chwilach życia pociechę, lecz najważniejsze jest to, że w Domu Bożym człowiek otwiera swoje serce na Królestwo Boże. Świątynia będzie się rozwijać, tak jak nasza Cerkiew pomiestna. W. T.: – A jeśli teraz, w czasie wojny, ogłosić prawosławie chrześcijańskie religią państwową? Postąpić jak Polacy? O. Witalij: – Wywalczyliśmy niepodległość w trudniejszych okolicznościach historycznych. Stalinowskie gierki z wiarą są nam obce. Duchowy świat człowieka jest czystszy i bogatszy niż polityczne chwyty. W. T.: – Rozumiem. Ojciec jest laureatem Międzynarodowej Nagrody Fundacji Rodziny Woskobojników w gatunkach monografii biograficznej i wspomnień (2011). Autor ponad 100 publikacji naukowych, w tym monografii „Historia Michajłowskiego Złotowierchego klasztoru” (2007), „Świątobliwy Michajłowski Złotowierchy klasztor od założenia do dzisiaj” (2008), we współautorstwie …we współautorstwie z metropolitą Dymitrem Rudiukiem „Kijowsko-Michajłowski Złotoverchy Klasztor” (2013) i innych. Uważam takie badania za cenny wkład nie tylko w przygotowanie duchownych, ale także jako literaturę, która stanie się potrzebna większości wykształconych ludzi, w wychowanie prawdziwej elity kulturalnej naszego społeczeństwa. o. Witalij: – To właśnie jest szerokie oświecanie. Jakby przypadkiem rozmawiamy, przygotowując się do obchodów sławnej rocznicy powstania Ogólnoukraińskiego Zrzeszenia „Proświta”. Warto przypomnieć mądrą inicjatywę doktora nauk weterynaryjnych, profesora Ołeha Melnyka oraz jej archipasterskie błogosławieństwo, kiedy wraz z chórem, wykładowcami i kierownictwem KPBA (Katedry Anatomii, Histologii i Patomorfologii Zwierząt im. akademika W. H. Kasjanenki Narodowego Uniwersytetu Bioróżnorodności i Środowiska Naturalnego Ukrainy) przyłączył się do okrągłego stołu „Patriotyzm i duchowość we współczesnej Ukrainie”. W. T.: – Wszędzie brzmi ojczyste słowo i umacnia się wiara. Na peryferiach miejsce dla cerkwi moskiewskiej, w której car i Stalin uznawani byli za ważniejszych od Boga, a popi tresowali swoich parafian („owieczki” – uw. W. T.) jak niewolników, a nie wiernych prawosławnemu chrześcijaństwu. Zasada historyzmu nie pozostawia cerkwi moskiewskiej żadnych praw kanonicznych. Powszechne prawosławie pozbawiło ją prawa do ingerencji w życie cerkiewne na Ukrainie. Ta decyzja jest ważna, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę jej bezpośrednią zależność od władzy, przymusową chrystianizację, kierowanie przez rząd sprawami religijnymi, samowolę państwa wobec wierzących ludzi. ONZ uznała Rosję za agresora, Unia Europejska przygotowuje międzynarodowy sąd nad Putinem, świat drży od zbrodni raszystów na ukraińskiej ziemi. Oszalały z nienawiści ordyński wódz zasługiwał tylko na przekleństwa naszych matek, a nie na modlitwy „o zdrowie”. Każdy z nas musi jeszcze raz pomyśleć: kto jest bliźnim i kogo kochać? Nie my podnieśliśmy zbrojną rękę – my unosimy palec do modlitwy za naszych obrońców. Rozmawiał Wiktor TIUTIUN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Apel Światowego Kongresu Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców do władz Ukrainy, narodu ukraińskiego, rządów i parlamentów państw świata, społeczności międzynarodowej

Uczestnicy Światowego Kongresu Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców oddają hołd pamięci 10,5 mln Ukraińców, zgładzonych przez komunistyczny reżim totalitarny w latach 1932–1933. Kreml dopuścił się masowych zabójstw Ukraińców w celu likwidacji ruchu narodowo-wyzwoleńczego, zniszczenia narodu ukraińskiego i niedopuszczenia do odrodzenia Państwa Ukraińskiego. Długotrwałe ukrywanie szczególnie ciężkiej zbrodni przeciwko Ukraińcom, rozpowszechnianie rosyjskich narracji na Ukrainie i w świecie, brak potępienia zbrodni komunistycznego reżimu totalitarnego doprowadziły do kolejnej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie i ludobójstwa Ukraińców. Ogłosiwszy „denazyfikację” i zniszczenie Państwa Ukraińskiego, Putin wydał rosyjskiej armii okupacyjnej rozkaz niszczenia narodu ukraińskiego, infrastruktury, miast i wsi Ukrainy, popełniania zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa. Badacze i naukowcy wzywają do odsłonięcia historycznej prawdy, udzielenia wszechstronnej prawnej i historycznej oceny zbrodniom totalitaryzmu, potępiają manipulacje pamięcią historyczną i opinią publiczną oraz zwracają się do społeczeństwa ukraińskiego i społeczności międzynarodowej o połączenie wysiłków w imię zwycięstwa nad dyktatorskim rasistowskim reżimem Rosji. 13 października 2022 roku Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, na podstawie wyników pilnej debaty na temat „Dalszej eskalacji agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie”, przyjęło Rezolucję, w której uznało reżim Putina za terrorystyczny i zaproponowało utworzenie Międzynarodowego Trybunału do ścigania zbrodni agresji Rosji przeciwko Ukrainie. 21 listopada 2022 r. Zgromadzenie Parlamentarne NATO również uznało Federację Rosyjską za państwo terrorystyczne. 15 grudnia 2022 roku Parlament Europejski przyjął Rezolucję z okazji 90. rocznicy Hołodomoru, w której uznał Hołodomor za ludobójstwo narodu ukraińskiego. 13 października 2023 roku Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęło historyczną rezolucję, w której rosyjskiego prezydenta Putina uznano za dyktatora, a jego reżim – za dyktatorski. Współczesne badania naukowe oraz przeprowadzone ekspertyzy sądowe ustaliły, że w latach 1932–1933 reżim komunistyczny zgładził 10,5 mln Ukraińców, w tym 4 miliony dzieci. Społeczeństwo ukraińskie i światowa wspólnota międzynarodowa powinny pamiętać także o 3,5 mln Ukraińców, zgładzonych podczas masowego sztucznego głodu w latach 1921–1923, oraz o 1,5 mln Ukraińców – podczas masowego sztucznego głodu w latach 1946–1947. Uczestnicy Światowego kongresu badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców podjęli decyzję: - Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy i Rady Najwyższej Ukrainy o uchwalenie ustawy o odpowiedzialności karnej za zaprzeczanie zbrodni Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców w latach 1932–1933. - Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy i Gabinetu Ministrów Ukrainy z żądaniem wykonania Rezolucji 1481 Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy „Konieczność międzynarodowego potępienia zbrodni totalitarnych reżimów komunistycznych” z 25 stycznia 2006 roku, w której wezwano do dokonania nowej oceny historii komunizmu, wyraźnego odcięcia się od zbrodni totalitarnych reżimów komunistycznych i jednoznacznego ich potępienia. - Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy i Gabinetu Ministrów Ukrainy z żądaniem wykonania Rezolucji Parlamentu Europejskiego z 15 grudnia 2022 r., w której Parlament Europejski wezwał państwa Unii Europejskiej, instytucje państwowe i prywatne, całe społeczeństwo obywatelskie do aktywnego potępiania i obalania wszelkich prób zniekształcania faktów historycznych lub manipulowania opinią publiczną w Europie za pomocą fałszywych narracji historycznych, które są sfabrykowane i rozpowszechniane w celu poparcia ideologii i przetrwania zbrodniczych reżimów. Wezwano do stanowczego potępienia wszystkich form totalitaryzmu, zbrodni komunistycznego totalitarnego reżimu oraz do nadania im nowej oceny historycznej i prawnej. - Zwrócić się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych z propozycją opracowania wspólnie z społeczeństwem programu, którego celem będzie całkowite zniszczenie rosyjskich narracji oraz informowanie światowej społeczności o zbrodni ludobójstwa Ukraińców, dokonanej przez Kreml, i jego konsekwencjach. Uczestnicy Światowego kongresu wzywają społeczeństwo ukraińskie i międzynarodową społeczność do uczczenia pamięci Ukraińców, których zgładził komunistyczny totalitarny reżim podczas Hołodomoru-ludobójstwa w latach 1932–1933 oraz masowych sztucznych głodów w latach 1921–1923, 1946–1947. Organizacyjny komitet Światowego kongresu badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców Kijów, 7 listopada 2023 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

XXIV konkurs im. Jacyka wystartował w Mikołajowie

27 października, w Dniu Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa, rozpoczął się XXIV Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Piotra Jacyka, którego założycielami są Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Liga Ukraińskich Mecenasów. Z tej okazji Święta Języka Ojczystego odbyły się we wszystkich centrach obwodowych Ukrainy. Ceremonia otwarcia miała miejsce w Mikołajowie i została zorganizowana wysiłkiem Mikołajowskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego (dyrektor Wasyl Szuliar). Oczywiście otwarcie było zdalne i nagrane, ale takie są realia kraju, w którym trwa pełnoskalowa wojna rosyjsko-ukraińska. Przypomnę, że w szkołach w obwodzie mikołajowskim nadal obowiązuje forma nauczania zdalnego, ponieważ utrzymuje się zagrożenie ostrzałami ze strony armii rosyjskiej. Wraz ze startem XXIV konkursu uczestników językowego maratonu, pedagogów i rodziców powitał wiceminister oświaty i nauki Ukrainy Andrij Staszkiw, który zaznaczył, że mimo iż konkurs odbywa się w warunkach pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę, jest to uczciwa i otwarta rywalizacja, w której biorą udział ukraińscy uczniowie i studenci nie tylko z Ukrainy, ale także z ukraińskiej diaspory. „Konkurs Znawców Języka Ukraińskiego im. Piotra Jacyka to wspaniała ukraińska tradycja, która pokazuje całemu światu: my, Ukraińcy, odnosimy się do swojego języka z szacunkiem, uważnie go studiujemy, rozpowszechniamy, dbamy o jego piękno i siłę, ponieważ język to ta niewidzialna siła, która łączy nas wszystkich” – podkreślił w swoim wystąpieniu przewodniczący jury konkursu, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Pawło Hrycenko. I zaznaczył: „Tylko z takim podejściem do języka – jak do najwyższego daru losu – musimy podchodzić w codziennym używaniu języka, dbać o to, aby pozostałości totalitaryzmu, rusyfikacji naszego myślenia językowego i używania języka odeszły całkowicie w przeszłość. Język to ta siła, która łączy nas wszystkich – od uczniów po wojowników i generałów, język to rdzeń narodu, kręgosłup narodu, i kiedy dzieci uczą się języka, dołączają do procesu utwierdzania ukraińskości, do procesu wzmacniania Ukrainy jako państwa, a nasi wojownicy, rodzice tych dzieci, dziadkowie tych dzieci, tam, na froncie, dzisiaj bronią każdego centymetra naszej ziemi. Oto tak jesteśmy zjednoczeni i łączy nas w jedno język! Przynależność do języka to wielkie święto, przynależność do języka to możliwość wejścia w szerokie intelektualne, emocjonalne, kulturowe przestrzenie, które są ukształtowane przez tradycje naszego narodu, które są ukształtowane przez intelekt naszego narodu na przestrzeni wieków. Nieprzypadkowo wróg, przybywszy na naszą ziemię, stawia sobie za cel zniszczenie naszego języka, on wie: jest język, jest naród – jest państwo. I dopóki będziemy z wami mówić w języku ukraińskim, śpiewać ukraińskie pieśni, myśleć kategoriami ukraińskości zjednoczonej Ukrainy, jesteśmy niezwyciężeni. Z językiem ukraińskim, wiarą w ukraiński początek Ukrainy i utwierdzenie ukraińskiej Ukrainy, ukraińskojęzycznej przestrzeni, jesteśmy z wami niezwyciężeni i z pewnością Zwycięstwo będzie po naszej stronie”. Switłana Szpyćka, dyrektor wykonawcza Ligi Ukraińskich Mecenasów, w imieniu prezydenta Ligi Wołodymyra Zahorija również powitała uczestników konkursu, nauczycieli, rodziców z tak społecznie ważnym wydarzeniem, jakim jest otwarcie XXIV konkursu im. Piotra Jacyka, zaznaczając, że mecenasi, jak zawsze, są gotowi wesprzeć ten unikalny projekt budujący naród. Przypomniała także o mecenasach z ukraińskiej diaspory, w szczególności o członkiniach Związku Ukrainek Australii, które są mecenasami konkursu od samego jego początku i obecnie znów są gotowe wesprzeć finansowo zwycięzców tego unikalnego turnieju. Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń powiedział: „Ten konkurs po raz kolejny udowodnił, że jest jednym z najważniejszych w systemie naszego przygotowania humanitarnego, naszej obrony, kluczowym w kwestiach bezpieczeństwa narodowego i obrony, ponieważ bronić języka ukraińskiego, rozwijać go, utwierdzać i popularyzować – oznacza wzmacniać nasz front językowy. Radośnie witam was z tym, że rzeczywiście się wzmacniamy i przechodzimy do swoistej kontrofensywy językowej. Jestem rodowitym mieszkańcem Mikołajowa i jestem dumny, że moje miasto-bohater wytrzymało rosyjską nawałę tak samo, jak Charków, jak Odessa, Kijów, Bucza, Irpień, Hostomel. Jednocześnie są to miasta-cierpiętnicy, które przeżyły ogromne straty, ostrzały rakietowe. Wielka liczba ludzi znalazła się poza granicami swoich miasteczek, wsi i osad, niektórzy przebywają za granicą, ale wszyscy jesteśmy zjednoczeni wspólnym celem jednoczenia się, walki i zwyciężania, dlatego mam nadzieję, że tegoroczny konkurs połączy znacznie większą liczbę uczestników, będziemy mieli godnych zwycięzców i będą oni nie tylko spośród osób zdobywających wykształcenie średnie ogólnokształcące, ale także zawodowe średnie, młodzież uniwersytecką, a także wszystkich Ukraińców, którzy obecnie tymczasowo przebywają za granicą… Jako pełnomocnik niedawno wziąłem udział w Międzynarodowym Zgromadzeniu Ogólnym Europejskiej Federacji Narodowych Instytucji Językowych. Cały świat oklaskuje to, jak walczymy, i każdy Hiszpan, Portugalczyk czy Polak wiedzą dokładnie, co dla nas oznacza język ukraiński, dlatego pracujmy, uczmy się języka ukraińskiego i zwyciężajmy!”. W programie świątecznym wzięli również udział zwycięzca Ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel Roku-2022”, frontman zespołu rockowego „Druże muzyko”, nauczyciel Odeskiego Liceum nr 9 Maksym Trubnikow oraz jego uczniowie. Wykonali oni piosenkę „Bądź z nami, bądź Ukraińcem!”. Pozdrawiamy organizatorów i uczestników XXIV konkursu im. Petra Jacyka, dyrekcję Ligi Ukraińskich Mecenasów, prezesa, wielce szanownego pana Wołodymyra Zahorija, przewodniczącego jury konkursu, wielce szanownego pana Pawła Hrycenkę, dyrektor wykonawczą, wielce szanowną panią Switłanę Koronenko-Słaboszpycką, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy! Wielce szanowni organizatorzy i uczestnicy XXIV Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, nauczyciele, wykładowcy i rodzice! W imieniu Związku Ukrainek Australii serdecznie pozdrawiamy Was z okazji tego nadzwyczajnego otwarcia XXIV Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, właśnie w Mikołajowie, w tym tak trudnym i niebezpiecznym czasie wojny, ciągłego bombardowania i ostrzałów rakietowych. Ukraina walczy, odważnie i dzielnie walczy o Niepodległość i całość swojego państwa, o swój unikalny język ukraiński, kulturę oraz o nasz sławny naród ukraiński! Tak, my, Ukraińcy, mamy wielkie, drogocenne skarby, jest czego bronić i o co walczyć. Niech nasz pradawny moskiewski wróg zawsze wie i pamięta, że Ukraina była, jest i zawsze będzie, bo „Ukraińskiemu Kozackiemu Rodowi – Nie ma Przeszkody”! Konkurs im. Petra Jacyka jest bardzo potrzebny i niezbędny dla zachowania i utwierdzenia języka ukraińskiego, zwłaszcza teraz! Bo język to wszystko – nasza pieśń, nasza myśl i nasza broń, dusza i skarb narodu! Nadszedł więc czas, aby cała Ukraina dumnie i odważnie przemówiła swoim ojczystym językiem ukraińskim! Drodzy młodzi uczestnicy konkursu! Przystępujecie do udziału w tej językowej rywalizacji z języka ukraińskiego, w XXIV konkursie im. Petra Jacyka. Cieszymy się i witamy was! Życzymy wam sukcesu oraz wielkich osiągnięć i wzlotów w waszym życiu, nauce i w przyszłości! Zawsze pamiętajcie, że język ukraiński jest nieodłączną częścią kultury ukraińskiej. Język ukraiński jest jednym z najbardziej melodyjnych, najbardziej lirycznych i najpiękniejszych dawnych języków świata! Bądźcie z niego dumni, kochajcie i rozsławiajcie go! Nieście i przekazujcie go przyszłym pokoleniom Ukraińców. Jesteśmy zawsze z wami! W tym dniu języka ukraińskiego i językowej rywalizacji należy wspomnieć wielkiego Ukraińca – patriotę i działacza społecznego, który od samych początków aż do ostatnich dni życia był motorem i orędownikiem Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka – Mychajła Fedotowycza Słaboszpyckiego, chylimy nasze głowy przed jego jasną pamięcią. Wierzymy, że on dzisiaj i zawsze jest obok nas, w Ukrainie i w Australii, zachęca i wspiera nas, byśmy uczyli się i kochali swój ojczysty język i ojczysty kraj. Sława Ukrainie! Sława ukraińskiemu Językowi! Związek Ukrainek Australii: Lubomyra Kwasnycia-Kay, przewodnicząca; Wałentyna Domazar, referentka kulturalno-oświatowa. *** Uroczyste święta ojczystego języka z okazji otwarcia XXIV Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka odbyły się w wielu miastach i wsiach Ukrainy. Oto jak przebiegało, w szczególności, otwarcie konkursu na Sumszczyźnie, która również znajduje się pod ciągłym zagrożeniem ostrzałów – w liceum edukacyjnym wsi Kosiwszczyna w pobliżu Sum. W świątecznie przystrojonej i udekorowanej sali zebrali się uczniowie i pedagodzy nie tylko z Kosiwszczyny, ale także goście z innych szkół obwodu, przedstawiciele organizacji społecznych, miłośnicy ojczystego języka, uczestnicy Międzynarodowego Konkursu im. P. Jacyka. Z gratulacjami do obecnych zwrócili się zastępczyni przewodniczącego Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej – szefa Obwodowej Administracji Wojskowej Ołena Bojko, dyrektor Departamentu Oświaty i Nauki Sumskiej OAP Wiktorija Hrobowa, które podkreśliły ogromne znaczenie ojczystego słowa. Przecież język to nie tylko i nie tyle środek komunikacji, co potężny wskaźnik tożsamości narodowej, marker naszej odrębności i niepowtarzalności, niezawodna duchowa broń w dzisiejszej walce przeciwko rosyjskim najeźdźcom. I właśnie Łesia Ukrainka pisała: „Słowo – moja ty jedyna broni, // Nie powinniśmy zginąć oboje…”. Ołena Bojko wręczyła honorowe dyplomy przewodniczącego Sumskiej OAP nauczycielom języka i literatury ukraińskiej za szczególnie znaczący wkład w wychowanie młodego pokolenia, popularyzację Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Wśród wyróżnionych – Olha Hajdar (Ochtyrska Szkoła Ogólnokształcąca I-III stopnia imienia B. D. Antonenki-Dawydowycza), Tetiana Duń (Biłopilski liceum nr 2 imienia S. M. Hordijenka), Wiktorija Szczebetenko (dyrektor Kosiwszczyńskiego liceum imienia Łesi Ukrainki), Iryna Michejewa (Wierzchniosyrowatski liceum), Oksana Kornijenko (Krasnopilski liceum nr 2). O rozpoczęciu XXIV Międzynarodowego Konkursu im. P. Jacyka opowiedział upoważniony przedstawiciel Ligi Ukraińskich Mecenasów w obwodzie sumskim, zasłużony dziennikarz, pisarz Ołeksandr Wertil, który opiekuje się językowym maratonem w rodzinnym kraju przez ponad półtorej dekady. Według jego słów, przez te lata w konkursie wzięły udział tysiące uczniów i studentów, stając się zwycięzcami, laureatami, a co najważniejsze – bezpośrednio zaangażowanymi w wielkoskalowe duchowe wydarzenie, szeroko znane nie tylko w Ukrainie, ale i w Europie oraz na różnych kontynentach. I dzisiaj do konkursu dołączają już dzieci pierwszych uczestników, które zachowują we wdzięcznej pamięci tamten czas. Ołeksandr Wertil wspomniał wdzięcznym słowem niezapomnianych Petra Jacyka i Mychajła Słaboszpyckiego, którzy zapoczątkowali i wspierali konkurs przez wiele lat, dodając mu nowych barw i odcieni. I choć obaj odeszli za wieczną granicę, pamięć o ich orędownictwie pozostaje w sercach i duszach dzisiejszych Ukraińców. W obecnych szeregach aktywistów – dobrze znani prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko, dyrektor wykonawcza Fundacji Charytatywnej „Liga Ukraińskich Mecenasów”, prowadząca, kronikarka i współorganizatorka konkursu, znana poetka Switłana Koronenko – od pani Switłany Ołeksandr przekazał uczestnikom święta osobiste ciepłe pozdrowienia i najlepsze życzenia. A także dziesiątki, setki i tysiące dobrowolnych aktywistów, dla których popularyzacja konkursu stała się duchową potrzebą i sprawą honoru. Dla obecnych uczestnicy amatorskiego ruchu artystycznego przygotowali różnorodny program złożony z pieśni, tańców, wierszy. Sumszczyzna aktywnie włączyła się więc do kolejnego językowego maratonu, w ten sposób wnosząc swój znaczący duchowy wkład w przyszłe zwycięstwo nad rosyjskimi najeźdźcami, utwierdzenie pokoju na ojczystej ziemi. Biuro Prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów. Na otwarciu w liceum edukacyjnym wsi Kosiwszczyna w pobliżu Sum. Nauczyciele języka ukraińskiego nagrodzeni honorowymi dyplomami przewodniczącego Sumskiej OAP. Występ nauczyciela Odeskiego liceum nr 9 Maksyma Trubnikowa i jego uczniów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Jeszcze jedno skradzione lato…”

Wołodymyr Krynycki (ur. 1977 r.) tłumaczy prozę i poezję z języków skandynawskich i słowiańskich. Autor publikacji naukowych, popularnonaukowych i literackich w periodykach. Publikował w wydawnictwach Bośni i Hercegowiny, Polski, Serbii, Słowenii, Chorwacji. Z wykształcenia historyk. Nie mniej niż historię, lubi uczyć się języków obcych i tłumaczyć na ukraiński utwory zagranicznych pisarzy. Od pierwszych dni Wielkiej Wojny – w szeregach Gwardii Narodowej Ukrainy. Wołodymyr KRYNYCKI .R Jestem marzeniem, które nie lata. Jestem łabędziem, który nie odlatuje. Jestem szczęściem, którego jest za mało. Jestem sumieniem, którego jest za dużo. Jestem świętem, które nie jest na naszej. Jestem morzem, które nie jest bezkresne. Jestem górami, które nie sięgają nieba. Jestem niebem, które nie sięga krańca. Jestem tym, któremu boleśnie żyć. Jestem tutaj, bo nie wolno milczeć. Jestem z nimi, bo jakże inaczej. Jestem przeciw, bo ci, którzy nie z nami. Jestem marzeniem, które nie lata. Jestem łabędziem, który nie odlatuje. DRUGA ROTA Głos zza kadru Znam wiele ich sekretów. Słucham cierpliwie skarg i wieści z domu. Czasem opowiadają to, co i pierwszemu lepszemu, czasem takie, czego nie powiedzą więcej nikomu. Jestem dla nich kapelanem i suchą kamizelką, mułłą i psychoterapeutą cztery-w-jednym. Nie wiem, czemu tak się stało, ale jest jak jest. Najpierw przychodzą niby po jakąś tabletkę, dalej słowo za słowem, pytanie-odpowiedź, ja o swoim, on o swoim... I wypływa na wierzch wszystko bolesne, co kąsało i duszę jątrzyło. A może i nie wszystko, tylko to, co bardzo bolało. A co nie bardzo – schowali głębiej, wzięli jakieś leki i poszli. Do następnego razu. Kiedy przerwie coś innego. Bo gdzieś doprowadzili. I znowu jestem psychoterapeutą i mułłą, suchym kapelanem i mokrą kamizelką. Mnie za was wszystkich boli, ja was wszystkich słyszę. Inszallah, komuś pomoże moja tabletka. Panie Boże, pobłogosław tych, których przyniosą na noszach. A ja, jeśli będę mógł, uratuję. Smutku Dziękuję ci, mój smutku, Dziękuję za to, że jesteś. Za to, że zawsze ze mną, W dzień nie dajesz spokoju, Zasnąć w nocy nie dajesz. Twarzy nie dajesz zapomnieć, Żartów, drwin, rozmów. O przyjaciołach żywych i poległych, O chłopakach bez wieści zaginionych Przypominasz znowu i znowu. Dziękuję ci, mój smutku, Że tlisz się gdzieś we mnie, Cichaczem szlochasz głucho, Szeptasz cicho do ucha Daty i znaki wywoławcze. Znajdujesz się znienacka: “A co, druhu mój, zapomniałeś?” Ale gdzie tam zapomniałem... Ty przecież wiesz – Takiego nie zapominają, Choćby i cały wiek minął. Dziękuję ci, mój smutku... Sen o niebie Niebo nijak i nigdy się nie śni... (Niebo nie śpi, nie spotka się w snach z tobą – barwnych czy szarych, z napisami, dźwiękiem czy bez). Kiedy zaś wróci dusza znów do ciała, przebudzę się ja i dzień rozjaśni się, to wzrok najpierw skieruję ku niebu w ciasnym mieszkaniowym oknie. Czemuż ono, czarne, czy złociste, nigdy nie śni się mnie?.. Gdyby Gdyby mnie nie bolało, Gdyby nie krwawiły rany, Mógłbym być normalnym, Chodziłbym po restauracjach, Cieszyłbym się życiem razem z wami. Nie rwałbym duszy i serca, Nie biłbym czołem w ścianę. Mógłbym być normalnym. Gdyby ono nie bolało, Gdyby nie głębokie rany. A rany szczypią i bolą, I coś wewnątrz dusi. A ja biję czołem w ścianę. I rwę sobie serce i duszę. Starałem się być normalnym, Starałem się życiem cieszyć. Ot tylko gdyby nie rany... Gdybyż ono nie bolało... Ciemny Jeszcze jedno skradzione lato. Jeszcze jedna stracona jesień. Przesiąknięta potem koszula. Krwią czerwona czapka. Dzień po dniu czarnouści. Wróg czy przyjaciel – czarnoręcy. I my, i oni – czarnodusze, Patrzymy w przepaść. Jej puste oczodoły Nam pieśń śpiewają ostatnią. My już nie jesteśmy sumą składników. My raczej nieobecni lokatorzy. My mniejsi od spuszczonych opon, Częściej rżymy jak głupi. Wynosimy nas z pola bitwy, Żeby pole zasiać nami. Żeby nami ugasić pożar, Żeby nimi wyłom załatać, Podeprzeć sobą gdzie rwie się, Związać życiem gdzie popadnie. Myślałeś wcześniej, że będziesz Dzieckiem matki Śmierci? Wypracowanie na temat “Jak spędziłem lato” W czerwcu biegałem, przyginałem się, padałem, przykrywałem szyję rękami, kopałem, strzelałem, ładowałem magazynki, kopałem, strzelałem. W lipcu przeprowadziłem się do innej wsi, biegałem, przyginałem się, padałem, przykrywałem szyję rękami, kopałem, strzelałem, ładowałem magazynki, kopałem, strzelałem. W sierpniu nie przeprowadzałem się do innej wsi, po prostu przeniosłem swoje rzeczy do innego zagajnika, biegałem, przyginałem się, padałem, przykrywałem szyję rękami, kopałem, strzelałem, ładowałem magazynki, kopałem, strzelałem. Lato było upalne i deszczowe, nie mogę powiedzieć, że było nudno, raczej monotonnie. Ale ja miałem zupełnie inne plany. I to lato nam ukradli. Modlitwa cicho modlą się za nas drzewa składają ręce gałęzi przełamane chylą się przed krzyżami słupów pobożnie szepczą modlitwy swoje bezgłośnie biała góra zasłania nam niebo szary wapień zastępuje ziemię krew czerwona nie droższa od wody butelka wody droższa od pieniędzy boże wielki zmiłuj się nad nimi cicho szepczą kaleki drzewa boże mój boże zmiłuj się nad nami głucho powtarza ktoś za mną bóg milczący i na tyle wielki że z naszych okopów go aż nie widać bóg nas nie widzi za czarnym dymem bogu wszystko jedno *** pamiętasz ten film o wojnie w wietnamie gdzie jeden żołnierz położył dwa tuziny wrogów i szczęśliwie dotarł do swoich ja go często wspominam długimi szalonymi dniami w donbaskich ruinach w okopach i na drogach polnych jakże on się nazywał tak niech tam nieważne tutaj wszystko nie tak *** przyszła i zabrała się do pisania równym pismem deszczu na szarych arkuszach wieżowców pachnieć dębowymi liśćmi i jabłkami czerwienić się wstydliwie astrami złocić się brzozami szeleścić pod nogami sypnąć ostatnią garścią kasztanów w zapłakane oczy kałuż zaledwie kilka tygodni a już prawie i nie wspomnisz jaki w smaku był sierpień jaki w dotyku był ten lipiec czy był w ogóle kiedyś jakiś czerwiec i myślisz czasem że ona i nie odchodziła a cały czas była tutaj bez początku i końca ty jej po prostu nie zauważałeś tej wiecznej jesieni zabiegawszy się w kłopotach codziennych Wybaczcie, drzewa Póki nikt nie widzi, obejmuję drzewa. Gładzę ich szorstką korę, wycieram palcami ich łzy. Połykam swoje łzy, póki nikt nie widzi. Wybaczcie mi, drzewa, szepczę do drzew. Wybaczcie, dęby, szepczę, wybaczcie, akacje, a zwłaszcza sosny, wybaczcie, szepczę. I ty wybacz, mała topolko, ty w niczym nie jesteś winna, ty po prostu rosłaś nam na drodze. Uruchamiam piłę spalinową. Wybaczcie nam wszystkim, drzewa, szepczę. Musimy budować ziemianki. Tak, niby nasze życia są cenniejsze od waszych... Szkoda, że nie mogę stać się waszą ziemianką. Budzę się w środku nocy w ziemiance. Sosny płaczą. Mikołajów, 13 października Mam zaledwie jedenaście lat. Miałem. Już zginąłem na wojnie. Po prostu spałem w swoim łóżku, kiedy w nasz dom trafiła rosyjska rakieta. Tak znalazłem się pod betonowymi gruzami. Było ciemno, ciężko oddychać, bardzo bolały połamane ręce, nogi, żebra. Potem stało się jeszcze ciemniej i straciłem przytomność. Kiedy usłyszałem głosy i stukanie, nie myślałem, że to anioły, albo święty Piotr, albo elfy. To wszystko bajeczki dla małych. To w ogóle byli ratownicy. Wydostali mnie spod gruzów. Nie rozumiałem, co mówią, nie mogłem się poruszyć, nic nie widziałem. I nawet te słowa zamiast mnie napisał ktoś inny. Bo ja już nie mogę. Umarłem w szpitalu od ran. A mam zaledwie jedenaście lat. Miałem. *** Warczy traktor – wydaje mi się, że to czołg, a może nawet kilka. Gdzieś trzasnęły drzwi, a słychać wybuch miny. Powiało skądś dymem – przykryło wspomnieniami o przyjaciołach, którzy polegli podczas ostrzału artyleryjskiego. Nastolatkowie rzucają petardy – wzdrygam się jak od strzałów z automatu. „Klimat kontynentalny” – to nie termin z podręcznika geografii dla szóstej klasy, a upalne dni i lodowate noce na polach Donbasu. Święta z fajerwerkami – to osobny temat do rozmowy z psychoterapeutą, a leków na takie świętowanie nie kupisz na żadną receptę. Dla większości zapach igliwia to nastrój Bożego Narodzenia i Nowego Roku… A dla mnie to podziurawiony kulami transporter opancerzony, czyjeś ciche „święć się”, salwy „gradów” i świst odłamków w Moszczunie. I tak minuta po minucie, godzina po godzinie, dzień po dniu... Pytam szeptem wszechświat: „Czy to się kiedyś skończy”? Mój sobowtór w kamuflażu stanowczo ucina: „Nie”. *** O siódmej zero dwie z samolotu gdzieś nad Mozyrzem wyleciała rosyjska rakieta. Rosyjska rakieta spadła obok lotniska w Hostomelu i trafiła prosto w moje życie. W tym czasie byłem w łazience i nie utrzymałem się na nogach – upadłem, uderzyłem czołem o ścianę (potem jeszcze dwa tygodnie chodziłem z siniakiem). Moje życie ćmi, boli, piecze, rozerwane odłamkami rosyjskiej rakiety, która wyleciała z samolotu gdzieś nad Mozyrzem o siódmej zero dwie. Obok drży, pulsuje, bije życie mojej ukochanej. Zbieram swoje życie do kupy i wyskakuję na dwór zawołać o pomoc. A tam – Hostomel, Mariupol, Charków, Bucza. A tam drżą, pulsują i biją setki tysięcy innych zranionych żyć. Moje życie boli. Nasze życia bolą. Ale one są nasze. I wciąż są życiem. Romantyka Jak sikorka w ciepły kwietniowy dzień, kule cykają przy uchu. Jak kostki lodu w kieliszku dzwonią odłamki. Sto dwudziestka zmysłowo jęczy i kładzie się za plecami. Czarującym fajerwerkiem spada z nieba rosyjski fosfor i zapala świece domów na stole z romantyczną kolacją. „Zapamiętajcie, żołnierze: broń jest jak kobieta, trzeba ją trzymać łagodnie, ale mocno”. Ciebie może zabić tulipan, goździk, hiacynt, chaber... Wojna jest bardzo romantyczna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

surowych i doskonałych wersów poetki, której życie i twórczość, poza wszystkim, co tu powiedziano, wyrażają także uczucia, nastroje i determinację do zwycięstwa ukraińskiej prowincji. Natalka Fursa mieszka w połtawskiej wsi od wielu lat i potrafi uprawiać owoce i kwiaty, a najbardziej dane jej jest płodne Słowo – uczciwe, doskonałe, piękne, z tych, które podtrzymują na duchu ród i Ukrainę, dają nadzieję na zwycięstwo. Natalka Fursa *** Na ołtarz miłości zaniosłam wszystkie słowa – wielkie i małe, i wieczorne szepty, i czułe krzyki, modlitwy – żarliwe i pokorne, z duszy zdarte, jak mięso z kości, buntownicze, lecz zawsze wierne, i słodkie, jak skrzypienie kołyski… I zostało jedyne słowo, które nie nadaje się na rolę ofiary – choć z nienawiścią, choć z miłością, – no chyba że na bój ze śmiercią. Lecz nie ma ceny takiej… I nie ma takiego bólu… Czy żywą, czy nieżywą, Boże, ja wybieram WOLNOŚĆ. 24 lutego 2022 roku nasze ciało do istoty nie jest przykute / i bez duszy – największa z pustek), / w pierwszej księdze – o dobru i bestii, / o bestii w następnej i dobru, / zło ginie z ciałem? odlatuje w wyraj? / nie wiedzą ludzie i stawiają na zero. 03.05.2022”. Jego „Ja – ten, który skamieniał” wtargnął w naszą świadomość subtelnymi przelewami, utkanymi ze snów i surowej rzeczywistości, niewiarygodnymi dla ukraińskiej poezji rejestrami, które wchłonęły w siebie ludową mitologię, tradycję pieśniarską, modernistyczne i postmodernistyczne poszukiwania. Jego poetyckie miniatury są czymś w rodzaju życiodajnych misteriów, gdzie autor słowem tworzy pewien mistyczny obrzęd uwolnienia ludzkiej duszy od zgnilizny złości i wewnętrznego zdziczenia: „Nie wołajcie, nie pójdę po wodzie. / Jak po suszy – to nie dla mnie. / Uderzył „Grad”. Zaczęła się gangrena. / Odcięli. Nie pójdę po wodzie. / Nie będę dzielić chleba i ryb. / I ani kropli wody – na wino, / martwych warg nie zwilży ono, / od żywych nie odwróci zagłady. / A-ot w piekło – choć zaraz. Pójdę. / Wskrzeszać i wyprowadzać zabitych, / by mogli dożniwa dokończyć i dożyć / i nad żłobem wznieść gwiazdę. 06.08.2018”. Chcę zauważyć, że autor nawet nie stawia sobie za cel nikogo do czegoś przekonać, to głęboko osobiste, wręcz intymne przeżycia, którymi dzieli się z czytelnikiem. Zbyt wielkie wstrząsy zostały przeżyte, zbyt monumentalne kataklizmy duszy są za nami, by narzucać je innym. Ta ostrożność i delikatność w tworzeniu tekstów uderza chyba najbardziej. Autor prowadzi dialog przede wszystkim z samym sobą. A motywy biblijne pojawiają się jako skoncentrowany wyraz najwyższego napięcia, wszak wers po wersie przed nami rozpościera się tragedia biblijnych rozmiarów. Tragedia Ukrainy i bezgraniczne napięcie walki. „Syn idzie. Idzie wojna” – tak kończy Serhij Czyrkow swój tomik. Z nadzieją, że „złodziej zginie od miecza”, a zza horyzontu powrócą wymarzone żurawie do swoich gniazd, a z ludzkich dusz na zawsze wyjdą wojna i zmęczenie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Kobieta i Góra Natalka Fursa. Wernyhora. Lwów: Wydawnictwo Starego Lwa, 2023

Lubow HOŁOTA “Moja “Wernyhora” się zakończyła – a wojna trwa; nie ograniczyła się do Ukrainy i rozpala się na świecie z nową siłą. I żadna liryka nie jest w stanie jej zatrzymać…” Ten wpis Natalki Fursy wypłynął w facebookowym dzienniku 25 października tego roku, chociaż mógł pojawić się znacznie wcześniej, wszak poetka zdążyła już zrobić kilka prezentacji w Myrhorodzie, Połtawie, Kijowie, Lwowie, Krakowie i wszędzie słuchano jej z uwagą i zrozumieniem, bo te wiersze brzmią jak objawienie Duszy i Słowa, w uroczym czasie i właśnie w tej chwili, gdy na szali postawiono Życie człowieka, narodu, państwa. Na wojnie Natalka Fursa przebywa od 2014 roku – jako twórcza osobowość, odczuwając każde wydarzenie i każdą stratę w kontekście własnej biografii oraz wydarzeń, które wstrząsnęły światem. Właściwie dzisiaj tak czują się Ukraińcy – ojczysta ziemia stała się wulkanem, po wybuchu którego już nic nie będzie dawnym i zwyczajnym. Kamienie, popiół, ogień i magma zrujnowanej ziemi obiecanej – to śmierć i krew, dzieci i wojownicy, zrujnowane miasta i poszczególne domy, pełna poświęcenia miłość wojowników i podła zdrada bezdomnych zmieniają nasze dusze w nieustający ból. Jednak nie męczymy się, pytając siebie nawzajem: czym jest życie? Czym jest człowiek? Czym jest Bóg? I wreszcie – kim jestem ja, Panie?! Właśnie w takich historycznie granicznych czasach ukraińscy rapsodowie tworzyli swoje dumy i pieśni, a poetom otwierały się głosy zdolne do współbrzmienia z czasem, życiem, ludźmi i samym Bogiem. Wojna budzi w Ukraińcach pociąg do pieśni i słowa. Nie ominęło nas to i obecnie. Pojawiły się setki, jeśli nie tysiące autorów, którzy wyrażają swój ból i gniew, kto jak może. Od pieśni w stylu “bajraktarów”, kołomyjek i rymowanek, czasem przyprawionych słonym słówkiem, od patetyki i wielomówności, która czasem graniczy z nową koniunkturą (niestety!) – do lamentów i pieśni sierocych, do hymnów ku czci poległych bohaterów, w których przeplatają się historyczne wydarzenia wyzwoleńcze oraz współczesne walki nie na życie, a na śmierć. Czy są one poezją? Na to odpowie czas, a póki co uznajmy, że to – zapis naszej bitwy. Wysokie i niskie, prawdziwe i zmyślone, tymczasowe i wieczne – o wszystkim powiedzą czas i ludzie. Jednak rozumiemy, że to ten humus, na którym rodzi się Słowo. Prawdziwe, głęboko uogólniające i indywidualne. To, co z głębi serca. Już dzisiaj wśród ulewy publikacji sieciowych możemy bezbłędnie wyodrębnić te wersy, które rzeczywiście deklarują nie tylko samodzielność i odrębność autorów, ale także wysoką wartość literacką napisanego. Jeśli zaś wiersze przybierają książkowe szaty i mamy możliwość przeczytać je raz i drugi, i znów do nich wracać, to bierzemy na siebie śmiałość mówić o tym wydaniu jako o wydarzeniu w literaturze, a nie tylko w biografii autora. Literatura, mimo wszystkich jej dzisiejszych nieszczęść, pozostaje markerem społeczeństwa na jego zdolność do przyjmowania wyzwań cywilizacyjnych. Powiem od razu: książka Natalki Fursy “Wernyhora” wyróżnia się na liście nominowanych do zdobycia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. To bodaj pierwsze wydanie poetyckie o wojnie – jako pojedynku twórczej osobowości ze złem wszechświatowym, gdzie każdy wiersz bardzo precyzyjnie oddaje amplitudę możliwości artysty. Czasem wydaje się, że u Natalki Fursy są one nieograniczone: od miłości do współczucia – do nienawiści i bezstrasznej gotowości oddania siebie w ofiarnej walce. Jej wiersze można cytować bez końca, potwierdzając, że każde uczucie: przerażenie, ból, wściekłość, strach, nienawiść obok miłości, czułości i piękna, które zawsze dają zwycięską nadzieję. Chciałabym zwrócić szczególną uwagę czytelnika na to, że Natalka Fursa bezbłędnie włada całym spektrum poetyckiej palety, jej wiersze to utwory mocnej profesjonalnej kultury, nie pozwala sobie ani na deklaratywny patos, ani na rozchwianie miary czy niedokładność rymów. W tych poezjach jest wiele treści, różnorodność obrazów, które są tak gruntownie wpisane w kontekst okoliczności, wydarzeń, krajobrazów, zmian przyrodniczych, nastrojów duszy i ludzkiej natury, że mimo szaleństwa wojny odczytuje się w nich to wieczne, co czyni człowieka człowiekiem, a czasy – epoką. Poetycka książka “Wernyhora” ma surową wewnętrzną fabułę, wyraźny, energiczny temporytm, dziesiątki uduchowionych postaci, które każdy czytelnik odnajduje w sobie. Dlaczego “Wernyhora”? Dlatego, że to końcowy i główny obraz dziewiątej książki poezji Natalki Fursy. To i wulkan wojny, który trzeba pokonać i zamienić w Górę Dobra, to nasza najwyższa góra Howerla, to i ci mityczni Wernyhora, Krutywoda, Wyrwydub, którzy zawsze wznoszą nad Ukrainą Słońce, krzyż wieńczący i zwycięski sztandar. To, właściwie, twórcza góra, którą wznosi i pokonuje poetka Natalka Fursa. To ta góra, która jest uosobieniem kobiety w samym Bycie: urodzić, wychować, ochronić, odradzać z ziarenka pole, ze łzy – rzekę, z serca – życie. Książka Natalki Fursy “Wernyhora” – to szczególna książka we współczesnej literaturze o Kobiecie i Wojnie. I myślę, że nie warto tego rozszyfrowywać do kreski i przecinka, wszak zrozumiałe, że Zwycięstwo jest bardzo zależne od ukraińskiej kobiety, od jej wewnętrznej siły, od zdolności stanięcia ramię w ramię z bojownikami, uratowania rannych, opłakania zmarłych, zachowania czy odnowienia domu, opiekowania się dziećmi i rodzicami. Wszystko to odczytujemy między

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Syn idzie. Idzie wojna…

weźmie się, co i dokąd. 10.03.2022”. Później autorskie „ja” niemal znika, zciera się, przybiera rolę bezstronnego obserwatora, zlewa się z autorem i poprzez podtekst, kontekst, aluzję i metaforę tworzy obraz kogoś, kto skamieniał z przerażenia, widząc „to, co stało się z ukraińskimi Buczą, Hostomelem, Irpieniem i Mariupolem”. I „co straszniejsze niż biblijny siarczysty deszcz i ogień. I nie była to boża kara, lecz szatańska profanacja niewinnych. To były niesłychane tortury dla przyjemności, bestialskie mordy dla ludzkiej krwi. Hordy Moskwicinów pozostawiły na naszych ziemiach wielkie tysiące okaleczonych ciał. I jeszcze więcej – skamieniałych ludzkich dusz. Wieczne słupy soli” (z adnotacji do zbioru Serhija Czyrkowa). W 1922 roku, w artykule o poezji angielskiej, Robert Grace stwierdzał, że poeta i jego poezja to stop niezgodnych sił, które spełniają określone zadania psychoterapeutyczne. Ja z zasady jestem przeciwny temu, by przypisywać poezji jakąkolwiek, nawet najszlachetniejszą, a jednak utylitarną rolę. Jednak po przeczytaniu tych bolesnych, postrzępionych tekstów nie mogę nie przyznać, że autor mimo wszystko pracuje z przeciwstawnymi, wręcz wrogimi energiami, gdzie filigranowa, unikalna metaforyka artystyczna organicznie łączy się z prozaicznymi, codziennymi drobiazgami, które, jak odłamki stłuczonego szkła, rozsypane są po tekstach i podświetlają tragiczne pęknięcia i rozłamy materii życia: „Czym mierzyć – krwią? Łzą? / Czy popiołem spalonych chat? / Kto pomści – nienawiść, broń? / Na ślepo, czy byle jak? / Horda niepowtarzalna i dzika, / nie zna granic ani celu. / Postawić pod ścianą Chimki, / zakleiwszy taśmą usta? / Spalić starożytny Zwenihorod / i zgwałcić jego dzieci? / Bombardować, bombardować, bombardować, / co nie rośnie po fengshui? / Za oko – weźmiemy dwoje oczu, / za rękę urwiemy dwie. / Dobrze. / Ale żeby wiedzieć, jak długo / będziemy pluskać się we wrogiej krwi… 21-22.04.2022”. O Serhiju Czyrkowie-poecie trzeba mówić dużo i z namysłem. To unikalne zjawisko w naszej literaturze. Prawie nie ma u niego tekstów przejściowych. To prawdziwe arcydzieła, na pierwszy rzut oka jakby proste i przejrzyste, ale ich sens wymaga pogłębienia i poważnego rozszyfrowania. Bo to nie są poezje na czasie, jak może komuś się wydawać. W tym właśnie siła prawdziwej poezji, że pracuje z innymi, wyższymi energiami niż zwykłe opisywanie codzienności, z energiami dobra i zła, światła i ciemności, z kategoriami wieczności: „nikt nie przeżył. Dwie mądre księgi / szczęśliwie przypaliły grzbiet – / ogień dogoła opalił twarz, / gdy skakał z półki na półkę, / bez imienia teraz, bez złoceń, / pozostała istota, nic poza istotą / (a

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Urodzony w wyszywanej krzyżykiem koszuli Kliczaka W. Koszula Heraklesa: wiersze, poematy-cykle, przekłady / W. Kliczak ; przedm. I. Stefiuk, W. Bazylewski. – Kijów: Ukraiński pisarz, 2021. – 408 s.

Ihor PAWLIUK, laureat nagrody imienia Wasyla Symonenki, doktor nauk z zakresu komunikacji społecznej Choćbym nie wiem ile czytał książkę poety, muszę wiedzieć, skąd on pochodzi, bo przecież mądrze powiedział światowej sławy Niemiec J. W. Goethe: aby poznać poetę, trzeba odwiedzić jego ojczyznę... Dlatego, znając Wasyla Kliczaka jako osobowość stołeczną, zainteresowałem się jego korzeniami, bo tacy charyzmatyczni ludzie zawsze są zakorzenieni, a nawet ich skrzydła – to przedłużenie ich głębokiego korzenia. Intuicyjnie odgadłem: Wasyl to góral z okolic Kołomyi. Tam całe gniazdo geniuszy!.. Nawet niedawno w tamtych stronach wręczano mi Nagrodę imienia jeszcze jednego znanego poety, urodzonego tutaj – Dmytra Kreminia. Żartowałem, że w tamtych stronach, jak i na mojej rodzinnej Wołyniu, jest wielu Pawliuków, a po moim przyjeździe będzie jeszcze więcej... Że góry – to odwrócone wołyńskie doliny jeziorne – i na odwrót. Dlatego paradoksalnie ludzie gór są mi duchowo-uczuciowo bliscy i zrozumiali od pierwszego uścisku dłoni. Wasyla Kliczaka znam dawno, a moja dusza zna jego duszę jeszcze dawniej. One dawno wypiły na bruderszaft, zanim my przyglądaliśmy się sobie nawzajem. Zewnętrznie powściągliwy, rozumny, rzeczowy, jak u nas mówią, pan Wasyl, z którym nie raz przecinały się nasze humanistyczne ścieżki, okazał się jeszcze szlachetnym, czego dowodem są jego ukryte czyny, a nie tylko barokowe metafory, co wśród twórczych ludzi jest szczególnie cennym egregorami. Poeci, wywodzący się z barwnych, egzotycznych miejsc, lubią przywiązywać nazwy swoich książek do atrybutów topograficznych; “Kosmacki wzór”, “Poleska saga” itp. A Wasyl Kliczak poszedł dalej, głębiej, szerzej – w skojarzenie z antykiem, ale nie w stylu eneidowo-travestyjnym Iwana Kotlarewskiego, a raczej w stylu kamienno-krzyżowym Stefanyka, potwierdzając dawno zauważony przeze mnie psychodeliczny paradoks: weseli w życiu pisarze, z reguły, są dramatyczni, a nawet tragiczni w swoich tekstach – i na odwrót... Tak jest z subtelnie humorystycznym, pozytywnym Wasylem, który w twórczości jest poważny, głęboki, bo czyż jakiś wędrowny czy styropianowy poeta nadałby ton swojej książce imieniem syna boga Zeusa i ludzkiej kobiety Alkmeny – Heraklesa, który jest światowej sławy ze swoich czynów, wśród których – uwolnienie Prometeusza. A w “Koszuli Heraklesa” – głęboki mit-symbol-kod, który w znakomitej książce Wasyla Kliczaka rozszyfruje każdy myślący-wrażliwy ziemianin, w szczególności gwiezdna ukraińska dusza: Herakles przypadkowo założył koszulę, wypraną w zatrutej jego własną strzałą krwi centaura, od czego ta purpurowa koszula zaczęła nieznośnie piec jego ciało, a zdjąć jej nie mógł, więc postanowił spalić się na stosie, na co nie pozwolili mu bogowie Olimpu, zabierając go do siebie... Artezyjska mitopoetyka poety a priori przypomina archetypowe paralele między Ukrainą a Rosją w “Orgii” Łesi Ukrainki, gdzie mowa o Grecji i Rzymie. Z reguły ukraińscy poeci lubią używać antycznego obrazu legendarnego Anteusza (syna boga morza Posejdona i bogini ziemi Gai, który był niezwyciężony dopóty, dopóki dotykał matki-Ziemi, od której czerpał siłę). A tutaj – Herakles z jego piekąco-krwawą koszulą – jako symbolem losu prawdziwego ukraińskiego poety. Mocne. *** Nazwy rozdziałów książki również są znakomicie oryginalne dla rodzimego dyskursu poetyckiego: “Tutaj, za rzeką”, “Dusza nie znała amputacji”, “Żyjemy w globalnej wiosce”, poemat-cykl “Stefanyk”, poemat-cykl “Kosmos Marka Czeremszyny”... Tutaj też przekłady: z polskiego (Czesław Miłosz, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń, Władysław Broniewski), z rosyjskiego (Iwan Bunin, Borys Pasternak, Robert Rożdiestwienski, Bułat Okudżawa)... Nazwy wierszy książki świadczą o kalejdoskopowej różnorodności (orkiestrowości) tonów, zapachów, kolorów, tematów, treści wierszy Kliczaka, markery topograficzne (Marianka, Rudnyky, Dżuriw, Paryż, Sniatyn, Iłowajśk, Sosniwka, Konopelky, Warszawa...) przy obsesyjnym przestrzeganiu klasycznej formy, w szczególności ulubionej przez autora ballady: tutaj i “Ballada o myśliwym”, “Ballada o weselu”, “Ballada o nauczycielu”, “Ścieżki krzyżowe”, “Kuźnia”, “W cieniu lasu. Tryptyk”, “Krew”, “Most”, “Przesiedleńcy”, “W ukryciu”, “Przez mnie wpław”... i “Spowiedź” – bo u organicznego poety cała jego twórczość to spowiedź – przed sobą, przed przodkami, przed potomkami, przed Najwyższym w jego rozumieniu-odczuciu, kardiogram bolesnych transformacji jego wewnętrznej i zewnętrznej walki, jak choćby wiersze “Na Piotra”, “Pierwsza Liturgia” – jawna formuła chrześcijańskiego światopoglądu poety, który widzi jego duchowe korzenie, neoficko-źródlany pierwoczątek: Była wtedy we wszystkich twarda nadzieja. Żywą – wiara. Dobroczynność – szczodra. I niepodrobiona szczerość w każdym działaniu. Pokora – prawdziwa. I wiara w nieśmiertelność. W książce wiele dedykacji (Pamięci matki, Myrosławie Prychodzie, Pamięci Pawła Murawskiego, Żonie, Pawłowi Mowczanowi, Mojej nauczycielce O. W. Słobidnyk, Pamięci Wasyla Kufliuka, Romanowi Petrukowi (bratu i rzeźbiarzowi), Marcie Onufrejczuk, przyjaciołom-kolegom z klasy z Dżuriwa, Pamięci Wołodymyra Zabasztanśkiego...), co świadczy o towarzyskości, miłości do ludzi autora, zaangażowaniu jego w kureń, jak powiedzieliby zaporoscy kozacy. *** Jak każdy nieprzypadkowy w kulturowo-informacyjnej przestrzeni narodu poeta, Wasyl Kliczaka pisze o miłości, ojczyźnie, Wszechświecie, “braciach naszych mniejszych” – zwierzętach, które Wasyl serdecznie kocha, bo nawet na fotografii na okładce książki, która jest ze smakiem ilustrowana przez stryjecznego brata autora Romana Petruka, Wasyl jest ze swoim ulubionym psem... Dla mnie to również ważny akcent w diagnozowaniu człowieka i poety, poety-człowieka Wasyla Josypowycza Kliczaka. Duchowo ociepla, udomawia książkę także bliskie Wasylowi towarzystwo jej redaktora – znanego poety Wasyla Herasymjuka, przedmowa słynnego literaturoznawcy i poety Wołodymyra Bazylewskiego ze słowami “Kliczaka reanimuje stracony czas z rzetelnością i zainteresowaniem restauratora starych obrazów”, znanej literatki z tytułem naukowym Iwanny Stefjuk, która w szczególności zaznacza: “Mieszkańcy Pokucia, a także górale, przeczytawszy tę książkę, rozpromienią się sercem: bo tutaj rodzinne Rudnyky i Dżuriw, i zakątek Zarika, i gwarliwa rzeka Rybnycia. Czytelnicy z innych stron przypomną sobie rzeki swojego dzieciństwa, przypomną sobie te trawy, zapachy i dźwięki, które są w stanie zrzucić “wiekowe ustawienia” i uczynić wszystkich znowu dwudziestoletnimi, kiedy cały świat – jest skomplikowany, ale bardzo ciekawy, a ludzki charakter jeszcze postrzegasz ufnie”. Wybór przez Wasyla wierszy wyżej wymienionych poetów do tłumaczeń również z projekcją do historiozofii, etnokultury, antyku, źródeł chrześcijaństwa: “Przy grobie Wergiliusza”, “Giordano Bruno”, “Ucieczka do Egiptu” (z Iwana Bunina), “Ogród Getsemański”, “Magdalena” (z Borysa Pasternaka), “Pieśń o końcu świata” Czesława Miłosza, “Herostrates” Jana Lechonia... Najlepsze wiersze, wersy, obrazy Wasyla Kliczaka – to rytmizowana filozofia przyrody ciała-duszy-ducha – jako osobistej pulsującej mikromodelu Uniwersum, jak na przykład społeczno-ogólnoludzkie: A ludzkość znów szaleje od biedy. Sama siebie nie jest w stanie zrozumieć. W pamięci odszukujesz ślady ze źródeł życiowej orbity. Cały rwanoranny – o współczesnej wojnie – “Stała się wyraźniejsza mowa, wyraźniejsze oznaki” z wersami: Stała się wyraźniejsza mowa, wyraźniejsze oznaki. Zdjęto z wroga maskę, niczym z wilkołaka. Prawdziwym określeniem nazwano starszego brata. Bólem i smutkiem naznaczona przyjaźń przeklęta. Święta wszystkim się chce. – Gdzie ono? – Mazur pyta. W Kramatorsku. Słowiańsku. Donbaskim kraju. “Święto” straszne. Nie święto – Wojenna żywiołowość. Biją, zabijają. I trupami naszymi sieją. Albo też na wskroś motywowe – o koszuli Heraklesa, która, jak rzeka jeszcze jednego znanego starożytnego Greka – Heraklita, płynie i zmienia się: Taka ona, krew centaura, taka ta koszula Heraklesa, przyrosła mu całkiem do skóry. W niej biedak opuścił świat. A dusząca ta koszulina wciąż poluje na grzeszne dusze i zabiera bez wyboru je. A dlatego jest jedna nadzieja. Nadzieja tylko na Boga, na uzdrawiającą i dobrą siłę, która uratuje nas od przepaści. A koszulę ową zdmuchnie, niczym wiór ruchem mistrza, u którego nie ma zbędnych ruchów... A książka Wasyla dowodzi nam, że jednak można dwa razy wejść do tej samej rzeki, – jeśli ty, jak Anteusz, przykładasz serce do rodzinnej ziemi, nie zapominasz przodków, wierzysz we współczesnych i masz nadzieję na potomków. Urodzony w wyszywanej krzyżykiem ukraińskiej koszuli Wasyl Kliczaka między Heraklesem, Heraklitem i Anteuszem zaprosił nas w podróż do mitologicznych podstaw europejskiej kultury poprzez swoje wiersze i tłumaczenia. Czytajcie, ale nie zakładajcie “Koszuli Heraklesa”... większą część biblioteki. Obecnie imię Iwana Dziuby uosabia cały ruch szestdziesiątników – sprawiedliwych, szczerych i gotowych do walki. Po czterdziestu latach Ukraińcy znowu zmuszeni są uwalniać się nie tylko od fizycznego, ale i od duchowego niewolnictwa imperium. A to jest możliwe dzięki spojrzeniu w przeszłość i poznaniu doświadczenia sławnych współobywateli. Historia Iwana i Marty – jako przykład mądrości, wsparcia i zrozumienia na przekór burzliwym wydarzeniom. I świadectwo, że nawet przypadkowe spotkania – są nieprzewidywalne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Dobro zawsze zwycięża

ukraińską inteligencję, która zaczęła pewniej wyrażać swój protest. Marta Wołodymyriwna opowiada, że wtedy Iwan Dziuba się nie wahał. Nie miał ani strachu, ani podwójnych standardów. Także Parajanow nadał swojemu wystąpieniu tak emocjonalny ton, że cała sala była jakby naelektryzowana. Sceny z filmu Parajanowa „Cienie zapomnianych przodków” i opowieści Marty łączy świąteczne malankowanie, które przechodzi obok tego samego kina „Ukraina”. Przypomnienie o cykliczności historii i o ważności przyswajania lekcji przez ludzkość dla własnego rozwoju. Praca Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja” rozpowszechniała się w samizdacie i faktycznie stała się olśnieniem dla wielu. Utwór zdezorientował także władze, dlatego uznano go za antyradziecki. Podczas trzeciej rewizji mieszkania, która, na szczęście, przeprowadzono wyjątkowo kulturalnie, Iwana Dziubę aresztowano. Po półtora roku w areszcie śledczym KGB napisze skruszony list i przyzna się do „głęboko błędnego rozumienia szeregu kwestii narodowych”. Żona go nie odradzała, ponieważ była przekonana, że mąż z gruźlicą nie przeżyje obozu. Iwan Dziuba wierzył, że dobra na świecie jest więcej i że ono zawsze zwycięża, bo inaczej nie istniałoby życie. Nie przygotowywał się do rewolucyjnej walki i stał się głównym szestdziesiątnikiem wbrew własnej woli. Marta Wołodymyriwna prowadziła własną walkę: o spokojne i ciche życie rodzinne. Iwana Michajłowicza zabrakło w symboliczną datę – 22 lutego 2022 roku. Przedstawiciele „szestdziesiątników” odchodzą w wieczność, prawie nie pozostawiając po sobie pamięci w archiwach. Dlatego Marta Wołodymyriwna wykonuje znaczną pracę nad listami. Za dwa lata (1962–1963) swojego pobytu na leczeniu w sanatorium Iwan Dziuba wysłał żonie 163 listy. Mówi w nich o swoich planach, o literaturze i o sobie w niej. Obecnie Biblioteka im. Wernadskiego organizuje fundusz, do którego rodzina przekaże

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Stefania Szabatura: duma narodowa Ukrainy. W 85. rocznicę urodzin

Maria SENKIW, m. Lwów To właśnie szestdziesiatnycy jako potężna elita intelektualna, złożona z wysokokulturowych i wszechstronnie wykształconych osobowości, które słusznie uważamy za autorytety moralne i sumienie narodu, wyrażali narodowy ruch oporu. Przeciwstawiając się radzieckiemu totalitarnemu systemowi represyjnemu, szestdziesiatnycy nie milczeli, bronili i odradzali wartości duchowe oraz narodowo-kulturowe, co sprzyjało podniesieniu świadomości Ukraińców, przebudzeniu ich godności narodowej i tożsamości, a także przywróceniu pamięci historycznej. Był to moralny opór garstki nieobojętnych, którzy swoją godną podziwu odwagą i niezłomną postawą dawali wymowny przykład wielu Ukraińcom, wyzwalając ich ze strachu, który nie pozwalał, według słów genialnego Wasyla Stusa, na „wyprostowanie”. Stefania Szabatura (1938–2014) – wybitna artystka, jasna przedstawicielka kohorty szestdziesiatnyków, dysydentka, wieloletnia więźniarka polityczna radzieckich łagrów, obrończyni praw człowieka, członkini Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, działaczka społeczna, radna Rady Miejskiej Lwowa pierwszej demokratycznej kadencji (1990–1994), przewodnicząca Mariańskiego Towarzystwa „Miłosierdzie”. Jej pełne poświęcenia życie zdaje się odzwierciedlać cierpiętniczą drogę Ukrainy. Malownicza wieś Iwanie-Złote na Tarnopolszczyźnie to mała ojczyzna artystki. Jej ojciec – Mychajło Szabatura (1913–1943) – potomek dawnego kozackiego rodu (zginął na froncie w 1943 roku pod Charkowem), a matka-Galicjanka – Hanna – z znanego rodu Semanyków – budowniczych świątyń i mistrzów kamieniarskich. Swego czasu brała ona aktywny udział w „Proświcie”, później wspierała powstańczy narodowo-wyzwoleńczy ruch. Hanna Szabatura (1914–2004) – znana artystka i mistrzyni, wspaniale haftowała, ponadto odtwarzała dawne wzory haftów, tworzyła sylianki, gerdany, pisanki, oprócz tego cudownie śpiewała, jej pamięć zachowała całą warstwę pieśni ludowo-obrzędowych. (Przedstawiciele światowej sławy Ukraińskiego Chóru Ludowego im. H. Werowki z jej głosu nagrali unikalne przykłady folkloru: kolędy, szczedriwki, hajiwki itp. Miłość do pieśni ludowej przejęła od matki Stefania Szabatura, która znała niemało pieśni ludowych). Za swoją oryginalną twórczość Hanna Szabatura została nagrodzona nagrodą K. Biłokur, a w 2004 r. ukazał się album jej prac w serii „Ukraińskie malarstwo naiwne” (Kijów: „Rodowid”), którego redaktorką była Stefania Szabatura. W latach dzieciństwa S. Szabatura stała się świadkiem sowieckiego terroru i przerażających w swoim okrucieństwie masowych represji Ukraińców w Galicji ze strony organów represyjnych NKWD, heroicznej narodowo-wyzwoleńczej walki UPA, a także powojennych represji i wywózek Galicjan na Sybir, kolektywizacji chłopów, wreszcie głodu z lat 1946–1947… Wkrótce dowiedziała się też o tragedii zaleszczyckiej z 1941 roku, zorganizowanej przez enkawudzistów… To właśnie od matki, która miała znaczący wpływ na kształtowanie światopoglądu córki, Stefania odziedziczyła talent artystyczny i przejęła wychowanie narodowe, jak również wartości chrześcijańsko-moralne. (Wymowny jest fakt, że w swoim ostatnim wywiadzie S. Szabatura podkreśliła: „Od dzieciństwa mam wiarę: Bóg i Ukraina! Z Bogiem i Ukrainą żyłam przez całe życie”. Słowa artystki jako swoiste credo stały się decydujące w jej życiu, pełnym ofiarności i poświęcenia w służbie Bogu, Kościołowi i Ukrainie). W okresie wojującego ateizmu bezbożnego reżimu radzieckiego Stefanię zafascynował zdumiewający świat ikon – odtąd potajemnie zajmowała się ikonopisarstwem, które kontynuowała, mimo ryzyka i konsekwencji, we Lwowskiej Szkole Sztuki Użytkowej im. I. Trusza, gdzie rozpoczęła zdobywanie profesjonalnego wykształcenia artystycznego. Jednak Stefanię pozbawiono stypendium, gdy stało się jasne, że świętowała Wielkanoc i brała udział w nabożeństwie. W latach studenckich (w grudniu 1962 r.) S. Szabatura została współzałożycielką lwowskiego Klubu Młodzieży Twórczej „Prolisok”, w którym zainicjowała przeprowadzenie pierwszego wieczoru literackiego poświęconego pamięci Łesi Ukrainki, a także szeregu wystaw artystycznych. Oprócz tego była zaangażowana w wieczory szewczenkowskie, które w tamtym czasie władza radziecka zakazywała. W połowie lat 60. XX wieku wraz z osobami o podobnych poglądach S. Szabatura dołączyła do odrodzenia we Lwowie tradycji narodowych – Bożonarodzeniowej Kolędy i wertepów, w jednym z których brał udział Wasyl Stus, z którym artystka nawiązała niezwykle przyjazne relacje. Swego czasu W. Stus podkreślał, że Stefania to „jedyny mężczyzna wśród lwowian”. Tacy wielcy poeci jak Wasyl Stus i Ihor Kałyneć dedykowali jej swoją poezję. Symboliczne jest to, że na grobie artystki wyryto na pomniku wersy z poezji jej towarzysza broni, poety-męczennika Wasyla Stusa, który nazwał ją „rodzoną siostrą”… Swoje studia artystyczne kontynuowała we Lwowskim Państwowym Instytucie Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej, które ukończyła z wyróżnieniem. A pracę dyplomową – gobelin „Pod Beskidem zielonym chodzi Dowbusz młodziutki” – obroniła z niewiarygodnym sukcesem, co dało podstawy w 1967 r. do zostania członkiem Związku Artystów, gdzie poznała znaną artystkę Jarosławę Muzykę. Właściwie, mimo działalności pedagogicznej w alma mater – Lwowskiej Szkole Sztuki im. I. Trusza – artystka z potężną siłą ujawniła swój potencjał twórczy w ówczesnej przestrzeni kulturoznawczej, przy tym doskonale władała różnymi technikami. Wyraźnie zaznaczona, oryginalna twórczość Stefanii Szabatury – różnorodna gatunkowo – stanowi niepowtarzalne zjawisko w kulturze narodowej. Lecz to właśnie monumentalne gobeliny i ornamentalne dywany artystka rozwinęła w najlepszych tradycjach wysokiej sztuki. Dlatego z jej imieniem wiąże się powstanie i dalszy rozwój Lwowskiej Szkoły Gobelinu. Wśród najsłynniejszych dzieł S. Szabatury z tego okresu są: „Dowbusz” (1967), „Iwan Kotlarewski” (1969), „Dawid Guramiszwili” (1969), „Łesia Ukrainka” (1971), „Kasandra” (1971) itd. (Warto zaznaczyć, że niedawno ukazał się znaczek Ukrainy, którego podstawą jest dzieło S. Szabatury „Kasandra”). Jej dzieła artystyczne, które zachwycają monumentalnością, wewnętrzną dynamiką, ekspresją, intelektualną głębią, stały się ozdobą wielu wystaw, w szczególności obwodowych, republikańskich, ogólnozwiązkowych i międzynarodowych, co świadczyło o jasnym, nieprzeciętnym talencie i wysokoprofesjonalnym kunszcie artystki – dzięki temu zdobyła powszechne uznanie, będąc na szczycie twórczego wzlotu. Jednak to uznanie było szczególne, gdyż w totalitarnym systemie socrealizmu S. Szabatura nie stworzyła ani jednego koniunkturalnego dzieła, które wychwalałoby ustrój radziecki i ideologię komunistyczną. W ówczesnych warunkach radzieckiego totalitaryzmu, gdzie każdy przejaw narodowy natychmiast otrzymywał piętno „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”, postawa Stefanii Szabatury jako artystki była pryncypialna i bezkompromisowa. Zawsze wybierała wolność jako dar Boży. Jej wewnętrzna wolność determinowała poczucie jej wolności twórczej. Jak wiadomo, podczas zamkniętych politycznych procesów sądowych nad W. Czornowołem i W. Morozem Stefania Szabatura wraz z osobami o podobnych poglądach zdecydowanie występowała w ich obronie. Ponadto rozpowszechniała samizdat – źródło prawdy historycznej, wyrażania myśli, postaw… Nie uszło to czujnej uwadze „wszechobecnego” KGB. Wkrótce za swoją odważną i otwartą postawę obywatelską zmuszona była zrezygnować z pracy pedagogicznej, a jej twórczość stawała się coraz bardziej wycierpiana: dzieła artystki zdejmowano z wystaw, zakazywano, piętnowano „izmami”. Znany jest fakt, jak w literacko-pamięciowym muzeum I. Kotlarewskiego w Połtawie pracownicy muzeum zdołali uratować (i w tym ich wielka zasługa!) gobelin „Iwan Kotlarewski” S. Szabatury, w tamtym czasie już uwięzionej artystki, której imię i twórczość w okresie radzieckim były zakazane. Lecz mimo że reżim komunistyczny celowo łamał jej twórcze skrzydła, nie traciła swojej twórczej inspiracji i kontynuowała tworzenie! Przecież dla niej, jako artystki, twórczość to jak oddech życia, lot duszy. Bez wątpienia twórczość Stefanii Szabatury to uosobienie genialności, wysokiej sztuki, a także – niezłomnego ducha! Główny cios w walce z wolnomyślicielstwem Moskwa skierowała przeciwko ukraińskim dysydentom – twórczej inteligencji, – która stanowiła realne zagrożenie w podważaniu ustroju ZSRR i jego ideologii. Podczas aresztowania S. Szabatury skonfiskowano również jej gobeliny: „Łesia Ukrainka” oraz „Kasandra”. Był to początek konfrontacji Artystki i Systemu w żarnach radzieckiego totalitaryzmu. Uwięziono nie tylko malarkę, ale i jej dzieła, w których dopatrywano się dominującej ukraińskości motywów narodowych, piętnując je „nacjonalizmem”. Przy tym istniało realne zagrożenie dalszego zniszczenia tych prac. Śledczy próbowali złamać uwięzioną artystkę psychicznie i moralnie, zmuszali ją do pokuty, używając wszystkich metod nacisku: szantażu, presji, zastraszania, ale wszystko to nie złamało ani jej ducha, ani woli – Stefania Szabatura okazała się zbyt wytrwała: duchowo i moralnie. Podczas wyczerpującego śledztwa dowiedziała się, że jej nazwisko „staraniami” KGB zostało wykreślone z wydania „Słownika artystów”. Lecz największym ciosem dla niej było to, że jej własni koledzy na polecenie KGB nielegalnie, czyli jeszcze przed wyrokiem sądu(!), wykluczyli ją ze Lwowskiej organizacji obwodowej Związku Artystów. Takiej zdrady ze strony kolegów się nie spodziewała. Na zamkniętym procesie sądowym artystkę skazano na 8 lat: 5 lat obozów koncentracyjnych o zaostrzonym rygorze i 3 lata zesłania, zaliczając ją do kategorii „szczególnie niebezpiecznych przestępców państwowych”. („Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości, albowiem do nich należy królestwo niebieskie...”) Skazano artystkę za to, że była świadomą narodowo Ukrainką, rozmawiała w ojczystym języku, odradzała narodowo-chrześcijańskie tradycje (za udział w wertepach i śpiewanie kolęd), nosiła strój ludowy, za dzieła sztuki o tematyce ukraińskiej, w szczególności poświęcone twórczości Łesi Ukrainki, miała pryncypialną postawę obywatelską, za własne myśli, poglądy i przekonania, w tym religijne, za rozpowszechnianie samizdatu, za to, że litera w nazwisku przypomina tryzub... Lecz największym oskarżeniem było to, że nie była obojętna na to, co działo się w Ukrainie z jej kulturą, językiem, jak i to, że nie milczała, a mężnie protestowała, gdy sądzono jej współmyślicieli. W końcu sądzono ją także za to, że odmówiła stania się trybikiem radzieckiego systemu totalitarnego, a pozostawała sobą, człowiekiem, broniąc swojego twórczego „ja”, ludzkiej i narodowej godności. Jak nie wspomnieć słów poety Wasyla Stusa: „Jeśli nas kiedykolwiek wspomną, to jako męczenników. Jako takich, którzy w godzinie srogiej ośmielili się pozostać sobą”. Ona zawsze pozostawała człowiekiem. S. Szabatura odbywała karę więzienia w Mordowskim obozie koncentracyjnym, który wchodził w skład karząco-represyjnego systemu radzieckiego ustroju, gdzie, według trafnego określenia znanego historyka-więźnia politycznego Wałentyna Moroza, przebywał „ukraiński rozum, ukraińska poezja, ukraińska sztuka”. W tych nieludzkich warunkach obozowych uwięziona artystka wraz z innymi więźniami sumienia brała udział w protestach, strajkach, głodówkach, wywalczając swoje prawa i status więźnia politycznego, a jednocześnie protestując przeciwko nieznośnym warunkom, samowoli i rażącym faktom znęcania się nad więźniami politycznymi ze strony administracji obozowej. Mimo to uwięzionej artystce zabroniono tworzyć. O to prawo walczyła przez trzy lata (a jest to jedna trzecia okresu jej uwięzienia), odbywając 115 dób karceru, kiedy mrozy na zewnątrz sięgały –40 stopni Celsjusza, 6 miesięcy w celi jednoosobowej oraz 9,5 miesiąca przebywania w PKT (pomieszczeniu typu celnego). Kiedy już dopięła swego ustawowego prawa, tworzyła z niesamowitym natchnieniem. Lecz wkrótce otrzymała akt o zniszczeniu „drogą spalenia” przez administrację obozową niemal całego swojego dorobku twórczego, na który również wydano wyrok, a było to prawie 300 dzieł artystki, stworzonych w uwięzieniu: ekslibrisy, portrety towarzyszy, szkice gobelinów, monotypie... Udało się... Swoją Golgotę Stefania Szabatura rozpoczęła w wieku Chrystusowym – w 33 lata. I to wstępowanie było świadomym wyborem jej sumienia. Właściwie droga krzyżowa artystki rozpoczęła się 12 stycznia 1972 r., kiedy została aresztowana przez represyjne organy KGB. (W okresie Niepodległości Ukrainy 12 stycznia obchodzony jest jako Dzień Ukraińskich Więźniów Politycznych.) Wtedy też w całej Ukrainie (najbardziej w Kijowie i Lwowie) rozpoczęła się nowa fala masowych aresztowań szistdziesiatnyków – Wasyla Stusa, Iwana Hela, Wiaczesława Czornowoła, ks. Wasyla Romaniuka, Iwana Switłycznego, Iryny i Ihora Kałynciw, Jewhena Swerstiuka, Mychajła Osadczego, Jurija Szuchewycza oraz innych przedstawicieli inteligencji, którzy stanowili rdzeń ówczesnego ukraińskiego społeczeństwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zachowali i przekazali na wolność cykl akwarelowy „Kwiaty” oraz pojedyncze hafty. (W okresie niepodległości Ukrainy towarzysz Stefanii, Ihor Kalynec – poeta o światowym nazwisku i działacz społeczny – zainicjował wydanie: Kalendarz na 2009 rok „Kwiaty Stefanii Szabatury”, w podstawie którego zachowano jej prace z więzienia). Właściwie, więzienie jeszcze bardziej zahartowało S. Szabaturę. Co prawda, przetrwać także ten ciężki cios nieludzkiego systemu, który zadał niewypowiedziany ból, uwięzionej artystce udało się dzięki wierze. To właśnie wiara dodawała jej duchowej siły, by przeżyć i wytrwać! Z wiarą Stefania zawsze pewnie kroczyła ku przyszłości, pamiętając przy tym, że „wiara bez uczynków jest martwa”. Podczas zesłania S. Szabatura wstąpiła do Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, wiedząc, że w tym czasie większość jej członków znalazła się za kratami… (UGG – pierwsza ukraińska organizacja społeczna, działająca jawnie, została założona 9.11.1976 r.). Warto zaznaczyć, że to właśnie ukraińscy obrońcy praw człowieka-dysydenci podkreślali, iż nie można mówić o prawach człowieka, jeśli łamane są prawa całego narodu. Dlatego dla radzieckiego totalitarnego reżimu członkowie UGG stali się najniebezpieczniejszymi wewnętrznymi wrogami, których ten reżim celowo niszczył, zwłaszcza M. Melnyka, O. Tychego, J. Lytwyna, W. Marczenka, W. Stusa… Po zwolnieniu z wieloletniego więzienia S. Szabatura, jak wszyscy byli więźniowie polityczni, przeszła wszystkie kręgi „piekła” związane z problemami meldunku i zatrudnienia… Zatem z wielkimi trudnościami utalentowanej artystce przyszło pracować jako dozorczyni, bo jako członkini UGG nie mogła bez wiedzy KGB otrzymać innego miejsca pracy. Pod koniec lat 1980. Stefania Szabatura jako działaczka społeczno-obywatelska wraz z towarzyszami bezpośrednio uczestniczyła w epokowych wydarzeniach historii narodowej: odrodzeniu UKGK oraz Państwowości Ukraińskiej. Dlatego jej życie stało się nieodłączną częścią tej historii, którą tworzą silni duchem, spójni i konsekwentni ludzie. Właściwie, w ciągu swojego bogatego w znaczące wydarzenia życia walczyła o Wolność – wewnętrzną, twórczą, a także wolność dla UKGK – Kościoła-męczennicy – i Ukrainy. Dlatego najlepiej znała cenę wolności, za którą zapłaciła zbyt wysoką cenę swoim męczeńskim życiem. S. Szabatura aktywnie uczestniczyła w ówczesnych mitingach i wiecach, które władza brutalnie rozpędzała; organizowała wraz z jednomyślnymi modły z udziałem podziemnych greckokatolickich duchownych, zwłaszcza panichydy za pamięć T. Szewczenki, ofiar represji NKWD, pamięci ofiar katastrofy czarnobylskiej, modły z okazji 70. rocznicy Zjednoczenia itd. Stefania Szabatura wraz z siostrą Ireną Kalynec znalazły odpowiednie pomieszczenie w Rudnie dla seminarium duchownego, które wychodziło z podziemia, a także uczestniczyły w panichydach na zniszczonych w okresie radzieckim mogiłach żołnierzy USS, UPA i zamordowanych ofiar NKWD. W grudniu 1988 r. S. Szabatura i Irena Kalynec przyłączyły się do odrodzenia Maryjnego Towarzystwa „Miłosierdzie”, którym Stefania później kierowała przez 20 lat, realizując wiele projektów charytatywnych dla wspólnej sprawy, jednocząc jak najwięcej ludzi dla dobra i pożytku Kościoła i społeczeństwa. Przepełniona ewangelicznym duchem miłości do bliźniego, S. Szabatura zawsze dostrzegała potrzeby ludzi, a gdy mogła pomóc, odczuwała wielką radość. Pod jej patronatem Maryjne Towarzystwo stało się centrum kultury narodowej, chrześcijańskiego wychowania młodzieży, gdzie działało ponad 20 kółek, a ponadto nieustannie udzielano pomocy potrzebującym – takie było jej codzienne służenie Kościołowi. Bezsprzecznie stała się duszą tego towarzystwa. Ponadto S. Szabatura bezpośrednio przyczyniła się do organizacji zjazdu Maryjnych Drużyn UKGK oraz organizacji „Caritas”. Dzięki jej wysiłkom ukazywała się jedyna na Lwowszczyźnie chrześcijańska gazeta „Dzieci Maryi”, rozprowadzana po całej Ukrainie. W swoim czasie S. Szabatura wraz z towarzyszami przyczyniła się do wzniesienia we Lwowie pomnika wielkiego Metropolity A. Szeptyckiego. W 1990–1994 r. artystkę wybrano deputowaną Rady Miejskiej Lwowa pierwszej demokratycznej kadencji. Przede wszystkim z jej udziałem, jak również deputowanych tej kadencji na czele z W. Szpitserem, nastąpiło zwrócenie soboru św. Jura UKGK, a także wiele świątyń na Lwowszczyźnie powróciło do łona UKGK; zaproszono do Lwowa zwierzchnika UKGK kardynała M.-I. Lubacziwskiego; przekazano budynek przy al. Wolności 20 naukowo-artystycznej fundacji im. Metropolity A. Szeptyckiego „Muzeum Narodowe we Lwowie”; dokonano przemianowania ulic Lwowa (blisko 700!) i nadania im imion wybitnych postaci ukraińskich; zdemontowano wiele radzieckich bożków i postumentów, zwłaszcza pomnik „wodza proletariatu” w centrum Lwowa, a także szereg pomników o komunistycznej ideologii, oczyszczono miasto z komunistycznych atrybutów i symboliki; doszło do ustawienia pięknego pomnika Kobzarza, a także znanemu historykowi i działaczowi państwowemu M. Hruszewskiemu oraz „Proświcie”; położono kamień węgielny pod pomnik ofiar komunistycznych represji. A 3.04.1990 r. Stefania Szabatura wraz z dwoma deputowanymi rady miejskiej została uhonorowana zaszczytem podniesienia narodowej Flagi, która wówczas jeszcze nie była zatwierdzona jako Flaga Państwowa Ukrainy, nad lwowskim Ratuszem. Wtedy też chór „Wirły” pod kierownictwem Marii Procewjat zaśpiewał Hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Za zasługi dla Kościoła, Ukrainy i kultury narodowej Stefania Szabatura została odznaczona orderami Księżnej Olgi III klasy (1999) i II klasy (2009), odznaczeniami „Za wierność” im. W. Stusa (2001), „Za odwagę” (2006) i innymi. Ku czci światłej pamięci S. Szabatury ukazały się w świecie wydania o życiu i twórczości artystki: „Stefania Szabatura: wybrana paleta barw z mozaiki życia i twórczości” (2016) oraz album „Stefania Szabatura: nieugięty duch twórczości” (2017), wydane w kijowskim wydawnictwie „Smoloskyp”, a także „Stefania Szabatura: życie, uskrzydlone dążeniem ducha / Wspomnienia. Wybrane artykuły” (Lwów: „Missioner”, 2021). Ponadto we Lwowie, na alei Wolności, na fasadzie domu, w którym mieszkała artystka, umieszczono pamiątkową tablicę. Ona niezwykle kochała Ukrainę, kochała całym swoim szlachetnym sercem. „Błogosławieni czystego serca, bo oni Boga oglądać będą”. Właśnie z pobudek serca naznaczone jest jej życie i twórczość, stanowiące spójny fenomen. Wreszcie, jej serce zawsze było ogarnięte miłością, a Bóg – to właśnie Miłość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Pamięci Serhija Archypczuka

Bardzo smutna wiadomość. Zmarł zasłużony działacz sztuki Ukrainy, reżyser i inscenizator znanego połtawskiego festiwalu sztuki „Mazepa-fest”, a także reżyser pierwszego festiwalu „Czerwona Ruta” Serhij Archypczuk. Niezwykle jasna, patriotyczna postać, artysta przez duże „A”, człowiek o iskrzącym humorze i encyklopedycznej wiedzy. Dziękuję Bogu, że miałem szczęście go znać i z nim rozmawiać. Poznałem Serhija Archypczuka w 2003 roku. Razem z muzykologiem Ołeksandrem Jawtuszenką odpowiadałem wówczas za obsługę informacyjną i popularyzację festiwalu „Mazepa-fest”. Tak, „poznał” nas ze sobą „Mazepa-fest” – etno-rockowy festiwal w Połtawie, założony przez przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia towarzystwa „Proświta” Mykołę Kulczynśkiego właśnie w 2003 roku. Historia „Mazepa-festu” to historia życia kulturalnego Połtawy i cząstka wielkiego, burzliwego życia Archypczuka. Na początku i w połowie „zerowych” lat połtawska młodzież nazywała go „głosem Mazepa-festu”... Miejscem odbywania się „Mazepa-festu”, tego muzycznego tsunami nad Połtawą, przez dziesięć lat z rzędu było Pole Śpiewacze im. Marusi Czuraj w parku „Peremoha”. Program pierwszych festiwali obejmował wyłącznie występy zespołów ukraińskiego rocka. Headlinerzy – „Płacz Jeremiji”, „Hajdamaky”, „Komu wnyz”, „Wasia Klab”, „Oczeretanyj kit”, „Motor’rolla” i inni. W kolejnych latach dodawano pokazy filmowe, koncerty muzyki chóralnej, spektakle (powiedzmy, według utworu Marii Matios „Sołodka Darusia” i inne wydarzenia). Niezmiennym uczestnikiem „Mazepa-festów” był zespół „Choreja kozacka”. Serhij Archypczuk urodził się 18 listopada 1960 roku na chutorze Hanniwka (obecnie wieś) w rejonie kostopolskim obwodu rówieńskiego. W 1979 roku ukończył wydział aktorski Dniepropetrowskiej Państwowej Szkoły Teatralnej, a w 1984 roku – Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej w Moskwie. Pracował jako reżyser w różnych teatrach, takich jak „Zahrawa”, Teatr Opery i Baletu w Doniecku, Dniepropetrowski Teatr im. Tarasa Szewczenki, Zakarpacki Obwodowy Teatr Dramatu i Komedii. Stał się znany jako reżyser pierwszego festiwalu „Czerwona Ruta” w Czerniowcach w 1989 roku, a także festiwalu „Taras Bulba”. Serhij Archypczuk organizował również różne wydarzenia artystyczne i upamiętniające, na przykład wieczór pamięci Wołodymyra Iwasjuka (Lwów, 1989), „Wołodymyr Iwasjuk. Powrót” (Kijów, 1998), „Zadywljajus u twoji zinyci” Wasyla Symonenki (Lwów, 1988), agitacyjno-wędrowny projekt „Polityczny wertep” (2013) i inne. Serhij Archypczuk zajmował się również działalnością charytatywną na rzecz obrońców Ukrainy „Art-desant” oraz „Luti ukry” (2014–2017), założył Kijowski Teatr Poezji „Muszla” i był dyrektorem artystycznym szkoły prezenterów telewizyjnych TV-lab. Archypczuk otrzymał stypendium wagnerowskie (Bayreuth, RFN, 1997 r.). Jasna pamięć panu Serhijowi! Wielka strata dla ukraińskiej kultury. Pamiętamy... Ołeh PUSTOWHAR, przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” szczerze współczuje wszystkim, którzy znali zmarłego artystę, proświcianina Serhija Archypczuka. Dom-muzeum D. Jawornyckiego jest unikalny, ponieważ jest to: pierwszy muzeum historyka na Ukrainie; jedyny dom-muzeum pamięci w obwodzie dniepropetrowskim; jedyne na Ukrainie muzeum historyka kozactwa D. I. Jawornyckiego; jedyna odtworzona miejska posiadłość w mieście Dniepr; budynek muzeum jest zabytkiem historii o znaczeniu narodowym (jeden z pięciu istniejących w mieście Dniepr); unikalne muzeum z otwartą ekspozycją (ani etykiet, ani witryn, ani ograniczeń poruszania się zwiedzających); ośrodek kultury miasta z ponad stuletnią historią. Ekspozycja muzeum pamięci istniała przez 33 lata. 24 lutego 2022 roku, wraz z rozpoczęciem pełnoskalowej rosyjskiej wojny, została zdemontowana i ewakuowana z Posiadłości Dmytra Jawornyckiego. Kolekcja pamiątek D. I. Jawornyckiego wchodzi w skład unikalnego funduszu muzealnego Ukrainy. Mamy nadzieję i wierzymy, że wkrótce ekspozycja zostanie odtworzona! Informuje Siczosławska „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Jubileusz unikalnego muzeum

3 listopada minęło 35 lat od otwarcia Memorialnego domu-muzeum D. Jawornyckiego. Akademik Dmytro Jawornycki w 1905 roku stał się jednym z fundatorów katerynosławskiego towarzystwa „Proświta”. Jeszcze w 1940 roku, po śmierci uczonego, jego dom przekazała państwu żona D. Jawornyckiego specjalnie w celu utworzenia muzeum memorialnego. Władze przez długi czas zwlekały z otwarciem muzeum historyka, który uchodził za „burżuazyjnego nacjonalistę”. Od 1964 do 1974 roku istniała izba-muzeum „Gabinet akademika D. Jawornyckiego”, gdzie o uczonym opowiadano jako o „rosyjskim i radzieckim ukrainoznawcy i kozakoznawcy”. Od 1974 roku budynek znajdował się w stanie awaryjnym, a przechowywano w nim część biblioteki, poświęconą „starym bolszewikom”. W 1988 roku, po kapitalnym remoncie, otwarto Memorialny dom-muzeum D. I. Jawornyckiego. Na fali ruchu za niepodległość od razu stał się jednym z ośrodków narodowego odrodzenia. W 1991 roku budynkowi zwrócono jego memorialny teren-posiadłość, kiedyś przekazaną psychoneurologicznemu dyspanserowi, który znajdował się obok. Dla naszego miasta i Ukrainy Memorі-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Gorzka historia szewczenkiany malarza Petra Noski. Siedem miniatur historycznych

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Czterdzieści ilustracji Noski do „Kobziarza” z 1927 roku. Właśnie o tym jest moja opowieść, a fakty z biografii artysty przedstawiam zwięźle. Nosko Petro Wasylowycz (1885–1976) urodził się we wsi Bubniwszczyna, obecnie w rejonie pryłuckim obwodu czernihowskiego. W „Autobiografii” zaświadczył: „Od wczesnych lat miałem ciągoty do rysowania”. W latach 1903–1909 uczył się w Kijowskiej Szkole Artystycznej, w czym młodzieńcowi dopomogła rodzina de Balmenów, w której rodowodzie był przyjaciel Szewczenki, Jakow de Balmen. Szkołę artystyczną Nosko ukończył z rekomendacją do Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, w której kontynuował naukę w latach 1909–1916, po czym wrócił do Kijowa. Trzynaście lat nieprzerwanej nauki uczyniło Petra Noskę wysokokwalifikowanym specjalistą. Po rewolucji 1917 roku wykładał w średniej szkole artystycznej, pracował w gazecie „Radianśke seło” (założonej w czerwcu 1924 roku jako organ komitetu gubernialnego KP(b)U). Należał do Towarzystwa Działaczy Ukraińskiej Sztuki Plastycznej, założonego wiosną 1918 roku (razem z Fotijem Krasyckim, Wasylem Kryczewskim, Ołeksandrem Muraszkiem i in.), brał udział w wystawach. Jak odrębnie zaznaczono w „Autobiografii”, „pracował dla fabryk porcelany, rysunki nowego bytu”. W latach 1925–1926 wykonywał pracę dla Kijowskiego i Dniepropetrowskiego Muzeum Rewolucji. W tym czasie zafascynował się ilustrowaniem utworów Szewczenki: „Ilustrowałem całego »Kobziarza« w 1927 roku”. Czytelnik widzi przed sobą stronę tytułową książki, o której mowa. Nietrudno zgadnąć, że zapowiadany „Pełny zbiór utworów (Poezje)” przewidywał przynajmniej jeszcze jeden tom z utworami prozatorskimi Tarasa Szewczenki. Rzeczywiście, ujrzał on światło dzienne w tym samym roku: „Pełny zbiór utworów: Powieści” w nakładzie 10 tysięcy egzemplarzy, z artykułem wstępnym literaturoznawcy Feliksa Jakubowskiego i okładką grafika Antona Seredy, tak jak w zbiorze poezji Kobziarza. Jednak oficjalnie i jawnie tego wydania nie dołączono do poprzedniego, ponieważ „Kobziarz” z 1927 roku popadł w niełaskę i został wykreślony z historii. Jaka jest przyczyna tego łotrostwa w dziedzinie wydawnictwa książkowego? W „Encyklopedii Szewczenkowskiej” w dwóch różnych artykułach dwaj różni autorzy podali różne odpowiedzi. Pierwsza: wydanie „zostało zniszczone pod hasłem walki z nacjonalizmem”. Druga wersja: zbiór „usunięto z bibliotek i całkowicie zniszczono z powodu oskarżeń pod adresem artysty o »szpiegostwo«”. Rozpatrzmy to, pamiętając, że w centrum niekorzystnych okoliczności historycznych znalazł się Petro Nosko: w „Kobziarzu” z 1927 roku zamieszczono 40 ilustracji artysty (technika olejna, biel, tusz, akwarela) do 30 utworów Tarasa Szewczenki. Zgodźcie się, artysta ukazał prawdziwie oszałamiający ogrom zainteresowań twórczością Szewczenki oraz artystycznych przemyśleń jego poetyckich obrazów! Ale najważniejsze, moim zdaniem, jest to, że mistrz ekstrapolował swoimi dziełami Szewczenkowskie nieprzyjęcie Imperium Rosyjskiego na radziecką rzeczywistość, a to nie mogło pozostać niezauważone… Każdy wielbiciel Kobziarza zapewne wzdrygnąłby się na widok postaci kozaka, który z mogiły przeklętej „Wstaje siwy, pochylony; wstaje sam w nocy…” – tak nazywała się ilustracja do ballady „Za bajrakiem bajrak…” z cyklu „W kazamacie”: „Przewalił się kozak, / Wzdrygnął się bajrak, / A mogiła zajęczała”. Uderza swą żałobną monumentalnością dzieło-ilustracja do liryczno-epickiego opowiadania wierszowanego „Chustka” („Wiozą trumnę dębową, kitajką krytą”), która poświęcona jest tematowi kozackiego pożegnania z pobratymcem. Jego ukochana, która „darowała szytą jedwabiem chustkę”, na obrazie jest nieobecna, wszyscy „przesławni kompanijcy” idą za trumną plecami do widza… Nawiasem mówiąc, ponad jedna trzecia ilustracji Noski była tak czy inaczej związana z tematem śmierci w poezjach Szewczenki, a to nie mogło spodobać się nadzorcom radzieckiego optymizmu w sztuce… Najwięcej ilustracji – pięć – Nosko poświęcił poematowi „Hajdamacy”. Powiedzmy, w dziele „…A pośrodku bazaru stoi Honta z Zalizniakiem” (do rozdziału „Uczta w Lysiance”) odzwierciedlono, jak przywódcy powstania hajdamackiego obserwują wykonanie swojego wezwania: „Lachom kary! Kary lachom, żeby kajali się!”. Szczególnie złowieszcza, naturalistycznie uderzająca ilustracja „Zabijcie psa! A szczenięta swoimi zarżnę”, która przedstawia zabójstwo przez Hontę swoich małych synów-katolików, właśnie ten najstraszniejszy moment: „Machnął nożem – / I dzieci nie ma!”. Petro Nosko artystycznie ucieleśnił fabuły z poematu „Hajdamacy”, nazwane przez Pantełejmona Kulisza „krwawą rzeźnią, od której mimowolnie odwracasz się”. Być może artysta o stanowisku Kulisza nie wiedział, ale nam wiadomo, że Szewczenko nie zaczął przerabiać utworu, jak ten radził, a Nosko był prawdziwie współbrzmiący z Kobziarzem… Rysunki artysty oddychają taką niezniszczalną siłą kozackiego ducha i bezlitosnością wobec wrogów Ukrainy, że strażnicy ideologii skuli się, patrząc na nie. A o ukraińskich kozakach Noski chce się powiedzieć wyczerpującymi słowami Borysa Olijnyka: „…W podstawie swojej najdokładniej odzwierciedlają one charakterystyczne cechy właśnie narodu ukraińskiego, jego wiarę oraz światopoglądowe i moralno-etyczne zasady”. Szczególnie wyróżnię trzy rysunki Petra Noski do poematu „Kateryna”. Są one kongenialne tekstowi Szewczenki i wywołują prawdziwe głębokie współczucie dla ojca i matki dziewczyny z dzieckiem oraz historyczną odrazę do moskiewskiego moskala-niedoludka, jakim on jawi się w poemacie: „Moskale – obcy ludzie…”. Ideologicznym moskalom wystarczyło, zaciskając zęby, zamknąć oczy na to, że we wspomnianym już drugim tomie wydania w „Siajwie” Szewczenkowskie rosyjskojęzyczne powieści zostały przedstawione w tłumaczeniu na język ukraiński, ale puszczać w świat ilustracje po-szewczenkowsku niszczycielskie w duchu dla „starszego brata” w Moskwie… Petro Nosko nie manifestował opozycyjnych wobec władzy poglądów czy nastrojów (nie zapomnijmy też o tym, że sam wychowywał trzyletnią córkę i nie mógł ryzykować nią), jednak badanie biografii i szewczenkiany artysty przekonało mnie o tym, że on, najwyraźniej nie stając się czynnym przeciwnikiem systemu, był jawnie niesystemowym ukraińskim Mistrzem w radzieckiej ideologicznej rzeczywistości. Właśnie to zwierzęcym węchem wyczuwali funkcjonariusze GPU – Petro Nosko był idealnym kandydatem na rolę „nacjonalisty” czy „szpiega”. Tetiana Nosko-Oboroniw wprost pisała, że ojciec „był niepożądany w czasach komunizmu”, nazywano go „petlurowską mordą”… Jaka jest przyczyna zniszczenia 50-tysięcznego nakładu „Kobziarza”? W ostatecznym rozrachunku ilustracje Petra Noski obok poezji Szewczenki wytworzyły taki energetyczno-duchowy skup, który nie zostawiał możliwości zasnąć, pomodliwszy się, bo dumy przeklęte rwały się „duszę zapalić, serce rozerwać”… Wychodziło na to, że członek Stowarzyszenia Artystów Czerwonej Ukrainy (utworzonego w 1926 roku) Petro Nosko był jawnie niedostatecznie czer- W 1927 roku kijowskie wydawnictwo „Siajwo” wypuściło na świat w nakładzie 50 tysięcy egzemplarzy książkę „Taras Szewczenko. Pełny zbiór utworów (Kobziarz)”. Liczne rysunki do utworów Szewczenki przedstawił w niej ukraiński artysta Petro Nosko. Wydawało się, że było to przejawem udanej ukrainizacji i ogłoszeniem o gwiezdnej godzinie 42-letniego artysty. Jednak wkrótce praktycznie cały nakład wydania został wycofany z bibliotek i księgarni oraz zniszczony… Petro Nosko nie był odpowiedni dla socjalistycznego rozumienia i traktowania utworów ukraińskiego Kobziarza. Tym bardziej, że dosłownie na nosie była 10. rocznica rewolucji październikowej – zbiór poezji Szewczenki wypuszczano właśnie przed jubileuszem we wrześniu 1927 roku… To był gorączkowy czas oczyszczania i usuwania wszystkich ideologicznych nonsensów i nieporozumień. Przecież w Moskwie jaśniała wszystkimi kolorami socjalistycznego optymizmu jubileuszowa wystawa sztuki narodów ZSRR, a tutaj w ukraińskim „Siajwie”… Nie zareagować, znaczy nie widzieć dalej własnego nosa i, nie daj Boże, można zostać z nosem! Ale w rzeczywistości Petro Nosko mógł być ze swoimi ilustracjami jedynie, można by rzec, ideologicznym drażniącym czynnikiem, który wykorzystano do motywacji zniszczenia książki, nie ujawniając jawnie prawdziwej przyczyny. Nią, być może, stała się ocenzurowana publikacja wiersza „Czyhrynie, Czyhrynie…” (1844), w którym ostro i boleśnie wytykano wersy Szewczenki: „Za co skrobali włóczniami / Moskiewskie żebra??...” Przypomnę, że już w „Kobziarzu” Szewczenki, wydanym w 1867 roku w Petersburgu, w tekście poety dokonano grubiańskiej podmiany i zamiast „moskiewskie żebra” pojawiły się… „tatarskie żebra”, i właśnie one, według trafnych słów Iwana Dziuby i Mykoły Żułynskiego, „na radość ideologicznym fałszerzom „zadomowiły się” w kolejnych masowych i nawet wielotomowych zbiorach utworów T. Szewczenki”. Zrobiono to, „aby nie obrazić Moskwy, „starszego brata””. Spójrzmy na sytuację z „moskiewskimi żebrami”, która ukształtowała się w połowie lat 20. XX wieku. Jak wiadomo, zamiast nich wszyto „tatarskie żebra” w przygotowanym przez młodego Jeremiasza Ajzensztoka (1900–1980) wydaniu „Taras Szewczenko. Poezje. „Kobziarz”” (1925), które wychodziło niezmiennie do 1931 roku pięć razy. W tym samym czasie, oprócz „Kobziarza” z 1927 roku, o którym mowa, wersy Szewczenki zachowały się w dwutomniku jego utworów poetyckich, wydanych przez Serhija Jefremowa (1876–1939) i Mychajła Nowyckiego (1892–1964) w tym samym 1927 roku. W tak niepewnej, ale napiętej atmosferze „moskiewskie żebra” rzeczywiście mogły stać się i przyczyną pierwotną, i dodatkowym impulsem do zniszczenia książki, w której „obrażano Moskwę”, zwłaszcza w połączeniu z innymi czynnikami, powiedzmy, nieakceptowaniem ideologicznie szkodliwych rysunków artysty. Gdyby rzeczywiście chodziło o oskarżenie Petra Noski o szpiegostwo, to tylko tego wystarczyłoby do dziesięciu lat więzienia bez prawa korespondencji, co równało się rozstrzelaniu. Oczywiście, to tylko naukowe przypuszczenie w warunkach braku bezspornych dokumentów historycznych i dokonanych faktów. Oprócz jednego – książkę zniszczono. Dlatego dana sytuacja koniecznie wymaga skrupulatnego zbadania dokumentów archiwalnych służb specjalnych, a my prześledzimy dalsze losy narodowego artysty. W czasach wojny i socjalistycznego realizmu Po niegłośnym, ale wielkim skandalu z ilustrowaniem „Kobziarza” z 1927 roku Petro Nosko znajdował się pod kontrolą organów, ale od tego czasu brał udział w wystawach republikańskich, a od 1940 roku – w ogólnozwiązkowych, zdołał ukończyć w 1933 roku wydział architektury Kijowskiego Instytutu Budowlanego, w którym dalej zajmował się pracą dydaktyczną. Kontynuował pracę w Kijowskiej średniej szkole plastycznej, w czerwcu 1940 roku wyróżniony „za doskonałe przygotowanie uczniów”. Na początku wojny figurował w wydziale agitacji przy Związku Artystów Ukrainy. Odnośnie okresu zajęcia Kijowa przez Niemców Tetiana Nosko-Oboroniw, która w młodym wieku została wywieziona przez faszystów do Niemiec, pisała: „Podczas niemieckiej okupacji mój sześćdziesięcioletni ojciec mieszkał w Kijowie. Aby przeżyć i wykarmić rodzinę, malował obrazy, chodził po wsiach, zamieniając rzeczy na chleb”. Ale znana jest też zupełnie inna wersja, według której w 1943 roku pięćdziesięcioośmioletni Nosko został przymusowo wywieziony przez Niemców jako specjalista wysokiej klasy. Wszystko byłoby dobrze, ale w wyniku zamieszania w wydaniach encyklopedycznych powiadomiono jedynie o tym, że po odsiadkach lat 30. w więzieniu Łukjanowskim, artysta… „w 1944 roku powrócił do Kijowa”. Skąd? W moje zadanie nie wchodziło wyjaśnienie tego ważnego szczegółu życia Noski, jednak postanowiłem mimo wszystko zajrzeć do dokumentów archiwalnych, a mianowicie: „Autobiografii” artysty oraz „Biograficznego szkicu o twórczości Noski P. W.” jego córki Tetiany Nosko-Oboroniw, datowanego na 18 lutego 1994 roku. W tym chętnie pomogli mi pracownicy Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy na czele z Ołeną Czyżową, w którym utworzono fundusz nr 1204 Noski Petra Wasylowycza z dokumentów przekazanych przez jego córkę w latach 1993–1996. Uważam za stosowne opublikować lapidarne wersy z „Autobiografii” Petra Noski: „Późno ewakuowałem się. Środków nie było. Pod Pyriatynem wpadłem w niemieckie okrążenie. Z czasem powróciłem do Kijowa. Uczyłem swoich byłych uczniów w szkole plastycznej, gdzie wykładałem przed wojną. Kiedy Niemcy wyganiali ludność z Kijowa w 1943 r., mnie również wygnano, a później wywieźli jako specjalistę. 22 października 1943 r. udało mi się uciec ze stacji Popielnia w obwód żytomierski do wsi Chodoriw (od Popielni do wsi Chodorkiw – nieco ponad 20 km. – W. M.). Tam pozostawałem i czekałem na Armię Czerwoną. 25 grudnia 1943 r. przyszła Armia Czerwona do Chodorkowa, a 1 stycznia 1944 r. byłem już w Kijowie, gdzie rozpocząłem pracę jako wykładowca szkoły plastycznej i rysowałem ruiny Kijowa dla zarządu architektury”. Wśród jego ówczesnych utworów poraziła mnie akwarela „Kijów. Uniwersytet”, na której przedstawiono czerwony budynek Uniwersytetu Kijowskiego. Petro Wasylowycz spojrzał na niego ze szczególnym ciepłem i miłością – zrujnowany i obrabowany przez faszystów uniwersytet ukazał się w swojej skali i niezłomnie dumnym dostojeństwie… Ostatnim wersem w „Autobiografii”, napisanej, najwyraźniej, niedługo po wojnie, artysta postawił: „Za swoje życie namalowałem dla muzeów ZSRR więcej niż 100 obrazów”. Petro Nosko jeszcze przez trzy dekady pracował w dziedzinie malarstwa sztalugowego. W 1965 roku świętowano jego 80-lecie z gratulacjami od Ministerstwa Kultury i Związku Artystów Ukrainy. To w rzeczywistości niebagatelne wydarzenie, gdyż było wiadomo, że córka Petra Wasylowycza mieszkała za granicą i, według jej słów, ojca „prześladowano, bo ja nie wracałam do domu”. Odnośnie jego dorobku twórczego, ideologicznie akceptowalnego w czasach radzieckich, to zajrzyjmy do informatora „Ukraińscy radzieccy artyści”, wydanego w 1972 roku, czyli

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na krótko przed śmiercią artysty: „Główne dzieła: „Rozgromienie majątku obszarniczego w 1905 r.” (1926); „T. H. Szewczenko wśród chłopów pańszczyźnianych” (1927); „Zdobycie Owrucza przez partyzantów” (1945); „Prawda okopowa” (1948); „Sprzedaż chłopów pańszczyźnianych” (1964) i in.”. Jak widać, w skromnym spisie szewczenkiana Petra Noska jest ledwie zaznaczony, tak samo w odpowiednim tomie zagranicznej „Encyklopedii ukrainoznawstwa” (1966), gdzie mowa o Petrze Nosku, choć odnotowano jego „ilustracje do »Kobzarza« T. Szewczenki”, jednak nie wymieniono żadnej z nich… Otwórzmy więc „Słownik szewczenkowski” (1977), podpisany do druku kilka miesięcy po jego śmierci. W tym specjalistycznym wydaniu odnotowano, oprócz wspomnianych już, obrazy: „T. H. Szewczenko w kazamacie” (o tym dziele mowa była pod tytułem „Wspomnijcie, bracia moi…”); „T. H. Szewczenko w redakcji czasopisma »Sowremiennik«” (1939); „Taras-pastuch” (1948). O trudnym życiu artysty szczególnie przejmująco świadczy nieoczekiwany atramentowy zapis na ołówkowym brudnopisie jego autobiografii, przechowywanym w archiwum: „Teraz 1971 r. 24/V. Jestem chory, bardzo ciężko na duszy. Nie mogę dostać się do pracowni, żeby choćby okiem zobaczyć swój obraz”7. Trzy lata później Petro Wasylowycz napisał do córki: „Taniu! Jestem już bardzo stary, malować już nie mogę i skoro malarstwo było moim życiem, nie ma po co żyć”8. Członek Związku Artystów Ukrainy Petro Nosko, który otrzymał nawet Dyplom Rady Najwyższej URSR, zmarł w 91. roku życia 22 maja 1976 r., w dniu 115. rocznicy przeniesienia szczątków Tarasa Szewczenki na Ukrainę. Zrehabilitowany jako ofiara represji politycznych w 1999 roku. Znakomite wydanie ilustracji Petra Nosko do „Kobzarza” Szewczenki, wydane w 1927 roku, nie pojawiało się w przestrzeni duchowej przez ponad pół wieku. Książka nie została uwzględniona nawet przez ukraińskiego literaturoznawcę i bibliografa Pawła Bohackiego (1883–1962) w szczegółowym bibliograficznym spisie „Kobzarz” T. Szewczenki za sto lat: 1840–1940”, opublikowanym w 1942 roku (Lwów – Kraków). Gdy ukraińscy diaspory w Kanadzie zamierzyły odtworzyć to cenne wydanie z ilustracjami Petra Nosko z okazji 100. rocznicy jego urodzin, okazało się, że największym problemem stało się odnalezienie choćby jednego egzemplarza tej zaginionej pozycji. Ukraiński literaturoznawca i działacz społeczny w Kanadzie Jaroslaw-Bohdan Rudnycki (1910–1995) pisał: „Choć to wydanie ukazało się nakładem 50 tysięcy egzemplarzy, dziś należy ono do rzadkich pozycji szewczenkowskich, zwłaszcza poza ojczyzną ukraińską. Nie ma go ani w Bibliotece Kongresu w Waszyngtonie, ani w nowojorskiej bibliotece, ani w Muzeum Brytyjskim, ani w innych wielkich księgozbiorach Zachodu. Po długich, kłopotliwych staraniach córce P. W. Nosko – Tetianie Nosko-Oboroniw – udało się zlokalizować jeden jedyny egzemplarz tego wydania w Bibliotece im. S. Petlury w Paryżu”. Znany uczony i redaktor wydania wyjaśnił także we wstępie, że ze względu na dostępność tekstów Szewczenki w Wolnym Świecie, a z drugiej strony, biorąc pod uwagę rzadkość, a właściwie nieznajomość ilustracji Nosko poza Ukrainą, zdecydowano wydać jedynie same ilustracje9. Córka artysty podpisała egzemplarz tego unikalnego wydania, które ujrzało światło dzienne dzięki wsparciu Ukraińskiej Akademii Nauk Mohylańsko-Mazepińskiej, pierwszemu Prezydentowi Ukrainy: „Prezydentowi Wolnej i Niepodległej Ukrainy Godnemu Leonidowi Makarowyczowi Krawczukowi ofiarowuje Kobzarz – Ilustracje mojego świętej pamięci ojca Petra Wasylowicza Nosko z wielkim szacunkiem córka malarza, kijowianka Tetiana Nosko-Oboroniw. Kijów. 23.8.1992 r.”. Wydawcy ilustracji Nosko do utworów Szewczenki w pełni zasłużenie wyróżnili Bibliotekę im. S. Petlury w Paryżu jako prawdziwe źródło egzemplarza, odnalezionego właśnie przez nich i właśnie poza granicami Ukrainy, wykorzystanego w ważnej i szlachetnej sprawie. Komiczny mit o „jedynym na świecie egzemplarzu”. Jednak w rzeczywistości ten egzemplarz nigdy nie był „jedynym-jedynym” ani, mówiąc po szewczenkowsku, „jedynym jedyniutkim”, a na początku tego stulecia, gdy stało się zupełnie jasne, że w Ukrainie zachowało się sporo egzemplarzy słynnego wydania, bezmyślne powtarzanie tego twierdzenia stało się, niestety, emocjonalnie popularnym stereotypem nawet w, jak by się zdawało, specjalistycznych publikacjach. Ale najpierw odnotuję niezwykle ważne wydarzenie. W 2003 roku z inicjatywy Tetiany Nosko-Oboroniw, z tego egzemplarza Wydawnictwo „Alternatywy” zrealizowało w Ukrainie faksymilowe wydanie „Kobzarza” z 1927 roku w nakładzie 2200 egzemplarzy10. W Posłowiu do niego córka artysty zgodnie, szczerze i wiernie odnotowała, że „tylko jeden egzemplarz tego wydania odnaleźliśmy w Bibliotece im. S. Petlury w Paryżu”. Następnie w artykule opisującym jej wizytę tego roku w Kijowie, z posłuszeństwem i już lekkomyślnie, bez zastrzeżeń powtórzono: „…Tylko jeden egzemplarz z tamtego czasu udało się odnaleźć w bibliotece imienia Symona Petlury…”. Albo jeszcze w tym samym roku w jednej z gazet: „Jedyny na świecie egzemplarz zniszczonego wydania odnaleziono w Bibliotece im. S. Petlury w Paryżu…”. Albo znacznie później w artykule bibliologicznym: „Obecnie znany jest jeden jedyny egzemplarz, przechowywany w bibliotece Symona Petlury w Paryżu. To on stał się wzorem do faksymilowego odtworzenia tego zbioru…”. Nawiasem mówiąc, w spisie literatury do tego artykułu podano „Wydania utworów Tarasa Szewczenki w zbiorach Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu” (2004). W tym katalogu pod nr 165 figuruje także „Pełny zbiór utworów. Poezje (Kobzarz)”, o którym mówi się, że został przekazany przez ukraińskiego kolekcjonera Tarasa Maksymiuka już w 1989 roku. Co prawda wskazano wadę: „Zaginiona okładka wydawnicza, karta tytułowa”. Z wadą („przedmowa F. Jakubowskiego, portrety wycięte”) egzemplarz z 1927 roku przechowywany jest także w zbiorach Odeskiej Narodowej Biblioteki Naukowej. Jednak fachowo precyzyjnie odnotowane wady nie przekreślają obecności w Ukrainie egzemplarzy z pełnotekstowymi poetyckimi utworami Szewczenki i ilustracjami artystycznymi Petra Nosko. Poszukiwany egzemplarz znajduje się również w zbiorach Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego, Lwowskiej Narodowej Naukowej Biblioteki Ukrainy im. Wasyla Stefanyka, Naukowej Biblioteki im. M. Maksymowycza Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki… Jeśli chodzi o wybitne, unikatowe fundusze archiwalne i muzealne, koniecznie wymienię Wydział Zbiorów Rękopiśmiennych i Tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy oraz fundusz Muzeum „Kobzarza” T. H. Szewczenki w Czerkasach, gdzie „Pełny zbiór utworów: Poezje (Kobzarz)” z 1927 roku zachowany jest w całości i bez wad. A teraz wyobraźcie sobie w tym kontekście szczerą bezsensowność tytułowych zdań z publikacji o tym „Kobzarzu”: „Gdyby go nie wydano powtórnie, nigdy nie zobaczylibyśmy nawet pierwszego wydania”… Czy naprawdę nie jest jasne, że jest to nieuczciwe, naiwne, a nawet obraźliwe dla bibliotekarzy-społeczników ukraińskich bibliotek, muzeów, placówek naukowych, wszystkich patriotycznych Ukraińców – uporczywie i patetycznie trąbić o rzekomo „jedynym” egzemplarzu w Paryżu. Przy okazji poruszę wniosek z dwóch różnych artykułów encyklopedycznych, w których jednogłośnie stwierdzono, że „oryginalne ilustracje Nosko… udało się zachować dzięki wysiłkom jego córki, która mieszkała we Francji…” Powiecie, że to powtórzenie, ale nie – tu chodzi już nie o „czyn córki”, lecz o zachowanie dzieł sztuki w skali całej Ukrainy. Zatem bądźmy wreszcie w tym względzie naukowo precyzyjni, a mianowicie: autentyczne ilustracje Petra Nosko zachowano nie w Paryżu, lecz w… zbiorach Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, czyli w Kijowie, dzięki wysiłkom muzealników, którzy żyją w Ukrainie, a także, oczywiście, wspomnianych już ich kolegów w innych ukraińskich muzeach, archiwach, bibliotekach. Zatem szanujmy ich! Jak Szewczenkowski „Kobzar” z ilustracjami Petra Noska odbył dwa okresy uwięzienia Nie omieszkam wspomnieć o niezwykłych, wprost szewczenkowskich losach egzemplarza tego wydania, przechowywanego w Tarnopolskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym w Tarnopolu. O nim opowiedziała w internecie pracownica muzeum Switłana Kowalczuk: „Niewielki, aż poczerniały tomik przywiozła z zesłania Jewhenija Budnyk-Kekisz i już w latach niepodległej Ukrainy przekazała tę relikwię na przechowanie do muzealnego skarbca”. Chodzi właśnie o zbiór utworów Tarasa Szewczenki, wydany w 1927 roku z ilustracjami Petra Noska, poszarpany przez niewolę i smutek! Tarnopolanka Jewhenija Budnyk-Kekisz (ur. 1924) brała udział w walkach wyzwoleńczych OUN i jako młoda kobieta została skazana na dziesięć lat w Workucie, gdzie podarował jej książkę „męczennik Stepan Nałyhacz” rodem z Kamieńca Podolskiego, który już odbył w obozach taki wyrok: „Daje mi „Kobzara”! – opisała. – O, Boże! Ty mój! Jaki wspaniały dar! Wzięłam z wielką wdzięcznością drżącymi rękami „Kobzara”, ucałowałam go, a na oczy napłynęły łzy. Teraz nie jestem sama. W wolnym czasie czytałam, uczyłam się na pamięć, śpiewałam pieśni na słowa Szewczenki. Niepokoiło mnie tylko jedno – gdzie ukryć „Kobzara” przed nadzorem… Nie raz owijałam swój skarb w jakąś szmatkę, wpychałam w rękaw buszlata i zawiązywałam, żeby nie wypadł… On, mój „Kobzar”, pomógł mi przejść całą kolczastą niwę, z nim przeżyłam. A on, biedak, przetrwał dwa okresy uwięzienia, czyli 20 lat…”. Strona tytułowa „Kobzara” z 1927 roku Takie poruszające wyznania, wyrwane z głębi serca cierpiącej i dzielnej kobiety, pozostają w pamięci niezrównanym dowodem historycznie niezłomnej siły poezji Szewczenki, która pomagała jego płomiennym wielbicielom deptać niewolę i przetrwać w nieludzkich warunkach… I nie szkodzi, że Jewhenija Budnyk-Kekisz nie wspomniała o ilustracjach Petra Nosska, nie ma wątpliwości, że artysta stał ramię w ramię z poetą, a może w jej oczach nawet rozpłynął się w jego oślepiającej wszechobecności… Nawiasem mówiąc, w podarowanym egzemplarzu książki nie zachowało się kilka ilustracji Nosska… Myślę, że w jego rysunki szczególnie pilnie i oddanie wpatrywano się w gułagowym przerażającym zmierzchu… Artysta żyje wśród nas… W encyklopedycznym przewodniku obecnego stulecia „Художники України” (2006), oprócz już wymienionych, dodano jeszcze trzy obrazy Nosska: „Szewczenko-niewolnik” (1948); „Do Armii Czerwonej” (1965); „Do partyzantów się zbierają” (1970–1971). Lapidarnie uznano też: „Ilustracje do «Kobzarza» (1927)”. Ale spośród nich oficjalnie wspominano faktycznie tylko obraz „T. H. Szewczenko w kazamatach”. Oczywiste, że wykaz dzieł także w XXI wieku pozostawał zwyczajowo ograniczony. Dlatego ważne jest, że w obecnej sześciotomowej „Encyklopedii Szewczenkowskiej” zamieszczono szereg ilustracji Piotra Nosska z „Kobzarza” z 1927 roku, a mianowicie do utworów: „Wspomnijcie, bracia moi…”; „Między skałami, jakby złodziej…”; „Sowa”; „Neofici”; „Zbiegły”; „A. O. Kozaczkowskiemu”; „Sen – Góry moje wysokie”; „Utopiona”; „Mnich”; „Gdybyś musiał…” Nawiasem mówiąc, w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” słusznie zaznaczono: przed faksymilowym wydaniem „Kobzarza” z 1927 roku w 2003 roku „na Ukrainie znane były jedynie pojedyncze, poświęcone Szewczence, dzieła Nosska, które mieściły się w ideologicznych ramach epoki”. Muszę jednak zauważyć, że również w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci nie nastąpiły zasadnicze, jakościowe zmiany: mało dostępny nakład encyklopedii niewiele zmienił w masowym odbiorze twórczości artysty na Ukrainie. Zapewne, że z okazji 140. rocznicy urodzin Piotra Nosska w 2025 roku trzeba wreszcie wydać, godny Ukrainy nakładem, pełny album dzieł artysty z analityczną przedmową i naukowymi komentarzami. Dajmy na to, umieszczona w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” jedyna kolorowa reprodukcja płótna „Taras Szewczenko szuka żelaznych słupów”, namalowanego z prawdziwą miłością do małego romantyka, odsłania nie tylko szewczenkoznawcze poszukiwanie-sukces artysty, ale też niepośredni talent jaskrawego kolorysty, mistrza pięknego rysunku i szczerego obrazu. Oczywiste, że nadszedł czas na zorganizowanie i przeprowadzenie pełnoskalowej wystawy indywidualnej Mistrza, na jaką zasłużył swoim długim twórczym i męczeńskim życiem, a ta ekspozycja ma pozostać na zawsze w internecie. Wreszcie nasza pamięć o Piotrze Nossku oczekuje, jeśli nie pełnowartościowej książki biograficznej o nim, to przynajmniej analitycznego studium o miejscu artysty w historii sztuki ukraińskiej, zwłaszcza w okresie socrealizmu 1930–1970… Artysta żyje wśród nas nie tylko lapidarną informacją o jego twórczości w wydawnictwach encyklopedycznych i informacyjnych, ale także nieodzowną możliwością zapoznania się z każdym jego dziełem, w tym uwolnionym z ideologicznej niewoli, oraz z rzetelnie sprawdzonymi i obszernymi publikacjami naukowymi i artystycznymi. 1 Informacja zawarta w niektórych publikacjach, jakoby Nosko stworzył 42 ilustracje, nie odpowiada rzeczywistości. Najpewniej do jego rysunków włączono portret Tarasa Szewczenki pędzla Iwana Kramskiego oraz autoportret samego Kobzarza, które otwierają książkę. 2 Córka Tetiana Nosko-Oborońiw świadczyła po niemal siedmiu dekadach: „A wychowano mnie tak, że dziś jestem dumna z tego, kim jestem, i tak samo oddaję swoje życie i całą swoją energię sprawie ukraińskiej, tak jak w swoim czasie mój ojciec”. 3 Wraz z utworzeniem instytutu w 1930 roku weszła do niego fakultet architektury Kijowskiego Instytutu Sztuk Pięknych. 4 Taras Szewczenko. Pełne zbiory utworów. Poezje (Kobzarz). Kijów: Wydawnictwo „Альтернативи”, 2003. S. 367. 5 Na początku 1942 roku w okupowanym Kijowie Petro Nosko wszedł jako „pracownik sztuki” w skład komisji ukraińskich działaczy społecznych i kulturalnych przy wydziale opieki społecznej Kijowskiego Zarządu Miejskiego, co świadczy m.in. o wewnętrznym, wieloletnim nieprzyjmowaniu przez artystę władzy sowieckiej. Sam zwracał się o pomoc materialną do wspomnianej komisji, która była niewielka. 6 Państwowe Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy. Zespół 1204, op. 1, jedn. zb. 26, k. 17. 7 Tamże, jedn. zb. 10, k. 6. 8 Tamże, jedn. zb. 26, k. 23. 9 P. W. Nosko – ilustrator „Kobzarza” Tarasa Szewczenki. Ottawa, 1985. S. 5–6. Ważne jest zauważenie, że w tym wydaniu porządek rozmieszczenia ilustracji Petra Nosko został naruszony w porównaniu z wydaniem „Kobzarza” z 1927 roku, gdzie są one umieszczone w chronologii powstawania utworów Szewczenki. 10 Dziesięć lat temu Olena Leontowycz ciepło i szczegółowo opowiedziała o tym „córczynym wyczynie” w artykule „Zniszczony i odrodzony „Kobzarz””: „Szewczenkowski „Kobzarz” jak ptak Feniks powstał z niebytu. To było w pełnym tego słowa znaczeniu święto! Wyczyn Tetiany Nosko-Oborońiw, córki artysty, wypełniono w całości” (Słowo Proświty. 2014. 5–11 czerwca).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Olha HAWRYLUK: „Język ukraiński daje sens, by iść dalej w sztuce”

W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki niedawno sięgnięto po ukraińską klasykę. Reżyserka Olha Hawryluk wystawiła spektakl „Dla domowego ogniska” na podstawie powieści Iwana Franki. Dziś pani Olha jest gościem „Słowa Proświty”. – Proszę opowiedzieć o historii powstania tej inscenizacji. – W pierwszych miesiącach pełnoskalowej wojny pojawił się u nas projekt czytań „Jesteśmy z Ukrainy”. Wybieraliśmy ukraińską dramaturgię i prozę, co tydzień czytaliśmy i graliśmy w teatrze w obecności widza. W poszukiwaniu materiału natrafiłam na utwór „Dla domowego ogniska”. To powieść, ale sam Franko pozycjonował ją jako romans. Zainteresowała mnie zarówno sama historia, jak i to, w jaki sposób Franko ją rozwinął. Tematy, które poruszył Iwan Jakowycz, są dla nas obecnie bardzo aktualne. Są związane z wojną, życiem ludzi w czasie wojny, z ich bólem, z podejmowaniem brzemiennych w skutki decyzji. Zaproponowałam kierownictwu teatru, aby nie tylko przeczytać ten utwór, ale zrobić z niego pełnowartościowy spektakl. Napisałam scenariusz i w ciągu pół roku stworzyliśmy przedstawienie. – Zazwyczaj obecnie na wystawienie spektaklu potrzeba mniej czasu. – W czasie pokoju moglibyśmy pracować wolniej. Ale teraz rozumiemy, że jeśli nie zrobimy tego dzisiaj, to jutro może już nie nadejść. To bardzo obszerny i poważny utwór. Wykonano wielką pracę z scenografem, kompozytorem, aktorami. W spektaklu jest dość dużo postaci, wydarzeń, miejsc akcji. Są tam bardzo poważne tematy, które trzeba było odkryć, przemyśleć i zagrać. Według takiego utworu szybko spektaklu się nie zrobi, to prawdziwa literatura światowa. Wymaga ona poważnego podejścia. Proces prób przebiegał twórczo. Dla nas dzisiaj każda godzina, każda minuta mają znaczenie. Bardzo uważnie odnosiliśmy się do siebie nawzajem, do samego materiału, do tego, co robimy, co gramy. Odpowiedzialność za to, co robimy i jak robimy, była stała. – Kilka słów o wykonawcach głównych ról. – Olha Hryszyna (Anela) wcześniej pracowała w naszym teatrze, ale od tego czasu minęło około dwunastu lat. Wiele osób zna ją jako gwiazdę kina. A ja pamiętam ją jako dobrą aktorkę dramatyczną. Imię głównej bohaterki, Anela, w tłumaczeniu oznacza Anioł. Właśnie taką aparycję ma Olha. Ale jednocześnie ma bardzo silny, potężny charakter i wolę. W tej roli ujawniła dramatyczny, wręcz tragiczny dar, połączyła, wydawałoby się, niekompatybilne rzeczy. Kyryło Parastajew (Antin) niedawno pracuje w naszym teatrze. Myślę, że to bardzo ważna dla niego rola. Tutaj zrobił wiele kroków na drodze do mistrzostwa aktorskiego. To rola na poziomie Otella, na poziomie innych poważnych prac aktorskich. I właśnie praca nad takimi rolami tworzy z aktora profesjonalistę i artystę. Na drodze do roli Antina Kyryło poczynił, jak mi się wydaje, poważne postępy. Ogólnie dążyliśmy do tego, aby poziom mistrzostwa aktorskiego odpowiadał poziomowi literatury. Wszyscy aktorzy zaangażowani w spektakl bardzo twórczo podchodzili do procesu prób. W roli Julii – Iryna Nowak i Lubow Tyszczenko, Redlicha – Stanisław Bobko i Ołeksij Poliszczuk, Hirsza – Jewhen Owczarow i Wołodymyr Osadczyj, Szymonowej – Ołeksandra Jena i Ołena Stefanska oraz wielu innych. Do każdej postaci podchodziliśmy indywidualnie i wydobywaliśmy te barwy oraz treści, które najpełniej i najdokładniej odzwierciedlałyby ludzkie życie w określonych umysłach i okolicznościach. Scenografia (scenografia i kostiumy Kostiantyna Krawcia), moim zdaniem, jest nowoczesna, na poziomie europejskiego teatru. W samym utworze jest wiele różnych miejsc, w których rozgrywają się wydarzenia. Udało nam się to wszystko połączyć w jednej przestrzeni. Dzięki muzyce i scenografii staraliśmy się oddać atmosferę Lwowa końca XIX wieku. A kostiumy staraliśmy się wykonać tak, aby odpowiadały charakterom bohaterów Franki. Premiera to dopiero początek. Jest nam bardzo miło, że widz ciepło przyjął spektakl. Poczuliśmy informację zwrotną, zainteresowanie. To dramat kryminalny. Jest tu intryga, która istnieje od samego początku i niemal do końca nie ujawnia się sama istota historii. Ale widz nie tylko obserwuje wydarzenia. Jest tu wewnętrzna walka bohaterów ze swoimi namiętnościami, stereotypami, walka o miłość i o swoje „domowe ognisko”… To bardzo skomplikowana historia z brakiem dosłownej oceny, co jest dobre, a co złe. Jak to często bywa w naszym życiu – „dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane”… W pełni zachowaliśmy autentyczność tekstu Franki. Jest on skomplikowany, ale właśnie tym interesujący. Myślę, że dla widza również. – Dlaczego wybrała pani drogę reżysera? – Nie wybierałam zawodu, to przeznaczenie. Przysięgam. (Uśmiecha się). Chyba to jedyny zawód, który jest dla mnie tak interesujący. Sublimuje on wszystkie zawody, jakie tylko można sobie wyobrazić. W tym zawodzie nie ma dna, nie można się w nim zatrzymać. Nie ma tu kropki, kiedy wszystko zrozumiałeś i wszystko potrafisz. To zawsze coś nowego, coś nieznanego. Zawsze jest dokąd zmierzać, jest co odkrywać dla siebie, widza, świata, sztuki. Jest w nim cały Wszechświat! Zawsze z przyjemnością wspominam lata nauki – najlepsze lata życia. Dały mi one szerokie postrzeganie świata. Studiowałam reżyserię teatru muzycznego, reżyserię dramatu. Poznałam mistrzów sztuki, którzy odkryli przede mną teatr, muzykę, malarstwo. Jestem bardzo wdzięczna wszystkim, których spotkałam na swojej życiowej drodze. Pamiętam każdego nauczyciela, każdą lekcję przyswojoną przeze mnie. Każdy z nich istnieje we wszystkich moich spektaklach. Po pierwsze, był to, bez wątpienia, mój mistrz Mychajło Reznikowycz. Miałam szczęście w życiu, instytucie i poza nim – do pedagogów. Było ich bardzo wielu. – A jak pani trafiła do Teatru im. Łesi Ukrainki? – To też przeznaczenie. Ówczesny szef Mychajło Reznikowycz zaproponował pracę w teatrze, za co jestem mu bardzo wdzięczna. To mój dom, to moje przeznaczenie, to moje serce, to moja miłość. Uważam to za dar losu. Od spektaklu „Aleksander Wertyński. Bal Pański” wszystko dla mnie się zaczęło w tym teatrze. Spektakl odbył się ponad 500 razy. Po takim starcie można było ruszać dalej. Uważam, że była to udana praca i mogę być z niej dumna. – Minęło niejedno dziesięciolecie od napisania „Warszawskiej melodii”. Zmieniają się czasy, epoki, a sztuka pozostaje popularna. Dlaczego? – Poruszane są tu wieczne pytania, które wszystkich nas nurtują. Pomimo tragicznych wydarzeń, które mają miejsce w życiu, pozostają marzenia, pozostaje kręgosłup, dzięki któremu istniejemy na tym świecie. Pozostaje miłość, miłość w szerokim rozumieniu tego słowa, tak aktualne pytania, jak człowiek i świat, człowiek i społeczeństwo, interakcja między ludźmi, droga człowieka do swoich marzeń, realizacja człowieka. To te pytania, które stają przed nami przez całe życie. My i tak do tego dążymy, idziemy do tego. Chcemy szczęścia i każdy ma swoje. – Wielu widzom zapadł w pamięć pani spektakl „Ławka”. – Niestety, obecnie nie jest grany, ponieważ w tym roku odeszła od nas główna bohaterka Olha Kohut. Uważam ją za wybitną aktorkę i niepowtarzalną osobowość. Ten spektakl jest dla mnie bardzo drogi. Tematy, które wiążą się z miłością, losem kobiety, samotnością człowieka, zawsze mnie poruszają. Zawsze jesteśmy samotni, nawet jeśli przebywamy w społeczeństwie i mamy rodzinę. W tym spektaklu było to szczerze zagrane. Na zawsze pozostanie w moim sercu i, jak mi się wydaje, w sercu naszego teatru. – Dość niezwykłą jest jeszcze jedna pani praca reżyserska – „Co się stało w zoo”. – Aktorzy wykonali samodzielną pracę. Zobaczyłam ją, zainteresowała mnie. Zapragnęłam, aby ten spektakl zobaczył widz. Staraliśmy się pokazać, jak człowiek dochodzi do rozpaczy w swoim dążeniu do realizacji w życiu. Do takiej rozpaczy, że już i życie wydaje się niemożliwe. Wszyscy jesteśmy teraz trochę w rozpaczy, dlatego spektakl nie pozostawia ludzi obojętnymi. Czasami bywa strasznie żyć. I kiedy widzowie przychodzą do teatru, to rozumieją, że nie są odosobnieni w tym. Wspomniane spektakle wystawione są na kameralnych scenach naszego teatru (scenie Pod dachem i Nowej scenie). Lubię scenę kameralną, ale i dużą również. Na kameralnej można mówić nie głośnym głosem, widzieć oczy każdego widza. Jeśli duża scena to rozmowa z Panem Bogiem, z przestrzenią, globalnymi rzeczami, to kameralna – rozmowa od duszy do duszy. To bardzo odpowiedzialne, bo nie możesz skłamać nawet drgnieniem rzęs. Widz widzi każdy twój mikroruch, każdą myśl, każdą wątpliwość i niepewność w twoich oczach. To wielka szkoła dla aktora i reżysera. To wtedy, gdy nie masz prawa do błędu. Duża scena też nie wybacza. Ale jeszcze bardziej bezstronnie. To jak w malarstwie – jest grafika, rysunek, a są wielkie formy, malowane olejem. To różne gatunki, inne przystosowanie do widza, przestrzeni. Ale bez wątpienia jedno i drugie to sztuka teatru. – Czy nie było trudno wrócić do twórczości po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji? – Nie, to była potrzeba. To było jedyne, co nas ratowało, co nas inspirowało, co dawało nam siły i daje dzisiaj sens życia. Co ratuje nas od tego horroru i pomaga wyciągać widza z otchłani, w której się znaleźliśmy. Najpierw zwróciliśmy się do najmłodszego widza. Musieliśmy włączyć dzieci do świata sztuki i dać nadzieję, że będziemy żyć i tworzyć. I nawet w każdej ciemności jest światło. Było dziwnie i niezwykle słyszeć dziecięce głosy. Nawet nie przypuszczaliśmy, że wiosną ubiegłego roku w Kijowie, kiedy codziennie rozbrzmiewały alarmy przeciwlotnicze i ginęli ludzie, w stolicy było tak wiele dzieci. A czy wiecie, że tworzenie spektakli dla dzieci jest bardziej odpowiedzialne niż dla dorosłych? Dzieci nie będą po prostu siedzieć i oglądać spektaklu, bo ich rodzice zapłacili pieniądze. Mogą hałasować albo po prostu wstać i wyjść, jeśli to ich nie interesuje. Dzieci to papierek lakmusowy, z którego rozumiemy, czy mamy właściwy kierunek. – Jednym z pierwszych spektakli dla dorosłego widza od początku pełnoskalowej wojny stał się dramat Łesi Ukrainki „Na polu krwi”. – Bardzo lubię ten spektakl, w nim najdokładniej przejawiłam swoje postrzeganie świata. (Uśmiecha się). Ten utwór znałam dawno, zaczynałam od niego swoje życie twórcze. Łesia Ukrainka zafascynowała mnie tematami, które w nim poruszała. To biblijna przypowieść o spotkaniu Judasza z Przechodniem oraz historia zdrady. Bolesny temat. Niestety, zawsze aktualny, zwłaszcza teraz… Aktor, który grał Judasza, poszedł na wojnę, dlatego na razie wstrzymaliśmy jego pokazy. Czekamy na jego powrót i znowu obowiązkowo będziemy grać ten spektakl. Swoją drogą, zdążyliśmy go pokazać także w USA. – Czy trudno było teatrowi przejść na język ukraiński? – Oczywiście, dość niełatwo. Ale to zawód aktorski i wszyscy władamy językiem ukraińskim. Było to nasze wspólne pragnienie, zrozumieliśmy, że nie możemy inaczej. Nie tylko w teatrze, ale i w życiu przeszliśmy na język ojczysty. On nas inspiruje, dodaje nam siły, sensu, by iść dalej w sztuce. – W zeszłym roku nowym szefem teatru został Kyryło Kaszlikow. Co może Pani o nim powiedzieć? – Jestem z niego dumna. Dziś ten człowiek wiele robi dla ukraińskiej sztuki. A ja będę robić wszystko, co w mojej mocy, aby mu pomóc. Wszystkie inscenizacje, które teraz pojawiają się w naszym teatrze, są wiarygodne, uczciwe. Z oddaniem pracują aktorzy, reżyserzy, wszystkie działy naszego teatru. Mamy wiele międzynarodowych projektów. Wydaje się, że nigdy nie wypuszczaliśmy tak wielu premier, ile wyszło u nas w ostatnim okresie. I widz jest nam za to wdzięczny. – Wystawiała Pani spektakle impresaryjne? – Tak, wiele. Obecnie granych jest kilka spektakli z Ołeksijem Wertyńskim i Artemem Jemcowem. Tak bardzo kocham teatr, że jeśli jest ciekawa propozycja z ciekawymi aktorami, z ciekawymi osobowościami, to prawie nigdy nie odmawiam. Żyję teatrem, dla mnie jest on bardziej realny niż codzienne życie. Bardzo kocham wszelkie przejawy teatru. – A czy próbowała Pani swoich sił jako aktorka? – Oczywiście. Trochę grałam i w teatrze, i w kinie. A jeszcze byłam reżyserką filmów. Próbowałam swoich sił wszędzie – malowałam, pisałam wiersze, utwory dramatyczne, nawet muzykę. Ale teatr to miłość na całe życie. To taki rodzaj sztuki, który łączy wszystko, i nie tylko sztukę, ale i naukę. Tutaj może przydać się wszystko, co potrafię. I sztuka muzyczna, i malarstwo, i fizyka, i chemia… – Czy ktoś z Pani bliskich zajmuje się sztuką? – Mój ojciec, Wiktor Hawryluk, był aktorem. Moja córka Maria ma 20 lat, pisze muzykę. W szczególności w spektaklu „Dla domowego ogniska” jest to w całości jej praca kompozytorska. Napisała również muzykę do spektaklu „Na polu krwi” oraz kilku innych inscenizacji. Jako aktorka i skrzypaczka gra obecnie w trzech spektaklach. Jest bardzo utalentowanym dzieckiem. To współczesna, uniwersalna młodzież, która potrafi śpiewać, tańczyć, grać, pisać muzykę, malować. – Myśli Pani już o tym, jaki spektakl będzie następny? – Tak, oczywiście. Będzie to nieoczekiwana interpretacja klasyki na dużej scenie naszego teatru. Mam nadzieję, że premiera odbędzie się już w tym sezonie teatralnym. – Co chciałaby Pani powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Chcę podziękować Bogu, Ukrainie, naszym obrońcom, kierownictwu naszego teatru za to, że możemy zajmować się sztuką w szerokim tego słowa znaczeniu. Jestem wdzięczna wszystkim, którzy przyczyniają się do tworzenia spektakli. Chcę zaprosić do naszego teatru wszystkich widzów. Teatr inspiruje, wspiera, dodaje sił, by żyć i tworzyć coś pięknego! Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie fragmentu spektaklu „Dla domowego ogniska” ze strony internetowej teatru

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie myślałam, że będzie ona dotyczyć tak wielkiej liczby kobiet, jak dzisiaj. Wcześniej nie był na nią czas. Mam nadzieję, że wreszcie teraz zostanie wystawiona”. Ołeksandr Witer, dramaturg: “Sztuka „Smak słońca” zaczęła powstawać w pierwszych dniach pełnoskalowej inwazji Rosji. Pojawiło się pytanie, czy warto pisać, kiedy rakiety latają nad głową. I jak pisać o wojnie – po prostu naśladować telewizję, Internet, przekazywać to, co jest w prawdziwym życiu? Chyba to już nie jest interesujące. Zacząłem pisać ten utwór jako sztukę o wojnie oczami zwierząt, które nie rozumieją, co się dzieje, ale też przeżywają. Już w kwietniu została wystawiona w Drohobyczu, odniosła wielki sukces. A pierwsze czytanie odbyło się w Stambule. W Czernihowie wystawiono ją w budynku kina, zniszczonego później przez rosyjską rakietę. Tę sztukę zaczęły aktywnie wystawiać teatry dziecięce. Sposób postrzegania wojny oczami zwierząt okazał się dla dzieci najbardziej optymalny. W Centrum Kurbasa ten spektakl zaprezentował teatr „kARTopla”. Dzieci, które były na sali, śmiały się i płakały. To było szczere. Pewnie po to właśnie istnieje teatr”. A dramaturg Wołodymyr Serdiuk przyznał, że przez trzy miesiące napisał aż cztery sztuki. Już półtora roku na froncie jest jego brat, walczył też siostrzeniec, który został ranny. Wołodymyr pisze te utwory, aby ich moralnie wesprzeć. Obecni na prezentacji mieli możliwość obejrzeć wideo z fragmentami wspomnianych sztuk, które zostały wystawione w ukraińskich i zagranicznych teatrach. Aktor i reżyser Andy Iva wykonał fragment swojej sztuki „Bać się nie ma sensu”. A studenci Instytutu Sztuki Scenicznej i Muzycznej Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego przeprowadzili aktorskie czytanie utworów Nedy Neżdanej, Ołeha Mykołajczuka i Anny Bahrianej. Już dwa dni później w Centrum Kurbasa odbyło się autorskie czytanie sceniczne ostatniej sztuki z książki „Bagnet” Aleksa Borowenskiego o minionych pokoleniach obrońców naszej ziemi oraz spotkanie z Inną Honczarową, autorką sztuki „Trębacz” – o bohaterskiej obronie Azowstali i naszych wziętych do niewoli żołnierzy. W finale Artfestiwalu „Nienazwana wojna” pokazano spektakl według sztuki Nedy Neżdanej „Otvetka@ua”, poświęcony Wasylowi Slipakowi, Bohaterowi Ukrainy, sławnemu śpiewakowi operowemu o pseudonimie „Mit”, w wykonaniu aktorki Anastasiji Łesiw, teatru „Czajka” Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, reżyser Illia Tkaczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dramaturgia wojny

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych Książka powstała na bazie internetowego zbioru sztuk “Na czasie” oraz czytań scenicznych “DramPost”. Antologia ukazuje wojnę z perspektywy wojskowych i cywilów, wolontariuszy i uchodźców, na froncie i w okupacji, pod ostrzałem i na emigracji, mężczyzn i kobiet, zwierząt, mitycznych stworzeń, a nawet całych miast. W strukturze wyłoniła się wewnętrzna meta-dramaturgia – od szczególnej artystycznej inicjacji w wojnę, uwolnienia od lęków, po przeżywanie jej różnych stanów, zaglądanie w zaświaty, pracę z pamięcią i wiarą w Zwycięstwo. “Nienazwana wojna” składa się z 20 sztuk, połączonych w 6 rozdziałów-triad: “W przededniu”, “Inwazja”, “Kobiece głosy”, “Żywe stworzenia”, “Dialogi z Charonem”, “Miasto Marii” – z Prologiem i Epilogiem. Obramowaniem stały się artykuły współtwórców Ołeha Mykołajczuka i Nadiji Mirosznyczenko o powstaniu tej książki oraz autorki koncepcji Ołeny Bondarewej o samych tekstach. Antologia łączy różne rzeczywistości: dokumentalną, mistyczną, wirtualną, mitologiczną i inne. Wszystkie utwory w książce są autorstwa dramaturgów z fachowym doświadczeniem, którzy należą do różnych stylów i pokoleń od 20+ do 60+. Są to Andy Iva, Olha Annenko, Anna Bahriana, Ihor Biłyć, Aleks Borowenski, Ołeksandr Witer, Inna Honczarowa (wiersze Petra Myronowa), Ołeh Dracz, Nina Zachożenko, Artem Łebediew, Ołeh Mykołajczuk, Ołeh Mychajłow, Neda Neżdana, Wołodymyr Serdiuk, Maryna Smilianec, Switłana Spasyba, Dmytro Ternowyj, Kateryna Czepura. Projekt książki – autorstwa artystki-scenografki Olhy Nowikowej na podstawie zdjęć pracowników-frontowców Centrum im. Łesia Kurbasa Jewhena Kopjowa, Ołeha Serebriakowa i Wołodymyra Danylewskiego, a także wolontariusza Ołeksija Orłowa. Redaktorką literacką książki jest Natalja Blochina. Prezentujemy najważniejsze fragmenty wystąpień uczestników prezentacji. Neda Neżdana, dramaturżka: “Dla autorów książki wojna nie rozpoczęła się 24 lutego 2022 roku. Mówi się: “sześćset któryś dzień dziesięcioletniej wojny, która trwa od wieków”. Właściwie takie podejście zostało zawarte w koncepcji wydania. To już nasza trzecia książka o wojnie i myślę, że nie ostatnia. A ogółem od 2014 roku wydaliśmy 12 różnorodnych antologii. W naszej antologii są różne formy, ale najważniejsze jest to, że to antologia “literackiego wojskowego”. W Prologu wojna pokazana jest oczami aktora i reżysera, który trafił na front. Dalej przedstawione są jej różne etapy: czas w przededniu, sama inwazja, okupacja, przymusowa emigracja oczami nie tylko ludzi, ale i zwierząt, kwiatów, całych zniszczonych miast. W Epilogu mowa o obronie ukraińskiej ziemi w przeszłości. Dochodzimy do wniosku, że nie wiadomo, kiedy zaczęła się ta wojna. Ale mamy szansę, że ona się skończy i wreszcie zwyciężymy. W naszych poprzednich antologiach były też sztuki dokumentalne, jednak zrozumieliśmy, że czysty “dok” działa tylko na początkowych etapach, na świeżo. I bardzo rzadko przetrwa lata. W nowej książce jest dok+fantasy, dok+historia, dok+animalistyka. Różne formy sztuk, nie ma jednego stylu. Wszystkich autorów łączy to, że jesteśmy po jednej stronie frontu. Kiedy zaczęła się inwazja, początkowo pojawiło się poczucie, że dramaturgia i teatr są niepotrzebne. Ale wkrótce koledzy z Polski zaproponowali czytanie sztuk, aby zbierać środki dla rannych. Tak zrozumieliśmy, że nawet siedząc w piwnicach, my – dramaturdzy – mamy broń. Początkowo czytaliśmy teksty, które ukazały się w poprzednich antologiach, potem pojawiły się nowe. W Czerniowcach wspólnie z Centrum Iwana Mykołajczuka zaczęliśmy realizować projekt DramPost, w ramach którego odbywały się czytania aktualnych sztuk, dyskusje, ekspres-fora. Potem rozpowszechniliśmy ten pomysł w innych miastach i krajach. Oprócz Ukrainy czytania sceniczne odbywały się we Francji, Australii, Polsce, USA, Austrii, Wielkiej Brytanii, Rumunii, Irlandii, Norwegii i innych krajach dzięki wsparciu sieci Eurodram, projektom “Światowe czytania współczesnej ukraińskiej dramy” Johna Friedmana i “Ukraina. Wojna. Teksty” od ProEnglish Theatre. Zrozumieliśmy, że na takich wydarzeniach nie tylko zbiera się środki, ale jest to też broń informacyjna. Poprzez dramaturgię można wpływać na świadomość ludzi. W antologii przedstawiona jest moja sztuka “Kotka na wspomnienie o mroku”. Została napisana wcześniej i jest historią okupowanego Donbasu. Połączyłam w niej historię wolontariuszki Iryny Dowhań z fantazją o ratowaniu trzech kociąt. Sztuka była wystawiona w Londynie, w Finborough Theatre, gdzie odniosła znaczny sukces, odbyła tournée do Niemiec i USA, a także weszła do trójki finalistów prestiżowej nagrody teatralnej Offie. Jest też grana w Teatrze Chersońskim. Druga sztuka – “Zamknięte niebo”, poświęcona Mariupolowi i obwodowi kijowskiemu, opowiada o kobietach w różnym wieku, które znalazły się w dziwnej piwnicy. Ich historie zaczerpnięto z prawdziwych kronik. Ta sztuka jest o tym, jak ludzie zmieniają się z ofiary w bohatera. Miała już kilka wersji scenicznych na Ukrainie, w Austrii, Francji, Wielkiej Brytanii, Hongkongu”. Ołeh Mykołajczuk, dramaturg: “Wszystkie nasze antologie wydawano dzięki sponsorom i grantom, pewne środki wydzielała też Kijowska Miejska Administracja Państwowa. Znalezienie pieniędzy nie było łatwe, ale pracowaliśmy, wierzyliśmy w sukces – i on przychodził. Choć przy należytym finansowaniu moglibyśmy zrobić dwa-trzy razy więcej. Pamiętam, jak pewnego wieczoru zebraliśmy się we trójkę: ja, Neda Neżdana i Jarosław Wereszczak. Wtedy pojawił się u nas zamysł stworzenia antologii. Pierwszą była antologia dramatu biograficznego o wielkich Ukraińcach “Tajemnica bytu”. Następna – “Majdan. Przed i po”. Tutaj były sztuki o przeczuciu burzliwych wydarzeń historii, Rewolucji Godności i o samej wojnie, która się zaczęła. Z czasem zrozumieliśmy, że pojawiają się nowe wydarzenia i problemy, a dramaturdzy nie mogą nie tworzyć i nie być zgodni z duchem czasu. Przygotowano inną antologię “Labirynt z lodu i ognia”. Ukazała się dzięki już nieżyjącemu kierownikowi wydawnictwa “Smołoskyp” Josypowi Zinkewyczowi. To był 2018 rok. Po 24 lutego 2022 roku pojawiło się wiele nowych sztuk. Zaczęliśmy przygotowywać kolejną antologię, choć pieniędzy oczywiście nie było. A pomógł nam finansowo pochodzący z obwodu iwanofrankiwskiego Mychajło Bojczuk, który obecnie mieszka w Chicago, gdzie pracuje jako kierowca. Oprócz tego gra w Chicagowskim Teatrze Ludowym “Homin”. Mychajło już pomagał nam w wydaniu kilku książek. Moja sztuka w nowym zbiorze – “Znaki wywoławcze z tamtego życia”. Jest dokumentalna. Nie byłem na wojnie, ale walczył tam mój bliski przyjaciel Witalij Krasniuk, który niestety zginął w obwodzie czernihowskim. Właśnie o nim jest ta sztuka. Witalij początkowo był na Majdanie, potem poszedł do ATO, praktycznie cały czas walczył. Pierwszy rok trochę opowiadał, a potem powiedział: “O wojnie będziemy mówić po wojnie”. Nie wyszło. Tytuł dla tej sztuki wymyśliła redaktorka Ołena Bondarewa”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Na małej planecie w wielkim mieście…

odtworzone środkami scenicznymi. Te zrywy człowieka poza granice bólu i miłości wznosiły ducha pod kopułę sufitu. Błyskotliwa scenografia i reżyseria artysty ludowego Ukrainy Ołeksija Kużelnego. „Ja was kocham, jak sól swoją Sywasz…” – wykrzyknik po tym, co się zobaczyło i usłyszało. Głos, który zwoływał Majdany, dzisiaj „w błękitnym niebie wysiał las”… I na sercu… Stop autorstwa słowa, utalentowanego jego odczytania, ekspresji, plastyki (Ołeksij Sklarenko), muzyki (Tetiana Szamszetdinowa) nie pozostawia żadnych wątpliwości, że to jeden z najbardziej godnych monodramów Teatru. I my dołączyliśmy do tego cudu. Dzięki aktorowi Jewhenowi Nyszczukowi przypomniałam sobie, jak on prosto z Majdanu, w lutym 2014 roku, po tragicznej nocy, przyszedł do studia w Radio Kultura. Na Majdanie trwało starcie, już z pierwszymi ofiarami. Jednak „ludzie nie ze strachu” przychodzili na transmisję na żywo, aby zaświadczyć o Ukrainie. Dzisiaj – to samo świadectwo wersami Mykoły Winhranowskiego: Wierzę w Boga – w Ukrainę. Ona mój Bóg i przewodnik. W wolność wierzę, wierzę w pokój. I choć zginę – aż do zgonu. Spektakl odbywał się w przeddzień urodzin Mykoły Winhranowskiego (7 listopada) i w przeddzień 95-lecia jeszcze jednego poety i filozofa Jewhena Swerstiuka. Im obu, szestdziesiątnikom, właściwa jest „gotyka ducha i kości”, jak powiedział Wasyl Stus. Pomyślałam, że „gotyka ducha i kości” – to także o Jewhenie Nyszczuku, z najnowszej kohorty romantyków i rycerzy. Dziękuję, nasz wojowniku, że niestrudzenie wypowiadasz wieczne: Na małej planecie w wielkim mieście Wschodzi wieczór na błękitne, na sine i smutne. Na siwych deszczach w zbladłych liściach Jak dawno temu kochałaś mnie… Nad wielkim miastem, Włodzimierzową Górą, Jarosławowym Wałem wysiało się gwieździste niebo. Pomyślałam: rodząc pod tym niebem poetów z „piękną bestią w sercu”, Pan Bóg ma plany i na naród – „z ciała i krwi”, i na jego państwo. I od tej myśli robiło się ciepło przed bramą nocy, i układała się do snu bestia na sercu. Ot, nie na darmo, choćby na kilka dni, wracają z piekła wojny pod kijowskie gwiazdy aktorzy i poeci… Halyna DACIUK, dziennikarka Urodzony w majdanowym 2013 roku „Piękna bestia w sercu…” (według poezji Mykoły Winhranowskiego) przeżył swoje pierwsze dziesięciolecie. Objeździł ukraińskie teatry – Lwów, Chersoń, Odessę, spotkał się z tysiącami widzów, otrzymał nagrody. Razem z ludźmi wypłakał, wykrzyczał, przezwyciężył, przetrwał czas. Nabral się najnowszych odcieni. Podwyższył próg bólu. Rozgrzał się wydarzeniami do temperatury magmy. Jednak podstawy słowa i metafory, założone przez poetę w „Bestii…”, pozostały nienaruszone, jak testamenty. I 31 października w Kijowskim teatrze „Suzirja” to testamentowe słowo znów przetapiało się ze sceny – w wojnę i ciszę. I sala to wypuszczała oddech, to wstrzymywała krzyk razem z bestią w sercu. Jest kilka wersji o tym, jak narodziło się imię monodramu. Według jednej, reżyser i scenograf Ołeksij Kużelny podrzucił w górę arkusze z poezją Mykoły Winhranowskiego, i jeden z nich zaświecił się wersem o pięknej bestii – najbardziej odpowiednim. Od pierwszych minut spektaklu stajemy się świadkami narodzin człowieka – prosto na scenie, ze spowitej „laleczki”. Słyszymy krzyk, widzimy przebudzenie i zryw do życia, które objawiło się człowiekowi w słowie i będzie nim – od początku do końca. Bo narodziło się serce poety. „Nie spieszcie się, bierzcie mnie po trochu”. A ręce moje dajcie samolotom… Płuca – wiatrowi… A czoło – błękitowi… Oddajcie wargi falom i wołom. A nogi – kwiatom, żeby chodziły kwiaty. W latach 60. poeta Winhranowski ucieknie z ciągnącego się koła sytości i konformizmu, w którym „nie ma świętości”, a „ptaki żują z chrzanem”. Ucieknie z lepkiej słodkości – „z dżemami z malin, poziomek, jeżyn, z cytryn, żurawin, porzeczek, moreli, z rajskich jabłek, ałyczy, borówek, pigwy, derenia, śliwy, truskawek, z wiśni japońskich, jarzębin moskiewskich…”. Ucieknie choćby w słowie – przez „waszą niewolniczą krew bezkrwistą… nożami serce obłożę”… I te noże – protestu i miłości – będą palić poetę… „Kosmos, ludzkość, ziemia, naród, epoka, Ukraina – oto jaki rozmach wziął język poetycki Winhranowskiego, oto w jakich wymiarach żył jego liryczny bohater”, – napisze Iwan Dziuba w przedmowie „Czarodziej słowa” do zbioru „Z objętych tobą dni” (1993). W 2023 roku słyszymy lirycznego bohatera z głosu, koronowanego tytułem „Głos Majdanu”, który jest poza konkurencją z głosami ministra, a nawet artysty. Chociaż, nie, my jednak przyszliśmy na aktora, artystę ludowego Ukrainy Jewhena Nyszczuka. Na głos prostostania, prawdziwy w lutowe noce 2014 roku i prawdziwy dzisiaj. Dla tego głosu tworzony był monodram. Właśnie ten aktor miał moralne prawo udźwiękowić kosmos Ukrainy, który ona odzyskuje obecnie od wściekłej „niepięknej” bestii. I Jewhen odzyskuje – od pierwszych dni Wielkiej wojny. W imię spotkania z widzami aktor-wojownik przyjechał z frontu tylko na kilka dni, żeby i tutaj, w Kijowie, nie gasła Ukraina. Im dalej w wieczność, tym w młodość dalej, Tym wyżej Taras nad tobą staje, I pełny minionych nadziei i smutku, Dzisiaj on serce tobie oddaje. Serce sali biło w unisonie ze słowami, słowa opierały się o sferę niebieską, odtwo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „współudziale” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe dla wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Pawłowśkyj Witalij Andrijowycz — 1000 hrywien. 2. Mosenkis Jurij Łeonidowycz — 200 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OW CZA R ENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn