Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №45 за 2024 рік

16 s. · 26 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 45 (1278), 14—20 listopada 2024 Kultura “bycia Ukraińcami” IHOR ZOC

Nawet na tle okrutnych walk na frontach, nieustannych bombardowań ukraińskich miast i wsi rakietami, bombami kierowanymi i “szahedami”, Naród nieustannie żyje, wychowując dzieci, umożliwiając pracę szkół i przedszkoli, uniwersytetów i teatrów, muzeów i bibliotek. W tych smutnych czasach pojawiło się powszechne uświadomienie, że egzystencjalna wojna, którą od wieków prowadzi przeciwko nam dzika Moskwa, wchodząc w nową śmiercionośną fazę, dzisiaj wymaga od nas jednego – przetrwać. Dla zachowania swojego Rodu, Ukrainy, przyszłego Zwycięstwa, którego na razie nie widać za horyzontem, nie widać go również w stolicach potęg tego świata. Георгій ФІЛІПЧУК, академік НАПН України (Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy) Przypomina się wielki Borges, który mówił, jakoby dla wszystkich epok i narodów trzeba żyć tak, aby nie mijał żaden dzień, w którym nie używano by tak pełnego nadziei słowa jak “optymizm”, które “puścił swego czasu w obieg nie mniej wielki Wolter”. Właśnie tak w zeszłym tygodniu postrzegano listopadową Humań, Uniwersytet Pawła Tyczyny, gdzie przeprowadzano Międzynarodową konferencję naukowo-praktyczną, poświęconą edukacji kulturalno-artystycznej na Ukrainie i w świecie. Dobry, społecznie pożądany znak. Bez wątpienia najważniejsze obecnie zadanie – “przetrwać i zwyciężyć” – zależy przede wszystkim od ukraińskiego Wojownika – tej najwyższej wartości Narodu i Państwa, co w różnych kontekstach wybrzmiewało na Umańskim forum artystyczno-pedagogicznym. Jednak nawet najsilniejszej militaryzacji, heroicznych zwycięstw wojska okaże się za mało, gdy na szali postawiono niepokojące “być albo nie być” ukraińskiej państwowości, tożsamości. Bo jeśli my twierdząco (dla siebie i świata) deklarujemy – “Być!”, to w imię tego szlachetnego celu muszą “pracować” (tak jak walczyć) wszystkie segmenty społecznej aktywności. W pierwszym rzędzie muszą znajdować się kultura, edukacja, nauka. Takie miejsce w hierarchii wartości społecznych jest uwarunkowane nie tylko wojną Moskali, która realizuje cel zniszczenia narodu ukraińskiego, ale globalnymi wyzwaniami i wymiarami. Wszak wspomniane sfery dla szeregu rozwiniętych krajów, poczynając od USA, są głównymi czynnikami bezpieczeństwa narodowego. Edukacja w strategii rozwoju świata zajmuje 4. miejsce wśród 17 najbardziej znaczących priorytetów świata, a planetarne szczyty uznały, że “przyszłość, której chcemy, – jest z Kulturą”. W Mapie drogowej UNESCO zaznaczono: “Kultura i sztuka – najważniejszy komponent wszechstronnej edukacji, która zapewnia pełny rozwój Osobowości”. Warto również zaznaczyć, że w tym dokumencie edukacja artystyczna rozpatrywana jest nie inaczej jak “środek, który sprzyja rozwojowi zasobów ludzkich”, a w zaleceniach UE (2006/962) “O głównych kompetencjach w uczeniu się przez całe życie” wśród głównych 8 kompetencji znajduje się “zdolność wyrażania siebie poprzez kulturę”. Paradygmat kultu kultury w edukacji stał się kluczową wartością w strategiach krajów rozwiniętej demokracji. Obrazowo mówiąc, 9 głównych antycznych Muz (razem z 10. platońską) uformowało podstawę treści i filozofię współczesnej jakościowej edukacji. Sztuka muz nie została wyrzucona na margines, jak robili to od czasu do czasu ci “stratedzy”, którzy zawsze ignorowali kulturę narodową w edukacji, przestrzeni informacyjnej, dyplomacji. Widocznie tacy przewodnicy na różnych szczeblach, a jest ich niemało, tak i nie wychwycili powiewów czasu, bo cywilizowany świat już dawno podąża drogą “od człowieka wykształconego do człowieka kulturalnego”. Jednak pojawia się i sprawiedliwy sprzeciw, ponieważ świat nie tylko cywilizuje się, ale i barbaryzuje. Rzeczywiście, niemało jest faktów, które potwierdzają ten niemal aksjomatyczny punkt widzenia. Bo jeszcze przed pełnowymiarową agresją świat wydawał rocznie ponad 15 bln dolarów na wojny; ludzkość żyje na kredyt wobec natury planety z współczynnikiem 1,6 (160%), a jej działalność jest 170 razy bardziej zgubna dla Natury niż wpływ klęsk żywiołowych i kataklizmów. Podobne zagrożenia i wyzwania z jeszcze większą siłą zobowiązują, skłaniają do “wprowadzania iniekcji” kulturalności, humanizmu, etycznej “odpowiedzialności za wszystko co żywe” w treść edukacji współczesnej ukraińskiej szkoły na wszystkich poziomach. Wszak dzisiejsza doba wygląda tak, że rozwój cywilizacyjny przypomina nieustanny wyścig między kulturą a katastrofą, kiedy cywilizację, która maszeruje (nie zważając na niepojęte wynalazki intelektualne), nieustannie wyprzedza barbaryzacja z jej nienawiścią, okrucieństwem, złoczynnością i ludobójstwem. Epoka, kiedy człowiek nie “uczłowiecza się”, a odczłowiecza się, a pań- (Ciąg dalszy na str. 2) Czoła poorane, jak łan Pługiem stalnym jesienią, Piersi niby kurhan, Serca jakieś straszne sny. Ciemnieje błękit niebios, Mrok i pustka wokoło, Nienajedzony pies Wyje w nocy za wsią. Znane trio "Honta" Umańskiego uniwersytetu państwowego im. Pawła Tyczyny (W. Semenczuk, W. Kupczyk, P. Wołoszyn nagrodzeni najwyższym odznaczeniem WUT "Proświta" im. Tarasa Szewczenki — medalem "Budowniczy Ukrainy")

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jurij Kowaliw

We wtorek, 19 listopada, – 1000. dzień od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę. W tysięczny dzień wojny Widziałem dziwny pochód, Widziałem i nie oszalałem! Z zachodu słońca na wschód Szło smutnych tysiąc dni. Każdy nie dzień, lecz jakby wiek, Wiek w trwodze, w nudzie, Każdy jakby wlókł Kamień młyński u nogi. Gdzie wasze ręce? Nie ma! Gdzie wasze nogi? Poszły! Kto wam krew wyssał? – Zima! Gdzie wasza siła? – Wzięli. Idą, aż ziemia huczy, Grób jamisty to ich ślad, Zboże za nimi płonie, Wody ścinają się w lód. Spojrzał las – uschł, oniemiał. Księżyc zerknął i zbladł... Z zachodu słońca na wschód Szło smutnych tysiąc dni. Bohdan Lepkyj 1915 10–12

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Kultura „bycia Ukraińcami”

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Państwa i narody, które „nie przyjaźnią się” ze swoją kulturą, zazwyczaj rozpuszczają się, są pochłaniane przez inne. Miał rację wybitny fizyk, działacz społeczny, laureat Nagrody Nobla F. Joliot-Curie, zauważając, że edukacja, kultura, nauka zawsze będą potrzebne narodowi, bo jeśli się nie rozwijają, to takie państwo przekształca się w kolonię. Trzeba przyznać, że od samych początków odnowionej Niepodległości temat kultury w polityce edukacyjnej zawsze wybrzmiewał. W Państwowym programie narodowym „Edukacja. Ukraina XXI wieku” zostały zawarte fundamentalne kierunki reformowania treści przygotowania edukacyjnego, które przewidywały „przyłączenie do literatury, muzyki, sztuk pięknych, dorobku twórczości ludowej, osiągnięć kultury ukraińskiej i światowej; szerokie studiowanie ukraino(narodo)znawstwa, historii etnicznej i etnogenezy Ukraińców; dziedziczenie duchowych osiągnięć narodu ukraińskiego”. A w Narodowej doktrynie rozwoju edukacji, zatwierdzonej przez II Ogólnoukraiński zjazd pracowników oświaty (2001 r.), zaznaczano: „Edukacja utwierdza ideę narodową, opiera się na wartościach kulturowo-historycznych narodu ukraińskiego, sprzyja narodowej samoidentyfikacji, rozwojowi kultury narodu ukraińskiego”. Wreszcie, standardami państwowymi (2018, 2020 r.), począwszy od edukacji podstawowej aż do bazowej, określono „kompetencję kulturową”. Zatem kultura została uznana przez nas nie tylko za standard edukacyjny, miękką siłę i instrument dialogu z „innymi”. Jest ona narodowym silnikiem rozwoju i bezpieczeństwa, duszą i sercem Narodu, opiekunem państwowości, ukraińskiej tożsamości. Dlatego problem kulturalności Narodu, zwłaszcza jego młodego pokolenia, jest obecnie niezwykle ostry. Wojna całkowicie obnażyła wrażliwość nerwu społecznego na misję kultury ukraińskiej w procesach tworzenia narodu i państwa, jej rolę w systemie bezpieczeństwa narodowego oraz kształtowaniu kapitału ludzkiego i obronie swojego „Ja” przed najazdem krwiożerczego moskala. Edukacja kulturalno-artystyczna staje się niezastąpiona w kontekście zwrócenia Narodu ku swojej pamięci narodowej, otrzymując nie tylko nową wiedzę, ale także sensy, przekonania światopoglądowe, poznając wzorce najwyższych duchowych, intelektualnych, estetycznych i etycznych osiągnięć kulturowych. Żadna inna edukacja, poza kulturalno-artystyczną, nie jest obdarzona taką zmysłową energetyką, taką inteligencją emocjonalną, które są zdolne uczynić naukę „płonącą”, motywacyjną, podmiotową. To ten ważny aspekt w procesie edukacyjnym, kiedy realne i humanitarne, logiczne i zmysłowe, rozumne i piękne syntetyzuje się w najbardziej pożądanym dla dni dzisiejszych postrzeganiu świata – wychowawszy Serce i Duszę, „czyń Dobro”. Nie na darmo najlepsze uniwersytety (i nie tylko) strzegą jak źrenicy oka swoich instytucjonalnych struktur kulturalno-artystycznych (wydziały, katedry, instytuty, chóry, kapele, galerie sztuki, biblioteki, muzea), gdyż służą one im za najlepszą wizytówkę zawodową. W wielu zagranicznych uniwersytetach na wydziałach (niezależnie od kierunku zawodowego) obowiązkowa jest dyscyplina artystyczna. A w znaczących uczelniach świata (Uniwersytet Harvarda, Uniwersytet Yale i in.) zdobycie, powiedzmy, wykształcenia muzycznego uważa się za najbardziej prestiżowe. Znamienne, że w każdym województwie Polski funkcjonuje akademia sztuk pięknych. Dlatego nie dziwi, że tak wysokie podejście zawodowe i polityczne do kultury kształtuje jakościowo odmienną metodologię i metodykę edukacyjną. Osobiście jeszcze w czasie przedwojennym byłem pod wrażeniem tego, co zobaczyłem na Zamku Wawelskim w Krakowie, kiedy setki dzieci, uczniów, studentów prowadzą lekcje, wykłady w środowisku kulturalno-historycznym muzeum, kształtując świadomość i normę behawioralną, że muzeum, teatr, biblioteka, filharmonia (konserwatorium), archiwum – to „trzeci dom”. Bo tam mieszczą się historia, tradycja, kultura, prawda, dusza i siła każdego narodu. Tę prawdę uświadamiają sobie nie tylko przyjaciele, ale i wrogowie. Przypomnijmy, jak faszystowski namiestnik w Polsce generał Leist w 1939 roku za pierwszoplanowe zadanie dla siebie uważał odnalezienie serca F. Chopina, rozumiejąc, na ile muzyka Chopina dla Polaków jest silną bronią w walce o swoje wyzwolenie narodowe. Takimi samymi nazistowskimi podejściami dzisiaj operują raszyści-moskale, niszcząc wszystko, co przypomina Ukrainę – od „Kobziarza” Szewczenki, muzeów H. Skoworody, Marii Prymaczenko po witraże artystyczne Ałły Horskiej w Mariupolu. Wywieziono (ukradziono) do rosji 1,5 mln eksponatów muzealnych, ponad pół miliona całkowicie zniszczono. W ciągu dwóch i pół roku pełnoskalowej wojny zniszczono około 4 tysięcy placówek edukacyjnych, ponad tysiąc instytucji kultury. Doszczętnie zniszczono 120 zabytków kulturalno-historycznych o znaczeniu narodowym, 40 muzeów oraz 400 szkół, placówek przedszkolnych i pozaszkolnych. Ordyńska Moskwa już od któregoś stulecia pragnie ostatecznie rozwiązać „kwestię ukraińską” różnymi sposobami – od fałszowania, kradzieży naszej historii aż po ludobójcze hołodomory i wojny. Ciekawe, że Herodot w „Opisie Scytii” wspomina o antropofagach (ludożercach), którzy zamieszkiwali bagna dzisiejszej moskwii. O tej samej kanibalistycznej „naturze” moskali pisał i ich „buriewiestnik rewolucji” Gorki, twierdząc, że najbardziej właściwą cechą tego narodu jest „sadystyczne okrucieństwo”. Zresztą sama cerkiew tego barbarzyńskiego „III Rzymu” od Filoteusza służy za przykład takiego samego obłąkanego dzikusa. Bo szybko przejmując naszą cerkiew, zaczęli kształtować swoją „świętość”. W książce „Moskowstwo” P. Sztepa zaznacza: „jeśli Cerkiew Ukraińska przez 600 lat kanonizowała 22 świętych, to moskiewska w ciągu zaledwie dwóch lat – aż 39”. Ale kogo?! Na przykład „świętego patriarchę” Joachima, który na śmierć zamęczył 90 niewinnych ludzi, w tym księży i mnichów, byle tylko zagarnąć ich majątek. Dlatego warto by im było „pisać” własną historię nie z kłamliwych opracowań komisji szuwałowskiej (1783–1796 r.), stworzonej przez Katarzynę II, która przez 13 lat paliła całą historię ukraińską, przepisując ją na modłę moskiewską, a z „zabytków” własnego ludożerstwa. W rzeczywistości, kiedy nieco później archeolog Uwarow rozkopał na moskowszczyźnie 7729 kurhanów (VIII–XVI w.), nie znalazł ani jednego słowiańskiego. A zatem w ideologiczno-światopoglądową podstawę współczesnej wojny raszystów przeciwko Ukrainie włożono wielkie kłamstwo o „wielkiej” kulturze, języku i historii oraz nienawiść, którą nieustannie mamroczą, propagują zakrwawionymi ustami poplecznicy Putina. A jeszcze ich ideologią stał się sadyzm „prawosławia”, wyhodowanego i zdeformowanego na gruncie skradzionej Cerkwi ukraińskiej. Prawdą jest to, że z pięcioma historycznymi bajkami o rosji, które na początku lubiła czytać ich Katarzyna II, niedorobione imperium nie mogło wychodzić w świat. Więc moskale prowadzą z nami odwieczną wojnę, aby bezczelnie ukraść naszą historię, kulturę, dopasowując ją do własnej, sfałszowanej. A tam, gdzie nie udaje się ukraść, to przynajmniej zniszczyć, spalić. I chociaż wypowiedziane rozważania faktologiczne jakoby wykraczają poza ramy konferencji, jednak ich aktualność zobowiązuje nas do wplatania tych narracji w kanwę współczesnej polityki kulturalno-oświatowej. Egzystencjalna istota naszego ideologicznego, politycznego, militarnego, kulturalno-pedagogicznego przeciwstawienia się Moskwie wymaga radykalnych zmian o charakterze metodologicznym, światopoglądowym, organizacyjno-metodycznym w treści i filozofii edukacji. Przecież, ogłosiwszy (nieoficjalnie) jedyną słuszną tezę „Precz z Moskwą!” ze wszystkich sfer życia, ważne jest nie tylko zapewnienie realizacji zadań pełnej likwidacji zarówno skutków moskwicyzacji Ukrainy, jak i usunięcia z przestrzeni narodowej wszystkich źródeł i przyczyn kolonialności w świadomości, polityce kulturalnej i informacyjnej. Niezbędne jest przede wszystkim przezwyciężenie tej niczym nieusprawiedliwionej tolerancji (lojalności) wobec ekspansji kulturalnej naszego wiecznego wroga, który realizuje główny dla siebie cel – zlikwidować ukraińską państwowość i tożsamość. Ponieważ, przebywając właśnie w takim „pokojowym” stanie współistnienia z „wielką ruską kulturą”, zamglona zostaje optyka światopoglądowa całego Narodu, kiedy dla wielu moskal staje się mało zauważalny w swoim złoczyństwie. Nic dziwnego, że według wyników sondaży KMIIS przed wielką wojną (listopad 2021 r.) 39% Ukraińców „dobrze” odnosiło się do Rosji, chociaż przez nią już były zagrabione ukraiński Krym i część Donbasu. I musiało wybuchnąć takie kolejne ludobójcze zabijanie Ukraińców, żeby 93% Ukraińców, wreszcie, na stan w październiku 2024 roku zadeklarowało swój negatywny stosunek do zdziczałych raszystów. Jednak błędnym będzie dla nas takie podejście w ocenach, kiedy jakoby za to mamy „dziękować Putinowi”. Przecież tego stanu światopoglądowego grzesznie jest osiągać takimi strasznymi ofiarami, wielką krwią i setkami tysięcy zabitych rodaków, milionami emigrantów i imigrantów, zabitymi i okaleczonymi dziećmi. Tak wychowywać naród niegodziwie, absurdalnie, zbrodniczo. Bo ruski mir „zasługuje” tylko na to, żeby nieprzejednana, bezkompromisowa walka z nim była prowadzona nieustannie i wszędzie. Począwszy od młodej matki, którą warto przekonywać „całym światem”, że rozmawianie po moskiewsku ze swoim dzieckiem jeszcze w wózku oznacza przygotowywanie go (naszych dzieci) na te czarne dni, kiedy raszystowska horda znów przylezie je „wyzwalać”. Przecież oficjalna polityka raszy – to „ochrona” na całym świecie swoich „rodaków”, którymi są wszyscy ci, którzy szczebioczą po ichniemu. W końcu „językiem” moskala nie da się utwierdzać, pielęgnować i rozwijać ukraińskiej kultury, tożsamości, świadomości narodowej. Przy czym tę linię należy stanowczo, przede wszystkim na szczeblu państwowym, prowadzić na Ukrainie i za granicą. Ponieważ tam przeciwstawia się nam potężna siła kremlowskiej propagandy (dezinformacji). Na przykład, w 13 znanych uniwersytetach USA centra naukowo-oświatowe slawistyki odzwierciedlają, niestety, moskwocentryczny pogląd na świat, gdzie nie ma miejsca dla ukraińskiej kultury, języka, historii, literatury. Swego czasu znany pisarz i pedagog I. Neczuj-Łewycki ostrzegał, że „język rosyjski (kultura) był i będzie środkiem zniszczenia Ukraińców”, a polski działacz kulturalny J. Baudouin de Courtenay (członek zagraniczny NTSz) twierdził, że język jest ostatnim bastionem państwa. Dlatego w czasach wojennej zawieruchy i pokoju Rodzimy język ukraiński oraz kulturę narodową należy widzieć jako jedyne, nierozerwalne, zgodne Ducho-Ciało, najwyższy amulet naszej duchowości, tożsamości, państwowości. W tym kontekście nadzwyczaj ważną rolę odgrywa edukacja, zwłaszcza jej składowa kulturalno-artystyczna. I ci urzędnicy, organy władzy państwowej czy samorządowej, którzy próbują pod wszelkimi pozorami zamknąć, zignorować, zadeptać kulturę w edukacji – od ignorowania jej w planach nauczania po likwidację katedr, wydziałów, dyscyplin o kierunku artystycznym, a nawet Narodowej Akademii Sztuk, – oni muszą być postrzegani (oceniani) przez społeczeństwo nie inaczej, jak pod szyldem „moskiewski pachołek”. Atakując całym frontem (od pseudoliberałów po kremlowskich watników) ukraińską kulturę narodową, zawzięcie broniąc imperialnej kulturalności w postaciach dosto-bułhakowów, puszkino-brodskich, glinko-kabalewskich i wszelkich innych „matrioszek”, ci działacze nadal z jakiegoś powodu „marzą” o nowym-starym (już powojennym) wpychaniu ruskiego miru do edukacji, kultury, sfery książki. Przestrogą, przeszkodą dla tego wszechprzenikającego zła mogą być tylko wartości kultury narodowej, dziedzictwa historycznego, ideały twórczości życiowej sławnych Ukraińców, którzy na ojczystej ziemi i poza nią tworzyli muzy wysokiej sztuki i czystej prawdy. A jeszcze (lub przede wszystkim) naszą duchową, światopoglądową, pedagogiczną Ewangelią musi stać się Księga ksiąg – „Kobziarz” Tarasa Szewczenki. Ukrainoznawczy system edukacji kulturalno-artystycznej polega nie na prostym formalnym funkcjonowaniu zgodnie z planami nauczania (akademickimi) poszczególnych dyscyplin, a na wskroś przenikaniu ideami wartości ukraińskości wszystkich kierunków procesu edukacyjnego, włącznie z ukraińskim „przekładem” klasyki światowej. W kontekście realizacji strategicznego zadania ukraińskiego Narodu („Precz z Moskwą!”) warto wspomnieć artykuł M. Drahomanowa „Dziwaczne myśli o ukraińskiej sprawie narodowej”, w którym jeszcze pod koniec XIX wieku wzywał ukraińską młodzież, by „czerpać wszechświatowe wykształcone myśli i uczucia prosto z Europy Zachodniej, a nie przez Petersburg i Moskwę, przez piśmiennictwo rosyjskie, jak robi się to dotąd”. Aktualnie, na czasie i niezwykle pilnie. Taka praktyka pisania swojej historii i przyszłości „duszą” rodzimego Narodu (według Papieża Jana Pawła II) stała się stanowczym wymogiem edukacji europejskiej. Ponieważ Karta Uniwersytetów Sorbońskich jeszcze w 1638 roku ogłosiła, że główną misją uniwersytetów jest „odtworzenie i przekazanie kultury narodu”. Dlatego głośno ogłoszone deklaratywne hasła w rodzaju „mniej państwa”, „mniej kultury”, bo jakoby żyjemy w demokratycznej i informacyjnie przesyconej przestrzeni, gdzie wolnemu wolność, to jest od złego i w żadnym wypadku nie może dotyczyć Ukrainy, która walcząc, podnosi się z kolan długotrwałej bezpaństwowości. Przeciwnie, walczący Naród, zwłaszcza młodzież, potrzebuje ciągłego „karmienia” kulturą, przede wszystkim narodową, ponieważ tylko dzięki jej wzlotom, ideałom, szczytowym talentom i osiągnięciom jesteśmy zdolni „być Ukraińcami”. Heorhij FILIPCZUK Obraz Serhija Wasylkiwskiego „Kozacy w stepie” — jeden z ukradzionych przez raszystów z Chersońskiego Obwodowego Muzeum Sztuki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Brytyjskie wydanie The Economist pisze, że całkowite oddanie Ukrainy przez Trumpa jest mało prawdopodobne – ze względu na stanowisko jego partii. Z pewnością nie będzie chciał być autorem porażki Ukrainy. Ale Trump będzie wymagał od Kijowa czegoś w zamian. Na przykład dostępu do zasobów naturalnych. Znacznie mniej przejmuje się wartościami liberalnymi. Były szef MSZ Ukrainy Wadym Prystajko przypuszcza, że Zełenski powinien robić wszystko, co możliwe, aby narzucić swoją logikę nowej administracji, póki Trump jeszcze rozstrzyga kwestie. Zmiany w Waszyngtonie zachodzą w trudnym dla Sił Zbrojnych Ukrainy czasie. Ukraina doświadczyła najgorszego miesiąca strat terytorialnych od 2022 roku – 620 km kw., czyli 1% przedwojennego terytorium kraju. Po roku oporu wobec rosyjskiej ofensywy, którą Rosjanie przeprowadzili za niewiarygodną cenę, Rosja posuwa się naprzód i przyspiesza natarcie. Rosja rekompensuje straty werbunkiem na korzystne kontrakty. Obecnie niepokoi nawet nie to, co dzieje się na froncie, a stres, który to wywołuje. W warunkach spadku zaufania między społeczeństwem, armią i władzą, Ukraina próbuje rekompensować straty na polu bitwy wzmożoną mobilizacją, ledwo wykonując w dwóch trzecich założone cele. Tymczasem Rosja rekompensuje straty werbunkiem na korzystne kontrakty, nie potrzebując mobilizacji. Starszy oficer SZU przyznaje, że na niektórych z najgorszych odcinków frontu doszło do załamania moralnego. Źródło w Sztabie Generalnym przypuszcza, że prawie jedna piąta żołnierzy poszła w samowolne opuszczenie jednostki. Nie ma oznak, że ukraińscy żołnierze masowo zamierzają rezygnować z wojny. Obecnie mają wystarczająco dużo broni, by stawiać opór, i ziemi, by się wycofać, jeśli sprawy potoczą się źle. Ukraina ma jeszcze dużo amerykańskiej broni, gotowej do wysłania na front. Jednocześnie na Rosję naciska wysoka inflacja, która może spowodować poważne problemy w przyszłym roku. Ale wygląda na to, że najpierw wojna boleśnie uderzy w Ukrainę. Możliwe, że za jakieś pół roku. Trump chciałby, aby jego umowa była gotowa do czasu, gdy wróci do Białego Domu – 20 stycznia 2025 roku. Niewiadomą pozostaje Putin i to, na co się zgodzi. Źródła bliskie jemu dają sprzeczne sygnały co do gotowości do negocjacji – raz jest gotów zamrozić działania wojenne wzdłuż frontu. Innym razem ostrzega, że „skomplikowane kwestie” czynią szybką umowę pokojową „nierealną”. Putin uważa również, że jego siły zwyciężają, więc chce więcej – zaznacza brytyjskie wydanie. Wydanie „Pohliad” informuje, że Gabinet Ministrów wpisał do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy obiekt dziedzictwa kulturowego „Pole bitwy: Bitwa o Moszczun” w obwodzie kijowskim jako zabytek historii o znaczeniu narodowym. Lokalizacja znajduje się we wsi Moszczun w rejonie buczańskim. Bitwa o tę wieś odegrała jedną z decydujących ról w obronie Kijowa na początku pełnoskalowej wojny. W wyniku bitwy wieś stała się jedną z najbardziej zniszczonych na Ukrainie (80% domów zostało zburzonych). „Mimo przeważających sił wroga, ukraińscy obrońcy utrzymali pozycje. Cena jest wysoka – 98 poległych obrońców i obrończyń. O Aniołach Zwycięstwa, którym zawdzięczamy życie, musimy zawsze pamiętać” – powiedział szef Kijowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Rusłan Krawczenko. Wydanie „Bukwy” pisze, że lider „Europejskiej Solidarności” Petro Poroszenko kupił dla SZU 12 nowych koparek produkcji ukraińskiej, wyposażonych w środki walki radioelektronicznej dla ochrony wojskowych budowniczych. Wartość partii to milion dolarów. Poroszenko wezwał władze do pilnego budowania fortyfikacji na krytycznych kierunkach frontu, podkreślając konieczność tworzenia linii obrony w obwodach donieckim, dniepropetrowskim, charkowskim, sumskim i zaporoskim. „W Departamencie Stanu, w Białym Domu ponad trzy lata temu powiedzieli: kopcie okopy, przygotowujcie fortyfikacje. Kopać nic nie zaczęli” – cytują „Bukwy” polityka. Rzecznik Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Andrij Jusow oraz bojownicy oddziału specjalnego „Aratta” złożyli życzenia łączniczce Ukraińskiej Powstańczej Armii Anhelinie Palamar z okazji 100-lecia urodzin i odznaczyli ją medalem „Ukraina ponad wszystko!”. Jak przekazuje Ukrinform, o tym GZW poinformował na Facebooku. Była łączniczka UPA otrzymała odznaczenie z polecenia szefa GZW Kyryła Budanowa. W wieku 15 lat Anhelina Palamar stała się świadkiem zbrodni rosyjskich najeźdźców. Wtedy enkawudziści prosto na rodzinnym podwórku rozstrzelali ojca i brata dziewczyny. Postanowiła przyłączyć się do szeregów UPA i została łączniczką o pseudonimie „Orysia”. Wkrótce dziewczynę schwytały radzieckie służby specjalne i po długich przesłuchaniach oraz torturach skazały na 10 lat łagrów i pięć lat zesłania. Mimo takich prób „Orysia” nie złamała się, nie wydała towarzyszy broni i pozostała wierna sprawie walki o niepodległość. Podczas składania życzeń Jusow zaznaczył, że Ukraina nie narodziła się na pustym miejscu w 1991 roku. „Kontynuujemy wieloletnią, wielopokoleniową walkę naszego narodu o niepodległość” – podkreślił. Politolog Wiktor Bobyrenko na swojej stronie na Facebooku skomentował ostatnie wydarzenia polityczne na Ukrainie: „Jeszcze raz o planie działań Zełenskiego. Żebyście wiedzieli: teraz obwodowe/rejonowe administracje, podległe Biuru Prezydenta, naciskają na samorządy lokalne, by przeprowadzały sesje rad lokalnych i głosowały za poparciem Planu zwycięstwa Zełenskiego, który przedstawił w Radzie Najwyższej. Miejscowi żartują: przecież my tego planu nie widzieliśmy. Bo załączników nam nie pokazują. Ale takim z obwodowych administracji wojskowych zalecają się zamknąć, nie mądrzyć się, podnosić zgodnie ręce w głosowaniu. – Tak a na co to wpłynie? Przyjmą nas do NATO, jeśli w naszej Zaburbeliwce zagłosujemy? Znowuż, uspokajają ich, że w Biurze po prostu mówią, iż trzeba ukształtować opinię, że tutaj wszyscy w jedynym zrywie popierają prezydenta. Krótko mówiąc, OAW rywalizują w podlizywaniu się. A deputowani w hromadach nie mają co robić”. Gazeta „Silśki wisti” (nr 38, 17.09.) opowiada o odnowieniu starego młyna na prawym brzegu rzeki Rów, dopływu Południowego Bugu. Ten dobry uczynek zrealizował prawnik z Winnicy Jurij Zażyrko – ciekawy i dobrotliwy człowiek z ogromnym pociągiem do odrodzenia dawnych wiejskich tradycji. W ciągu niespełna sześciu lat zaniedbany młyn nie tylko odbudowali, ale i zaczęli dodatkowo zajmować się produkcją mąki pełnoziarnistej z zachowaniem wszystkich wartości odżywczych, z której wypiekają chleb. Przejmować doświadczenie tworzenia biznesu od zera przyjeżdżają tu przedsiębiorcy, którzy uczciwie zasilają budżety wszystkich szczebli – pisze gazeta. Poseł ludowy Wołodymyr Ariew na swojej stronie na Facebooku skomentował jeden z przyjętych przez parlament projektów ustaw: „Ustawa o więzieniu za nieewidencjonowane drewno dla ludzi, którzy w czasie wojny próbują przetrwać w regionach z odciętym prądem – to wyrafinowany sadyzm ze strony monowiększości. Nawet Stalin na to nie wpadł. Za ten idiotyzm zagłosowali „Słudzy Narodu”, dawna OPZZ, grupy „Za Przyszłość” i „Zaufanie”. W zajętym Selydowym rosyjscy okupanci rozstrzelali nauczycielkę języka ukraińskiego Nadię Kyryłiwnę Najdionową. W sieciach społecznościowych piszą, że kobieta została zabita we własnym mieszkaniu razem z sąsiadką... Sprawdzić tę informację na razie nie jest możliwe. Wydanie „Bukwy” przypomina, że 3 listopada 1937 roku doszło do najbardziej masowej egzekucji ukraińskiej inteligencji w uroczysku Sandarmoch (rejon miedwieżjegorski, Republika Karelii, Rosja). Egzekucje odbywały się 27 października oraz od 1 do 4 listopada 1937 roku. Wykonawcami wyroków byli kapitan bezpieczeństwa państwowego Michaił Matwiejew i jego pomocnik, młodszy porucznik bezpieczeństwa państwowego Gieorgij Alafer. W ciągu 5 dni rozstrzelali 1111 skazanych. Jeden więzień zmarł w szpitalu więziennym na Sołowkach przed wykonaniem wyroku, kolejnych czterech wysłano do Kijowa, Odessy i Leningradu w celu przeprowadzenia dodatkowego śledztwa. Stracono ich nieco później. 287 ofiar egzekucji było Ukraińcami lub osobami blisko związanymi z Ukrainą. Najwięcej z nich – stu pięćdziesięciu jeden – stracono 3 listopada 1937 roku. Wśród „ofiar Sandarmochu” znaleźli się: literaci Mykoła Kulisz, Wałerian Pidmohylny, Mykoła Zerow, Marko Woronyj (syn Mykoły Woronego), Wałerian Poliszczuk, Hryhorij Epik, Mychajło Jałowy (pseudonim Julian Szpoł), Ołeksandr Slisarenko, Kłym Poliszczuk, Andrij Babjuk (pseudonim Myrosław Irczan), Wasyl Atamaniuk, reżyser teatralny Łeś Kurbas, edukatorzy Antin, Bohdan i Ostap Kruszelnyccy, historycy Matwij Jaworski i Serhij Hruszewski (siostrzeniec Mychajła Hruszewskiego), geograf i kartograf Stepan Rudnycki, dyplomaci i prawnicy Mychajło Łozynski i Jurij Mazurenko, były premier Ukraińskiej Republiki Ludowej Wołodymyr Czechiwski, działacze wojskowi Omelan Wołoch, Mychajło Połoz oraz wielu innych. Dowódczyni plutonu bezzałogowych statków powietrznych i poetka z obwodu iwanofrankiwskiego Oksana Rubaniak o pseudonimie Ksena otrzymała nagrodę artystyczną imienia Bohdana Chmielnickiego w 2024 roku. Suspilne poinformowało, że nagrodę Oksanie Rubaniak przyznano w kategorii „Utwory literackie o tematyce wojskowej” za zbiory „Droga życia” oraz „Naprzeciw śmierci”. Ksena. Poseł z frakcji „Sługa Narodu” Maksym Bużanski w swoim wpisie na kanale Telegram nazwał „umysłowo upośledzonymi” specjalistów z Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej z powodu ich interpretacji daty wyzwolenia Ukrainy od nazistowskich okupantów. Informuje o tym ukranews.com. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej opublikował wpis o tym, dlaczego „niepoprawnie jest nazywać 28 października Dniem wyzwolenia Ukrainy od faszystowskich najeźdźców”. W szczególności UIPN oświadczył, że 28 października nie jest dokładną datą wygnania hitlerowców z terytorium Ukrainy, ponieważ ostatnie walki z nazistami na terytorium współczesnej Ukrainy miały miejsce prawie miesiąc później. „28 października 1944 roku wojska radzieckie dopiero rozpoczęły walki o miasto Czop. Walka na tym odcinku przeciągnęła się aż do 25-26 listopada – właśnie wtedy nazistowscy okupanci zostali ostatecznie wygnani z Ukrainy” – napisali w UIPN. Z kolei poseł Bużanski nazwał wpis Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej „kronikami oligofrenii”. „Nie pasuje 28 października, ponieważ w tym dniu dopiero zaczęły się walki o Czop. No przekażcie, proszę, umysłowo upośledzonym, że Czop wszedł w skład Ukrainy dopiero w czerwcu 45 roku, a 28 października 44 roku naziści zostali wygnani z całego terytorium Ukrainy według stanu na początek wojny” – napisał. Komisja Europejska po raz pierwszy publicznie skrytykowała krajowy maraton telewizyjny „Jedyni nowyny” i podkreśliła konieczność przywrócenia na Ukrainie pluralistycznego krajobrazu medialnego. Informuje o tym wydanie „Europejska Prawda”, powołując się na raport Komisji Europejskiej dotyczący postępów państw kandydujących do członkostwa w UE. W szczególności w UE krytykuje się finansowanie maratonu telewizyjnego z budżetu państwa. Wątpliwości budzi również obiektywizm tego formatu. Artur Łazarenko, syn byłego szefa SBU Iwana Bakanowa, nabył działkę ziemi w 2021 roku w elitarnej części wsi Chodosiwka w obwodzie kijowskim. Cena ziemi wskazana w umowie wynosiła 455 tys. hrywien (w tamtym czasie 17 tys. dolarów). Mowa o tym w materiale „Radia Swoboda”. Poprzednia właścicielka nabyła działkę w styczniu 2021 roku za 1 milion 418 tysięcy hrywien (w ekwiwalencie 50,2 tysięcy dolarów). Czyli po ośmiu miesiącach sprzedała tę nieruchomość Łazarence trzy razy taniej, niż za nią zapłaciła. Dziennikarze projektu próbowali nawiązać kontakt z byłą właścicielką, jednak na telefony i wiadomości nie odpowiedziała. Według opytanych ekspertów od nieruchomości, w umowach kupna-sprzedaży często unika się podawania faktycznej ceny, aby zmniejszyć podatki odprowadzane do budżetu. Obecnie w posiadłości najwyraźniej kończą się prace remontowo-budowlane i widziano tam robotników. Nie udało się nawiązać kontaktu i uzyskać komentarza od Artura Łazarenki oraz jego ojca. „Radio Swoboda” przypomina, że na początku pełnoskalowej inwazji Iwan Bakanow zatrudnił swojego syna Artura Łazarenkę w SBU. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zmartwychwstanie po pół wieku

Mykoła PROCIUK Ciąg dalszy. Początek w nr 34—44 za 2024 r. Marzec – kwiecień 1944 r. Bitwa pod Hurbami. Łuka Pawłyszyn-Ihor pisze o Naływajku tak: „Ten jeszcze dość młody wojak służył jako młodszy porucznik w pułku policyjnym Omelianowycza-Pawłenki w Winnicy. Jeszcze tam słyszałem o jego okrucieństwie i twardym charakterze. Pod koniec 1943 r. zostali doszczętnie rozbici przez czerwonych partyzantów na Białorusi. Zebrawszy do kupy około pięćdziesięciu niedobitków, przeważnie Bukowińczyków i Wołyniaków, Sawczuk nawiązał z nami kontakt. Po połączeniu – policjantów, byłych czerwonoarmistów, ounowców, którzy przybyli ze wschodu, naciskani przez front, oraz setki Galicjan – powstał kureń. Utrzymać w nim dyscyplinę mógł nie tylko silny duchem, ale i okrutny dowódca, dlatego wybór padł na Sawczuka. I on usprawiedliwił nadzieje, z gotowością wykonywał moje polecenia”. Zatem główną cechą Naływajki jest okrucieństwo. I jeśli taka cecha jeszcze jakoś usprawiedliwia się w pułku policyjnym, to wysyłanie partyzanckiego kurenia na czele z takim dowódcą do samodzielnych działań oznacza zaprzepaszczenie całej sprawy. Dobrze rozumiał to Kropywa i właśnie dlatego nalegał na zmianę Naływajki. Dalej Maks opowiada o odejściu swojego kurenia z Lydychowa na ziemię brodzką (Galicja), o swoim pobycie tam i o nawiązaniu łączności z Kropywą. „W sprawie negocjacji napisałem, przez łącznika Szuhaja, jeden gryps do dowódcy Kropywy – „Mykoły” (zmienił był swój pseudonim) (oczywiście przyjął pseudonim na cześć swojego syna Mykołki. – H. D.), drugi do Wołoszyna-Pawłenki, a trzeci do powiatowej siatki organizacyjnej Semena. Od nikogo nie było żadnej odpowiedzi. Później nawiązałem był łączność z Kropywą, który znajdował się wciąż w buforze między dwoma frontami. Napisał mi, żeby nie prowadzić razem z Niemcami żadnych wspólnych akcji, żeby nie skompromitować się przed Sowietami, bo sowiecka propaganda trąbi, że banderowcy to niemieccy pachołkowie. Negocjacje prowadzić tylko dla zdobycia broni. Kiedy odpisałem mu, że część broni już otrzymałem, moja łączniczka Ola Horoszko przyniosła mi odpowiedź: „Łemisz otrzymał rozkaz od Wołoszyna-Pawłenki przerwać negocjacje z Niemcami i traktować ich dalej jako naszych wrogów. Od siebie rozkazuję wam przerwać negocjacje, które prowadzicie, i zastosować taktykę podziemia. Broń, która zostanie po dozbrojeniu kurenia, proszę przesłać na Wołyń do wsi L.”. Sotnik Hamalija z jedną ze swoich czot wywiózł w nocy broń (300 karabinów, 4 maksymy, 2 moździerze oraz 35000 naboi) do wskazanego przez Kropywę punktu”. 29 marca wojska Pierwszego Frontu Ukraińskiego zajęły m. Czerniowce. Operacja zaczepna proskurowsko-czerniowiecka wojsk 1FU dobiegała końca. Główne siły bolszewików były teraz skoncentrowane pod Tarnopolem, który Niemcy zamienili w niezdobytą twierdzę i desperacko bronili. Jak zawsze podczas natarcia, jednolitego frontu jeszcze nie było. Korzystając z tak ważnej okoliczności, Łemisz i Kropywa podzielili Grupę UPA-Południe na niewielkie ruchome oddziały i szybko przeprawili je na zaplecze frontu – w znane lasy krzemienieckie. Na początku kwietnia Grupa UPA-Południe skoncentrowała się w lesie krzemienieckim i okolicznej miejscowości. Wojsko trzeba było przeformować, umęczonym przejściem przez front powstańcom trzeba było dać choćby pewien odpoczynek. W jednym z uroczysk tego słynnego lasu rozmieścił się Sztab UPA-Południe. Tutaj odpoczynku nie było. Napięta praca sztabowa trwała dniem i nocą. Kropywa miał przed sobą jeden cel: sformować manewrowe zgrupowanie wojskowe, które miało stać się zalążkiem przyszłych Sił Zbrojnych Wyzwolonej Ukrainy. Grupa UPA-Południe znajdowała się na zapleczu sowieckiego frontu. Bolszewicy nijak nie mogli zdobyć Tarnopola i wszystkie swoje główne siły zmuszeni byli skoncentrować tam. Trzeba było wykorzystać taki sprzyjający czynnik. Jeśli nie teraz – to kiedy, jeśli nie on – to kto? Wydawało się, że teraz nie powinno być żadnych szczególnych przeszkód dla przeprowadzenia rajdu na ziemię czerkaską. Na Szumszczyźnie zmobilizowano około 2000 mężczyzn w wieku poborowym. Wyszkolenie wojskowe z nimi przeprowadzano w specjalnych barakach we wsi Kuty. 5 kwietnia sotnik Panas przyprowadził do Kropywy 23-letniego Wasyla Chudenkę – Ostapa, rodem z Połtawszczyzny. (Wasyl Chudenko – Ostap – siostrzeniec znanej dysydentki, jednej z założycielek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej Oksany Meszko. Pierwszy raz została ona aresztowana przez organy NKWD właśnie za to, że jej siostrzeniec Wasyl Chudenko był w UPA). Przed wojną Wasyl zdążył ukończyć trzy kursy Dniepropetrowskiego Instytutu Inżynieryjno-Budowlanego. Na początku wojny znalazł się w niemieckiej niewoli, skąd uciekł i przeszedł do UPA, gdzie w składzie sotni Panasa ochraniał transport z rannymi. A teraz, usłyszawszy, że ich wojsko będzie robić rajd na centralną Ukrainę, postanowił zgłosić się do dowódcy Kropywy, nie bezpodstawnie uważając, że będzie mógł być bardziej użyteczny niż jako zwykły ochroniarz transportu. Kropywa uważnie wysłuchał opowieści Ostapa, określając w duchu, że była ona szczera i prawdziwa. Zobaczył, że Ostap był politycznie wyrobiony, potrafił komunikować się z ludźmi i wpływać na nich. A co najważniejsze, to to, że Ostap dobrze znał tę okolicę, w którą właśnie miała rajdować Grupa UPA-Południe. Cztery dni po tej rozmowie Kropywa mianował połtawianina Ostapa na stanowisko wychowawcy politycznego w nowo sformowanym kureniu Nepytajła. Ale odpoczynek był niedługi. 15 kwietnia bolszewicy wyparli jednak Niemców z Tarnopola, a od 17 kwietnia wojska 1FU zaprzestały śmiać się „nie pojawić”! Czyż można nie wykonać rozkazu najsłynniejszego stalinowskiego rzeźnika „towarzysza Żukowa”? Znaczy wszyscy oni to „banderowcy” i ich „nado unicztożyć”. Pewna kobieta, mieszkanka rejonu radziwiłowskiego, opowiedziała mi o strasznym wydarzeniu, które w tym czasie wydarzyło się w ich wsi. Mężczyźni, dowiedziawszy się, że do wsi zbliża się bolszewicka banda NKWD, postanowili schować się, aby uniknąć mobilizacji lub nie wpaść im w oczy, bo to oznaczało niechybną śmierć. I uciekli ze wsi i schowali się w niewielkim zagłębieniu za wsią. Było ich tam około 70 osób, broni nikt nie miał. Enkawudziści wszystkich tych bezbronnych uciekinierów rozstrzelali. Taka była preludia bitwy pod Hurbami. Pododdziały NKWD rozlokowały się we wsiach wzdłuż dróg Szumsk – Krzemieniec, Krzemieniec – Dubno i Dubno – Mizocz, otaczając miejsce stacjonowania UPA od południa, zachodu i północy. W tym samym czasie na stacjach kolejowych Zdołbunów i Ostróg rozładowywano eszelony z oddziałami NKWD, które przybyły ze Środkowej Azji. Oddziały te skoncentrowały się we wschodniej części południowego Wołynia. Przeciwko ukraińskim powstańcom skoncentrowano 4 brygady Wojsk Wewnętrznych NKWD, pułk kawalerii, pododdziały wojsk pogranicznych, oddziały armijne, 15 czołgów, baterie artyleryjskie i moździerzowe. działania ofensywne i prawie trzy miesiące (do 13 lipca) pozostawali w defensywie. Ten czas marszałek Żukow postanowił wykorzystać do całkowitego rozgromienia ukraińskich powstańców. (Na jego rozkaz została pospiesznie opracowana operacja antypowstańcza wojsk NKWD i wojsk pogranicznych tzw. „okręgu ukraińskiego”). Przyczynę takiego pośpiechu można przypisać tym „niedogodnościom”, które sprawiali ukraińscy powstańcy Armii Czerwonej swoimi śmiałymi atakami i zasadzkami na drogach. Trzeba było „odpłacić” im także za generała Watutina. Ale uważam, że były tu także inne czynniki. Myślę, że jakimi by wielkimi konspiratorami nie byli Lemisz i Kropywa i jakiekolwiek środki w celu utajnienia operacyjnego przeznaczenia Grupy UPA-Południe przez nich nie były podejmowane, to jednak radzieckim służbom specjalnym stało się ono znane. Wszak liczba tajnych współpracowników w oddziałach powstańczych teraz znacznie wzrosła. I enkawudziści musieli podjąć pilne środki, aby nie dopuścić do przejścia sotni i kureni Grupy UPA na centralną Ukrainę. Nie mogli oni dopuścić do „rozpełzania się” małych ruchliwych oddziałów powstańczych po całej Ukrainie. Skutki takiego rajdu nietrudno było przewidzieć. Rozgromić Grupę UPA-Południe trzeba tutaj, w zarodku, póki znajduje się ona w jednym miejscu – oto takie zadanie zostało postawione przez marszałka Żukowa przed Naczelnikiem zarządu wojsk wewnętrznych NKWD Okręgu Ukraińskiego generałem Marczenkowem. Nawet sowieccy frontowcy zawsze z pogardą i wstrętem odnosili się do „wojsk wewnętrznych NKWD”. Były to tak zwane „oddziały zaporowe”, które składały się z doborowego moskiewskiego elementu. Dobrze odżywieni i ubrani (a czasem nawet lepiej od jednostek frontowych uzbrojeni), nieustannie przemieszczali się za jednostkami frontowymi. I jak tylko na jakimś odcinku frontu zaczynał się odwrót wojsk sowieckich, z tyłu spotykał je niszczycielski ogień karabinowy „oddziałów zaporowych”. I oto teraz te „oddziały zaporowe” obróciły się o 180° i zaczęły nacierać na Południowe Wołyń od zachodu. Miejscowi mieszkańcy od razu poczuli różnicę między frontowcami a enkawudzistami. Przez wsie przetaczały się totalne obławy. W pierwszej kolejności zabierano mężczyzn w wieku poborowym. Wszyscy oni uważani byli za „przestępców”, wszak wszystkim im jeszcze wcześniej zostały wysłane wezwania z żądaniem stawienia się w punktach poborowych. Nienasycony Moloch wojny potrzebował coraz więcej mięsa armatniego. A oni Wojownicy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zdjęcie z archiwum SBU samoloty rozpoznawcze U-2 – „kukuruźniki” – łącznie 30000 bojowników. Wojska UPA były szczelnie otoczone ze wszystkich stron. 21 kwietnia enkawudziści rozpoczęli natarcie. Zwarty pierścień okrążenia zaczął nieubłaganie się zacieśniać. Już 21 kwietnia, broniąc wsi Antoniowce, otrzymał chrzest bojowy nowo sformowany kureń Nepytajły. Bolszewicy otworzyli do nepytajłowców huraganowy ogień artyleryjsko-moździerzowy, a potem ruszyli do ataku. Na jednego powstańca przypadało 10-15 enkawudzistów. Powstańcy zmuszeni byli wycofać się do Hutysek i Wielkiej Iłowicy. Tutaj obronę utrzymywali do tego czasu, póki nie nadszedł rozkaz odwrotu. Od północy wroga powstrzymywały kurenie Dowbenki i Buwałego, a w lesie suraskim – kureń dowódcy Pańki. Krąg okrążenia nieustannie się zaciskał. Oddziały UPA wycofały się do lasu wzdłuż linii Majdańskie góry – Hurby – Mosty – Swiate – Moszczanyca – Obhiw. Dowódcy powstańców nieustannie próbowali wyrwać się z okrążenia. 23 kwietnia Wasyl Procjuk-Kropywa przekazał do dyspozycji Mykoły Swystuna-Jasenia dwa kurenie – Mamaja i Doksa (do tego czasu Jasień miał tylko jeden kureń Storszana) – z rozkazem przeprowadzenia przełamania z okrążenia. Ale okazało się to niemożliwe. Dowódca Zalizniak z dwiema sotniami otrzymał zadanie przejścia do lasu sławuckiego, ale po walkach nad rzeką Wilią i we wsi Batkiwci także zmuszony był wycofać się do lasu hurbińskiego. Trzeba było przyjąć walkę. Zamysł bolszewickiego dowództwa był taki. Korzystając z 10-krotnej przewagi w sile żywej i mając do swojej dyspozycji artylerię, czołgi i lotnictwo, rano 24 kwietnia po niszczycielskim przygotowaniu artyleryjskim zaatakować otoczonych i całkowicie zablokowanych ukraińskich powstańców. Główny cios zadać z miejscowości Mosty i Chinówka w kierunku zachodnim, a cios pomocniczy – z miejscowości Swiate w kierunku południowo-zachodnim. W rezultacie przeprowadzonego ataku, zgodnie z zamysłem bolszewików, w oddziałach powstańczych miała wybuchnąć panika i bezładna ucieczka. Temu miała sprzyjać duża liczba dobrze poinstruowanych tajnych współpracowników skierowanych do oddziałów powstańczych. Tajni współpracownicy mieli szerzyć nastroje paniczne wśród powstańców, tworzyć chaos i zamieszanie w szeregach powstańczych, a przy okazji zabijać dowódców i powstańców. O zorganizowanym dowodzeniu bojowymi kureniami i sotniami ze strony powstańczych dowódców i sztabów nie będzie mowy, wszystko zmiesza się w jeden tłum, który bezładnie uciekał. Ten zdemoralizowany, niekierowany, owładnięty zwierzęcym przerażeniem tłum, próbując ratować się przed nieuchronną śmiercią, będzie wybiegał z lasów hurbińskich i kierował się do okolicznych wsi. A tutaj czekać na nich będą zawczasu przygotowane zasadzki enkawudzistów z gniazdami karabinów maszynowych. Na nie mieli natknąć się wszyscy, którzy uciekali z lasu. Z tego bolszewickiego „kotła” nikt nie miał wyjść żywy. Wszyscy powinni zostać zniszczeni. Tutaj na wieki powinna zostać pogrzebana ukraińska idea narodowa. Ten „genialny bolszewicko-generalski” zamysł został zawczasu i całkowicie rozpracowany przez powstańczych dowódców Eneja, Lemisza, Kropywę, Jasenia. Widzę tutaj dobrze zorganizowaną pracę powstańczego wywiadu, bo kierunek zaplanowanego wrogiego głównego uderzenia można było przewidzieć tylko na podstawie wiarygodnych danych o koncentracji wrogich wojsk przed walką. Organizację obrony i bezpośrednie dowodzenie oddziałami UPA podczas walk obronnych powierzono Mykole Swystunowi – Jaseniowi. Obrona przez niego została zorganizowana według wszystkich zasad ówczesnej nauki wojskowej. Powstańcy solidnie okopali się. Niezabezpieczonych miejsc w obronie nie było, na kierunku głównego uderzenia skoncentrowano rezerwę – 2 sotnie Zalizniaka (według rozmieszczenia kurenia Storszana). Tutaj także została ustawiona cała powstańcza artyleria – cztery armaty 45 mm – obrona stała się także przeciwpancerną. Oglądając pozycje bojowe powstańców o 3-ciej nad ranem 24.04, Jasień zobaczył, że między kureniami Doksa i Mamaja jest nieosłonięte miejsce. Spotkał dowódcę Kropywę, który także obchodził linię obrony przed decydującą walką. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

boso ścieżkami, które wyprowadziły w szerokie światy, odetchnąć pełną piersią znajomymi zapachami powietrza, zachwycić się najprostszymi kwiatami przy drodze, zaniemówić od świergotu ptaków na łące...” Kiedyż właśnie nadchodzi ta pora? Jednemu tylko Bogu wiadomo. Ale od tej chwili duszę niby toczy kornik winy, od tej chwili serce niby ktoś owija zwojem wyrzutów, żalu i niewypowiedzianego bólu. Zapewne każdemu, kto opuścił rodzinną izbę, znane są te uczucia. Widocznie prześladowały one i Anatolija Ołeksijowycza, wszak był on człowiekiem uczuciowym, porządnym, współczującym. Oto zamyka oczy i znowu, i znowu wyobraża sobie siebie jako pilota, który krąży w niebieskiej błękity nad rodzimą Sumszczyzną, to wznosi się nad chmury, to opuszcza bliżej ziemi, to znowu podnosi się i krzyczy ile sił: “Mamo, tato, rodzinna ziemio, ja i tak będę latać!”. W wolnym od pracy czasie Anatolij Jeczko wraz z przyjaciółmi konstruowali samoróbne samoloty, motolotnie, paralotnie, a potem latali na nich. Właśnie na paralotniach (rodzaju spadochronu z szybowcem) wylatał pilot-amator ponad 10 lat. Jakże zdrowo! – bez silnika nabierać wysokości i szybować wśród niebieskich dziwów, niczym ptak. Kiedy Anatolija Ołeksijowycza pytano, czy przypadkiem nie strasznie mu wznosić się tak wysoko, on niezmiennie odpowiadał: “Wszystko zależy od wykwalifikowanego podejścia do sprawy. Spaść można i z roweru, i nawet z pieca. Wielkie znaczenie ma praktykowanie. Mam na koncie setki i setki lotów. Jestem w powietrzu 24 lata! Uważam, że moje dziecięce marzenie się spełniło. Czyż więc strasznie mi po tym wszystkim latać?!”. Oprócz tego A. Jeczko pasjonował się turystyką wodną, majsterkował jachty. Opowiadał, że naukę konstruowania lotniczego i okrętowego opanowywał samodzielnie, komunikował się z takimi samymi zawziętymi nieposiadami, jak on sam.. Z jednym z takich nieposiadów zbliżył się Anatolij Ołeksijowycz. To organizator społeczności paralotniarzy “Kijowskie owady” Mykoła Komacha. Poznali się w 2005 roku podczas treningów w pobliżu wsi Chodosiwka, która na Kijowszczyźnie. Często jeździli polatać na Krym. Ostatni raz latali nad górą Kłymucha koło Koktebelu w 2012 roku... Według słów pana Mykoły, Anatolij Jeczko bardzo lubił żartować. Czasami brał na drwiny tych, którzy przychodzili pierwszy raz i od razu prosili się na aparat latający. Wtedy mawiał: “To tak szybko, panowie, nie bywa, że po prostu wziął i poleciał. Tutaj praktyka potrzebna. Ja oto, na przykład, jeszcze w Pierwszą światową latałem, miałem ze sobą w kabinie torbę z granatami i waliłem nimi po białogwardzistach”. Przy tym dużo opowiadał o niebie, wiatrach, urządzaniu paralotni-lotni, bezpieczeństwie lotów itp. Jednym słowem, kompetentnie podchodził do ulubionej sprawy. Wspomnieniami o lektorze podzielił się i jego ziomek z Tymczenków poeta Mykoła Hrycenko: “Anatolij Jeczko, bez przesady, legenda Ukraińskiego Radia! Ponad trzy dziesięciolecia żadna ważna transmisja nie obywała się bez jego potężnego głosu. Przekaz na żywo wpłynął na charakter sławnego ziomka – jest zdyscyplinowany, sprawiedliwy, odpowiedzialny. A w radiu inaczej się nie da, tym bardziej w sowieckich czasach, kiedy nie to, że za błędnie użyte słowo, za błędny akcent mogli pozbawić pracy. No po prostu zdumiewający on ziomek! Bez niego nie obywało się żadne spotkanie “kijowskich nedryhajliwców”. Wesoły, śpiewny, rozmowny. A jak on kochał poezję?! Jak czytał?! Zasłuchasz się...”. Nie stał Anatolij Ołeksijowycz Jeczko z boku i wydarzeń historycznych. Na zimowych barykadach stołecznego Majdanu 2014 roku Mykoła Hrycenko przypadkowo spotkał się z nim w ogromnym tłumie (chociaż nic w tym życiu nie bywa przypadkowe!). To był szczyt, kiedy przygotowywało się “oczyszczenie” Majdanu, dla tego władza zamknęła w Kijowie metro. “Jak wy tutaj dotarliście?” – zapytał on Anatolija. “Pieszo, – po młodzieńczemu wesoło odpowiedział tamten. – Z Obołoni, prawda, daleko, ale, oto widzisz, dotarłem. Ja tutaj, gdzie mam być!”. Taki on, duma Ukraińskiego Radia, duma Wilszanej, duma Sumszczyzny, duma ziemi ukraińskiej. Ktoś by na jego miejscu dokładnie by się zachwycił. Ale nie Anatolij Jeczko – skromny, utalentowany, delikatny, umiarkowany, cichy. ...A dziecięce marzenia, okazuje się, mogą się spełniać! Tylko dla tego trzeba mieć pragnienie. Szalone pragnienie! Jakże niewymownie pięknie mieni się niebo! Jakiż Pan utalentowany malarz! Takie cuda można zobaczyć chyba tylko w dziecięcym kalejdoskopie... Oto i popłynął Anatolij Jeczko ku niebieskiej błękicie... Oto i lata teraz pomiędzy kędzierzawymi chmurami, oto i wita się z wiatrem i uśmiecha się do niego, zachwyca się owymi koronkami, liniami, piórkami, gwiazdkami, pianą, jak kiedyś w dzieciństwie. I zapatruje się w bezkresny, nieskończony nieboskłon, wszak po zakończeniu swojej ziemskiej podróży stał się ptaszkiem, który lata wszędzie, gdzie tylko zechce, czując się wolnym-przewolnym. Materiał przygotowano na podstawie zapisów, przekazanych przez nauczycielkę Wilszańskiego liceum Walentynę Dmytriwnę Babenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Lektor, który latał. Na 100-lecie Ukraińskiego Radia

Maja NAHORNIAK, kandydatka nauk filologicznych, docentka katedry mediów audiowizualnych Instytutu Naukowo-Badawczego Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Niebo nad starodawną kozacką wsią Wilszana, położoną na Sumszczyźnie, jest głębokie i przejrzyste, nietknięte i czyściutkie, aż tam, na horyzoncie, wciąż wabi i wabi kędzierzawymi jasnobłękitnymi chmurami, wita i mieni się do ludzi ciepłym, szczerym, przyjaznym uśmiechem. Zdaje się, że właśnie taką była niebiańska siedziba wtedy, gdy Najwyższy stwarzał czasy i lata oraz wszystko, co żyje na ziemi. W mgnieniu oka nie wiadomo skąd nadlatuje wicher-rozbójnik i z tej piękności nie zostaje nawet ślad, zamiast tego pojawia się inna – wyrafinowane śnieżnobiałe koronki, które zmieniają się w niedbałe szkice łamanych linii, a te z kolei układają się w dziwaczne małe piórka... Jakże niewymownie pięknie mieni się niebo! Jakimże Pan Bóg jest utalentowanym malarzem! Podobne cuda można zobaczyć chyba tylko w dziecięcym kalejdoskopie... Gdyby tak pofrunąć do niebiańskiego błękitu, gdyby tak polatać pomiędzy kędzierzawymi chmurami, przywitać się z wiatrem, uśmiechnąć się do niego, pozachwycać się owymi koronkami, liniami, piórkami, gwiazdkami, pianą... Takie myśli mocno osiedliły się w głowie małego wilszańczyka Tolika. Często wpatrywał się w bezkresny, nieskończony firmament, próbował wyobrazić sobie, że jest ptaszkiem, który lata wszędzie, gdzie tylko zechce, czując się wolnym-przewolnym. Anatolij Jeczko urodził się 2 maja 1940 roku we wsi Wilszana w rejonie nedrygajłowskim (obecnie romeńskim) na Sumszczyźnie. Ojciec, Ołeksij Łukycz, był dyrektorem Nedrygajłowskiego Przedsiębiorstwa Transportu Samochodowego. Podczas II wojny światowej Ołeksij Łukycz przebywał na Uralu, w Magnitogorsku. Autem woził rudę żelaza do hut, przez co długo go nie demobilizowali. Po powrocie do domu pracował jako mechanik w przedsiębiorstwie samochodowym, a z czasem został jego dyrektorem. Odkąd Anatolij sięgał pamięcią, tata cały czas był w pracy i w robocie. Nawet siadając do obiadu, od czasu do czasu spoglądał w okno – tam było jego przedsiębiorstwo samochodowe, jego ludzie, za których odpowiadał, o których się martwił. Telefonów wtedy nie było, bardzo często ktoś podjeżdżał po niego i… obiad tak i zostawał na stole. „Dla nas, dzieciaków, było bezgranicznym szczęściem usłyszeć: „Wsiadaj do kabiny!” – wspominał lektor. Mama, Marija Jakiwna, pracowała jako nauczycielka biologii i geografii w Wilszańskiej szkole średniej. To od niej syn odziedziczył otwartość na życie, ciekawość otaczającego świata. A także – łagodność, cierpliwość, porządność, inteligencję... Być może to matczyna nauka tak uskrzydlała młodego Anatolija... Marzenie, by wznieść się do niebiańskich wysokości i latać, latać, latać, prześladowało go przez całe życie. Ale nie wyszło tak, jak się myślało – w 5. klasie doznał urazu oczu, więc wszystkie nadzieje na bycie pilotem obróciły się w straszne rozczarowanie. I ta niemożność krajała serce. A on, mimo wszystko, wpatrywał się w niebo i powtarzał sam do siebie: „Ja i tak będę latać!”. I nikt nie mógł mu tego zabronić, wszak nie na darmo mówią, że kiedy człowiek czegoś gorąco pragnie, cały Wszechświat jest po jego stronie. I postanowił Tolik skonstruować samolot samodzielnie, a wiejscy chłopcy zgłosili się, by pomóc mu w tym ważnym procesie. U natchnionych młodzieńców słowo nie rozchodziło się z czynem, więc wykonali własnoręcznie całe trzy lotnie. Ale Anatolij Jeczko miał też inną pasję. Brał udział w szkolnych wieczorach literacko-artystycznych, na których recytował wiersze. Kochał poezje Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Pawła Tyczyny, Wołodymyra Sosiury. Lubił słuchać radia, podobało mu się, jak mężczyźni i kobiety pięknymi głosami czytają wiadomości, użyczają głosu rolom w słuchowiskach radiowych. Lecz pewnego razu niechcący przyznał się przyjacielowi, że też by tak chciał, a ten tylko się uśmiechnął: „Czyś ty zwariował? A kto cię tam weźmie?”. I po wielu, wielu latach spotkali się i Anatolij Ołeksijowycz powiedział koledze: „A jednak mnie tam wzięli...”. Anatolij ukończył Wilszańską szkołę średnią w 1958 roku, po czym wstąpił na wydział języków obcych Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. J. Franki. Opowiadał o tym, że w ich akademiku był węzeł radiowy i on jakoś od razu przylgnął do tego miejsca, wabiła go możliwość przemawiania do mikrofonu, wygłaszania różnych ogłoszeń, zapowiadania imion wykonawców piosenek, które w improwizowanych koncertach dedykowano solenizantom. Oprócz tego był prowadzącym uroczystości świąteczne. Właśnie w tym czasie student poznał lektora Lwowskiego Radia Wołodymyra Szałajskiego, który dostrzegł u chłopaka nieprzeciętne zdolności głosowe. „On mi kiedyś powiedział, że z takim głosem trzeba pracować w radiu, a potem wziął mnie za rękę i przyprowadził do radia miejskiego – wspominał Anatolij Jeczko. – Tak zacząłem pracować w radiu lwowskim, potem w użhorodzkim, a wtedy przeniosłem się do Kijowa”. Ale praca lektorska pochłonie Anatolija później. Zdobywszy zawód nauczyciela języka angielskiego, pojechał z nakazem pracy do Lebedyńskiej Szkoły Medycznej. Przez długi czas wykładał tam język angielski. Lecz pewnego razu Anatolij Jeczko usłyszał o tym, że w Kijowie ogłoszono konkurs na lektorów. I serce zabiło mocniej w piersi, i dech zaparło, i łzy zakręciły się w oczach... Poczuł, że lektorstwo – to jego sprawa! I pojechał do stolicy, i wygrał konkurs, i został przyjęty do pracy jako lektor Radia Ukraińskiego. W wieku 43 lat otrzymał najwyższą kategorię, co w czasach radzieckich uważano za niemal wyczyn! A ogółem Anatolij Ołeksijowycz Jeczko oddał pracy w Radiu Ukraińskim 39 lat życia! Radiowa codzienność pochłonęła go bez reszty. Zapoznawał słuchaczy z wydaniami „Ostatnich wieści”, ogłaszał dokładny czas, czytał zapowiedzi audycji, prowadził reportaże ze świąt, parad, był prowadzącym koncertów rządowych... Osobiście znał legendarnego lektora epoki radzieckiej Jurija Borysowycza Lewitana, gdyż tego często zapraszano do kijowskich kolegów na seminaria z kunsztu lektorskiego, a ukraińscy lektorzy jeździli na staże do Moskwy do Wszechzwiązkowego Radia. I, między innymi, z nazwiskiem Lewitana w zawodowym życiu Jeczki był związany pewien kuriozum. Było to dawno, gdzieś w latach 70. ubiegłego wieku. W pałacu „Ukraina” odbywało się jakieś wystawne zgromadzenie, po którym miał rozbrzmieć uroczysty koncert, do prowadzenia którego zaproszono Jurija Lewitana. Jednak zachorował i nie mógł przybyć do Kijowa. Przed organizatorami wydarzenia stanęło praktycznie niewykonalne zadanie – znaleźć lektora, którego głos byłby podobny do lewitanowskiego. Spróbowali Jeczkę. I – o cudzie! – zadanie stało się całkowicie wykonalne, głos pasował, poprowadził koncert tak, że nikt nie zauważył zamiany. Dopiero później, podczas spotkania dwóch lektorów, moskwianin powiedział mu prosto w oczy: „Żeby to było pierwszy i ostatni raz!”. Gdzieś tydzień po tym wydarzeniu, jak wspominał Anatolij Ołeksijowycz, wezwano go do kierownictwa i powiadomiono, że postanowieniem Rady Ministrów lektorowi przydzielono mieszkanie. Radości Anatolija Ołeksijowycza nie było końca. Praca w Radiu Ukraińskim dawała poczucie lotu. W latach 70.-90. ubiegłego wieku i na początku 2000. pokolenia milionów Ukraińców niemal każdego dnia słyszały Anatolija Jeczkę, jego spokojny, zrównoważony, nieco ściszony głos polubili radiosłuchacze. Lektor swego czasu zauważył: „Uczono nas mówić w radiu nie do „tłumu”, a do pojedynczego człowieka, jakby był z tobą w studiu. A ja wyobrażam sobie rodziców, przyjaciół, moją Wilszanę”. Będąc już znanym lektorem, uznanym mistrzem pięknego słowa, często odwiedzał rodzinne strony. Lubił powtarzać: „Ciągnie mnie tutaj, z latami ciągnie coraz silniej. Bo nie ma ani ptaka, ani człowieka, którzy nie pamiętaliby swojego gniazda... Często zastanawiam się nad tym, że w życiu każdego człowieka nadchodzi moment, kiedy bardzo chce wrócić do swojego rodzinnego kraju, domu, ogrodu, szkoły, przejść się” Anatolij Jeczko (w środku pierwszego rzędu) z rodziną. Anatolij Jeczko z Mykołą Hrycenką.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Królowe w okopach” jako „Grzmot z jasnego nieba”: na jakie nowości filmowe czekać tej zimy

W Dniu Sił Zbrojnych Ukrainy odbędzie się premiera filmu dokumentalnego o kobietach w armii „Królowe w okopach”, a już w styczniu widzowie zobaczą kolejny film – „Grzmot z jasnego nieba”. O tych nowościach filmowych opowiedział ich producent, pułkownik rezerwy Ołeksandr Driz. – Zacznijmy od najbliższej daty – 6 grudnia. Jest mi bardzo miło, że na to święto mamy prezent w postaci filmu, który nazywa się „Królowe w okopach”. To film o kobietach w armii na przykładzie trzech osób, które przed wojną miały dobrą pracę. Jedna z naszych bohaterek, Oresta Brit, uczyła się na Uniwersytecie Sorbona, mieszkała w Paryżu. W 2006 roku została królową piękności, otrzymała tytuł „Miss Kijowa”, jej zdjęcia zdobiły najlepsze zagraniczne wydania. Inna bohaterka – Diana „Dana” Wynohradowa, bardzo ciekawa osobowość, która stała u podstaw „Prawego Sektora” i obecnie zajmuje stanowisko zastępcy dowódcy brygady. Jest to jedyna kobieta w Siłach Zbrojnych Ukrainy, która zajmuje stanowisko tego szczebla – zastępca dowódcy brygady ds. zabezpieczenia moralno-psychologicznego. Obecnie uczy się w Narodowym Uniwersytecie Obrony, o tym również jest fragment w naszym filmie. Trzecia bohaterka – projektantka, uczestniczka i organizatorka różnych festiwali muzycznych. To Julia Sidorowa, pseudonim „Kuba”. Już teraz wszyscy znają ją jako znaną medyczkę, która uratowała ogromną liczbę wojskowych i kontynuuje to robić w 92. brygadzie w Charkowie. Ratowała życie i ma własny zespół, który dobrała. O tym również w naszym filmie będzie opowiedziane. Głównym celem tego filmu jest na przykładzie tych kobiet pokazanie, jak należy działać w nowoczesnych warunkach zarówno dziewczętom, jak i mężczyznom. Oresta Brit jest znaną wolontariuszką. Była doradczynią Naczelnego Dowódcy SZU Wałerija Załużnego, obecnie aktywnie kontynuuje działalność wolontariacką, zajmuje się walką radioelektroniczną. Ma wiele różnych kierunków pomocy Siłom Zbrojnym i my to wszystko pokazujemy. Dwie inne nasze bohaterki podczas pełnoskalowej inwazji oficjalnie przeszły do służby wojskowej, podpisały kontrakty i obecnie z powodzeniem służą w szeregach SZU. Mamy nadzieję, że ten projekt pozytywnie wpłynie na kampanię mobilizacyjną, że ludzie zobaczą, jak te dziewczyny, mając poważne sukcesy przed wojną, podczas pełnoskalowej inwazji poszły bronić Ukrainy. – Wspomniał Pan o kampanii mobilizacyjnej. Jak Pan uważa, co może zaktywizować ten proces, aby nowi ludzie szli do wojska? – Myślę, że tylko pozytywny przykład innych. Nawiasem mówiąc, Oresta Brit w naszym filmie opowiada, jakie korzyści człowiek otrzymuje, gdy idzie teraz do służby, idzie na wojnę. Tak, tam jest bardzo niebezpiecznie, można zostać na polu bitwy i na tarczy, jak to mówią, powrócić. Ale rzecz w tym, że człowiek podczas takiej służby otrzymuje i uznanie, i status Ukraińca, który zwycięży – godne miejsce, szacunek i poważanie w społeczeństwie. A także znajdzie najlepszych przyjaciół i będzie czuł się prawdziwym obywatelem, prawdziwym patriotą, który nie chował się, a poszedł za głosem duszy i serca bronić naszego kraju. Lidija JAROCHNO, przewodnicząca Starokonstantynowskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Ostatnio starokonstantynowskie gimnazjum imienia Bohatera Ukrainy Serhija Bondarczuka odwiedzili chmielniccy proświcianie Witalij Michalewśkyj, Lidija Prokazjuk, Alina Pastuszenko. W ramach tygodnia języka ukraińskiego w gimnazjum odbyło się ciepłe spotkanie ze starszoklasistami placówki oraz szczera rozmowa o języku ojczystym i jego losowym znaczeniu w życiu narodu, wszak „narody nie umierają od zawału, najpierw odbiera im się język”. Słuszność tych słów Liny Kostenko jest niezaprzeczalna, co szczególnie odczuwa się w naszym trudnym czasie, kiedy stawką jest zachowanie państwa ukraińskiego. Musimy więc dbać o język ukraiński jako kod genetyczny narodu. Proświcianie odwiedzili również wystawę portretów poległych żołnierzy. Dlatego w takiej sytuacji, bez wątpienia, nie możemy wpłynąć na jakieś środki administracyjne czy organizacyjne dotyczące mobilizacji, ale w sensie duchowym, w tym, że u ludzi może pojawić się pragnienie, po wysłuchaniu tych dziewcząt, by pójść – jestem pewien. Wielu ludzi ma teraz stan niepewności, dlatego ten nasz film, myślę, pomoże im się zorientować i dokonać właściwego wyboru, bo obecnie Siły Zbrojne Ukrainy oferują bardzo wiele wakatów. – A czyja historia najbardziej Pana poruszyła? – One wszystkie trzy są nieprzeciętnymi i wyrazistymi bohaterkami. Ale mnie osobiście poruszyła „Dana” Wynohradowa. Ona jest artystką, miała wystawy we Lwowie. Oprócz tego pisze wiersze, wydaje patriotyczne książki. W wojsku jest zaangażowana, począwszy od szkolenia i pracy ideologicznej z personelem, aż po czysto wojskowe operacyjne, operacyjno-taktyczne sprawy, w których bierze bezpośredni udział. Po prostu dziwię się, skąd u niej taki zakres wiedzy, nawyków i umiejętności. Jest młoda, obecnie starszy porucznik, ale zajmowała stanowiska podpułkownicze, a teraz już, zapewne, będzie miała jeszcze wyższe stanowiska po Narodowym Uniwersytecie Obrony. I to nie jest przypadek. Nawet dowódca brygady, który był jej dowódcą, był pod wrażeniem, jak ona, w stopniu porucznika, pewnie radziła sobie ze wszystkimi obowiązkami. Dlatego to jest rzeczywiście ta historia, która poruszyła mnie najbardziej. – Teraz proszę opowiedzieć o Pana drugim filmie – „Grom z jasnego nieba”, którego głównym bohaterem jest Bohater Ukrainy Rostysław Łazarenko, o kryptonimie „Grom”. – Stworzyliśmy projekt, który nazywał się „Bojevi rodyny” (Bojewe rodziny). Współautorem pomysłu wraz ze mną jest szef Głównego Zarządu Komunikacji SZU, pułkownik Bohdan Senyk. Każdy odcinek tego projektu poświęcony jest określonemu rodzajowi Sił Zbrojnych. Filmy mają charakter proorientacyjny, a także promują zawody wojskowe. Podczas pełnoskalowej inwazji stworzyliśmy dwie serie poświęcone Siłom Powietrznym SZU. Pierwsza seria nazywała się „Obrońcy nieba” o zawodzie pilotów wojskowych. A druga – „Spokojnie pracuje OPL”. Rostysław Łazarenko również wziął tam udział, ale nie był głównym bohaterem, tam był inny główny bohater. Po tym zdecydowaliśmy, że Rostysław jako Bohater Ukrainy, jako osoba znana i szanowana, potrzebuje osobnego filmu, i teraz tworzymy „Grom z jasnego nieba” jako projekt portretowy. To portret bohatera, który przeżył bardzo wiele i zasłużył na bardzo wiele. Proszę sobie tylko wyobrazić, że on dzisiaj już prawie dwukrotnie przewyższył rekord samego Iwana Kożeduba. Rostysław ukończył wojskową uczelnię, nazwaną imieniem Kożeduba. On jest niedoścignioną osobowością i film jest o nim oraz częściowo o zespole tych, z którymi jest. Bo jego chłopcy, jak ich nazywa, to bojowa rodzina. Mają oni i swoją kulturę korporacyjną, i swoje odznaki, i tatuaże, i bransoletki, i wiele symboliki, która jest dla nich zasadniczo ważna. Ten film szerzej odkrywa życie bohatera, lidera lotników szturmowych. Bez wątpienia, są tam też tragiczne historie, o jego poległych już towarzyszach broni. Jak ciężko mu to wszystko przychodzi w tych dzisiejszych czasach… On mówi: „Dla mnie, kiedy skończy się wojna, będzie bardzo ciężki okres, ponieważ wtedy właśnie będę mógł wspomnieć wszystkich. I nie tak, jak teraz, bo teraz są ciągłe loty bojowe”. Zniszczył już szaloną liczbę wrogów i kontynuuje ich niszczenie. Niestety, to już historia teraźniejszości. Lecz mimo wszystko, on wierzy w Zwycięstwo i nastawia swoich chłopców na zwycięskie działania w niszczeniu wroga. – Kiedy będzie można zobaczyć filmy? – Oba te projekty zostały stworzone na zamówienie Ukraińskiego Funduszu Kultury, gdzie wygraliśmy konkurs. Telewizyjna premiera „Królowych w okopach” planowana jest na Dzień Sił Zbrojnych na 24. kanale. Po tym film trafi do innych kanałów telewizyjnych, platform streamingowych i innych źródeł. A drugi projekt „Grom z jasnego nieba” ma, naszym zdaniem, perspektywę kinową. Dlatego chcemy najpierw wypuścić go do kin w styczniu. Już teraz sieć „Planeta Kino” i poszczególne kina chcą wziąć go do dystrybucji. Dlatego dopiero po tym, jak film pokażą w kinach, trafi on do telewizji. – Proszę opowiedzieć o swoich planach twórczych. – Dzisiaj chcemy kontynuować temat lotnictwa. Tam, oprócz Rostysława Łazarenki, jest jeszcze wielu godnych ludzi. Swoją drogą, w filmie „Grom z jasnego nieba” biorą udział także Bohater Ukrainy Wadym Worożyłow, o kryptonimie „Karaya”, i lotnik, dowódca eskadry, który obecnie również uczy się na Uniwersytecie Obrony Ukrainy, Iwan Smereczanśkyj „Smereka”. Chcemy poszerzyć paletę tych bohaterów, dlatego planujemy jeszcze jeden film o lotnictwie szturmowym. A potem chcemy zrobić o lotnictwie bombowym i o myśliwcach, które mamy we wszystkich projektach. Dlatego w lotnictwie mamy dobre perspektywy, uważam. Ale i o innych wojskach nie będziemy zapominać. Być może uda się kontynuować cykl „Bojevi rodyny”. Zrobiliśmy filmy o piechocie, piechocie morskiej, Wojskach Desantowo-Szturmowych, Siłach Operacji Specjalnych. W kontynuacji „Bojevych rodyn” chcielibyśmy poruszyć także inne zawody wojskowe. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcia Witalija PAWLENKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Desant oświatowy

starokonstantynowian, stworzoną dzięki wielkoskalowemu projektowi artystyczno-kulturalnemu „Chwała Bohaterom”. Wyjątkowość wystawy polega na tym, że autorami portretów i kompozycji portretowych są uczniowie Starokonstantynowskiej Szkoły Plastycznej. Inicjatorem i kierownikiem projektu został proświcianin, wykładowca szkoły plastycznej, artysta Mykoła Chicinski. Wszystko zaczęło się od tego, że wśród jego uczniów były dzieci, których ojcowie zginęli podczas wojny na pełną skalę. Mykoła Witalijowycz przekonał wychowanków, że o bohaterach należy zachować jasną i dobrą pamięć, że dopóki o nich pamiętamy, oni żyją. Tak pojawiły się pierwsze wizerunki poległych obrońców. Na portretach są żywi, radośni, pełni siły i zapału. Tacy, jakimi byli w życiu. Z czasem inne dzieci zainteresowały się tą sprawą, a koledzy Mykoły Chicinskiego – Pawło Chaciuk, Hałyna Melnyczuk i Natalija Petruk – pomagali swoim wychowankom w ich dążeniu, ponieważ sprawa wcale nie jest prosta: portrety malowano farbami olejnymi, a to długotrwała praca – co najmniej 40 godzin. Drugi oddech projekt otrzymał dzięki wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury, przyczyniła się do tego córka M. Chicinskiego, Iwanna Chicinska. Otwarcie wystawy odbyło się 1 października, w Dniu Obrońcy Ukrainy. Obecni byli nie tylko autorzy-twórcy, ale także rodziny poległych, radni miejscy, weterani-wojownicy, przedstawiciele administracji miejskiej oraz nieobojętni obywatele. Uczuć obecnych trudno opisać słowami. Wystawa będzie przemieszczać się w Jasna pamięć o bohaterach i uczucie wdzięczności dla nich za ofiarną służbę Ukrainie musi być wieczne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

te, zwięzłości myśli czy uczucia: dopij wróbelku wieczorne łzy stepowych głosów Stanisław nie kusi się zużytymi porównaniami, tropami, innym „ozdobnym anturażem”, a wytrwale szuka – i znajduje – wyłącznie własne poetyckie perły. Niekiedy wydają się one przypadkowe czy nawet nieakceptowalne, jednak z czasem stają się całkowicie zrozumiałe, umotywowane, co więcej – na tyle wyraziste, że od razu zapadają w pamięć. Jak, dla przykładu, oto w tym wierszu: …ukochana w twojej dłoni jesienne jabłko młode i słodkie cenne do nieśmiertelnej woli miłości trzymaj w białej dłoni jabłko-bo to serce moje jesienne… Ogólnie zaś „Kora śniegu” jest bogata w podobne znaleziska – świeże, nasycone wewnętrznym światłem, szczerością, bezpośredniością, drżącą miłością: „góra z ciszy”; „w brązowych zmętnieniach czereśni”; „spadły jabłka i zadrżało słońce”; „witaj jesień ptaszku mój z ciepłym skrzydłem”; „jesień taka ruda za plecami sierpnia” itd. Swego czasu zdarzały się porównania stylu poetyckiego Stanisława z innymi znanymi autorami piszącymi wierszem wolnym, których celowo nie wymieniam z jednego powodu: poeta jest już wystarczająco znany w literaturze ukraińskiej, a nawet częściowo w europejskiej dzięki pojedynczym przekładom. Jeśli do kogoś jest podobny, to tylko do siebie, do Stanisława Nowickiego, który pewnie wytycza własną drogę twórczą i ma już na tej ścieżce niezaprzeczalne sukcesy. przeżyją czas powstania i mnie. Bo ważniejszy jest temat i jego doskonała, całościowa realizacja. Różnogatunkowymi środkami. A o gatunki się nie spiera. Natalii nie było do tego przy codziennych sprawach wolontariackich. A jeszcze trzeba prowadzić w sieci społeczność, którą nazwałbym paraliteracką. Tak jak jest paramedycyna, a jeszcze wcześniej były paramilitarne, czyli zmilitaryzowane, formacje. Administrator takiej grupy musi mieć dowódczy charakter. A przede wszystkim – w ogóle charakter. A to nie to samo, co dawać polubienia pod czymkolwiek, bo „spodobało się”. I pisać bezsensowne pustosłowie w komentarzach, bojąc się urazić czyjeś chorobliwe ambicje. W poezjach wstawionych do tej książki silny charakter jest wyczuwalny. I humor. I mistrzostwo się zdobywa. Bo to administrowanie społecznością daje możliwość uczenia się na cudzych błędach. Nie powtarzać ich i nie skalować u siebie. Wśród kozackich kronikarzy czasów Hetmanatu nie było kobiet. Jeśli nawet były, to ich rękopisy się nie zachowały. O wcześniejszych pokrewnych tekstach czasów książęcych nie ma nawet mowy. To sprawa mnichów-mężczyzn. Obecny czas oczyszcza Ukrainę i z tego stereotypu. Jeśli Bóg powołał kobietę, znaczy, tak trzeba. Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU, obwód charkowski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jesienne serce pod korą śniegu, czyli poeta podobny tylko do Nowickiego

Oleksandr WERTIL, m. Sumy …zapytam bo tutaj gdzie moje okno widzę pole i wielką jabłoń jeszcze dwie lipy i pszczołę na szkle wydaje się że znam bliskość i bezruch wzroku wysokość dźwięku za cudzym oknem… …Doczytałem te końcowe wersy w “Korze śniegu” Stanisława Nowickiego i jakoś nieswojo i pusto zrobiło się bez jego poetyckiego świata, przeżytego-przecierpianego-przeczytanego na jednym oddechu, w unisonie z autorem, nie wypuszczając z duszy tej drżącej i cienkiej struny, która brzmiała przez wszystkie strony. Cóż tu mówić, zżyłem się z jego myślami-rozważaniami – niechby i niekiedy porządnie “zakodowanymi” i “zaszyfrowanymi”. Ale tak jak każdy z nas rodzi się z własnym kolorem źrenic czy włosów, innymi indywidualnościami, tak i poeta Stanisław jest na tyle naturalnym werlibrystą, że z jakiegoś powodu osobiście nie wyobrażam go sobie w sylabotonicznych “szatach”, klasycznych wersach, “zapiętych pod szyję”. Wszakże to forma, którą każdy wybiera sam – albo odwrotnie. A jeśli chodzi o treść, to jeśli wziąć pod uwagę rejestry czytelniczych upodobań, amplituda dzisiejszych myśli-sądów o twórczości Stanisława waha się od “A” do znaku miękkiego, albo od bezwarunkowego zachwytu do całkowitego nieprzyjęcia. Ale odwołam się do wytartej banalności: prawda jest gdzieś pośrodku, umownie mówiąc, w okolicach liter “L” czy “M”. Przy tym wniosek jest jednoznaczny: mamy do czynienia z poezją, która już znalazła i niechybnie znajdzie swoich zwolenników w przyszłości. Oczywiście, dozowaną ilość, wśród prawdziwych duchowych smakoszy, bo to prawda: podobnych wierszy raczej nie będzie się brało w drogę, żeby przeczytać, leżąc na wagonowej półce przed snem, a potem położyć pod poduszkę, czy w chwiejnym autobusie lub marszrutce. A wszystko dlatego, że ona, ta poezja, wymaga wytężonej pracy czytelnika, solidnego przygotowania, pragnienia nie “połykania” wersów, a prześwietlania rentgenem własnej duszy i serca. “Kora śniegu” składa się z nowych, tegorocznych wierszy poety i już jest ciekawa oraz przyciągająca swoim tytułem, który ma głębokie odczytanie. Jeśli przeanalizować połączenie dwóch rzeczowników, to od razu odpadają epitety w rodzaju “śniegowa” czy “śnieżna”, które semantycznie oddalają te dwa słowa. A tak jakby słyszy się chrupiący szelest, niewidzialne tarcie dwóch warstw z różnych naturalnych “materiałów”, pod którymi przyczaił się głęboki nieznany świat, utkany z nieoczekiwanych refleksji, asocjacyjno-przedmiotowych wniosków-uogólnień. Wzmacniają to i uwydatniają właściwe wierszowi wolnemu rytmiczne stagma, którymi poeta wirtuozersko włada i mistrzowsko nimi wariuje, kobieta, zacząłem szukać bezpośrednich i pośrednich analogii również w tym kierunku. Chociaż o seksizm mnie nie oskarżysz, to zjawisko jest mi głęboko obce, ale osobliwości postrzegania świata, a co za tym idzie, pisania, były i będą. A tak właśnie powinno być. Jaskrawy przykład – “Caryca” Olhy Kobylańskiej. Teraz myślę: gdyby nie było tego utworu, to czy byłoby na czym wychowywać nasze bohaterki? Pierwszej wojny światowej i Walk Wyzwoleńczych? A rolę i misję utworu literackiego lepiej, godniej jest przecenić, dać mu zawyżoną ocenę, aniżeli odwrotnie – nie zauważyć czy obdzielić uwagą. A czytelnik Natalii Sidlar musi razem z autorką w trakcie opowieści (nie chaotycznie, a konsekwentnie podanej) raz po raz odwiedzać jej i nasze Zakarpacie. Wszystko na świecie jest względne. Oto i okazało się, że jej Wynohradiw w rzeczywistości jest bliższy Charkowowi, aniżeli na przykład nie tak dawno “sąsiedni” Biełgorod. Jaki on tam u licha sąsiedni? Chyba że kiedyś znów będzie, jak za czasów Słobodzkiej Ukrainy. Ale do tego on musi stać się Biłhorodem, a to zrobić niełatwo. Trochę dziwnie było mi dowiedzieć się, że Kraj Zakarpacki niektórzy jeszcze nazywają Węgrzyzną. Zaprawdę, wyszło prawie według Gogola, jeśli przypomnieć kwestię jednego z bohaterów sztuki “Ożenek”: “Jeden głupiec zaraz powiedział, a inni za nim powtarzają”. Ale tacy sami głupcy czy prowokatorzy swego czasu nazywali Charkowszczyznę moskalszczyzną. Tacy gotowi byli jeszcze w tamtych latach oferując to rozlewnie-melodyjne, to krótkie, jakby rwane, wersy-zdania, czym osiąga pożądany rezultat jako poeta. Proponowane wiersze – jasne, uduchowione, przejęte myślami-przeżyciami i na tle dzisiejszego masowego hałaśliwo-krzykliwego rymowania odbierane są jako ozonowy duchowy promień. W wersach gęsto i ciasno przeplatają się światy ziemski i metafizyczny, proste codzienne przedmioty-rzeczy i wysoka bezdenna wzniosłość. Oto jak przenikliwie pisze poeta o wojnie w “Etiudzie piechoty”: …nogi zmęczone głowy siwe drogi niebiańskie ziemskie nie wydeptane chodzi nad Nami Pan modlitwą nie zawołasz błądzi nad Nami Bóg wołajcie prędzej oto on taki jak i ty lecz nie na tyle siwy oto on wśród mogił milczeniem nienasycony słuchaj braciszku drogi blisko do naszych bied nie wstanie z mogiły piechoty odważny krzyk… albo: …u proroków dawno niczego nie ma prorocy zeskrobują glinę z automatów kałasznikowa prorocy ubierają się w czarny cień w ziemski cień Pana oni zatrzymują się przy każdym wale oni tworzą prawdę z prawd dziennych… oddać Charkowszczyznę moskalom. Patriotyzm u takich osobników był poniżej punktu zerowego. Zresztą w ogóle, o czym również mowa w książce, nie ma i nie było na Ukrainie krajów niepatriotycznych. Przypomniały mi się słowa mojego wuja Saszki z Krasnohradszczyzny, obecnie nieżyjącego, powiedziane w 2005 roku: “My wszyscy banderowcy. I ja też”. Chociaż wcześniej nazywał banderowcem tylko mnie, i to brzmiało nie jak pochwała, a jak wyrzut lub drwina. Nie mogą nie przyciągnąć uwagi poezje stworzone w dialekcie zakarpackim, wstawione w opowieść jako materiał ilustracyjny do tego czy innego faktu lub wydarzenia z przeszłości i teraźniejszości. Powstrzymałbym się od napisania “dialektem rusińskim”, a tym bardziej językiem. Zbyt wiele nieprzyjemnych kłopotów miała Ukraina z takim zjawiskiem jak polityczny rusinizm, jeszcze od początków odzyskania Niepodległości, aby w czasie wojny jeszcze i zachęcać innych separów choćby tymczasowymi ustępstwami. Czy udawać, że nic strasznego się nie dzieje. Taki literacki kontent po raz kolejny potwierdza prawdę, że język ukraiński – to niewyczerpane i wielowymiarowe zjawisko. Nie uznaję takich pojęć jak przestarzałe, dialektalne czy mało używane słowo. Bo jeśli słowo jest piękne i dźwięczne, ono wejdzie do naszej codziennej leksyki. Albo wróci po wygnaniu. A co z Charkowem, który stał się dla Natalii bliskim, kiedy już los zaniósł ją tutaj? Po Tyczynie już, Czyli autor świadomie unika rozpowszechnionych sztamp-klisz, w zamian proponuje własne, nowatorskie szkielety, wypełnione różnorodnymi medytacjami asocjacyjnymi, duchowymi ścieżkami-labiryntami ze swoją obrazowością, nieoczekiwaną semantyką, które odczytuje się nie zawsze od razu, a po pewnym zdekodowaniu. Pismo Stanisława Nowickiego nie mieści się w żadnym tematycznym łożu prokrustowym – apeluje on do wydawałoby się polarnych pojęć, które po linijce czy dwóch „spotykają się”, przecinają, tworzą całkowicie nowe tło dla autorskich aluzji: „schować się by zabłądzić w bajce, którą sam sobie wymyślił”, a przedtem przyznaje się do „bajki z nieprawdy”. Łatwo dają się utrwalić ulubione obrazy poety, słowa, których używa w poetyckiej tkance szczególnie często. Jest to przede wszystkim „łza” w różnych jej przejawach i objawach: „łza jesiennej mgły”; „wyżej łzy teraz moje serce”; „żeby potem ani łez, ani krzyku”; „z piasku łez i krwi”; „zobaczę łzy twoje”; „łzy niebieskie i łzy ziemskie”; „niepostrzeżenie lemiesz zachwiał się nad czarną łzą pola”; „dostrzec łzę za przezroczystością ściany”, „cudze i niepoznane łzy”, „modlitwy sakralną łzę” i inne. Jej obraz stale się transformuje, zmienia postać, „dostosowując się” do tej czy innej sytuacji, kontekstu. A udanymi dodatkami służą oczy, źrenice jako swoiste środki-odbicia przede wszystkim widzianego, odczutego, przeżytego. Ciąży poeta również ku aforystyczności, dziesiątki poetów próbowało znaleźć odpowiedź na pytanie, gdzież jest jego oblicze. A twórczość, działalność i osobowość N. Sidlar-Dubowej pokazuje, że obecnie oblicze Charkowa jest wolontariackie. Czyli jest ono charakterystyczne i decydujące. Antyukraińskim czy obojętnym na wszystko, co ukraińskie, ono nie było i już nie będzie. Chociaż jeszcze, prawdopodobnie, dziesiątki tysięcy siedzą, otrzymując pomoc humanitarną, i czekają na wroga, jak na drugie przyjście Zbawiciela. Ale obliczem Charkowa im nie być. A kto uciekł, nawet pod pretekstem „ratowania dzieci”, to niech i nie wracają. I prawa głosu tacy już nie będą mieli. I ci literaci, którzy uciekli, nie napiszą znaczących utworów o tym czasie oczyszczenia kraju i ludzkich dusz z moskiewskiej i oligarchicznej nieczystości. I ci, których nieszczęśni dziennikarze nazywali rozreklamowanymi (czy rozkiereszowanymi). Oni i nie byli obliczem ukraińskiej literatury. A takie książki, jak ta, powinny być wydarzeniami w życiu regionu i kraju. Gdyby ich wydanie światu towarzyszyło należyte wsparcie informacyjne ze strony władz również. Gdybym miał redagować to wydanie, być może przekonałbym autorkę, by uczyniła tę czy inną poezję ilustracją, logicznym zakończeniem, finałowym akordem opowieści o tym czy innym wydarzeniu, opisanym jako zapis dziennikowy. I tutaj zasada chronologiczna nie jest zbyt ważna. Ja, na przykład, nigdy nie stawiam dat pod swoimi utworami. Jeśli są wartościowe, to

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Czas katharsis

Na świecie najlepsze rzeczy nic nie są warte, jeśli nikt o nich nie opowiada. Wielkimi mężami nazywa naród obwieszczycieli. Friedrich Nietzsche, „Tak mówił Zaratustra” Wreszcie trzymam w rękach książkę, która ukazała się na świecie nakładem charkowskiego wydawnictwa „Majdan”, a którą Natalia Sidlar zapowiedziała mi, wydaje się, dawno temu. Gatunek utworu można określić jako diariusz. Analogii w literaturze ukraińskiej i innych literaturach jest sporo, ale od razu przypomniał mi się „Dziennik” Tarasa Szewczenki. Z zewnątrz – wtrąceniami wierszy, własnych i cudzych. Wszystko ma swoje odpowiednie miejsce. I wydaje się, że tak miało być według pierwotnego zamysłu, choć jako takiego zamysłu nie było. Przy dalszym, głębszym zapoznawaniu się – logicznymi, zakonnymi dygresjami bliżej i dalej od Charkowa, w którym rozgrywają się główne wydarzenia, zwłaszcza w rodzinnym dla Natalii Zakarpaciu, oraz w inne kraje naszej soborowej, której podziału nie znaliśmy do 2004 roku, a od 2014 roku kwestia ta została ostatecznie zdjęta. I dygresjami w czasie – w tragiczne wydarzenia minionych dziesięcioleci, skąd i korzenie sięgają obecnej katastrofy. Bo pisarze mają być też wędrowcami w czasie, bywając między innymi także w przyszłości. Tu najważniejsze, by ona w nas była. Zważywszy na to, że autorem jest

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pomogli się ewakuować. Ich wieś, podobnie jak sąsiednie, trzeci rok znajduje się pod wrogim ostrzałem, ale nie ma kogo zapytać, co tam ocalało, a co nie. Najprawdopodobniej Zielone Pole zasiliło listę całkowicie zniszczonych przez raszystów miejscowości. Losy byłych donieczan Wołodymyra Zajki i Jurija Docenki są w czymś podobne, ale każdy z nich podąża własną drogą. Są rówieśnikami, obaj są dziennikarzami i poetami, w 2014 roku opuścili swoje miejskie mieszkania i wrócili do domów rodziców: Jurko do Małotaranówki koło Kramatorska, Wołodymyr do najdalej położonego od Doniecka centrum rejonowego. Wiosną 2022 roku moi przyjaciele musieli po raz drugi opuścić swoje domy, ale po pół roku wrócili na Doniecczyznę, skosztowawszy gorzkiego chleba przesiedleńców. „Chleb jest dla mnie teraz jak święto. Przywożą go do sklepu nieregularnie, bo strzelają albo do nas, albo w drogę, albo w piekarnię w mieście... Kiedyś kwaterowali u mnie nasi żołnierze – dzielili się, razem było jakoś raźniej” – wspomina Jurko. Kiedyś niedaleko uderzyło – uszkodziło dach. „Moja chata na wsi stoi na skraju – pierwszy witam wroga” – żartuje dawny towarzysz. Nie skarży się na życie, ale czuje się samotny: żona odeszła, dzieci i wnuki znalazły się w okupacji jeszcze przed 2022 rokiem. Cieszy się z moich telefonów i odwiedzin inżyniera oraz poety Ołeha Maksymenki z Kramatorska. Zeszłego lata Ołeh Łeonidowycz zrobił swojemu starszemu koledze prezent w przededniu jego poważnego jubileuszu – wydał książkę „Zimowe gołębie”. W niewielkim nakładzie, bo na własny koszt. Większe grono czytelników ma nasz proświtański tygodnik, gdzie w jednym z poprzednich numerów został wydrukowany wybór wierszy Jurija Docenki. Wołodymyr Zajka tworzy w podobny sposób: ma pięć tomików poezji i tyle samo prozy, ale jego główną pracą jest ogólnoukraiński tygodnik „Chazjajin”, gdzie od dwudziestu lat jest redaktorem naczelnym! Pracuje zdalnie, jest dumny z czytelników, którzy zachowali wierność wydaniu drukowanemu, stara się oprócz tematyki profilowej publikować twórczość prenumeratorów. Pomaga obrońcom Ukrainy... Mniejsza o to, że ich osada jest dość daleko od linii frontu – i do nich, i do sąsiednich wsi „dolatywało”, a sama atmosfera skłania do robienia dla obrony czegoś więcej, niż się może. W swojej książce „Na odległość wojny” (2023) autor podkreśla: wojna chodzi obok nas, a linia frontu przebiega przez całą Ukrainę, przez każdą rodzinę. Wołodymyr Zajka pisze, jak wnukowi zadano w szkole temat wypracowania „Mój

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ludzie z obrzeży Doniecczyzny

Ihor ZOC Dziesięć lat temu, w środku upalnego lata 2014 roku, opuszczałem Donieck pociągiem do Kijowa. Na dworcu grasowali już łowcy ludzi z tak zwanej armii „drl” i cieszyłem się, że mnie nie zatrzymali, a komuś z mężczyzn nie poszczęściło się – podejrzewano ich, że niby są przebranymi „prawosekami”. Władzy ukraińskiej w mieście już nie było, a z automatami w rękach okupantów szczególnie nie podyskutujesz. Pociąg odjechał zgodnie z rozkładem. Za oknem przepływały tak znajome Awdijiwka, Ocheretyne, Nowohrodiwka... Pierwszy przystanek – Krasnoarmijsk, zachodnia brama Donbasu – teraz Pokrowsk, i serce ścisnęło się – mała ojczyzna. Wtedy, w latach 2014–2015, władzom ukraińskim udało się wyzwolić znaczną część Doniecczyzny i Ługańszczyzny oraz nie dopuścić do posuwania się wroga. Latem 2014 roku wielu moich przyjaciół i znajomych opuszczało zamieszkane miejsca. Większość z plecakami, bez ciepłych rzeczy. Mieli nadzieję wrócić do zimy, a wyjechali w nieznane... Losy przesiedleńcze byłych doniecczan ściśle się splotły, są one różne, ale podobne w jednym: my do dziś jesteśmy bezdomni, do dziś w drodze do domu... Wspominam przyjaciół z bliskiego kręgu. Koleżankę Walentynę, która z rodziną zamieniła czteropokojowe mieszkanie w osiedlu Żowtnewe w Doniecku na wiejską chatę na Czernihowszczyźnie, gdzie przeżyli niemało lat. W tym czasie w okupacji zmarł dziennikarz wojskowy Dmytro, a to on przygarnął ziomków w ojcowskiej chacie. Kilka lat temu w czernihowskiej wsi nie stało matki Wali – byłej redaktorki gazety kopalnianej Lidii Danyliwny. Rodzina z czasem przeniosła się do centrum obwodowego i dalej wynajmuje mieszkanie. A ich mieszkanie najpierw zajęli kadyrowcy, potem zniknęli, zostawiając klucze donieckim Romom... Według słów Wali, te straty majątkowe to nic w porównaniu z przeżyciami o syna: Ołeksandr drugi rok jest w ZSU i teraz jest w jednym z najgorętszych punktów wojny rosyjsko-ukraińskiej. Uciekając od ruskiego miru, jeszcze jedni moi przyjaciele Natalka i Wałentyn wybrali na życie wieś w jednym z rejonów Doniecczyzny. Miejskim mieszkańcom niełatwo było przyzwyczaić się do nowych warunków, ale dali radę. Nawet kózki sprawili. Przypominam sobie, z jaką radością Wałentyn zawiadamiał telefonicznie o narodzinach zwierząt gospodarskich, jakby chodziło o powiększenie własnej rodziny... W 2022 roku wojna przyszła i do ich domu. Pod ciągłymi ostrzałami ponad miesiąc żyli w piwnicy, a kiedy przyleciało obok chaty, zrozumieli: zwlekać nie można. Wojownicy ZSU Ta właśnie słynna stela wkład w Zwycięstwo” i trzeba było widzieć, z jakim natchnieniem i żądzą on go pisał! Jak pomaga mamie-wolontariuszce przygotowywać smakołyki dla bojowników na linię frontu, zestawy żywnościowe dla uchodźców i potrzebujących obywateli. Patrząc na to wszystko, dusza napełnia się dumą: godną zmianę wychowujemy! Wspominając nasze z żoną Natalką i synem-oficerem Sawą pożegnanie z Donieckiem w 2014 roku, nie mogłem sobie nawet wyobrazić, co stanie się z miasteczkami Doniecczyzny po 24.02.2022 r. i że właśnie bliski mi Pokrowsk stanie się lokalizacją dla ewakuacji i ostatecznie celem dla ciągłych ostrzałów raszystów. Nie było takiego dnia, żebym nie wspominał swoich ziomków, do których wojna w tym roku zbliżyła się nieuchronnie... Pod koniec zeszłego lata opuściła miasto moja koleżanka z klasy i ze wsi lekarka Marharyta: ona nie śpieszyła się z wyjazdem, bo syn – oficer ZSU, walczy obok i miał okazję choć na kilka godzin odwiedzać mamę. „Zobaczył, jak płaczę, składając do wysyłki rzeczy (okazuje się, że całe życie zmieściło się w kilku paczkach!), mówi: lepiej ty sama się zbierzesz, niż ciebie będą zbierać po części”, – to u niego czarny humor taki, ale ja go rozumiem, sama wielu przekonywałam ratować życie i ewakuować się”, – opowiada Marharyta. „Ja rozumiem, jak ciężko opuszczać rodzinny dom, wszystkiego się napatrzyłam, – dzieli się Marharyta. – Ostatnio pracowałam w wojskowej komisji lekarskiej. Nie mogę zapomnieć farmera, który we wsi niedaleko Pokrowska stracił pod ostrzałami całe swoje gospodarstwo, technikę, dom. Nic nie ocalało. Mówi: „Zdatny ze zdrowia czy nie, teraz wszystko jedno. Została jedna droga – na wojnę””. Kuzyn Kostia, były górnik, którego syn walczy od wiosny 2022 r., już trzy miesiące, jak wyjechał z ojcowskiego domostwa na ulicy Wesełej. Nazywałem go strażnikiem naszej rodzinnej pamięci: na cmentarzu osiedla spoczęli ojciec Kostii, matka, a dla mnie rodzona ciotka Wira, babcia Hanna Musijiwna, której w ogóle nie pamiętam. Po tym, jak do Doniecka wstęp stał się dla mnie wzbroniony i nie mogłem odwiedzić nawet miejsca pochówku swoich rodziców, a cmentarz trafił w wir walk o doniecki port lotniczy, miałem nadzieję, że chociaż w ziemi jedna gałązka naszego rodu zostanie niepotrzebowana przez hordę, ale i górnicze osiedle Szewczenko teraz jest pod wielkim zagrożeniem. Kostia teraz jest w innym mieście i woli nie wspominać Udaczne trzyma się rodzinne obejście oraz dom z żoną. Na moje pytanie o sytuację w przyfrontowym osiedlu nie odpowiada. Mówi, trzeba żyć dniem dzisiejszym i tyle. Słowami on jakby odciął całe swoje poprzednie życie, a co na sercu i w duszy? „Cudza dusza – to pełne morze łez”, – napisała kiedyś Lina Kostenko. I jak tu się z nią nie zgodzić?! Gdzieś z miesiąc temu Kostia przysłał wideo porządnie uszkodzonego przez rosyjską kierowaną bombę lotniczą swojego rodzinnego gniazda i budynków mieszkalnych sąsiadów z komentarzem „Niewesoło na ulicy Wesełej...”. Wtedy pomyślałem: dobrze, że ci ludzie w porę wyjechali. Wydawało mi się, że dom moich krewnych, wzniesiony w latach 1950., w ogóle ocalał, ale pomyliłem się. W tych dniach przekazali nowe zdjęcia skutków wrogiego nalotu. Na miejscu domu na dwóch gospodarzy i kiedyś wesołego podwórka – kupa zwęglonych kamieni, a część ściany, która ostała się, – stała się podobna do krzyża. Krzyż nad naszym losem... Kiedyś w tym domu mnie, jeszcze jako ucznia, krewni przygarnęli i ja od tamtych dalekich dni szanowałem swojego wuja Illę Łeontijowycza, uczestnika działań bojowych II wojny światowej. Ten był podobny do przedstawionego na portrecie swojego ojca Łeontija Archypowycza – żołnierza I wojny światowej z Krzyżem św. Jerzego na piersiach. Dzieło amatorskiego artysty było w domu na widocznym miejscu. Kostia opowiadał, że jeszcze w czasach radzieckich jeździli do rosji i w tej wsi na Biełgorodczyźnie, gdzie urodził się jego dziadek, wtedy rozmawiali po ukraińsku. Na pytanie, czy nie zapomnieli zabrać ze sobą rodzinnej relikwii, otrzymał twierdzącą odpowiedź... Oto tak: trzy z czterech pokoleń moich krewnych po linii ojca walczyły, ostatniemu nie ma dokąd wracać, a wojna dalej płonie... Swoją drogą, drogi Pańskie są zaiste nieodgadnione: syn Kostii i mój siostrzeniec, prawnik Illa, który dobrowolnie poszedł na wojnę w marcu 2022 r., walczy i otrzymał rany w boju na terytorium byłego rejonu wielkonowosiłkowskiego, akurat tam, gdzie żyli moi krewni po linii mamy. Już teraz starszy porucznik przyznaje: gdyby nie rów wzdłuż pasa zadrzewienia, który przygarnął podczas nagłego wrogiego ostrzału – raczej nie rozmawialibyśmy... A losy wspomnianej rodziny są nieznane, wszak stosunki cicho ustały po śmierci mojej mamy. Cóż, tak często zdarza się między Ukraińcami – najpierw lekceważymy więzi rodzinne, a potem one urywają się na zawsze. I na to nie ma rady... Z małego chutoru obok Mój rówieśnik z Pokrowska, weterynarz Mykoła, zabrał do siebie na Dniepropietrowszczyznę swoją starą matkę, a przecież uczyła się ona w szkole, w której uczyli także moi rodzice, i ci ludzie są mi drodzy. Mykoła przyznaje, że zostawił dom, z którego pięć pokoleń wyruszyło w świat, a teraz trzeba było wszystko porzucić. Po trochu coś wywoził, ale dom to nie majątek. Mówi, że niemiłosiernie upalne lato zostawiło rolników bez domowych zbiorów – ziemia popękała, wypaliło prawie wszystko. Kiedy wrogie ostrzały stały się częstsze – rzucili się do wyjazdu. Zarzynali kury, świnie i krowy, psy puszczali na wolność. Bieda... Rolnik Iwan ze swojej (i kiedyś mojej) wsi w rejonie pokrowskim jeszcze pod koniec września nie zamierzał wyjeżdżać. Dozbierał słonecznik i tłumaczył: „Nie można przecież zostawić wrogowi!”. Wyjazd z Doniecczyzny dla Iwana oznaczał pozostawienie na pastwę losu niemałej liczby hektarów ziemi, którą obsiewał – uprawiał ją jego ojciec Mykoła Iwanowycz, i na której sam Iwan już od ponad dwóch dziesięcioleci uprawia chleb – daje pracę mieszkańcom wsi, wypłaca za udziały, płaci podatki... Iwan rozglądał się za okolicą, do której można się przeprowadzić, ale przecież chodzi nie tylko o rodzinę, zniedołężniałych rodziców, lecz także o sprzęt rolniczy, zarobiony ciężką pracą. I czy znajdzie się miejsce do pracy dla rolnika z Doniecczyzny w innych stronach? A ziemi żywicielki ze sobą nie zabierzesz... Minęło niewiele czasu, a ja za szóstą próbą dodzwoniłem się do Iwana, a u niego sytuacja się zmieniła: bez łączności drugi tydzień, ale generator ratuje sytuację. Pytam o wieści, mówi, że wszystko dozbierali, sprzęt schowali, szukamy dokąd się przesiedlić, a już pół wsi wyjechało... Interesuję się opinią rolnika na temat decyzji Rady Najwyższej o zwiększeniu podatków, w szczególności zwiększeniu minimalnych zobowiązań podatkowych dla gruntów w wysokości 700 i 1400 hrywien za hektar. „Zgodnie z tą ustawą tacy rolnicy jak ja wszystko stracą, tak samo cała nasza praca przepadnie, jak przyjdzie wróg...”, – przyznaje Iwan. Niestabilne połączenie się urywa... Jeszcze w jednej wsi niedaleko Pokrowska pozostaje w rodzinnym domu Wałentyna Iwaniwna: mówi, że gdyby żył jej ojciec, cudem ocalały w piekle żołnierz II wojny światowej, nigdy by nie uwierzył, że wojna znów przyjdzie do Udacznego. I chociaż we wieś okresowo „przylatuje”, znaczna część mieszkańców nie śpieszy się z wyjazdem. „A dokąd pojedziemy, kto na nas czeka”, – Wałentyna Iwaniwna nie powtarza tego gorzkiego hasła, ale mówi o ludziach, którzy nacierpieli się w innych stronach i ciągnęli do porzuconych domostw. Póki co, półtora dziesiątka kilometrów na zachód od Pokrowska, według słów mojej rozmówczyni, żyć można: co drugi dzień jest światło w domu, w sklepie wszystko co niezbędne jest, u sąsiadów można kupić mleko. – A chleb skąd? – dopytuję. – Z Pokrowska! – Jak to, w mieście pod ostrzałem pieką chleb? – A czemu się dziwisz, kopalnia pracuje, – Wałentyna Iwaniwna mówi o tym ze szczególną dumą, wszak jej mąż całe życie zawodowe oddał kopalni. Niestety, długowiecznych wśród górników jest niewielu...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Osada z dawną historią jest znana, ponieważ znajduje się przy linii kolejowej prowadzącej z Pokrowska w stronę obwodu dniepropetrowskiego. Teraz stacja Udaczne jest końcową: pociągi i elektryczki do Czaplynego przyjeżdżają tutaj i wracają z powrotem, bo przed nami wojna. A obok wsi znajduje się największa w Ukrainie kopalnia „Pokrowska” ze wzbogacalnią. Nie od dziesięciu lat to ważne dla gospodarki kraju efektywne prywatne przedsiębiorstwo, niczym magnes, przyciągało ludzi z okolicznych wsi najwyższą w branży pensją, a część pracowników nadal dojeżdża do pracy nawet z sąsiedniego obwodu. Jeszcze jednym bogactwem tego kraju na granicy obwodu donieckiego i dniepropetrowskiego jest żyzna ziemia: i ją do tej pory uprawiają miejscowi rolnicy z agrofirmy „Drużba”, a nawet zasiali oziminę. Oto w ludziach wiara! Nadzieja, że Siły Zbrojne Ukrainy zatrzymają wroga w Pokrowsku, jest żywa i niech tak się stanie! Nie mogę nie wspomnieć jedynego w Pokrowsku członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, nauczyciela historii Petra Hajworonskiego, który wyjechał z miasta w kwietniu 2022 r., a wrócił z Kijowa do domu w maju 2024 r., bo zapisał, żeby pochowali go obok żony. Już zimą stało się jasne, że wróg nieuchronnie będzie zbliżał się do Pokrowska i tylko cud może go zatrzymać. Nie miał złudzeń co do smutnych perspektyw także Petro Jewhenowycz, co więcej, jeszcze w latach 2014–2021 swoimi wystąpieniami, publikacjami w gazetach „Majak” i „Donecczyna” ostrzegał: wojna z Rosją na długo, wróg od nas po prostu tak nie odczepi się. Na gorąco po oderwaniu części obwodu donieckiego i ługańskiego w 2014 r. wydał książkę „Szkiełka kalejdoskopu” z moją przedmową. Z początkiem pełnoskalowej inwazji w wieku 60+ poszedł zapisywać się do obrony terytorialnej, ale stan zdrowia pozwalał jedynie coś pisać i nauczać zdalnie. Ze śmiercią Petra Jewhenowycza miasto straciło swojego wybitnego krajoznawcę, człowieka, który rozmawiał z samym Danyłem Szumukiem, byłym dysydentem i więźniem politycznym, który spędził za kratami 42 lata, 6 miesięcy i 7 dni! Niewielu wie, że bojownik o Ukrainę Danyło Szumuk w ostatnich latach swojego życia mieszkał w Pokrowsku i tamże jest pochowany. Petro Jewhenowycz z towarzyszami broni doprowadził do ustanowienia tablicy pamiątkowej na budynku, w którym mieszkał Szumuk – co teraz z nią w mieście, które codziennie cierpi od ostrzałów... Niszczą Pokrowsk, zacierają pamięć... Ze Słowiańskiem łączność jest stabilna, a i w porównaniu z kierunkiem pokrowskim, stosunkowo spokojnie. A mój były nauczyciel Wałerij Iwanowycz nawet poprawił mi nastrój. Mówi: wyciskam winogrona, obficie obrodziły, dobre wino będzie – zapraszam! On z żoną we własnym domu przeżył ciężkie czasy okupacji Słowiańska przez bojowników Girkina w 2014 roku, który opuszczał na kilka dni, aby jako pisarz wziąć udział w Ogólnoukraińskim Święcie Szewczenkowskim w Kaniowie. On wtedy jechał przez Donieck i zostawił mi kilka książek i niebiesko-żółtych wstążek, bo w zablokowanym Słowiańsku wszystkich, którzy przyjeżdżali, terroryści przeszukiwali i za ukraińskie symbole można było ucierpieć. Wiosną 2022 r. Romańkom, jak i wielu mieszczanom, przyszło wyjeżdżać w ewakuację, żeby znowu wrócić do swojej chaty, gdzie i żyją dalej. Wałerij Iwanowycz jest kandydatem nauk pedagogicznych, swoje życie związał nie tylko z miejscowym instytutem pedagogicznym, ale i kieruje obwodową organizacją Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, wszedł do miejskiej i obwodowej komisji ds. dekomunizacji. Według jego słów, w ostatnim roku tylko w Słowiańsku i przyległych osadach przemianowano ponad 260 ulic i zaułków. W takim mieście pojawiły się ulice imienia Iwana Mazepy, Łesi Ukrainki, Dmytra Doncowa, Dmytra Pawłyczki, Iwana Piddubnego, „Eneidy”, „Proświty”, Centralnej Rady, poległych w ATO wojowników: Romana Napryhla, Wasyla Slipaka, Generała Kulczyckiego... A ulica Możajskiego, gdzie mieszka niestrudzony krajoznawca i badacz twórczości poety Sosiury Wałerij Romańko, otrzymała nazwę Wołodymyra Sosiury. Wiktor Petrowycz Skrypnyk, najstarszy z dziennikarskiej kohorty obwodu donieckiego, pozostaje w Słowiańsku i nawet książki wydaje. Według słów weterana, do pracy popchnął go przypadek z życia przesiedleńczego. Oto jak o tym napisał sam 83-letni mężczyzna: „W Hajsynie w obwodzie winnickim, gdzie przygarnęła nas miejscowa mieszkanka w swoim domu, z żoną przeżyliśmy pół roku. Może żylibyśmy i dalej, ale we wrześniu 2022 roku wydarzyło się tragiczne zdarzenie – w boju pod Lisiczańskiem zginął ojciec sąsiada. Po pogrzebie nasza dobrodziejka wypaliła: „Nasi giną w Donbasie, a wy tutaj chowacie się! To wy, donbasowcy, jesteście winni, zrobiliście tam awanturę, do Rosji wam się zachciało!”. Oskarżenia były tak obraźliwe dla mnie, człowieka, który dołożył niemało wysiłku, żeby Ukraina stała się wolnym, niepodległym państwem, że postanowiłem natychmiast wracać...”. W domu, gdzie i ściany pomagają, Wiktor Skrypnyk napisał trzy książeczki – „Podła wojna Rosji przeciwko Ukrainie” (2023), „Wojnami opaleni” (2024) oraz „Pół wieku pracy w gazetach” (2024) – o swojej drodze dziennikarza i redaktora miejsko-rejonowej gazety „Wisti”, o publikacjach, które utwierdzały Niepodległość w pierwszych latach odnowienia państwowości. Redaktorowi Skrypnykowi udało się zachować wydanie w języku ukraińskim, a oto następca wpuścił na łamy rosyjski, który z czasem pochłonął i całą gazetę. Wobec tego Wiktor Petrowycz znalazł siebie w charakterze własnego korespondenta obwodowej ukraińskojęzycznej gazety „Donecczyna”. Cała twórczość publicysty po 2014 r. była ostrzeżeniem dla władzy: nie można zabawiać się z OPZZ i przywódcami ruskiego miru Bojkami, Korolewskimi, Szufryczami, którzy często przeprowadzali swoje akcje w Słowiańsku i nie wychodzili z billboardów na ulicach miasta podczas wyborów lokalnych i ogólnokrajowych... Wiktor Skrypnyk osobiście zwracał się do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w mieście z żądaniem zdjęcia billboardów OPZZ w języku rosyjskim, wszak prawo zezwala tylko na państwowy. I to działało – billboardy zmienili! To o tym, że jeden w polu wojownikiem jest – pytanie, gdzie była władza... Tymczasem pytań do władzy jest obecnie wiele, a nawet przybyło. Oto co napisał w tych dniach na swojej stronie na Facebooku Wałerij Romańko: „Obecnie dla mieszkańców Słowiańska, Kramatorska, Drużkiwki, a zwłaszcza dla okolicznych wsi, dla tych, którzy mają działki ziemi, pojawiło się pytanie: czy sadzić czosnek przed zimą, czy sadzić maliny i winogrona, a tym bardziej drzewa? Czy doczekamy się zbiorów przyszłej wiosny i lata 2025 roku? Czy nie stanie się tak, jak u moich ziomków z osiedla Hrodiwka w rejonie pokrowskim (i czy tylko u nich!). Koleżanka z klasy Nela poinformowała: w kwietniu-maju posadzili (ziemniaki, buraki, kukurydzę…), a w połowie maja pilna ewakuacja – wyjechali, porzucając dom, ogród. Teraz jest jesień, początek października – i Nela nie wie, co tam wyrosło, czy ktoś coś zebrał – nasza rodzinna Hrodiwka jest zagrabiona, rozbita, spustoszona… Widzę, że ludzie mają wątpliwości, czy my w Kramatorsku i Słowiańsku pod ukraińskimi flagami zdołamy jeszcze rok wytrzymać. A kto udzieli odpowiedzi? Wątpię, by kierownictwo Ukrainy. Być może wie Trump, kiedy skończy się wojna, albo grupa masonów w Wielkiej Brytanii? Kto kieruje losem Ukraińców? A my mimo wszystko tutaj, w Słowiańsku, sadzimy na zimę czosnek, wyciskamy winogrona na wino, przekopujemy ogrody… A do tego pracujemy nad nowym wydaniem almanachu krajoznawczego, przygotowujemy artykuły na konferencje… Życie toczy się dalej. Wierzymy w lepsze. A mimo wszystko „walizka alarmowa” jest w gotowości…”. Sprawa oczywiście nie dotyczy czosnku. Ludzie, którzy żyją obok wojny jedenasty rok(!), mają prawo wymagać od władzy wyjaśnień. Co dalej i kto kieruje losem Ukraińców – na to nie ma odpowiedzi. I ja jej nie mam. Po prostu spróbowałem opowiedzieć tylko o kilku cywilnych osobach z Doniecczyzny, które dobrze znam, którym nie jest obojętne, co będzie z Ukrainą, które znalazły się w wirze strasznej wojny, ale nie złamały się z powodu ciężkich okoliczności życiowych i strat, pomagają Siłom Zbrojnym Ukrainy i bliźnim, wytrwały i wierzą w Zwycięstwo. Niebliskie, ale nieuchronne. Zdjęcie ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

W harmonii ze słowem

Członkowie Proświty z Żytomierza włączyli się w szereg działań, które odbywały się w mieście z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Pokrowsk: pociągi już nie kursują. Ludmiła ŁOBACZOWA, m. Żytomierz. W pomieszczeniu Rady Miejskiej Żytomierza odbył się otwarty wykład „Język – granica narodu”, który wygłosiła Łarysa Nicoj. Posłuchać znanej pisarki przyszły działaczki Proświty: Switłana Witer ze swoimi studentami z Poleskiego Uniwersytetu Narodowego oraz Ludmyła Zaliszczuk z córką. W filii przy ulicy Kijowskiej instytucji komunalnej „Miejskie biblioteki publiczne” pisano 25. Dyktando Radiowe Jedności Narodowej. Tam również odbyło się spotkanie literackie „Język – kod genetyczny narodu”. Ze słowem wstępnym do licealistów i twórczej inteligencji wystąpił przewodniczący Żytomierskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużony dziennikarz Ukrainy Swiatosław Wasylczuk. Swiatosław Karpowycz podkreślił znaczenie uświadomienia sobie przez Ukraińców bycia odrębnym narodem, nacją i państwem, które nie ma i nie chce mieć nic wspólnego z państwem-agresorem. Rozważał kwestię tego, jak Ukraińcy mają stawać się samowystarczalni i zorientowani narodowo. „Do tego potrzeba wiedzy z historii, geografii, lingwistyki, posługiwania się językiem ukraińskim. Moskale nie rozumieją ukraińskiego. Świadomie nie nazywam rosyjskiego „językiem”, oni mają „jazyk”, a on może być cielęcy, świński, jakikolwiek. Język (mowa) jest u nas, my mówimy” – podkreślił Swiatosław Karpowycz. Odczytał również własne wiersze, w tym fragment książki „Zborów”. Szczerze, po ukraińsku: „Sława Ukrainie! Sława narodowi! Ukraina ponad wszystko!” – rozpoczęła wystąpienie pisarka Marija Zinowczuk, w której dorobku twórczym znajduje się trzydzieści książek. Podkreśliła, że Ukraina jest ponad wszystko i nasz język jest ponad wszystko. Wspomniała także straszne czasy, kiedy język ukraiński był zakazany, wyśmiewano go, na różne sposoby poniżając jego użytkowników. Przytoczyła przykłady z własnego życia: „Studiując w instytucie, byłam zmuszona rozmawiać w języku okupanta. Podczas przerw i w życiu prywatnym zawsze mówiłam po ukraińsku, więc zarzucano mi z pogardą, że jestem „z kołchozu”. W pracy później było to samo. Po odzyskaniu niepodległości jako ekonomistka przetłumaczyłam wszystkie dokumenty normatywne do użytku, ale wpływ moskiewski był bardzo silny i kierownictwo tłumaczeń nie doceniło. Stopniowo język ukraiński się odrodził. Dlatego musimy go chronić i pomnażać”. Poetka zaprezentowała w autorskiej interpretacji swój wiersz „Język ukraiński”. Działaczka Proświty, pisarka Jewhenija Jurczenko odczytała własne wiersze o ukraińskich symbolach-kodach naszego narodu. „Wieczór odzywa się syrenami… / Maluję usta na czerwono… / Na szczęście. / Zakładam starą koszulę / I cicho modlę się o życie… / … Ukraina przetrwa. Wiem… / Haftowała babcia na szczęście…”. Brzmiały wersy napisane na emigracji za granicą. Po tym pani Jewhenija zwróciła się do licealistów: „Życzę, abyście znali i szanowali ojczysty język ukraiński, który was zrodził, wychował i wykarmił, a języki obce studiowali po prostu dla podróży i wzbogacenia kulturowego, abyśmy nie musieli ukrywać się w obcych krajach i uczyć się ich języków”. Wśród członków Proświty była gościnnie Wiktorija Krasnopir – dyrektor departamentu polityki społecznej Rady Miejskiej Żytomierza. Zaczęła pisać eseje i wiersze od początku pełnoskalowej inwazji, kilka z nich mistrzowsko przedstawiła ocenie obecnych. Na zakończenie wystąpienia pani Wiktorija podkreśliła, że musimy cenić każdą chwilę życia. Muzyka harmonijnie dopełniła słowo. Swoimi piosenkami przy akompaniamencie gitary ucieszył Jurij Iwanec, a członek Proświty, zasłużony mistrz twórczości ludowej Wałerij Bereziwśkyj opowiedział o własnoręcznie wykonanych instrumentach dętych. Spotkanie zakończyło się uroczystym wykonaniem hymnu Ukrainy oraz wręczeniem legitymacji członkowskich nowym działaczkom Proświty: Marii Zinowczuk, Lidii Ochrymenko oraz Ludmyle Zaliszczuk. Spotkanie literackie „Język – kod genetyczny narodu” moderowała kierowniczka działu Biblioteki przy ulicy Kijowskiej Lidia Ochrymenko. Działaczka Proświty, dziennikarka Ludmyła Zaliszczuk włączyła się w święto literacko-artystyczne „Ty, ojczysty języku, czysty jak rosa”, które odbyło się w bazie innej biblioteki-filii nr 16 IK „Miejskie biblioteki publiczne”. Opowiedziała obecnym o wkładzie działacza Proświty Borysa Tena w skarbnicę przekładów narodu ukraińskiego i odczytała jeden z sonetów wybitnego żytomierzanina. Jej córka Myrosława Slipczenko wyrecytowała humorystykę Pawła Hłazowego „Kubek”. Dodajmy, że z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka Ludmyła Zaliszczuk otrzymała podziękowanie od sekretarz Rady Miejskiej Żytomierza Hałyny Szymańskiej „Za popularyzację języka i literatury ukraińskiej”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Próba poezją

Jana WJUNENKO Urodziła się 20 stycznia 2006 r. w osadzie Biłokurakyne na Ługańszczyźnie. Studiuje na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki od 2023 r. na kierunku „Reklama i public relations”. *** Trzy sygnały. Jeden przeciągły oddech. Kilka słów. Krótki dialog. Pięć rakiet. W powietrzu dym i proch. Dziewięć ofiar i drugi nekrolog. Trzydzieści wiadomości. Dwadzieścia czatów. W bębnie resztka z kul. Na papierze siatka z kwadratów: Ktoś idzie na krzyż, a ktoś na „zero”. 30.10.2024 *** Widzę cię w snach i na mapach informacyjnych, Wszędzie szukam cię, twojego cienia i zapachu. Pachniesz tak samo, jak pachnie szkolny jaśmin, Jesteś wolny, jak step i krzewy dzikiej dzikiej róży. Chcę wpadać w ciebie, jak Biała wpada w Ajdar, Chcę ukryć cię pocałunkami białych chmur. Chcę napić się tobą z czystych źródeł studni, Brakuje ciebie i twoich chabrowych źrenic. Kiedy zacierają się granice – budowane są ściany, I kopią okopy, jak kopią ludzkie mogiły. Zasypały cię te zimne lutowe śniegi, Długo żyjesz bez prawdy i bez wiosny. Spalają się myśli, jak spala się trawa i trzcina – Teraz to ognie od dronów i od rakiet. Nic tak nie rani, jak cicho zabija czas. Czy wrócę? Nie wiem. Mój płomyk zgasł. 12.12.2023 *** Rozłożyłam siebie dla ciebie – Bierz, czytaj, notuj poprawki. Na każde „chcę” i na każde „trzeba” Moje notatki wyjaśniające. Rysuj strony, wykreślaj daty, Jesteś cały z dowodów i zaprzeczeń. A ja dziennik, wyimaginowane ramy, Teraz jestem przecinkami, wyrwanymi ze zdań. Ścieraj okładkę, zmieniaj akapity, Zostaw na pamiątkę urywek treści. Podaj zniszczone wyklejki – Postawię datę i końcowy podpis. 31.01.2024 *** Powiedz, a dlaczego wszystkie moje myśli zaczynają się od ciebie? I dlaczego wszystkie moje słowa zaciskają się w żebra? Dlaczego widzę cię w nieznanych wcześniej miejscach, Dorysowuję zarysy w pamięci i w snach? A dlaczego tutaj wszystko nie jest moje od tapet do karnisza? Jak udało się życie pomieścić w jednej walizce? A dlaczego właśnie ty spotykasz grzmoty? I dlaczego ja tylko ciebie nazywam domem? 21.02.2024 *** Myśli zaplotły się w ciasny nieprzejezdny płot, 30 października w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki odbył się XIX Ogólnouniwersytecki konkurs piosenki autorskiej i poezji, zainicjowany przez „Młodzieżowe centrum wychowania kulturalno-estetycznego” (dyrektor Nadia Maksymenko, kierownik artystyczny E. Tomilczenko). Spośród ponad 50 uczestników-studentów różnych wydziałów i instytutów wyłoniono zwycięzców. To przeważnie debiutanci. Redakcja „Słowa Proświty” uprzejmie daje im możliwość wyjścia na przestrzeń czytelniczą w „Książce w gazecie”. Niektórzy z nich już zadebiutowali w wydawnictwach periodycznych i nieperiodycznych: O. Fedyna – w almanachu „Sło- Wydaje się, tylko na nim zszedł się klin. Źrenice ukrywają blask w warstwach powiek, Wydaje się, tylko na nim zatrzymało się liczenie. A wargi powoli układają się w łuk, Wydaje się, półksiężyc uśmiecha się tylko do niego. Słowa zastępują wytyczoną przez niego granicę, Wydaje się, tylko dla niego piszę ten wiersz. 10.09.2024 Ołeksandr EŁYSEJEW Urodził się 19 stycznia 2003 r. w Kowlu na Wołyniu. Studiuje na czwartym roku ukrainistyki w NNI F Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Z cyklu „Szkice” I różańcem wrócę nieopodal echa po prawej stronie ciebie stoi jesień chowa suche usta w zielonej modlitwie II z twojego milczenia wyhodowałem różowy mniszek ciszy bezczelnym zarodkiem oddechu pomiędzy słowem a słowem Przeczucie Mała dziewczynka z rudymi włosami, miasto spotka cię z pracy. Będziecie pić grzaniec przy Franku Sinatrze, a śnieg będzie padał za wami śladem, i będzie śmiesznie, i będzie słodko. Miasto pokaże ci zielnik z niebieskich, różowych, szarych... Opowie jak dzień minął, obejmie i pójdzie precz, zostawiając po sobie popękaną panoramę. Trądzik W dzbanie ciemno i już nie wspomnisz tych ust, skropionych mlekiem. Jeśli zarzucić głowę do góry, przez siwą brodę lasu można zobaczyć nabrzmiałe gwiazdy, jakby po raz pierwszy… Młody księżyc! Jak dawno chciał stoczyć się na ziemię, a nie może, bo pachnie chlebem. A jeśli położyć się w próchnicy i zamknąć oczy, można obudzić się motylem. I w mgnieniu oka gwiazdy pękną, i las zrzuci swoją siwą brodę, zlizawszy z dna dzbana skwaśniałe krople nocy. *** nigdy już, wydaje się, nie pojmę lekkości porannej ucieczki: białym wspomnieniem przywarł do warg niewypowiedziany wieczór. i ty, rozważnie krucha, o słońce, ze śmiechem, bijesz się głową. …a słońce, jak dojrzałe jabłko, kołysze się nad już nie raz przemalowanym oknem. zmięta sukienka pamięta o wypukłości ciała, o twarzy, która złotą drzazgą brzmi w cieniu oka. bezzębna żądza szkicuje twój pokorny sylwetkę na tle mojego spokoju. *** Między westchnieniem a śmiercią – krzyk dziecięcej huśtawki i ty. I tyle samo innych, podobnych do ty światów. Wszystkie one zazdroszczą opadłym liściom, chciwej świecy zazdroszczą, ona przecież jest „cieniem” w cieniu ognika-uciekiniera. Ołeksij FEDYNA Urodził się 15 września 2005 r. w Sumach. Po ukończeniu Sumskiego zawodowego koledżu sztuki i kultury (2022) im. Dmytra Bortniańskiego pracował w Sumskiej obwodowej filharmonii (artysta zespołu). Od 2023 r. studiuje w Instytucie Wojskowym Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Publikował w almanachu „Słobożanszczyna”. Żyj Wsłuchać się w tonalność świerszczy, odczuwać konsonansowe przelewy, nurkując w daleki płacz gajów: jak delikatnie krople lepią letnie ulewy. Między łanami szukać rdestu, łowić smak w rumianych morelach. Tak namiętnie dotykać duszy, rozwiać smutki na pokosach. Poczuć, jak śmieje się dzwonienie, jak horyzont rozkwitnie kolorami. bożanszczyna”, Anna Madiudia i B. Zubenko – w czasopiśmie „Dzwin”. Przeważająca większość publikuje po raz pierwszy. Nie zawsze udaje im się być wprawnymi w technice wierszowania, ale w ich próbach pióra widać świeże, niezaangażowane spojrzenie na otoczenie, czuje się pragnienie operowania możliwościami metryki czy wiersza wolnego, traktowania świata i siebie w nim pod własnym kątem widzenia. A co najważniejsze – przemawiają głosem swojego współczesnego. Pomyślnych wiatrów! Jurij KOWALIW, laureat nagrody Szewczenkowskiej Echem wiatru biec w pogoni, błąkać się między rajskimi ogrodami. I żyć tak, żeby mieć swój Eden, ziemskie piękno wysławiać w rymach. Zastygnąć w metaforach poematów, nad chmurami wznieść się na skrzydłach. I żyć, jak opowie stukot serc – Bo właśnie tak dusza nie umiera. Inaczej jesteś tylko bezskrzydłym trupem. Żyj. Nie bój się ognia. Niech płonie. Sierpień 2024 roku Jej niezrównane imię Jej niezrównane imię, wydaje się, nosili święci, gracja ruchów tak wabi, że oddychać ciężko. Niemieje dusza, bije serce w samotności, zemdlał w polu ostatni samotny rumianek. Skrzypce zapłakały, jak jesienne deszcze, miasto po klawiszach bije, pod gitary śpiewa, niczego nie trzeba, zapewne, samotnej duszy, nikogo, wydaje się, w sercu obcego nie ma. Nikt nie podpowie, gdzie lepiej upaść na śnieg, gdzie szeptać, a gdzie krzyczeć z całej siły, gdzie pod deszczem rozlewać ukryty śmiech, nikt nie zszyje moich poszarpanych skrzydeł. Tylko imię zostało i biały papier, jeszcze ołówki, które wkrótce nie będą mogły pisać. Dopóki w sercu trwa śmiertelny turniej, życie ołówków staną się wiersze moje zabierać. Wojny bez strat nigdy nie bywa, nie ma dobra tam, gdzie złem zaminowane są dusze, miłość rozstrzelana zmartwychwstać musi, spotkać mnie w swoim kontuszu. Szafiry w oczach i imię, które nosili święci... Spojrzenie złapiesz – stanie się i oddychać ciężko, Dusza bezgłośna milczy w pustej samotności, Bije się z wiatrem w polu dzielny rumianek. 20.08.2022 Bohdan ZUBENKO Urodził się 19 października 2003 r. w Łucku. Pasjonował się rysunkiem, muzyką. Student Instytutu Prawa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Podróż Tak wszystko się dzieje miejscami; Idziemy za wskazówkami zegara i dziwimy się, że trafiliśmy nie tam; Żyjemy za klatką kalendarza i codziennie znosimy sądy; Siniaki na twarzy, po raz kolejny Wszechświat z zamachu bije kijem czasu, niczym buławą;

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Skończył się czas kołyski, nadszedł czas podbijania kosmosu; I już pędzę na wszystkich parach na rydwanie; I już widzę, jak spojrzy w twoje źrenice Chronos, kiedy chwycę go za brodę; Życie – to droga-trasa, która kończy się ścianą; I gdziekolwiek byśmy nie jechali, we wsi czy w mieście, sami sobie wybieramy trasę, ale nie da się zawrócić nawet siłą, bo zawsze się poruszamy, nawet wtedy, gdy nam się wydaje, że stoimy w miejscu. Jaka muzyka Już skrzypi moja kareta, a ja chciałbym choć dojechać do progu; Ale wszystko na nic, same śmieci; Dookoła pustynia klepsydry, Uciec przed losem – to niełatwa droga; Ważne, by rozumieć, kto siedzi za kierownicą twojego życia; Piszę ostatni akapit w swojej Ewangelii; Po raz który już wśród pomników; Urodziłem się – umarłem, a między tymi datami kreska; Droga życia o długości małej linii; W niej i radość, i smutek, i gniew...; Ale biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, naprawdę żyłem dobrze. Modelka Gęsta farba, biorę ołówki, Nie mogę oderwać wzroku, jakie же czarujące te usta, Całowałbym je w każdy kontur, To obraz pełen rozkoszy i tortur. Z nią jestem gotów wyjść za linię, wypłynąć poza granice płótna. Już jakby piszę i nie ja, moje farby miesza jej smukła biała ręka. Pędzelkiem nie da się oddać, jaka u niej delikatna skóra. Zegar się rozpływa. Otacza nas cień, dopóki ona ubiera się w moje spojrzenie. Nic nie odważę się powiedzieć, bo po prostu nie mogę przestać malować jej bezdennych oczu. Jej włosy przypominają mi letni świt, a kształt jej twarzy to prawdziwe dzieło artysty; Nie zniosę dla niej żadnych ram; Chcę tylko postawić ją w najbardziej widocznym miejscu w maleńkim muzeum mego serca. Prastary zegar Gra poeta z Czugajstrem i Wełesem w karty, kółko i krzyżyk – piąte koło u wozu, zbiera się lud, ciemnica noc, ośrodek drzewa – nardy, kontrabasowe barwy, tytoniowe obłoki wydmuchuje piec serca; Na rozstaju królestw, tam podrzuci czerwony koń Złota grzywa konia okryła, Srebrne kopyta kamień łupią. Najważniejsze, by na drodze nie podniósł powiek Wij, Bo na wieki cały ból świata będzie twój; Tu na trembitach grają jazz, a rusałki przyśpiewują, Mawki porywaj szybko do tańca, albo z czarownicami spotkaj poranek. Tysiące bajek splotło się w wianek, Czas zatrzymał się nagle, tylko słońce z księżycem biegają; A kiedy przestrzeń nasyciła się energią – Wszystko wokół cichnie, Panuje lenistwo, wszystko pokrywa cień, Gwiazdy spadają w obłoki łóżka, A wiecznie młodzi artyści, filozofowie i mołfarzy Rzeka odwiezie ich do domu, Żeby następnym razem znów przez lasy latał czerwony koń. Anna MADIUDIA Urodziła się 13 lutego 2005 r. w Czerkasach. Studiuje na trzecim roku, na kierunku „psychologia” w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki, udziela konsultacji na platformie online Teenergizer, pracuje przy opracowywaniu pozaszkolnych programów edukacyjnych dla uczniów. Publikuje pod pseudonimem Anna Buke. Epigraf, zdolny zmienić poecie imię, co właściwie nowego stworzyć w tej epoce, gdzie idea schematyczności wszystkiego – i ta zatarta do dziur klisza? Umywam ręce, amen, tusz! I schowajcie mnie w szufladzie, schowajcie przed bożym attaché: ja – wskaźnik zapomnianych legend, gdzie nie ma ani „gorzej”, ani „lepiej”; ja – włóczące się, przepadłe i nieułożone, zagubiłem się wśród drobnych zawijasów-słów, wciąż płonę, lecz cudem jeszcze nie zgasłem... ja – nieulotny. Moje wiersze – tym bardziej. Złamana bajka (istnienie) Życiowa droga nie jest brukowana żółtą cegłą: Tu kto wie jak i kiedy i czy w ogóle kładziono choćby asfalt, I żelazne serca zamierają, nie stawszy się ciepłymi, Czy naprawdę wszyscy magowie są oszustami, czy coś w tym rodzaju. I wszyscy sami siebie, jak tę różę, zakrywają kopułą, Sami siebie oswoili i przestraszyli się odpowiedzialności, Przekonani, że dorosłość to powód, by stawać się sukami. Jacy tam już książęta w naszej politrealności? Szkoda, że nie istnieje eliksir, który pozwoliłby stać się mniejszą: Zniknąć, zostawiwszy uśmiech, albo przejść przez inne drzwiczki. Dążymy do cudów – mieszamy preparaty. Mieszamy sny i wspomnienia. Zamiast czasu pić herbatę – szukać efemerycznych „siebie”... A wiesz..? A wiesz, może jednak poświęcę ci wiersze, te głupawe wiersze o bezsensownie nierównym rytmie... „Nie ma piękna powierzchni bez grozy głębin” – Nietzsche. Patrzeć na powierzchnię, a z głębin pić. A wiesz, to wszystko nie jest pozbawione pewnego sensu, płaskiego i sztucznego, gdzieś wśród śmieci liter, gdzie ty jesteś arcydziełem absurdu wśród klasycznych fresków, gdzie ja jestem, wśród metafor, dziwacznie chybionym epitetem. A wiesz, wszystko, co jest między nami, to duchowa pustynia. Ty jesteś okrutnym koczownikiem, ja – zuchwałym łowcą wiatrów... Przezwyciężaj! Wypluj, wyrzyguj z piersi zbitek, przez który na tę samą mieliznę, do tych samych głębin... A wiesz... – Wiem, nie wiesz i nie chcesz wiedzieć! Być może niewiedza to naprawdę mądrzejsza cecha. Lecz nie mnie sądzić, kto i czego tu jest wart. Z głębin – pić. Duszkiem. Nie zachłyśnij się... Nie czynem, lecz słowem A jeśli ja boso po niegasnącym żarze, A jeśli w lodowatym chłodzie górskiej rzeki, A jeśli wreszcie nie słowem, lecz czynem, Czy dasz chociaż setną część szansy, by dojść? Czy wyciągniesz dłoń, której nie uchwycę? Czy wyszepczesz słowa, w których zagubiony jest sens leksemów? Torę sobie drogę, nie tę, co u Stusa, A przecież to żart, czy też, na Boga, mem. Pustka urojonych sensów i efemerycznych bólów, o które walczymy, nie czekając na zwycięstwa. Ja od ciebie – do ciebie – życie po kole. Nietzsche umarł. Ja umarłem. Ty umarłeś. – Bóg. Podróżna O, światła stacji kolejowej w gęstej mżawce nocnej ciemności! Mama na pewno miała rację: niepewnymi drogami nie osiągniesz swego przeznaczenia, tam, gdzie spoczynek twoich bogów. O, ten świat poza granicami pociągu, za zaplutą szybą w oknie, daleki od moich dotknięć, który i pociąga, i rani. Prawdę mówiła mama: pragnienie ma sens tylko wtedy, gdy jest siła. O, rytmiczny silnik między żebrami, który nijak nie zjedzie z toru, wieczny ruch z kilkoma przerwami, gra w drogowe, durne monopole... Mamo, dlaczego wszystko dookoła jest cierniami? Kto prowadzi mój lokomotyw? Władysława KOPTIŁOWA Urodziła się w Kijowie 15 kwietnia 2002 r. Studentka 2. roku magisterium Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki na kierunku „Filologia germańska i tłumaczenie (języki szwedzki i angielski)”, uczy szwedzkiego. Oprócz poezji pisze nowele i dramaty. Wersy zapomnienia rozwiń już miliony książek i w jednej napisz o mnie. Ja zaś dla ciebie jak mokry śnieg wiosną, kiedy wszystko zieleni się. Ja zaś dla ciebie jak ta gwiazda, która za plecami gniewnych chmur schowała się gdzieś tam z daleka między swymi zabitymi emocjami. Ja zaś dla ciebie jak ten chwast, który rośnie wbrew sile losu, jak sprytny komputerowy trojan, który wciela się w niezliczone role. Ja zaś dla ciebie jak biała noc w chwili, gdy chce się spać, jak stara niepotrzebna rzecz, której przykro jakoś wyrzucać. Rozwiń już miliony książek i w jednej napisz o mnie po łacinie, bez intryg, żeby nie męczyć książkowych żył. Już nie trzeba. Zostawię cię w kieszeni starej kurtki jak 50 hrywien na pamiątkę, jak prezent na następny sezon. W kurtce, której już nie będę nosić, bo mama dawno kazała ją wyrzucić i przyjrzeć się czemuś ludzkiemu, co nie będzie ściskać i przypominać o szkolnych latach (bo kto ż to jeszcze nosi kurtkę z 10. klasy?). Zostawię cię w podartej kieszeni, którą rok w rok zszywam swoimi nieudolnymi rękami. Zostawię cię pod koniec lutego, w dniu, który pojawia się w kalendarzu raz na 4 lata. Z uczuć – nic szczególnego, poza tym, że mojej przyjaciółce tego dnia będzie 5 lat, a ja zostawiam 50 hrywien dla siebie (egoistka, ale kto ż takie coś daje?), w kurtce, żeby na jej szóste urodziny znaleźć mały sekret w zakamarkach karaibskiego ubrania dla samej siebie. Tylko pytanie: po co mi te 50 hrywien w kurtce, która pójdzie na śmietnik? A w ogóle? W kraju inflacja. Nićmi i pętelkami składa swoje plecenie na skraj stołu, gdzie nikt nie odważy się usiąść, gdzie nikt swoimi brudnymi rękami nie będzie dotykał nici wypranych na niskich obrotach, gdzie będzie leżało miesiącami, a nawet latami zapakowane opakowanie igieł i strzegło krzyżyków z koziołkami, pętelek z francuskimi supełkami. Naprzód igła. Wszystko pędzi, leci, otwarcie drwi, kradnie prędkość światłu. Wstecz igła. Zamiera. Milczy. I nie oddycha. Wzór wyszyty na pożółkłej kanwie, którą w kręgu moich przyjaciół nazwano by śmieciem, przypomina tylko o próbach sięgnięcia do wiecznego, gdzie igła raz naprzód i dwa razy wstecz, i równomiernie ścieg za ściegiem wychodzi coś. Niech z węzełkami na odwrocie, o których wiedzieć będę tylko ja, ale to coś. Z zaburzonym rytmem. Ze zerwaną nicią. Gdzieniegdzie nawet piękne. Coś, co będzie leżało tam, na skraju stołu. Roksolana STACHNIW. Urodziła się 7 października 2006 r. w mieście Dolina na Iwano-Frankiwszczyźnie. Uczestniczka ruchu wolontariackiego parafii «Serca Jezusa i Serca Maryi». Ukończyła z wyróżnieniem Dolińską Dziecięcą Szkołę Muzyczną Wychowania Estetycznego im. M. Antonowycza na specjalności «fortepian» (2021), zapoczątkowała klub literacki w centrum młodzieżowym «Chyżka», obecnie pełni tam obowiązki menedżerki projektów, łącząc je z nauką na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. T. Szewczenki na specjalności «kulturoznawstwo» (2024). Ciąg dalszy na str. 12

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zakończenie. Początek na str. 10—11 Próba poezją Krytyczny miecz W dedykacji próśb, proszę, dajcie miecz, Zasmucony zmęczeniem feodale. Bo przecież damy czasem zadają Niezdarnej jasności bolesny cios. Tutaj w twierdzy jestem władczynią ścian I głośno hasła dolatują. Królewskie honory należą do tego, Kto opanuje zrujnowany zamek. Niech dotknę ostrza, oj proszę! Drżącym ruchem w zbrojowni. Wyznaczony turniej wzywa stratę, Czy nie lada elitarnych spadków. Błagam, dajcie miecz, starodawny, szanowny panie! Atlant (nie) wyprostował ramion! Za tysiące mil wieje atlantycki wiatr Rozbił się statek w drobny mak I pęk kluczy do kajuty księżniczki Spotkał się z lustrem nieoczekiwanych ziem Czy mam być uczestnikiem sztormu? Kiedy pędzę z dala od brzegu. Pragnę za każdym razem, by zapomniana historia Nie dogoniła błahych wyczynów. Głosów wystarcza na kamiennej drodze, Chociaż, gdzie stosowny krzyż Stefanyka? Wzdrygam się za każdym razem na skok świerszcza. Znudziły liczne prośby Nie jesteście kochankami z mojego życia! Na chwilę się zatrzymam. Zajrzę w oczy Z precyzją szermierza przebiję serce. Słomiane włosy Leżąc na pościeli, przecięliśmy się Nie spojrzeniem pokory czy też uległości. To, zdaje się, był gest, splątanych włosów między sobą. Czystokrwisto w swojej naturze, nie była ważna rola dramaturga, Tak, to było powtórzenie jego niedokończonych triumfów. Wtedy, kiedy w jednej chwili wdarły się subtelności falistego szatynu, Twoje męki nietrywialnie dotykały Miękkofabuularnego dylematu. Kochać czy nie kochać? I znowu westchnienie! Przeczy własnym pragnieniom. Lecz ja godnie odmawiałam porzucenia, Jeszcze nie rozwiniętych pachnących pakunków. Bo ty byłaś nieobojętna Moim kamiennym żołnierzom. Oczywiście, przecięliśmy się i rozeszliśmy! I zdaje się, coś w tobie rozkwitło. Ja zaś poczułam ulgę, kiedy zgubiłam przychylne światło. Co teraz? Wina i strata, Ktoś niechętnie wyłania się z niezapomnianych snów. Do tej pory nie wierzę, że ciebie, tak kochaną, Niepokoi szeptane wołanie moje. Choć wiesz, wtedy ta dylematyczna gadanina Zadała mi nieprzyjemne wzburzenie. Bo ty pierwsza – ostatnia, ostatnia – pierwsza, Kto lekceważył moimi rękami. Nie chciałaś głębi? Wtedy, nie ma co mi trzymać się uprzejmości, Z wrażliwymi młodzieńczymi łodziami. Moc ludzka strasznie ukarała, Nieuznaniem twojego istnienia. Tak! Przecięliśmy się, rozeszliśmy, Ale nie zapomnieliśmy. Przecież chciwie do tej pory błagasz, Ciepłych wspomnień, gestu powitania, Intermezzo, które było między nami. Wiesz, wsłuchując się w pragnienia, Zaśmieję się na wołanie, I czy nie po raz pierwszy! Wyrwę kępę twoich drogich słomianych włosów. Rycerz różanych płatków A i rzeczywiście, niebiosa się zmieniły! I już niestosownie, do nich wołać. Spowiedź o honorze, namaszczenie najmniejszego z kolan, W zbroi niepotrzebnego śmiechu. Sens odpłaty już dawno zapomniany, Wszystko sprowadza się do prostych rozmów. Chociaż, pragnąć pojedynku lub duetu Dobra nowina dla światowych spisków! Ludzkość, jak obca dusza, Jaskrawe wcielenie przeciętności. Więc wypuszczę ją w podróże, Z rycerzem różanych płatków. Oksana ŁOHWYNENKO Urodziła się 1 czerwca 2006 r. w Charkowie. Studiuje na drugim roku wydziału psychologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Nie zwlekaj, polub ulotność czasu, żwawy rytm, przesyconą rzeczywistość dni powszednich, utrzymuj spojrzenie do końca z tymi, których widzisz po raz pierwszy – taką melodię dyktuje nam pianino pośrodku miasta. Stopniowo zakochuj się w niskiej tonacji ciszy, zaglądaj w puste szyby – szukaj nie swoich historii, w jednym z niedokończonych czy też zrujnowanych budynków ktoś tak samo czekał na sygnał od Boga, żeby wreszcie zacząć żyć. Zapominaj pewne rzeczy, miejsca czy wydarzenia, gdzie się stało, u kogo były główne role – wracaj, żeby wspomnieć, zabrać z powrotem i poczuć jak to być feniksem – kupa żyć, każde z których zaczynało się z popiołu. I wreszcie kochaj tę kontrastowość, która podtrzymuje dynamiczność uwagi w stylu disco, odstępuj od zasad, rozmalowuj pejzaże czymś nowym dla nieprzewidywalności fabuły, strac tę głowę wreszcie, ileż tak można żyć. “Jedz, póki się je, pij, póki się pije” Oddychaj, jakby ci zabrakło powietrza, Kiedy go pod dostatkiem, – zamień czyimś CO2. Płoń jak zapalona aromatyzowana świeca, Płoń, jednak nie spalaj się. Oddychaj za brata, mamę czy tatę, Kata jednego tylko zostaw. Wyobraź sobie, jakby w płucach twoich zebrał się cały świat, a pod nogami już ziemia nie drży. Niech w nich nie będzie miejsc na nikotynę, “przyjemną truciznę” lub czad – będą napełnione śmiechem, wesołością, wszystko i od razu! Połykaj tę życiowo niezbędną mieszankę, połykaj jakby drogi powrotnej już nie było. Nie ma łez, panienek czy smutnych myśli, które zbijają z tropu, nudzą, przepuszczają jeden skok serca. Kto wie, może opanujesz beatbox? Zrób wydech na cześć dawno już zmarłych, a wdech zostaw na okazje. Włóż w niego czułość, pragnienie, sens i odgłosy siebie starego, – Lekarz przepisze tę samą receptę. Oddychaj z powodu, a może i bez, Oddychaj dla siebie i kogoś, Oddychaj tak, jakbyś wkrótce miał umrzeć, bo to nie znudzi się nigdy. (Nie)klasyczny eksperyment biobehawiorysty Wybacz, Zaratustro, lekkomyślność, lecz mimo wszystko pozwólmy Freudowi interpretować nierozważny sen: Teraz, w epoce niedokochania, przesamotności i nadegoizmu, nie dziwi, że emocje przejawiają swoje rudymenty. Żadnych laboratoriów tutaj nie trzeba – każdemu (nie)uczonemu już i tak wszystko jasne: ktoś jednak stał się zdezorientowany dysonansem poznawczym i napromieniowany promieniami alfa-szczęścia, w tej chwili, jak na koktajlowej imprezie gdzieś kątem ucha usłyszał swoje imię. I niby strefa Wernickego pracuje, lecz trudniej, niż zazwyczaj związać marne 2+2 w myślach. Ach, dokładnie! Jeszcze przecież jest prawa półkula! Error! Jak to? I oto ciebie już wynosi nie przez bardzo dowcipny żart. Tachykardia, tachylalia, z czasem i mutyzm A zaczynało się w marzeniach wszystko pięknie! Kiedyś zrozumiesz: ja nie schizofrenik, ale bywa, że nie pojmę metafor, dlatego proszę mówić wprost swój tajemniczy zamysł. Choć za stan afektu nie idzie surowa odpowiedzialność sądowa, lecz wiedz: moja miłość nie jest uwarunkowana rzeczywistością, jak ty będziesz bodźcem, to niedługo czekaj na moją reakcję. Walentyna HRADYSHYN Urodziła się 23 lutego 2005 r. w Poczajowie w rejonie krzemienieckim na Tarnopolszczyźnie. Od 2022 r. studiuje w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki na specjalności “Twórczość literacka”, wchodzi w skład literacko-artystycznego ugrupowania “MIST”. Ja wiem… Ja wiem, jak ty kiedyś kochałaś... Czy ty siebie zwiążesz, czy ty zabronisz? Czy chcesz, żeby w piersiach kamienna bryła W schłodzoną duszę biła dzwonem? Ja wiem, jak ty umiesz patrzeć, Zapomniawszy, że oczy twoje we mgle. Czy ty kiedykolwiek bywasz syta Zobaczonym ukradkiem w drżącym stanie? Ja wiem, jak ty umiesz pisać, Ja wiem, jak ty umiesz żyć, To może przerwiesz swoje debaty, Które skłaniają ciebie do zgnicia? Ja wiem, jak ty siebie nie kochasz, Rzucając prawdę swoją za kraty. U ciebie wszystko prosto: “Nie chcesz? Będziesz!” A potem wreszcie kładziesz się spać. Ja wiem, w tobie przebudziłaby się siła, Lecz mózg dawno twój już z waty. Ty czemuś czasami chcesz syna, I myślisz, jak by go nazwać... Ja wiem, ja wiem ciebie na wskroś! Tak czasami strasznie patrzeć w duszę... Ja bym siebie nie poznała nigdy, oczywiście, W człowieku, którym ja być muszę. *** Muzyka głuszy, napina mięśnie, Ja osiągam ostatnią fazę, Ja blednę od bólu i odrazy, Bo ja kobieta, a nie skóra i mięso. O, czemuż nie byłam mądrzejsza za młodu! Oczy swoje bym zasłoniła złotem, I serce swoje bym zasypała chłodem. Siedzę, jakby roztrzaskana młotem... I dławię się krwią pod naporem sufitu, Jak korzeń uziemionej orchidei. Wyryłabym kamieniem na skale: “Nigdy nie porównuj mnie do niej”. . *** Sierpień ucichł, suchymi liśćmi posypał się, Pożółkły ciężkie kłosy. Wreszcie mogłam napatrzeć się Na nieudanie przeżyte lata. Pszenica zaziarniła się i gra jakby, A ja dojrzewam, jak dojrzała smoła. Niech sierpień zamknie się chmurami, Bo pod słońcem jestem zbyt mała. Jestem pod Bogiem. I niech wszystko się zmieniło: Nie zasiawszy, ciągnę żniwa; On Jedyny, do Którego się modliłam, On Jedyny i z Nim jestem żywa. Sofia KUTOWA Urodziła się 15 grudnia 2006 r. w Kijowie. Zdobywa zawód dziennikarza na trzecim roku WSP “Optyczno-Mechanicznego Kolegium Zawodowego KNU imienia Tarasa Szewczenki”. Pragnie “napisać jeszcze coś takiego, co zadziwi Świat!”. Ona …Ona zakochana w przerażających burzach, Poetyckich dźwiękach lasów. Z nią zapomnij o spokoju, Żyj z nią wśród ogni. Ona nie będzie prosić na głos, Przeczytaj z oczu. Zrozum. Jej także podoba się kosmos, Rodzinny dom tam widziała. Jej zawsze wabiły ciemne wody, Wysokie góry i bezkresne stepy, Tak, ona szukała wolności, I w końcu znalazła wolność w sobie. Módl się Cierp i idź po krętej drodze. Ruszaj niepokonanie przez ciemne chaszcze, Które sam Pan dla ciebie uwił, I módl się. Módl się, jakbyś prosił o przebaczenie, Na które w rzeczywistości nie zasłużyłeś. Ale ruszaj i idź. Cierp i milcz. Nie płacz. Bądź czujny – nie padaj do nóg Samaela. Nie pomyl diabła, głosu jego cierpkiego Ze śpiewem delikatnym leśnych nimf – Idź ostrożnie. Cierp. Módl się. Nie płacz. Milcz. Milczenie – oto twoje zbawienie. Cierpliwość dla ciebie stanie się honorem, A płacz i modlitwa – Bożym miłosierdziem. Tylko nie przekrocz tej cienkiej granicy. Módl się.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Muzyczne sylwetki w dzienniku Tarasa Szewczenki. 5 historycznych miniatur

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki „Zapomniałem, że w koszarach słucham tej czarującej pieśni. Przenosiła mnie nad brzegi Dniepru…” Pierwsza muzyczna sylwetka pojawiła się w Dzienniku 8 lipca 1857 roku w postaci szeregowca Skobelewa, który był rodakiem Szewczenki, pochodził z guberni chersońskiej. Wysłuchajmy jednak autora Dziennika: „Ten szeregowiec Skobelew… szczególnie zapadł mi w pamięć dzięki małoruskim pieśniom, które śpiewał swoim młodym, miękkim tenorem, zadziwiająco prosto i pięknie. Z szczególnym zaś wyrazem śpiewał pieśń: Tече річка невеличка / З вишневого саду.* Zapomniałem, że w koszarach słucham tej czarującej pieśni. Przenosiła mnie na brzegi Dniepru, na wolność, do mojej drogiej ojczyzny. I nigdy nie zapomnę tego smagłego, półnagiego biedaka, który łatał swoją koszulę i swym naturalnym śpiewem zabierał mnie tak daleko z duszącej koszarni”. Ciekawe, że już na wolności, w marcu następnego roku, słuchając „rodzinnych, serdecznych pieśni” w wykonaniu Marii Maksymowicz, poeta znów „wyobraził sobie siebie na brzegach szerokiego Dniepru”. Rzeczywiście niepowtarzalny obraz Dniepru jest w twórczości samego Szewczenki sakralny: Między górami stary Dniepr, Jak dziecko w mleku, Rozpiera się, rozkoszuje Na całą Ukrainę. Rzeczywiście Dniepr w poezji Szewczenki stoi w jednym szeregu z Ukrainą: Zdaje się – lepszego nie ma Nic u Boga jak Dniepr I nasz sławny kraj… „Od tej ulubionej piosenki niepostrzeżenie przeszedłem do innej…” Niedługo potem, 11 lipca, Szewczenko zanotował, jak sam cicho śpiewał „hajdamacką pieśń” – „Jedzie po Ukrainie kozaczek Szwaczka…”. Przypomnę, że już w 1848 roku poeta napisał wiersz „Szwaczka” o zaporoskim kozaku, jednym z przywódców Koliszczyzny, Mykicie Szwaczce… „Od tej mojej ulubionej piosenki niepostrzeżenie przeszedłem do innej, nie mniej ulubionej: Oj wschodź, wschodź, gwiazdeczko wieczorna… Ta melancholijna piosenka przypomniała mi ten wieczór, kiedy ja i młoda żona Kuliša2 śpiewaliśmy w dwa głosy tę czarującą pieśń. Było to drugiego dnia po ich weselu, w feralnym 1847 roku”. Nawiasem mówiąc, żona Kuliša potwierdzała: „Śpiewaliśmy z nim razem”. Sam Kuliš wspominał, że śpiewająca dusza Tarasa-drużby przemieniła ich wesele w „narodową operę”. Ciekawą relację o tym, jak poeta śpiewał na wolności, znajdujemy w artykule brata Oleksandry Biłozerskiej, folklorysty i etnografa Mykoły Biłozerskiego „Taras Hryhorowycz Szewczenko we wspomnieniach różnych osób (1831–1861)”: „Moją matkę szczególnie urzekał Szewczenko swoim śpiewem: chodził, bywało, po sali, założywszy ręce na plecy, opuściwszy w dół zadumaną głowę, szyja owinięta szalikiem, wyraz twarzy smutny, głos cichy i cienki; matka, bywało, płakała ze jego pieśni. Oto jego ulubione wtedy pieśni: 1) Oj wstań, wstań, gwiazdeczko wieczorna!…”. Ukraiński pisarz Dmytro Mordowcew, który spotykał się z Szewczenką w Petersburgu w 1859 roku, wziął pierwszy wiersz tej pieśni jako refren do swoich wspomnień o poecie: „Cały wieczór ojciec Taras chodzi… i wciąż jakoś tak cichutko i ładniutko pomrukuje sobie: Oj wschodź, wschodź, gwiazdeczko wieczorna. Oj wyjdź, wyjdź, dziewczyno moja wierna…” Tematy „Muzyka i Szewczenko” oraz „Szewczenko w muzyce”, podobnie jak maksyma, że „Szewczenko jest jednym z najbardziej muzykalnych poetów świata” (Tamara Bułat), zostały omówione przez specjalistów1. Moje zadanie jest znacznie skromniejsze, a mianowicie: przybliżyć czytelnikowi pewne szkicowe notatki Tarasa Hryhorowycza o sytuacjach muzycznych, również o charakterze codziennym. „Dziękuję ci, pańszczyźniany Paganini…” Jeśli przekartkujecie Dziennik Szewczenki, z pewnością zwrócicie uwagę na zapis nutowy, sporządzony 25 sierpnia 1857 roku przez bufetowego parowca „Książę Pożarski”, na którym poeta płynął do Niżnego Nowogrodu, Ołeksija Panowa. Zupełnie niespodziewane spotkanie wczorajszego zesłańca z wczorajszym uwolnionym chłopem pańszczyźnianym — utalentowanym muzykiem-samoukiem, najwyraźniej mocno poruszyło Szewczenkę, który 27 sierpnia dokonał wzruszającego zapisu: „Trzy noce z rzędu ten uwolniony cudotwórca bezinteresownie wznosi moją duszę ku twórcy wiecznej harmonii czarownymi dźwiękami swojej ludowej skrzypeczki. Mówi, że na parowcu nie można trzymać dobrego instrumentu, ale nawet z tego niedobrego wydobywa czarowne dźwięki, zwłaszcza w mazurkach Chopina. Nigdy nie mam dość tych ogólnosłowiańskich, serdecznie, głęboko smutnych pieśni. Dziękuję ci, pańszczyźniany Paganini. Dziękuję ci, mój przypadkowy, mój szlachetny”. Jak wzruszająco i pięknie powiedziane o naprawdę przypadkowej, niezamówionej i pięknej grze skrzypka! Jak swobodnie i lekko Szewczenko wspominał polskiego kompozytora i pianistę Fryderyka Franciszka Chopina (1810–1849), którego 16 grudnia nazwał w Dzienniku „moim ulubieńcem”, oraz włoskiego kompozytora i skrzypka Niccolò Paganiniego (1782–1840). Ale to jeszcze nie wszystko! Nieprzewidziane spotkanie dwóch byłych chłopów pańszczyźnianych rozpaliło żywą, wolną duszę poety, zawsze gotową do bezlitosnego protestu przeciw poddaństwu: „Z twojej biednej skrzypcy wylatują jęki zhańbionej pańszczyźnianej duszy i łączą się w jeden przeciągły, ponury, głęboki jęk milionów dusz pańszczyźnianych. Czy szybko dolecą te przenikliwe wołania do twojego ołowianego ucha, nasz sprawiedliwy, nieubłagany, niezjednany Boże?”. Być może nie wszyscy wiedzą, że w tym zapisie dziennikowym Szewczenko wzniósł rozmowę z Bogiem na zawrotną wysokość „Psalmów Dawidowych”. I chce się dla ukojenia duszy zacytować z nich: Boże, zbaw, osądź mnie Ty według Swojej woli. Modlę się, Panie, natchnij ich ustami moimi słowa. Bo na duszę moją powstali silni obcy, nie widzą Boga nad sobą, nie wiedzą, co czynią. A Bóg mi pomaga, mnie zasłania i im sprawiedliwością Swoją odpłaca ich złość. Nawiasem mówiąc, będąc w Niżnym Nowogrodzie, Szewczenko 30 września 1857 roku chciał „znaleźć mieszkanie i odwiedzić mojego drogiego wirtuoza” — Panowa, ale się nie udało… Lecz jaką pamięć o nim zostawił! „Bęben i trąba stwardniły mój słuch, ale nie stwardniły serca, które przyjmuje piękno” W Dzienniku Szewczenko zapisał 29 października 1857 roku, że „w teatrze słuchał między innymi uwertury z »Roberta« Meyerbeera w antraktach jakiejś krwawej dramy”. Chodziło o operę „Robert Diabeł” (1831) popularnego wówczas i znanego do dziś francuskiego i niemieckiego kompozytora, pianisty i dyrygenta Giacomo Meyerbeera (1791–1864). Z operą poeta zapoznał się jeszcze w latach nauki w Akademii Sztuk Pięknych, o czym dowiadujemy się z autobiograficznej noweli „Artysta”, napisanej na zesłaniu w 1856 roku. Wspomniana jest w niej także opera Meyerbeera „Hugenoci” (1836), którą Szewczenko uważał za „genialne dzieło”. Jak twierdził, ta muzyka wynosiła go „na siódme niebo”. Nie przypadkiem w liście do Michaiła Szczepkina, już z Petersburga, w listopadzie 1858 roku, poeta prosił o pomoc w odzyskaniu dawnego długu od przedsiębiorcy Wasyla Kokariowa: „„Hugenoci” na nic nie posłuchać – takie nieszczęście!”. Wstrząsające! Ciekawe, że Szewczenko nie omieszkał w Dzienniku kilkakrotnie odnotować nowego niżnonowogrodzkiego znajomego Ołeksandra Ulibyszewa (1794–1858) – autora pierwszego w Europie trzytomowego studium o Wolfgangu Amadeuszu Mozarcie (1843) oraz fundamentalnej pracy o Ludwigu van Beethovenie (1857). Muzykolog zmarł w styczniu 1858 roku i chociaż Szewczenko nie był na pogrzebie, zanotował w Dzienniku, że odśpiewano nad prochem „znakomitego krytyka i biografa Beethovena i Mozarta”. Taras Hryhorowycz znał i kochał tych kompozytorów, wspominał ich w opowiadaniach „Warnak”, „Kapitanowa”, „Muzykant”, „Artysta”, a w Dzienniku odnotował 24 marca 1858 roku, że wraz z Michaiłem Szczepkinem słuchał muzyki „Mozarta, Beethovena3… wielkich przedstawicieli słyszalnej harmonii…”. Zakończę cytowanie zapisu Szewczenki w Dzienniku z 29 października 1857 roku: „Czy można dwudziestoinstrumentowym, do tego jeszcze pijanym, orkiestrze wykonać jakąkolwiek uwerturę? A tym bardziej uwerturę „Roberta” Meyerbeera? Przebacz im, bo nie widzą, co czynią”. Zatem pozostaje tylko się dziwić, jak trafnie i ironicznie Szewczenko sparafrazował biblijną maksymę… Na koniec powiem, że właśnie melodię Meyerbeera wczorajszy zesłaniec usłyszał jako pierwszą, przybywszy drogą z Nowopietrowskiego umocnienia na wolność, najpierw do Astrachania w sierpniu 1857 roku. W centrum miasta wszedł napić się herbaty za pięć ałtynów, a tam okazało się, że stoi specjalna maszyna do odtwarzania muzyki… Oddam jednak głos Szewczence: „Maszynę nakręcił jakiś młodzian w żołnierskiej szynelu, i zadzwoniła uwerturę „Roberta-Diabła”. Mimo braku wszelkiej harmonii wzruszyła mnie, i do łez wzruszyła, ta okaleczona piękna melodia. Zatem już dawno nie słyszałem niczego podobnego do muzyki. Bęben i trąbka stępiły mój słuch4, ale nie stępiły serca, które odbiera piękno”… Te poruszające słowa można uznać za wzruszające duchowe podsumowanie dziesięcioletniego zesłania Szewczenki… „Muzyczna rozkosz zakończyła się miauczeniem Dargomyżskiego” Po powrocie z zesłania do Petersburga Szewczenko zostawił w Dzienniku kilka, można powiedzieć, kategorycznych ocen tego, co osobiście usłyszał w muzycznym świecie miasta. Na przykład wieczorem 18 kwietnia 1858 roku poeta odwiedził „miłą i utalentowaną, głosistą śpiewaczkę” Izabellę Grinberg (1833–1877), uczennicę Michaiła Glinki, którego Szewczenko uważał za genialnego artystę, i tam spotkał kompozytora Aleksandra Dargomyżskiego (1813–1869). Według słów Tarasa Hryhorowycza „muzyczna rozkosz zakończyła się śmiesznym i obrzydliwym miauczeniem Dargomyżskiego. Dokładnie jak mysz w pazurach kota. A jemu biją brawo. Strona Dziennika T. Szewczenki z 25 sierpnia 1857 roku z zapisem nutowym O. Panowa Dziwni są ci melomani. A jeszcze dziwniejsi są tacy śpiewacy jak Dargomyżski”. Oczywiście usłyszenie czegoś takiego byłoby dla kompozytora przykre. Mimo to jest to zapis w Dzienniku. Co więcej, Glinka także odnotowywał „piskliwe sopran” Dargomyżskiego. Szewczenko wypowiadał się negatywnie tylko o śpiewie kompozytora, a nie o jego twórczości, którą – według świadectwa malarza i rzeźbiarza Mychajła Mykeszyna – „głęboko cenił”. Na początku kwietnia Szewczenko „patrzył i słuchał «Bronzowego konia»”, czyli komicznej opery francuskiego kompozytora Daniela-François-Espri Aubera (1782–1871). Wniosek jest taki: „Sam staruszek Pietrow5 i Semen6 z chwałą podtrzymali «Bronzowego konia». A reszta to bzdury”. Tego samego miesiąca – 21 kwietnia – Szewczenko słuchał opery włoskiego kompozytora Gaetana Donizettiego (1797–1848) „Linda di Chamounix”: „Spektakl w ogóle był dobry, a uwertura do «Wilhelma Tella» była czarowna… Semen w roli ojca Lindy di Chamounix bardzo dobry”. Ale, ale… „Chwalony tenor Sietow7 poniżej wszelkiej przeciętności. Zwykła tandeta. A on dostaje oklaski”. Nawiasem mówiąc, 7 maja Szewczenko był na dwugodzinnej próbie Hułaka-Artemowskiego, który „ze swoim uczniem śpiewał różne duety… a ja słuchałem i czasem klaskałem”. Z jak drżącą rozkoszą wyobrażał sobie podobną scenę w Nowopietrowskim umocnieniu… „A teraz, gdy spełniło się moje gorączkowe oczekiwanie, patrzę i słucham jak na zwykłą rzecz. Dziwny człowiek w ogóle, także ja”. Tak więc Szewczenko po filozofsku stwierdził odwieczną zdolność człowieka do przyzwyczajania się do wszystkiego, także do tego, co wcześniej wydawało się nie do spełnienia. Dziwny, zdumiewający, niewyczerpany i niezmierzony człowiek – Taras Szewczenko… ______________________ 1 Zob. prace Niny Andros, Marii Bilińskiej, Mykoły Hrinczenki, Pyłypa Kozyckiego, Natalii Kostiuk, Stanisława Ludkewycza, Ołeksandra Prawdiuka, Dmytra Riewuckiego, Walentyny Sudak i in. 2 Kulisz Ołeksandra Mychajliwna (z domu Biłozerska; 1828–1911) – ukraińska pisarka (pseudonim Ganna Barwinok). W styczniu 1847 roku Szewczenko był drużbą na weselu Kulisza i Biłozerskiej. 3 Ciekawe, że 27 lutego 1814 roku (według kalendarza gregoriańskiego) w Wiedniu odbyła się prapremiera Ósmej symfonii Ludwiga van Beethovena, nazywanej „najradośniejszą ze wszystkich symfonii Beethovena”. Nie wchodząc w konwersję dat, zauważę, że chodzi o historyczny czas narodzin Tarasa Szewczenki. Gdy kompozytor zmarł w marcu 1827 roku, przyszłemu poecie „brakowało trzynastu” – byli współczesnymi. 4 Chodziło o instrumenty muzyczne – perkusyjny i dęty, które były standardowym wyposażeniem jednostki wojskowej. 5 Pietrow Josyp Opanasowycz (1806–1878) – śpiewak operowy. Szewczenko poznał go już w 1840 roku, zaprzyjaźnił się z nim po powrocie z zesłania. 6 Hułak-Artemowski Semen Stepanowycz (1813–1873) – ukraiński śpiewak operowy (baryton), kompozytor i dramaturg. Przyjaciel Tarasa Szewczenki. 7 Sietow (Setgofer) Josyp Jakowycz (1826–1894) – śpiewak operowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pieśniarska podróż po Brazylii, czyli ukraińska dyplomacja kulturalna

Rusłana LOCMAN, zasłużona artystka Ukrainy, kandydat nauk pedagogicznych, docent Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mychajła Drahomanowa Jeszcze przed pełnoskalową inwazją otrzymałam propozycję wyjazdu do Brazylii na coroczny festiwal kultury ukraińskiej, który organizuje nasza społeczność w stanie Parana. Poznaliśmy się z prezesem Ukraińsko-Brazylijskiej Centralnej Reprezentacji Vitorio Syrotiukiem najpierw przez telefon, a później osobiście, gdy przyjeżdżał do Kijowa ze swoją żoną Elianą. Od razu zachwyciła mnie ta wspaniała para, w której relacji czuć szacunek, harmonię i wzajemną pomoc. Później poczułam to ciepło w ich domu, gdy przyjmowali mnie tak gościnnie, jak swoją krewną. W domu wszystko jest związane z Ukrainą – na stole wyhaftowany obrus, na ścianach obrazy o tematyce kozackiej, na półkach w salonie książki o historii i tradycjach Ukrainy, poezja znanych ukraińskich pisarzy, gliniane naczynia, pisanki, mnóstwo ukraińskich pamiątek podarowanych przez przyjaciół i gości domu Syrotiuków. Tutaj mieszkali wszyscy artyści, którzy wcześniej przyjeżdżali na ukraiński festiwal do Brazylii, a teraz zamieszkałam i ja na dwa tygodnie swojego pobytu. Właśnie tyle czasu zaplanowano w tym roku na ukraiński festiwal, poświęcony 33. rocznicy Niepodległości Ukrainy oraz Dniu Społeczności Ukraińskiej w Brazylii, który uznano za święto narodowe na szczeblu państwowym. I nie jest to dziwne, gdyż mieszka tu ponad 600 tysięcy osób pochodzenia ukraińskiego, dla których przeprowadziliśmy cykl koncertów w Kurytybie, Prudentopolis, Paulo Frontin (stan Parana), m. Papanduva (stan Santa Catarina). Oprócz zaplanowanych wydarzeń spotkaliśmy się z ludowymi zespołami chóralnymi, tanecznymi, bandurzystami, uczniami szkół, mistrzami pisankarstwa, nauczycielami języka ukraińskiego i śpiewu. Dla tych, którzy jeszcze nie byli w Brazylii i będą czytać ten szkic, spróbuję przeprowadzić pieśniową wycieczkę, ponieważ jej wysokość Ukraińska Pieśń wezwała mnie w ten daleki kraj, by jednoczyć Ukraińców całego świata. Przystanek pierwszy: Kurytyba. Tutaj odwiedziliśmy Ukraiński Memoriał, Towarzystwo Ukraińców Brazylii, Ukraińską Szkołę im. Łesi Ukrainki, klub „Połtawa”, główną siedzibę Ukraińsko-Brazylijskiej Centralnej Reprezentacji. Spotkaliśmy się z korpusem deputowanych rady stanu Parana, gdzie wśród listy wpływowych polityków współczesności są przedstawiciele z absolutnie ukraińskimi nazwiskami, zaśpiewaliśmy deputowanej Marcie Huculiak huculskie kołomyjki i zaprosiliśmy szanownych gości na Ukraiński festiwal, który wystartował 23 sierpnia w Kurytybie. Tego samego dnia poznaliśmy Prezesa Towarzystwa Ukraińców w Brazylii – Filipa Oryszczyna. Towarzystwo istnieje od 1922 roku i łączy w sobie Ukraińską szkołę sobotnią im. Łesi Ukrainki, zespoły taneczne i chóralne „Barwinok”. F. Oryszczyn jest również kierownikiem chóru „Barwinok”, który już 94 lata funkcjonuje i propaguje tradycje ukraińskiego śpiewu w Brazylii. Mieliśmy występ z chórem „Barwinok” na scenie teatru „Sesc da Esquina”, gdzie uroczyście otwieraliśmy koncert z okazji Dnia Flagi Państwowej Ukrainy. Na wydarzeniu byli obecni ambasadorzy różnych krajów, deputowani, którzy obserwowali z widowni wideoprezentację towarzyszącą moim pieśniom o współczesnej walce: frontowe klipy „Kombat Marusia”, patriotyczną kompozycję z Zespołem SZU „Ukraina zwycięży!”, rodzinną kołysankę-modlitwę „Niech zakończy się wojna”. Oczywiście śpiewałam też pieśni ludowe, które ludzie śpiewali razem ze mną, bo ich pradziadkowie przywieźli do Brazylii nie tylko pszenicę, ale i słowo-pieśń-kulturę swojego rodu. Przy okazji, o rolniczych tradycjach Brazylii – nasz kolejny szkic. Przystanek 2: starożytne lasy Morretes. Vitorio Syrotiuk, onże Wiktor Iwanowycz, ponieważ nazywałam go zgodnie z tym, jak na Ukrainie zwracają się do ludzi po ich pełnoletności. Dzisiaj mój rozmówca-kierowca, który samodzielnie wiezie mnie w podróż do lasów Morretes – ma około 80 lat, jednak jest dość aktywny, energiczny i zainteresowany pokazaniem wszystkiego, co najlepsze, śpiewaczce-gościowi z Ojczyzny. Po drodze w aucie słuchamy brazylijskich pieśni z komentarzami-tłumaczeniami o ich treści i wykonawcach. Wybieram jedną z pieśni i zaczynamy się jej uczyć, aby na koncercie zaśpiewać ludziom nie tylko nasze ukraińskie, ale i okazać szacunek gospodarzom tej ziemi. Pendrive z pieśniami Brazylii przywiozłam do domu jako cenną pamiątkę. Wiktor Iwanowycz z żoną opowiadają w drodze o tych miejscach, pokazując wioski i miasteczka, gdzie mieszkają ich krewni i znajomi – wszyscy pochodzenia ukraińskiego. Zatrzymujemy się, by napić się soku z trzciny i spróbować bananowych cukierków. Droga daleka, oto już jesteśmy w tym miejscu, gdzie 133 lata temu po raz pierwszy stanęła noga Ukraińca. To lasy z palmami i bambusem, rzeczka-strumyk wzdłuż, jak w Karpatach. Z opowieści V. Syrotiuka, w tych lasach na zaproszenie brazylijskiego rządu mieli zamieszkać emigranci z Ukrainy. Jednak wszyscy oni żądali ziemi, na której można uprawiać pszenicę. Na starych fotografiach, które znaleźliśmy w towarzystwie Ukraińców Brazylii – zjazd rolników-Ukraińców. Do dziś istnieje tu gazeta „Chliborob”, w której wydrukowano recenzję o jednym z naszych koncertów. Pożegnałam się z brazylijskimi lasami, śpiewając karpackie pieśni i starodawny romans „Rodymyj kraju” i ruszyliśmy dalej. Przystanek 3: Prudentopolis. Na wjeździe do miasta stoi znak z pisanką i napisem w języku ukraińskim, ponieważ tutaj 75 procent populacji ma pochodzenie ukraińskie. Witały mnie duchowne służebnice cerkwi świętego Jozafata, karmiły, zakwaterowały, opiekowały się. Tutaj pielęgnuje się tradycje siostrzeństwa i szkoły przy cerkwiach, gdzie uczą dzieci modlić się w języku ukraińskim. Poznaję siostrę Cecylię Geuko, która oprowadza mnie po muzeum centrum religijnego-szkoły, opowiadając o wyczynie pierwszych ukraińskich sióstr zakonnych, które przyjechały z Ukrainy do Brazylii w czasie epidemii ratować ludzi medycyną ludową i modlitwami. Dziwiłam się tej duchowej łasce, która panowała w świątyni-sali, gdzie zapragnęłam wykonać kilka modlitw i swoją „Zapalić świecę” (do muzyki I. Kyryłinej). Zjadłyśmy obiad z siostrami i każda opowiedziała historię swojej rodziny oraz przeżycia o los dalekiej Ojczyzny. Wieczorny koncert w Prudentopolis, poświęcony Dniu Niepodległości Ukrainy. Wspaniała sala ukraińskiej parafii świętego Jozafata – pełna ludzi. Rodzinami siedzi przy stołach około 700 Ukraińców. Na ulicy dookoła wszystko w ukraińskich flagach. W sali na stołach – piękne korowaje z gałązkami igliwia, które są ozdobione wstążkami. Organizatorka wydarzenia, Oksana Jadwiżak opowiada, że będzie konkurs i nagradzanie mistrzyń korowaja. Na scenie poznaję Samukę (Samuel Semzezyn), który zna wiele ukraińskich pieśni, gra i ma zespół, z którym występuje na wszystkich ukraińskich świętach. Otwieram wydarzenie wykonaniem Hymnu Ukrainy i utworami patriotycznymi, pieśniami ludowymi z wideoprezentacją przyrody Ukrainy, której większość widzów nie widziała na żywo, bo nie byli w Ojczyźnie przodków. Za kulisami po ukraińsku świergoczą Bruno i Rodrigo – młodzi Ukraińcy, którzy znają język ojczysty, tańczą w ukraińskim zespole „Weselka”, uczą mnie śpiewać Hymn Brazylii i wypowiadają swoje przyszłe marzenie — żyć na Ukrainie. Kolacja zaczyna się wspólną modlitwą, którą wypowiada cała sala po ukraińsku. Wszyscy ci ludzie mają zjeść 9 tysięcy wareników, które na własne oczy widziałam w kuchni przed rozpoczęciem koncertu. Jeśli podzielić na wszystkich, to niby niewiele na każdego, jednak dla mnie to rekordowa ilość ukraińskiej kuchni. Oczywiście widziałam, jak moja babcia wiadrami lepiła wareniki dla naszych żołnierzy na front, ale żeby aż tyle – to pierwszy raz. Następnego dnia był koncert dla dzieci, które przyjechały z różnych miejscowości. Jak później opowiedziano mi w Muzeum Tysiąclecia, w pobliżu Prudentopolis jest około 60 ukraińskich cerkwi i jeszcze więcej wiosek, gdzie mieszkają Ukraińcy. Osiedlili się tutaj i otrzymali ziemię do gospodarowania. W tych okolicach są też szkoły ukraińskie, ale dzisiaj, niestety, istnieje problem asymilacji naszej kultury w brazylijskim środowisku, więc dzieci Ukraińców mówią w większości po portugalsku. Poczułam to na tamtym koncercie, kiedy próbowałam porozmawiać z półtysięczną dziecięco-młodzieżową publicznością. Dzieci powtarzały słowa za mną i podśpiewywały, energicznie podtupywały, a pod koniec koncertu ustawiły się w długą kolejkę po autografy. Rozdałam im karteczki z kodami QR do moich piosenkowych bajek audio z nadzieją, że przyczyni się to do nauki języka ukraińskiego i piosenek przez dorastające pokolenie Ukraińców w Brazylii. Przystanek 4: Muzeum Tysiąclecia (m. Prudentópolis). Znajduje się ono po drugiej stronie ulicy od cerkwi świętego Jozafata, w której każdego ranka śpiewają modlitwę za Ukrainę. Ekspozycja muzealna jest w moim wieku. Samo muzeum przypomniało mi schron, ponieważ znajduje się w półpodziemnym pomieszczeniu, na szczycie którego stoi pomnik Tarasa Szewczenki. Pośpiewałam dumy Kobziarza i wiele innych piosenek, nagrywając telefonem swoje kolejne wideo z bloga „Piosenkowa Wycieczka”. Jest tam trochę o historii emigracji Ukraińców i o współczesności muzeum – jego ciekawych ekspozycjach z przedmiotami codziennego użytku i strojami ludowymi, fotostendach, wystawie pisanek, które powstały dzięki mistrzom z Brazylii. Podarowałam Muzeum Tysiąclecia swoje opracowanie – „Piosenkowy koszyk”, w którym ukryto 500 ukraińskich piosenek, wyśpiewując wszystkim najlepsze życzenia dobra. Kolacja w domu ukraińskiej rodziny Maczułów była niezapomnienie ciepła i smaczna. Ich mała wnuczka powiedziała, że jestem królową, bo na scenie miałam ładny kostium. My i tutaj trochę pośpiewaliśmy, a ja bardzo chciałam zrobić na niej wrażenie, żeby zaczęła uczyć się języka ukraińskiego. Przystanek 5: Kolegium i wodospad świętego Jana. „Witamy” – czytam napis nad wejściem do kolegium Orestes Preima, dokąd przyjechałyśmy z Oksaną Jadwiżak i Martą Belo. Marta uczy języka ukraińskiego tutejszych uczniów. Na koncercie miała być jedna klasa, ale zebrał się pełny stadion. Ostrzeżono mnie, że ukraińskiego i angielskiego nie wszyscy rozumieją. Dlatego zaczynam włączać język gestów i proszę Martę o tłumaczenie treści piosenek na portugalski. „Lua no ceu brilho de estrela” – śpiewam dwie pierwsze frazy ukraińskiej lirycznej pieśni „Księżyc na niebie”, aby rozumieli sens. Trzeba stworzyć aplikację mobilną z ukraińskim śpiewem z portugalskimi napisami – myślę sobie i to jest naprawdę aktualne. Pod koniec koncertu podchodzą chętni, by zrobić sobie zdjęcie, i pytają o mój pseudonim na insta-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…grami. Zaprzyjaźniły się. Może będą słuchać piosenek i trochę lepiej rozumieć język praojców. Przynajmniej jedna dziewczyna powiedziała mi po angielsku mniej więcej tak: „Chcę śpiewać tak jak wy”. Od razu obiecałam jej, że przyjmę ją do swojej klasy wokalnej, ale musi dostać się na uniwersytet w Kijowie. Oksana Jadwiżak, nawiasem mówiąc, studiowała we Lwowie na uniwersytecie katolickim, dlatego dobrze rozumie po ukraińsku. Wstydzi się jednak swojej mowy potocznej i mówi, że język jej rodziców wydaje się przestarzały i odstający od współczesnego ukraińskiego języka literackiego. Przekonuję ją o wadze zachowania gwary rodziców, bo mamy w tym względzie cały projekt, który realizujemy wspólnie z Kanadyjsko-Ukraińską Fundacją „Zachowaj język i kulturę swojej babci”. Oksana na samochodzie, który ma naklejkę z pisanką, wiezie nas dalej – do wodospadu świętego Jwana. Przy wejściu wita nas ogromna, wielkości człowieka, pisanka. Przypominam sobie muzeum pisanki w Kołomyi i zaczynam śpiewać. Na recepcji centrum turystycznego dwoje ludzi uśmiecha się i rozpoznaje piosenki, które słyszeli od swoich starszych krewnych. Idziemy do wodospadu i nucę sobie „Ой водо-водограй, грай для нас, грай” Wołodymyra Iwasiuka. Moje prudentopolskie przyjaciółki w drodze przez las słuchają koncertu o ukraińskich drzewach. Pytam Oksanę i Martę, czy są piosenki o pinejro – drzewie, które tu jest dość rozpowszechnione, rośnie w górę jak parasolka i przypomina nasz koperek. Żartuję, że dlatego tu jest tak wiele ukropczyków, czyli nas, Ukraińców. Widziałam nawet ukro-bar w Kurytybie i tam przygotowują smaczne gołąbki. Wracamy z piosenkowej wycieczki od wodospadu, który zachwyca pięknem i dalej przepływa długą rzeką. Wzdłuż tej rzeki i jej sąsiedniej – wsi, w których od dawna mieszkają Ukraińcy, dziś rozbrzmiewa nasz ukrainospiew. Przystanek 6: na granicy trzech państw, tam gdzie park Iguaçu. Chyba najdłuższy mój koncert odbył się właśnie tutaj, bo szliśmy wzdłuż kaskady 275 wodospadów, jakieś pół dnia. I wszędzie chciałam nagrać wideo z ukraińską piosenką. Poprzednie takie doświadczenie miałam przy Niagarze, gdzie USA z Kanadą dzielą między sobą wodę, a ja je tak uspokajałam: „Gdzieś na górnym Niagarze śpiewaliśmy ukraińskie pieśni… Ty zapytałeś: «Skąd masz te czary?» Ja zapytałam: «Kochasz czy nie?»…” Przypomina mi się, jak wtedy było pięknie, bo jeszcze nie było pełnoskalowej inwazji, choć trwała nieogłoszona wojna od 2014 roku. Jednak tutaj, przy Iguaçu, uświadomiłam sobie, że od 10 lat nie potrafię skakać z radości na całego. Przyroda jest niesamowita, chce się latać, ale serce tęskni, bo trwa wojna. A na tym krańcu planety nie słychać syren ani wybuchów i odnosi się wrażenie, że to sen. Jakby tam, daleko na Ukrainie, wojna była nieprawdą. Oto przecież życie – pełne w całej swojej krasie. Nagrywałam wideo dla Ukraińców i przekazywałam im energię żywej wody oraz ukraińskiej piosenki, która wznosiła się ku niebu jak modlitwa o nasze zwycięstwo. Niezwykle poruszona przyrodą niosłam w sercu jedno jedyne marzenie: doczekać czasu, gdy wszyscy będziemy skakać z radości i bez wojny, będziemy wędrować po świecie i wracać do rodzinnej Ojczyzny – odbudowanej i silnej. Zobaczyliśmy jeszcze jeden cud – park ptaków niedaleko wodospadu Iguaçu. Udało mi się poprowadzić parę mistrzowskich zajęć dla żółto-niebieskich papug i innych pięknych ptaszków, które w odpowiedzi krzyczały do mnie coś swojego, nie trafiając w nuty. Cóż, w tym życiu każdy ma swoją tonację, ale ja śpiewałam, żeby świat słyszał ukraińską piosenkę. Podeszła do mojego głosu dziewczyna, mówiąc, że idzie za mną już dość długo szlakiem parku, bo sama pochodzi z Krematorska, a przez wojnę mieszka teraz w Szwajcarii. Tak piosenka nas łączy, a my nią wzywamy do zwycięstwa z różnych zakątków planety. Przystanek 7: Argentyna – Paragwaj, bo jak tu nie zaśpiewać także tam? Specjalnie wjechaliśmy do Argentyny, żeby nagrać wideopozdrowienie z okazji stulecia ukraińskiej organizacji „Proświta”, która działa tutaj i zrzesza około 400 tysięcy Ukraińców. W Paragwaju ta liczba jest nieco mniejsza – 50 tysięcy, ale ważne jest nawiązywanie kontaktów ze wszystkimi naszymi krewnymi, bo musimy wspólnie pomagać Matce-Ukrainie. Przypadkiem spotkaliśmy setkę argentyńskich uczniów i przy okazji opowiedzieliśmy im o rzece Dniepr, która płynie w Kijowie i jest opiewana w poezji Tarasa Szewczenki. „Реве та стогне…” – popłynęło nad rzeką Iguaçu od strony Argentyny, skąd widać były jeszcze dwa kraje – po prawej Brazylia, po lewej Paragwaj. Tylko w trzecim kraju nie zdążyłam zaśpiewać, bo tam byliśmy tylko w przejeździe, żeby zdążyć wcześnie wieczorem dojechać do domu. Pokonując tysiące kilometrów i wracając z Iguaçu, rozmawialiśmy w samochodzie z Vitorio Syrotiukiem i Metodijem Hroszkiem – o problemie nauki języka ukraińskiego w Brazylii, o opanowaniu rodzajów sztuki narodowej. Działa tu także trzy tuziny zespołów, które tańczą hopaka i metelicię, śpiewają i grają na bandurach. Każdego listopada odbywa się festiwal tańca ukraińskiego, który gromadzi zespoły choreograficzne ze wszystkich wspólnot Brazylii. Gdzieś w drodze zatrzymaliśmy się, aby porozmawiać z koordynatorką Centrum Studiów Słowiańskich Marileją Gartner o organizacji warsztatów mistrzowskich dla grup twórczych i studentów uniwersytetu UNICENTRO w Paranie. Co ciekawe, z tą uczelnią współpracuje mój rodzinny Uniwersytet im. Mychajła Drahomanowa, jednak w ramach kursów języka ukraińskiego, a trzeba jeszcze uczyć się pieśni. Dziś w Brazylii dorasta piąte pokolenie Ukraińców, którzy starają się zachować swoją kulturę ludową i przekazać ją potomkom. Kultura ludowa w Brazylii rozwija się przy centrach społeczności ukraińskich, szkołach, klubach, kościołach, kółkach pisankarskich i zespołach artystycznych. Przystanek 8: 120-letnia ukraińska cerkiew w Maleté. Przejechać obok i nie zatrzymać się byłoby nie po naszemu. Ukraińcy, nawet zmęczeni i wyczerpani drogą, na pewno znajdą siły, by wejść na Howerlę i postawić swoją flagę. Na tej samej górze w Brazylii, zwanej „Serra do Tigre”, Ukraińcy postawili nie tylko flagę, ale też drewnianą cerkiew świętego Michała. To miasteczko Malet i tu znajduje się najstarsza ukraińska świątynia, mająca 120 lat. Za cerkwią – groby z ukraińskimi nazwiskami na krzyżach – Rozdolski, Juriczyn, Bojczenko... Na cmentarzu spoczywają ci, którzy budowali tę cerkiew i ją rozwijali. Przypomniało mi się „czuć kru-kru-kru…” – i zaśpiewałam ją na pamiątkę wszystkich Ukraińców świata, którzy z dalekich krajów modlili się za Ukrainę. Tereza Prosze, która otworzyła nam cerkiew, rozpłakała się – czy to od śpiewu, czy to od wspomnienia swoich krewnych, czy z powodu wojny u nas – Bóg wie, ale zostawiłam w darze swój album „Wiatr z Ukrainy”, zaadresowany do Ukraińców świata. Jeszcze jeden egzemplarz płyty audio podarowałam świątyni w Malecie, która zachwyca haftowanymi ornamentami na ścianach i niezwykłą akustyką do śpiewu. Poznaliśmy Annę, która czekała na nas przy sklepiku, gdzie sprzedawane są piękne ukraińskie upominki. Wzruszający był moment, gdy zaprowadziła nas na miejsce przystanku pociągu, którym tu po raz pierwszy przyjechali jej przodkowie – patrzyła tam, jakby zaglądała w przeszłość. Anna zainicjowała odtwarzanie dawnych ukraińskich obrzędów w Maleté: na święto Kupały przychodzą tu nie tylko Ukraińcy, ale też Polacy, by dotknąć świąt pokrewnych. Prawda, pieśni kupalnych tu się nie śpiewa, więc obiecałam pomóc w tym. Pracy jest niemało, ale jedziemy dalej. Przystanek 9: Paulo Frontin – miasto Ukraińców i Polaków. Pierwsza wizyta w tym mieście była oficjalna – w ratuszu. Omówiliśmy kwestie organizacyjne wieczornego koncertu, sfotografowaliśmy się na tle flagi miasta, która łączy dwa elementy – ukraińską niebiesko-żółtą wstęgę i polską biało-czerwoną. Wiąże się to z tym, że w składzie ludności miasta przeważają Ukraińcy i Polacy. Charytatywna kolacja, odbywająca się w formie ukraińskich wieczornic, została przeznaczona na wsparcie naszych obrońców. Sala świąteczna jest pomalowana panoramicznymi obrazami na ścianach w ukraińskim kolorycie: wydawało się, że ożywają sceny życia ludowego, pracy chłopskiej, gdzie chata i ukraińskie dziewczęta z koromysłami przypominały o ojczyźnie. Oprócz głównego programu wykonałam tu kilka dawnych pieśni żniwiarskich. Był to bardzo ciepły koncert pod względem atmosfery i reakcji widzów: po raz pierwszy mieli u siebie artystkę z Ukrainy i było widać, jak czekali na to spotkanie. Z datków z imprezy udało się zebrać na kamerę termowizyjną, która jest już 27. z kolei sfinansowaną przez nas od lutego 2024 roku. Musimy jeszcze zaśpiewać i jedziemy do sąsiedniego stanu. Przystanek 10: Papanduva (Santa Catarina). Kolejny charytatywny wieczór kulturalny odbył się w Papanduvie przy kościele świętego Antoniego. Tu znajduje się centrum ukraińskiej społeczności, z ogromną salą i sceną z majestatycznym Tryzubem na ścianie. Kobiety obierają ziemniaki, buraki, marchew, już ugotowały beczkę barszczu i kisielu, bo wieczorem zbierze się tu pół tysiąca osób. Koncert otwierają kompozycje taneczne zespołów choreograficznych „Wiosna” i „Ukraińska dusza”. Proboszcz parafii ojciec Emerson ze sceny wzruszył wszystkich, mówiąc: „W naszych żyłach płynie niebiesko-żółta krew i walczymy tu także o naszą Ukrainę – modlitwą”. Przed koncertem udało mi się przepytać kilka osób, które znają i śpiewają ukraińskie pieśni w Papanduvie. Przekazano mi karteczkę z napisami: „Podaj że, dziewczyno, o, widać wieś, szedłem raz po sztieże (z twarogiem pierogi), świeci księżyc, czarne oczka, biła mnie matka, w Karpatach górach, Halo, Ksenio” – i dopóki nie prześpiewałam tego wszystkiego z salą, nie puszczali mnie ze sceny. Bo przecież pieśń jednoczy nas i pozwala poczuć się częścią wielkiego narodu, nosicielami jego wspaniałej kultury. Przystanek 11: Połtawa w Kurytybie. Trafić na „Połtawski jarmark” w Brazylii – to odwiedzić ukraiński klub „Połtawa”, który tańczy, śpiewa, gra na bandurach i co roku prezentuje wystawy ludowych mistrzów pisankarstwa. Bandura w Brazylii? Tak, od 1987 roku przyjęła się tu, kiedy z inicjatywy M. Czornego i W. Jefrema – W. Krywego ruszyły pierwsze kursy gry na bandurze i gościnne występy zespołów bandurzystów. Poznaliśmy bandurzystów zespołu „Fiałka” i nawet zaśpiewaliśmy razem, nagrywając pamiątkowe wideo. Zespół występował na scenie w składzie dziesięciu osób, ale w rzeczywistości w klubie jest zapas do 50 bandur. W jednym z pomieszczeń na ścianach – historyczne zdjęcia zespołu, odznaczenia honorowe i świadectwa za zasłużoną działalność dobroczynną bandurzystów, a także jest tu biblioteka, reprezentowana przez płyty z ukraińskimi pieśniami, zbiory folklorystyczne i archiwa czasopisma „Bandura”. Ale jak oni tańczą w Połtawie Kurytybskiej! Cztery grupy zespołu choreograficznego, każda z nich pokazała kilka tańców: i młodzież w romantycznych scenkach, i kozaków-charakterników z hopakami, i dostojne kobiety w płynnym ruchu z ukraińskimi chustkami. Po moim występie w klubie „Połtawa” jego kierownik Jairo Oskar Nascimento przekazał datek na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy, co było niezwykle wzruszające. Ludzie, żyjąc tak daleko od swojej praojczyzny, codziennie czekają na dobre wieści o naszym zwycięstwie i każdy boli za Ukrainę. Organizują imprezy i charytatywne wyprzedaże wyszywanek i upominków, przygotowują specjalne koszulki z napisem „Resista”, co oznacza stawiać opór. W klubie „Połtawa” odbył się finał naszego festiwalu. Ale Ukraińcom zawsze mało i trzeba jeszcze jednego przystanku pieśniowej wędrówki. Przystanek 12 i na konia. W ostatni dzień mojej podróży do Brazylii spotkałam się z chórem „Barwinok”, aby przeprowadzić zajęcia z śpiewu ukraińskiego. Ponieważ tutaj według kalendarza nastała zima, nauczyliśmy się czerkaskiej kolędy. Końcowym improwizowanym koncertem zakończyliśmy ukraiński festiwal w Sekretariacie Kultury Kurytyby, uzgadniając dalszą współpracę. I najważniejsze. Celem mojej podróży do Brazylii było nawiązanie współpracy ze światowym ukraińskim środowiskiem i realizacja kulturalno-oświatowej dyplomacji, aby ukraińską pieśnią łączyć pokolenia i kontynenty. Chwała Ukrainie i jej Bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

cia. Podczas wykonywania kolejnej kompozycji pod tytułem “Powolnie” widzowie mieli okazję zobaczyć na scenie czarujących solistów baletu Alisę Wynnycką oraz Dmytra Wereszczaka. Autor piosenki Mychajło Kłymenko przez wiele lat pracował jako reżyser w studiu Ołeksandra Ponomariowa i równolegle zajmował się twórczością. A jego muzą i inspiracją jest żona. Jak wiadomo, kiedy jest miłość, to wszystko będzie dobrze. Potwierdzeniem tego jest kolejna piosenka – “Wszystko będzie dobrze”. Ukraińcy potrafią pracować i potrafią się bawić. O tym jest piosenka z repertuaru współczesnego wykonawcy Kozaka Siromachy “Biesiadowali”, którą podarował męski skład ludowego chóru “Kalyna”. Melodie wykonawczyni pod pseudonimem Kławdija Petriwna stały się niespodziewaną kontynuacją koncertu. Covery dwóch piosenek najbardziej tajemniczej piosenkarki Ukrainy wcieliły w życie solistki orkiestry instrumentów ludowych Olha Rozkołotko oraz Oksana Bojko. Kolejną piosenkę zadedykowano tym, dzięki którym możemy dzisiaj żyć, tym, którzy na pierwszej linii frontu bronią naszej ojczystej ziemi. Wśród nich jest także dwóch artystów zespołu “Kalyna”. Utwór “Wojownicy światła” z repertuaru grupy “Lapis Trubieckoj” w ukraińskim tłumaczeniu Serhija Żadana zabrzmiał w wykonaniu chóru i orkiestry (solista Anton Bojko). Każda piosenka “Kalyny” jest poświęcona ojczystej Ukrainie i, oczywiście, jej Siłom Zbrojnym. Jedną z takich piosenek jest “Chwała naszym SZU” z repertuaru Jarosławy Rudenko. Instrumentalną składankę współczesnych piosenek sala śpiewała razem z orkiestrą. Zamykającym akordem stała się piosenka “Tereza-Marija”. Jednak publiczność nie wypuściła artystów ze sceny, dlatego wszyscy razem ponownie zaśpiewali “Chwała naszym SZU”. Więc do nowych spotkań, “Kalyno”!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Z wiarą w Ukrainę

Eduard OWCHARENKO. W niełatwych realiach naszej codzienności widz jak nigdy potrzebuje pozytywów i dobrych emocji. Właśnie takie emocje podarowali prowadzący koncert – dyrektor generalna „Kalyny” Anastasija Komlikowa oraz Andrij Semelak wraz z artystami orkiestry i chóru (chórmistrz Nazarij Tarasenko). Jak wiadomo, każda piosenka została kiedyś po raz pierwszy przez kogoś zaśpiewana, każda ludowa melodia została przez kogoś wymyślona, a potem podchwycił ją naród. Teraz na naszych oczach tworzy się muzyka, która staje się ludową. I program tego wieczoru został stworzony właśnie z takich utworów, które są rozpoznawalne od pierwszych akordów. Orkiestra instrumentów ludowych zespołu „Kalyna” pod batutą dyrygentki Inny Huk przywitała widzów melodią, która bez przesady stała się znana na całym świecie – „Dobry wieczór, jesteśmy z Ukrainy!”. W wykonaniu solistki Olhi Rozkołotko przy akompaniamencie orkiestry nowe brzmienie zyskała piosenka „Objmij” jednego z najbardziej znanych współczesnych wykonawców Swiatosława Wakarczuka. Napisana ponad dziesięć lat temu, dziś brzmi jeszcze bardziej aktualnie. Zespół nie stoi z boku współczesnych tendencji i śledzi trendy, dlatego nie mógł zignorować najpopularniejszego dziś utworu „Wraże”. Piosenkę napisała dziewczyna z Równego, znana pod pseudonimem Endżi Krejda. Od razu po stworzeniu kompozycja poszła w lud i zyskała szaloną popularność. A niezrównana solistka chóru Ołena Samoluk uosobiła na scenie niemal wszystkie ukraińskie kobiety, bezpośrednio życząc: „Będzie ci, wrogu!...”. Już nie pierwszy rok głównym hitmakerem kraju jest Artem Pywowarow. Dlatego ten wieczór nie mógł obejść się bez jego megahitu „Dejavu” w instrumentalnym wykonaniu orkiestry. W tym roku na Krajowych eliminacjach do „Eurowizji” zespół „Kalyna” wraz z „Kalush Orchestra” wykonali już legendarną piosenkę „Stefania”. Tego wieczoru widzowie mieli szczęście delektować się tym niesamowitym hitem. Kiedy człowiek się zakochuje, to u niego często pojawia się wiele pytań… A kiedy tym zakochanym człowiekiem jest Ołeksandr Ponomariow, to u niego rodzą się takie hity, jak „Dlaczego?...”. I zabrzmiał ten hit w wykonaniu solisty chóru Bohdana Czornego przy akompaniamencie orkiestry. Prawdziwa miłość niesie za sobą przedłużenie rodu. A utalentowani synowie i córki wielkiego ukraińskiego rodu tworzą nowe wspaniałe kompozycje, w których go wysławiają. W wykonaniu żeńskiej grupy chóralnej wybrzmiała potężna piosenka, która tak właśnie się nazywa – „Siła rodu”. Jej autorką jest piosenkarka Slavia. Nawet w naszych trudnych czasach pojawiają się nowi wykonawcy, których zmysłowe hity od razu przypadają do duszy, demonstrują szczere uczucia. W tym roku Ukraiński akademicki zespół folklorystyczno-etnograficzny „Kalyna” zaprezentował nowy program „Współczesne ukraińskie hity”, który zdążyli już pokochać kijowianie i goście stolicy. Niedawno ten program ponownie pokazano na scenie-schronie Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn