Strona · s. 13strona oryginału ↗
OTO GDZIE, LUDZIE, NASZA CHWAŁA
Слово Просвіти, №46 за 2005 рік
Niedawno los podarował Ukrainie prawdziwy cud — książkę „Ukraina — państwo kozackie”. Tytuł książki jest poetycko-wzniosły. I nie ma się co dziwić, wszak nasza historia jest również dumna i sławna. Któż podarował nam ten skarb? W stopce redakcyjnej czytamy: kierownik projektu, autor i kompilator, artysta, ilustrator i fotograf — Wołodymyr Wołodymyrowycz Nediak. To on zebrał w jeden foliant całą historię ukraińskiego kozactwa: jego życie codzienne, architekturę tamtej epoki, kozackie rzemiosło zbrojeniowe, dorobek artystyczny i wszystko, co dotyczy ukraińskiego kozactwa od najdawniejszych czasów aż po walkę wyzwoleńczą chołodnojarców i Ukraińskiej Powstańczej Armii. Czytelnik znajdzie w książce zarówno rejestry kozaków, jak i opowieści o kozackich siczach oraz o wyprawach wojennych. Znajdzie opisy wojen wyzwoleńczych, portrety starszyzny kozackiej, znajdzie też prawdę o bitwie pod Połtawą i Konstytucji Pyłypa Orłyka. W książce sporo miejsca poświęcono światopoglądowi kozactwa, kartografii ziem ukraińskich, heraldyce znanych rodów. Gruntownie opisano w niej kozackie chutory i życie rodzin kozackich, dość pełno przedstawiono kulturę, sztukę i edukację w czasach kozaczyzny. Wydaje się, że nie ma takiego tematu, którego autor nie rozwinąłby w pełni: są tu kozackie rzemiosła, czumactwo, ludwisarstwo, cerkwie, haft, metaloplastyka, artystyczne snycerstwo, zbrojownictwo i kozackie wyposażenie bojowe. Lecz najważniejsze w książce jest to, że opowieść poparta jest zdjęciami, rysunkami i szkicami. Jest ich w książce 5175. Wiadomo, jaki los spotkał Ukrainę po przyłączeniu jej do Moskowii. Wartości historyczne i artystyczne, rzeczy osobiste hetmanów i starszyzny wojskowej, starodawne ikonopisarstwo ukraińskich świątyń oraz unikalna broń pułków kozackich — wszystko to znalazło się pod siedmioma zamkami carskich wojewodów i dworskiej szlachty. Tylko podczas pierwszego złupienia Siczy Zaporoskiej (1709 r.) grabieżcy wywieźli do Moskwy 13 sztandarów i ponad 60 armat. W 1775 roku, w czasie gdy pułki kozackie zmagały się w bitwach wojny rosyjsko-tureckiej, Moskwa po raz drugi zburzyła Sicz i wywiozła całą atrybutykę wojskową oraz broń, ograbiła nawet cerkiew siczową. Długie lata Ukraina walczyła o zwrot swoich wartości narodowych, lecz napotykała aktywny opór. Wtedy wartości z jakiegoś powodu na pewien czas „niezawodnie znikały”, a prawda o ich istnieniu ogłaszana była mitem. Lecz autorowi książki udało się „przeniknąć” do magazynów Ermitażu, Zbrojowni Moskiewskiego Kremla, do muzeów Polski i Szwecji, odkryć skarby kozaczyzny w kolekcjach prywatnych i wszystko to pokazać w książce. Dlatego większość skarbów artystycznych czytelnicy zobaczą po raz pierwszy. OKRĄGŁA DATA Po prostu wiersze — po prostu się odbierają. Prawdziwa poezja — duszą się czyta. Bo — z samego serca poety się wylewa. Poeta — śmiertelny, poezja — wieczna. Czytam nową książkę Wołodymyra Kołomijcia — jestem pod wrażeniem: czy to naprawdę on ma już 70 lat? Czy — dopiero 70? Ile energii, ile młodości w jego poezji! Jednocześnie — dojrzałości, jednocześnie — mądrości. Każde słowo — wyważone, każda myśl — oszlifowana. Z każdego wersu promienieje miłość do Ukrainy, w każdej strofie — ból za Ukrainę. Ukraińskość — rdzeń całej książki. Może właśnie w tym tkwi sekret prawdziwej poezji? Najbardziej ceni się i zdobywa powszechne uznanie to, co głęboko narodowe. Esperanto, mimo prostoty (uproszczenia) — dla amatora, esperanto nie ma koloru ani zapachu. Nie znam klasyki napisanej w esperanto. Klasyka — czy to francuska, czy rosyjska, czy ukraińska — zawsze jest głęboko narodowa. Tylko język ludowy — barwny, wonny, pachnący, niepowtarzalny. Bo — matczyny, bo — kołysanka… Sny — do główek, drzemki — do oczek, wzrosty — w kostki!.. — oto jak do dziś śpiew kołysankowy płynie z pra-Ukrainy. Piszę te słowa pod świeżym wrażeniem z lektury. Łapię się na wyostrzonej emocjonalności i zatrzymuję: poezja mówi sama za siebie. Lepiej podać kilka wierszy — czytelnik sam się zorientuje i sam wyciągnie wnioski. Witalij KARPENKO Wołodymyr KOŁOMIJEĆ SIŁA PRZYCHODZĄCA 1. Krzyczą twoje rany, gorzknieją twoje gałęzie, katranie, katranie! Zdeptany kwiecie... Kobzarska gwiazda spadła w ruiny. Na kwiecie — krew synów Ukrainy. W kozackich mogiłach wraz z kobzą pochowali, by step ci kwilił, by dzieci — śpiewały: — Póki jeszcze rano, póki nie za późno, zakwitnijmy katranem na polu Ojczyzny... Póki jeszcze widać, póki nie zmierzchło — Ojczyźnie zakwitnijmy katranem nieśmiertelnym!.. 2. Bywa, że znajdziesz tam, gdzie zgubisz. Ani zdrady, ani przynęty!.. A kochasz... bo kochasz. O, jak nie kosili — radowałem się w mowie, że siła — nie w sile, a siła — w miłości. Jednego pragnę — ponad żal, ponad stulecia — by: co kocham — wroga żądza nie raniła! I w naszym życie, i w naszym kwiecie niech więcej nie ubywa, niech tylko — przybywa. KRZYK NADZIEI Skulonym w swoich udrękach — czyż można spodziewać się wzrostu? Czyż jesteśmy niewolnikami ślepych okoliczności! Czyż bezjęzycznym wyrodkiem! Nie wybłagać „szczęścia” — i nie prosić — pod omoforionem nie naszego Boga. Własnej nie wyhodować piękności w cieniu cudzego miecza. Czyż niewolnicy ślepych okoliczności z zajęczymi sercami... Skuleni w samych sobie — czyż nie wyprostować się w obłędzie! Barwinek przecież kwitnie — przez szable, — bez ochrony on zwiędnie... Nie stanie ziemi rodzinnej, jeśli rycerstwo nie powstanie. Czyż jesteśmy nędznym plemieniem nieudaczników i najmitów u obcego! Nie, wolności pragnie dusza, jak ptak, nie, nadziejami promienieje… ŚWIĘTO-MIT Przyśnił mi się cud: jakby przez noc ślepą nie bogobojny ruch świętocierpiętnika, a zryw — do zaciętości!.. Jeszcze jakby zryw szczęśliwy ten — powstać do walki! — idzie nie z obowiązku, który jak przekleństwo, a — z serca... Tam — za granicą... Tam — na lewo od serca jest święto-mit, za który umierają. Jakie jego imię?.. Może Ukrainą się zowie? Cóż, to — jak los. A losu się nie wybiera. * * * Znowu ten głos usłyszeli, jak z muszli wy, choć zagłuszała go Moskwa... Znowu i znowu z fal poruszających dziewa wychodzi — panna morska. A gdy wieczór zapadnie — zawołaj ją Ładą: pani morska uspokoi przybój. Dobrze poczuć się ładem i władzą — czyli sobą! — w kraju swoim. Mit ten pradawny — promień włókienka… Matka-bogini, z Dniepru pijąc, wręczy synowi swemu — Słońcu! — dla Ukrainy od szczęścia klucze. SŁOWO Cóż, poeci naprawdę rodzą się na prowincji... Słońcem, bywa, zalanej po brzegi. A umierają — po stolicach... Nie chciałbym wzrokiem zatrzymywać się na znajomych twarzach (bez wykluczenia własnej — w lustrze perejasławskim — mnie), tylko by słowo tych „twarzy” było mocne i pachnące... Jak słowo Tarasa,
1215 wielkoformatowych stron opowiada nam o naszej chwale. 1215 stron heroizmu i wielkości Ukrainy. W książce podano tyle nowości i w takiej różnorodności, że nawet obeznany historyk wykrzyknie: taka praca jest w zasięgu chyba tylko całego instytutu naukowców! A nie. Wszystko to trud jednego patrioty Ukrainy Wołodymyra Wołodymyrowycza Nediaka, bo tylko on jeden zebrał najlepsze siły naukowe Ukrainy, zaangażował je sobie do pomocy i podarował ten trud swojemu narodowi. Trud tytaniczny. Nie dla własnej sławy, a dla sławy Ukrainy, dla naszego oświecenia: patrzcie, ludzie, jacy jesteśmy zdolni, patrzcie, jacy jesteśmy heroiczni, jacy jesteśmy silni, jak zjednoczymy się w monolit! Rozpoczyna się książka słowami naszego proroka Tarasa Hryhorowycza Szewczenki: U nas wolność wyrastała, Dnieprem się obmywała, W głowach góry słała, Stepem się okrywała! Krwią się ona obmywała, A spała na kupach, Na kozackich wolnych trupach, Okradzionych trupach! Kończy się książka również szewczenkowskimi nawołującymi, skierowanymi do nas słowami: Módlcie się, bracia moi, Ukrainę kochajcie. I za nią, Nieszczęsną, Pana błagajcie. Módlmy się słowem. Módlmy się czynem, módlmy się uczciwą pracą. Pracą tytaniczną. Taką, jak modlili się za nas w bitwach nasi pradziadowie — kozacy. Jaką pomodlił się za nas, grzesznych, kompilator tej książki Wołodymyr Nediak. Zaprawdę, jego modlitwa — to modlitwa za Ukrainę. Borys TKACZENKO, m. Lebedyn obwodu sumskiego. nikim niepokonane i niezmożone, z Moreneć... Kyryliwki... Oskrzydlone! Jak słowo Iwana Płomienne! — słowo, któremu i jest z czego być dumnym, — z Nahujewycz, Kryworiwni... Słowo — na serca równe! * * * Mieni się Majdan milionowo, promienieje pomarańczowymi skrzydłami... Idą tutaj poczuć się — ludźmi, uświadomić sobie — Ukraińcami! * * * Posadź w głowach kalinę, gdy umrę. Noc i dzień, ale nie Ukrainę zabiorę, gdy umrę. Świat i Wszechświat, tylko nie Ukrainę — szczęście, niebieski ból... Zostawię ją jedną jedyną tobie: dokochaj. Unikalna książka “Ukraina — państwo kozackie” (kijowskie wydawnictwo “EMMA”) zdobyła Grand Prix — “Złotego Nestora-Kronikarza” — na targach książki “Świat Książki”. Proponujemy Państwa uwadze recenzję wydania. O przebiegu targów czytajcie w następnym numerze.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
