Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Z MIŁOŚCIĄ DO NARODU

Слово Просвіти, №46 за 2005 рік

POSTAĆ Mykołę Stratiłata nigdy nie rozpieszczał los, ale ten Boży wybór prowadził go przez życie: było mu pisane zostać artystą. Choć wydawałoby się, mógł śpiewać w chórze Weriowki czy zostać wybitnym nauczycielem. Ale i talent wokalny wkłada artysta w swoje obrazy, i miłością żywi się jego pedagogika, gdy naucza młodych artystów w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu imienia Mychajła Bojczuka… Mykoła Stratiłat — artysta oddany Bogu i swojemu wiecznie uciskanemu, poniżanemu, ale odwiecznie niepokonanemu narodowi ukraińskiemu. Najpierw uczeń szkoły artystyczno-rzemieślniczej nr 6, mieszczącej się niegdyś na Chreszczatyku, potem student Instytutu Poligraficznego imienia Iwana Fedorowa, później artysta wielu książek poetyckich, które przez dwadzieścia lat oczarowywały miłośników literatury i sztuki wydawniczej, a wreszcie — zdesperowany, nieustraszony obrońca samego Życia podczas katastrofy czarnobylskiej, Mykoła Stratiłat występuje w swej pełnej istocie: przed Bogiem i światem ludzkim reprezentuje swoją Ukrainę. A skoro już obecna jego wystawa w Muzeum Książki i Drukarstwa otworzyła szeroko i potężnie także malarski talent wybitnego grafika, to chce się, oddaliwszy się na pewną odległość, odzwierciedlić dzieła Stratiłata nie tylko spojrzeniem, ale i duszą. WYSTAWY Nowa seria prac artysty, historyka sztuki, doktora filozofii Olhy PETROWEJ wykonana została pod wrażeniem podróży po Japonii i, najwyraźniej, podobnie jak jedna z poprzednich — „Hiszpania twoja i moja” — napisana „gwałtownie”, na jednym oddechu, ale z uwzględnieniem ekspozycji właśnie w Muzeum Sztuki imienia Bohdana i Warwary Chanenków. Cytuję tutaj samą artystkę — wyznanie, że obraz architektoniczny i emocjonalna aura wnętrza wiele dla niej znaczą. Oni rzeczywiście szczęśliwie znaleźli siebie nawzajem. Oprócz tego Japonia, jak i Hiszpania, to temat dziecięcych marzeń artystki. Autorka jest świadoma tego, że postrzega wymarzone miejsca, patrząc przez „różowe okulary”. Wszakże to tylko dowód na to, że potrafi odczuwać radość, czuć i myśleć optymistycznie, dzielić się tym z widzem. Wystawa „Siostra samuraja” to skoncentrowane umiłowanie życia O. Petrowej. O hiszpańskiej serii mówi, że to „portret szczęścia, a także wdzięczność losowi za możliwość mówienia do ludzi językiem koloru”. Takie określenie może być, rzec by można, definicją portretu twórczego artystki. Co więcej, mamy do czynienia z przypadkiem, gdy świadomość autora przejawia się dzięki właściwie kolorowi. Według przekonania O. Petrowej, pochłoniętej rozważaniami o metafizyce koloru W. Kandinsky’ego, światło — kolorowa energetyka jest sensem malarstwa. Stąd credo artystki: kolor ucieleśnia Boga jako światło. Fizyczny aspekt kolorów ujawnia idealne istoty bytu ludzkości. Koloropis to droga do widzenia „duchowym wzrokiem”. Jednym z duchowych mentorów autorki jest wspomniany W. Kandinsky, jednak w odniesieniu do projektu „Siostra samuraja” trzeba zauważyć: warto mówić nie tyle o czystym abstrakcjonizmie, co o wpływie fowizmu. Właściwie przypominamy H. Matisse’a, głównego twórcę doktryny fowizmu (i zapewne najbardziej antydoktrynalnego przedstawiciela fowistów), który mógł w ramach jednego tak zwanego „okresu twórczego” rozwijać jednocześnie kilka linii. Każdej z nich była właściwa pewna miara stosunku wyobraźni twórczej i wrażeń z życia. Właśnie on, uciekając się do ostrego, forsowanego koloru, pisał jaskrawe, często egzotyczne płótna. Nie sposób nie zdziwić się, jak w swojej małej pracowni na Andrijewskim Uzwozie naprzeciwko cerkwi zdołał artysta sprężyście zagęścić i bezgranicznie wyprostować przestrzeń, aby widzowie w muzealnej sali wystawowej wdychali zapach traw, słuchali powiewu naddeśniańskich czy naddnieprzańskich łąk, śpiewu kukułki, trelu słowików i głosu kogutów. Koguty, które budzą słońce i zwiastują poranek, koguty, które budzą duszę, aby nie zbłądziła ona w ludzką słabość, to różnobarwne postacie jego obrazów. Mykoła Stratiłat, którego ręka jest pewna i precyzyjna w grafice, który przedstawił Czarnobyl, pozostawiony nam, Ukraińcom, po katastrofie niby w kipiącym ruchu splotu węży, swoje akwarelowe obrazy nasyca takim bogactwem kolorów, taką prawdziwą ciszą, która zstępuje na ziemię w pogodną księżycową noc, że wydaje się, iż to schadzka zakochanych gwiazd: Ziemi i Księżyca… A zarazem wszystko to jest tylko zacytowaną przez artystę spowiedzią Ukrainy, matki, która wie i widzi więcej, niż wypowiada za dnia. Petro Pancz mawiał: “Im płytsza rzeka, tym głośniejsza”. Mykoła Stratiłat zawsze unika głośnych słów i stopni najwyższych w definicjach, ponieważ jego miłość do świata, do swojego rodzinnego narodu jest prawdziwa, nie nabyta, a przez to nie na pokaz. I ta głęboka siła, ten niezwyciężony potężny duch, który prowadził rylec i delikatny pędzel w dłoni artysty, zmuszają jego dzieła do świecenia. Artysta śpiewa, czy to na głos, czy po prostu w sercu, kiedy pracuje nad swoimi utworami. I Pieśń nad Pieśniami dla świata chrześcijańskiego, Pieśń nad Pieśniami dla obecnej i pradawnej Ukrainy, skąd wyszli niegdyś do Międzyrzecza Sumerowie — to śpiewają hosannę akwarele Mykoły Stratiłata. Kiedy, obejrzawszy ogromny dorobek twórczy artysty, widz powraca znów w kolorową przestrzeń jego malarstwa w Muzeum Książki, mimo woli odczuwa dotyk Wieczności, i jakby cieniutki pazurek pędzelka zdziera skórkę na sercu, którą ratujemy się od pełnej rozczarowań teraźniejszości. Zobaczywszy obecną wystawę Mykoły granicy z figuratywem, a raczej pozbawionym wszystkich obciążających i uciążliwych detali lekkim narratywem. Jeśli chodzi o zrodzone z koloru “pejzaże” wystawy “Siostra samuraja” — można jak kolorem opisać słowami (bo tak się to odczuwa): zrodzone z koloru “pejzaże” zrodzonych z koloru (lub kolorem pojętych) pejzaży. Portret Japonii z jej krajobrazem, tradycjami, archaiką, mitami, warstwami kulturowymi. Odczucie koloru człowieka zachodniej cywilizacji, który pisze swoje wschodnie marzenie, które się spełniło. Pisze szczęśliwie i z zachwytem, tak, jak marzyło się w dzieciństwie. Jeszcze jeden szczebel duchowego doświadczenia artystki — koloropis wschodniej mądrości jako spojrzenie na Japonię duchowym wzrokiem. Spojrzenie Zachodu na Wschód; i, nigdzie się nie podzieje, spojrzenie w dzieciństwo ludzkości: archetypowa ryba, znana naszym przodkom od nie wiadomo jakich czasów, pływa jako symbol dawnego święta Japończyków na płótnie “Koinorbi — święto chłopców...” Wiktor IWANIW również dąży do duchowego samopoznania. Pierwsze wrażenie z poznania jego twórczości: wyrafinowanie (nie mylić z nudą) i integralność różnorodnego; pozytyw, ale z nutką smutku, jak wszystko, co ma za podłoże doświadczenie. W swojej twórczości udanie łączy, kombinuje, cytuje, przetasowuje i parafrazuje artystyczne odkrycia poprzedników jako wynik duchowego doświadczenia. Robi to rozważnie i ze smakiem. Uwaga: nie lekceważy, nie bawi się i nie przechwala. Wiele może jako artysta, jednak szczeble duchowego wzrostu nie pozwalają mu pozostać na “zdobytym” poziomie. “Między niebem a ziemią” — tutaj znajduje się duchowa istota. Opanowawszy “ziemskie” przejawy obdarowania, artysta pragnie objawień, że tak powiem, wyższego rzędu. Poprzedni projekt nosił tytuł “Spojrzenie przez siebie — 2”. Artysta myśli o sobie jako o podmiocie, który jest kamertonem dla postrzegania przez XXI wiek “obiektów” — artystycznych odkryć jako ekwiwalentów duchowych praktyk przeszłości. W dorobku malarza obserwujemy elementy puryzmu: wyostrzone kontury i sterylnie uogólnione bryły przedmiotów. Widzimy znaki geometrycznej budowy form. Jeśli już bawi się, to tylko językiem płaszczyzn, geometrycznych form z wyraźnym zarysem. Poszczególne płótna wywołują skojarzenie z pewnym Modlitwa w Ogrodzie Getsemańskim Stratiłata w Kijowsko-Peczerskim Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym, znów stajesz się optymistą. Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury okresem w twórczości J. Miró i jego otoczenia z awangardzistów, w szczególności taszystów. Tutaj cytat czy parafraza jako sposób linearnego wyrazu przeniesione z grafiki (“Kobieta, ptak i gwiazdy” J. Miró) do malarstwa. W. Iwaniw używa linearnego wyrazu jako metafory w lakonicznych, minimalistycznych płótnach. Osobna seria “Minimalizm. Znaki historii” ujawnia umiejętność (jako odczuwanie) myślenia w przestrzeni płótna archetypami. W jego dorobku żywy ekspresjonizm typu van goghowskiego, przejawiony czasem tylko w sposobie nakładania warstwy farby, “formie” pociągnięcia pędzla. Przynajmniej od razu przypomina się “Droga z cyprysami” Van Gogha. Jednak mamy do czynienia mimo wszystko z przejawem własnego duchowego doświadczenia W. Iwaniwa. Z impresjonistycznego spadku — nie tylko tworzenie formy kolorem, przejścia tonalne (pejzaż), ale i, zdawałoby się, pewien paradoks: z jednej strony u poprzedników rozjaśnienie tonu było związane z końcowym uwolnieniem koloru, ale przecież impresjoniści usunęli linię (ponieważ obraz to rzecz, a najprostsze i najtrwalsze obrazy to rzeczy obwiedzione liniami), uważali za swój cel usunięcie rzeczy. Historia sztuki jako historia jednego artysty — W. Iwaniwa. Przypomnijmy paradoks samych impresjonistów: Monet, Pissarro zmusili się, by zobaczyć w naturze to, czego zwykłe oko nie jest w stanie zobaczyć — pajęczynkę czystego koloru, z której składa się światło. To znaczy teoretycznie tylko naśladowali zasady naturalizmu (czy nawet podnieśli go na nowy szczebel), a jak wiadomo, w praktyce obalili ograniczenia naturalnego widzenia na korzyść przemieszczenia. To miało dać im więcej twórczej wolności. Swego czasu K. Clark pisał: “Ja... wierzę, że cała nauka i biurokracja świata... nie będą w stanie ostatecznie zniszczyć ludzkiego ducha, i on zawsze zdoła nadać sobie widzialną formę. Ale jaką formę przyjmie, nie jest nam dane przewidzieć”. Dorobek W. Iwaniwa przekonuje, że ludzkość jest już na drodze do jakiegoś jakościowo nowego odkrycia w dziedzinie ducha, artysta próbuje uchylić zasłonę nad wieczną tajemnicą: jaka będzie forma, którą przyjmie duch. Tetiana Czuiko W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy na świętym terenie Ławry Kijowsko-Peczerskiej Narodowy Związek Artystów Ukrainy, Czernihowskie Ziemiaństwo Kijowa i Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” prezentują wystawę zasłużonego artysty Ukrainy Mykoły STRATIŁATA. Nawet dla dawnych jego wielbicieli wydarzenie stało się nie lada odkryciem.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn