Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

ZJEDNOCZENIE UKRAIŃCÓW I UKRAINY: MIT CZY PERSPEKTYWA

Слово Просвіти, №46 за 2007 рік

Temat zjednoczenia Ukraińców i Ukrainy ponownie zaczęto aktywnie omawiać w związku z formowaniem nowej koalicji parlamentarnej. Wielu polityków twierdzi, że w razie stworzenia „pomarańczowej” koalicji liczna frakcja regionalistów przy aktywnym wsparciu komunistów nie pozwoli jej produktywnie pracować. Nieoczekiwane i nienaturalne sposoby tworzenia koalicji w Radzie Najwyższej poprzedniej kadencji, jej rozwiązanie oraz przebieg niedawnej kampanii wyborczej, „wojna pomników”, która się rozpoczęła, starcia i dyskusje z okazji 65. rocznicy UPA oraz w sprawie przemianowania ulicy Powstania Styczniowego w Kijowie świadczą o istnieniu ostrych sprzeczności w ukraińskim społeczeństwie. Czy są one do przezwyciężenia i czy zjednoczenie Ukraińców ma perspektywę? Jurij HNATKEWYCZ, kandydat nauk pedagogicznych. Pierwsza sprzeczność wynika z nierozwiązania kwestii narodowej. Zagłębiwszy się w historię i rzuciwszy okiem na mapę świata, zobaczymy, że prawie wszystkie narody budują swoje państwa narodowe: Polacy zbudowali Polskę, Japończycy — Japonię, Mongołowie — Mongolię, Rosjanie — Rosję itd. Istnienie państwa narodowego sprzyja formowaniu i zjednoczeniu narodu. Ukraińcom przez wieki nie udawało się stworzyć własnego państwa. Niezespolony państwowością naród ukraiński nie był do końca uformowany. W ZSRR Ukraińców czekała rusyfikacja. Dlatego kiedy zaczęła budować się niepodległa Ukraina, okazało się, że u znacznej części Ukraińców ukraińskie pozostały tylko nazwiska: w języku ukraińskim nie rozmawiają i go nie szanują. Gdyby po ogłoszeniu Niepodległości władza zdecydowanie obrała kurs na ukraińskie odrodzenie narodowe, otworzyłaby wszędzie ukraińskie szkoły, przeniosłaby prasę, szkolnictwo wyższe, wojsko, inne struktury siłowe na język ukraiński i zaczęła wychowywać młodzież w duchu patriotyzmu narodowego, Ukraina byłaby teraz inna. Dlatego główna sprzeczność, która obecnie rozdziera państwo ukraińskie i dzieli jego elitę polityczną, leży w płaszczyźnie narodowej. Liderzy Partii Regionów mówią o demokracji i prawach „rosyjskojęzycznej ludności”, ale unikają rozmów o tym, jakimi metodami i w jakim celu przez wieki wykorzeniano z Ukraińców ich język. Przemilczają, co stanie się z Ukrainą po wprowadzeniu państwowości języka rosyjskiego. Obecnie rosyjski dominuje w większości miast Ukrainy, a zatem po wcieleniu w życie zamysłu regionalistów, tak jak na Białorusi, bardzo szybko stałby się głównym, a nawet jedynym językiem państwowym. Narodów z dwoma językami nie ma. Jeśli naród ma dwa języki, to nie jest już jeden, a dwa narody. Dlatego Partia Regionów w perspektywie przygotowuje nam ostateczny podział ukraińskości na dwa narody, a Ukrainy — na dwa państwa. Druga charakterystyczna dla współczesnej Ukrainy ostra sprzeczność leży w płaszczyźnie klasowo-społecznej. Przed ogłoszeniem Niepodległości na Ukrainie wszystkie środki produkcji, wszystkie przedsiębiorstwa były państwowe. Wszystko to nazywano własnością ogólnonarodową. Jednak prywatyzacja bardzo szybko przekształciła się w jawne rozkradanie majątku państwowego. Po własność ogólnonarodową wyciągnęły ręce najsprytniejsze przedstawicielki byłej komunistycznej i komsomolskiej nomenklatury. Prywatyzacja przeszła z obejściem prawa i moralności. Wkrótce do rozkradania bogactw państwowych aktywnie dołączył się kryminalitet, przede wszystkim doniecki. Na Ukrainie gromadził się i koncentrował w rękach niewielkiej garstki ludzi ogromny kapitał. Jednocześnie miliony Ukraińców wzbogaciły się jedynie o problemy: z emeryturami, pensjami, taryfami, długami i utraconymi oszczędnościami. Pomarańczowa rewolucja stała się swoistym wybuchem gniewu ludowego. Ostatnie wybory znów zwracają nas do idei i haseł tej rewolucji. Julia Tymoszenko i jej współpracownicy uratowali pomarańczową rewolucję i znów poruszają problem dopłaty za nabyte za bezcen przedsiębiorstwa. Mówią o projektach ustaw, które mają odrodzić siłę certyfikatów prywatyzacyjnych, o zwrocie utraconych oszczędności, o wyprowadzeniu z cienia licznych struktur ekonomicznych. Trzecia poważna sprzeczność w ukraińskim społeczeństwie wynika z różnego stosunku do kolonialnej i komunistycznej przeszłości. Chodzi o różną ocenę roli Rosji w historii Ukrainy, Hołodomoru, UPA itd. Jaskrawym przykładem jest polityka toponimiczna władzy. Ukrainę można zaczynać dzielić na wschód i zachód nie według kryterium językowego i nie wzdłuż Dniepru, a według obecności pomników Lenina oraz miast i ulic nazwanych na jego cześć oraz na cześć innych bolszewików, działaczy wojskowych czasów zbrodniczej wojny domowej i działaczy komunistycznych różnych krajów i okresów. Na Rówieńszczyźnie, na przykład, nie ma już ani jednego pomnika komunistycznego wodza, podczas gdy na Kijowszczyźnie granitowy czy kamienny Lenin stoi we wszystkich centrach rejonowych. W samym centrum Kijowa stoi również. W byłej kozackiej stolicy Zaporożu jest osiem obiektów toponimicznych nazwanych imieniem Lenina: Dnieproges, prospekt, port, park, wyspa, kombinat, pomnik itd., ale nie ma tu ulic nazwanych na cześć ukraińskich hetmanów. Imieniem kata i zawodowego złodzieja Kotowskiego, który rozstrzelał pod wsią Bazar 359 Ukraińców, nazwano miasto i ulice w dziesiątkach innych miast. „Ko... Dokończenie na s. 3. Sprawa śledcza Mychajła Krawczuka. Ojciec ukraińskiego teatru. Dobrowolne datki na „Cerkiew Kobziarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

s. 3 · strona oryginału ↗

Dokończenie. Początek na s. 1. Dowódca oddziału marynarzy Andrij Pułupanow przybył na Ukrainę razem z wojskami Murawjowa i po rozprawie nad kijowskimi studentami pod Krutami wdarł się ze swoim „oddziałem” do Kijowa i rozkazał rozstrzeliwać oraz kłuć bagnetami wszystkich, którzy nosili wyszywane koszule, którzy strzygli się „na kozaka”, którzy rozmawiali w języku ukraińskim. Na rozkaz Pułupanowa zabito tysiące kijowian. Imieniem tego mordercy nazwano jedną z kijowskich ulic. Przez 16 lat Niepodległości władze Kijowa, mimo usilnych żądań opinii publicznej, stawiały opór przemianowaniu tej ulicy. Odsłonięcie pomnika rosyjskiej carycy w Odessie, Stepana Bandery — we Lwowie, zniszczenie przez władze znaku pamięci ku czci atamana Symona Petlury w Połtawie, oświadczenia o zamiarach postawienia jeszcze jednego pomnika Katarzynie II, wezwania do zburzenia popiersia jednego z organizatorów Hołodomoru Czubara w jego rodzinnej wsi, starcia kolumn demonstrantów w dniu obchodów 65-lecia UPA, prowokacje na Krymie i w Kijowie w dniu „rosyjskiej jedności”, oświadczenia rad obwodowych Ługańska i Doniecka w sprawie przyznania Romanowi Szuchewyczowi tytułu Bohatera Ukrainy świadczą o tym, że konfrontacja w społeczeństwie dotycząca stosunku do kolonialnej przeszłości Ukrainy rzeczywiście istnieje. Ale kto ją prowokuje — naród czy politycy? Na ile nieobojętna czy aktywnie uświadomiona jest postawa pewnych warstw społeczeństwa w kwestiach, które je dzielą? Na Ukrainie nie ma wystarczających obiektywnych danych socjologicznych dotyczących konfrontacji, w szczególności między wschodem a zachodem. Wyobraźmy sobie, że do władzy na szczeblu parlamentarnym i rządowym doszli „pomarańczowi” i zaczęli ustawowo likwidować symbolikę komunistycznego totalitaryzmu wraz z pomnikami, nazwami poszczególnych miast i niezliczonych ulic w miastach. Doświadczenie pokazuje, że kiedy przemianowywano Komunarsk na Ałczewsk, Żdanow na Mariupol, Woroszyłowgrad na Ługańsk, Czerwonoarmijsk na Radywiłów, kiedy przemianowywano lub przywracano stare nazwy ulicom w Kijowie i innych miastach, żadne zamieszki nie wybuchały. Odpowiednie decyzje podejmowały rady lokalne, a przemianowanie zatwierdzała Rada Najwyższa. Tak będzie i teraz. Przecież nie chodzi o masowe i pospieszne kampanie, a o ruszenie z miejsca ważnego problemu społecznego. Przypomnijmy, jak dzięki stanowisku liderów SDPU(o) przyjęto długo oczekiwaną decyzję o likwidacji symboliki USRR na frontonach Rady Najwyższej. Totalitarna symbolika nie jest bliska Partii Regionów i jej zwolennikom. Agresywnie protestować będą tylko komuniści i „witrenkowcy”. Ale wybory pokazały, że naród się od nich odwrócił i że ich protesty nie doprowadzą do rozbicia Ukrainy. Gdyby O. Omelczenko przeniósł pomnik komunistycznych wodzów do muzeum i przemianował niektóre ulice, jak obiecywał po swoim pierwszym wyborze na mera, zapomniano by o tym już dawno, tak jak zapomniano, jak nazywały się wcześniej stołeczne ulice Sahajdacznego, Chmielnickiego, Olesia Honczara oraz Szołkowyczna. Ale były komunista O. Omelczenko z jakiegoś powodu zmienił zdanie. Przypomnijmy, że Majdan Niepodległości nazywał się placem Rewolucji Październikowej, a jeszcze wcześniej — placem Kalinina. Plac Europejski nazywał się placem Leninowskiego Komsomołu, a wcześniej — placem Stalina. Nie ma szczególnych podstaw, by obawiać się, że gdyby miastu Torez w obwodzie donieckim (Torez — nazwisko zmarłego przywódcy Francuskiej Partii Komunistycznej, o którym teraz nikt nie wspomina) przywrócono nazwę, która obowiązywała do 1964 r. — Czystiakowe, ludność wyszłaby na akcje protestacyjne. Trudno również uwierzyć, że W. Janukowycz, którego dziadek z babcią uciekli z obwodu orłowskiego na Donbas, ratując się przed rozkułaczeniem i wywózką na Sybir, stanie w obronie symboliki i toponimiki czasów komunistycznych. Nieco większe problemy będzie miał W. Janukowycz z państwowością języka rosyjskiego. R. Bohatyriowa tak wyjaśniła fakt, że ich partia włączyła do swojego programu partyjnego i wyborczego zapis o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego: „Dlatego, że obiecaliśmy to naszym wyborcom”. A czy nie lepiej było obiecać swoim „wyborcom” stworzenie dla Ukraińców mieszkających w miastach Donbasu i południa Ukrainy warunków, w których mogliby nauczyć się swobodnie porozumiewać po ukraińsku? Czy nie lepiej byłoby najpierw zadbać o problemy języka ukraińskiego, który wciąż jeszcze na Doniecczyźnie i Słobożanszczyźnie czuje się jak służąca we własnym domu? W Partii Regionów powołują się na opinię swoich „wyborców”, nie znając, właściwie, tej opinii. Okoliczność, że rosyjskiemu szowinizmowi udało się w znacznym stopniu zrusyfikować miejskich Ukraińców Doniecczyzny i Ługańszczyzny, NIE OZNACZA, że przeszli oni już w inny stan etniczny i nie uważają się czy nie czują się Ukraińcami, i w razie upowszechnienia używania języka ukraińskiego w placówkach oświatowych, środkach masowego przekazu oraz w działalności służbowej zaczną zorganizowanie domagać się wyjścia z Ukrainy. Zgodnie z danymi ostatniego spisu ludności, większość mieszkańców wschodnich i południowych obwodów Ukrainy nazwała siebie Ukraińcami. Tak, za Ukraińców w 2001 r. uznało się w obwodzie donieckim 56% ludności, w charkowskim — 70,7%, w zaporoskim — 70,8%, w dniepropetrowskim — 79,3%, w odeskim — 62,8%, w mikołajowskim — 81,9%, w ługańskim — 58%. Jedynie w obwodach donieckim i ługańskim liczba obywateli, którzy uznali język ukraiński za ojczysty, jest niewielka (odpowiednio 24,1% i 30%), w innych z wymienionych obwodów takich jest większość, a w mikołajowskim i dniepropetrowskim — zdecydowana większość (odpowiednio 69,2% i 67%). Spis ludności był swoistym referendum. Przeprowadzono go właśnie po to, aby uwzględniać wyniki w polityce państwowej. Język ukraiński nie stał się obcy dla rosyjskojęzycznych Ukraińców czy nawet dla Rosjan. Na Ukrainie waż

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn