Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

POSTATI

Слово Просвіти, №46 за 2007 рік

Halina SYTA, kandydat nauk fizyczno-matematycznych Michaił Krawczuk urodził się 27 września 1892 roku we wsi Czownica (obecnie Kiwerciwski rejon obwodu wołyńskiego). Jego ojciec z zawodu był geometrą, syn chłopa-szewca; mimo trudnych warunków materialnych ukończył Pietrowsko-Rozumowską akademię (obecnie Akademia Rolnicza im. K. Timiriazewa). Matka w młodości pracowała jako guwernantka, znała języki obce, wielką wagę przywiązywała do wychowania dzieci. W 1901 roku rodzina Krawczuków przeprowadziła się do Łucka, gdzie Michaił wstąpił do tamtejszego gimnazjum, które ukończył w 1910 roku ze złotym medalem. Został studentem wydziału matematycznego wydziału fizyczno-matematycznego Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza. W 1914 roku M. Krawczuk ukończył kurs nauk z dyplomem I stopnia i pozostawiono go na uniwersytecie w celu przygotowania do pracy naukowej i dydaktycznej. Gdy podczas wojny uniwersytet ewakuowano do Saratowa, M. Krawczuk na zimę 1915–1916 przeniósł się do Moskwy, gdzie zapoznał się z kierunkami naukowymi rozwijanymi przez moskiewskich matematyków. Tutaj ujawnił się jako w pełni ukształtowany uczony o oryginalnym myśleniu. Powróciwszy do Kijowa, M. Krawczuk prowadzi pracę naukową na Uniwersytecie Kijowskim. Zaczął wykładać w języku ukraińskim, brał udział w organizacji Ukraińskiego Uniwersytetu Ludowego, pracował nad wypracowaniem ukraińskiej terminologii matematycznej, wydał w wydawnictwie Towarzystwa Oświaty Szkolnej projekty terminologii algebraicznej i geometrycznej, wydał litograficznie „Kurs wykładów z geometrii na Ukraińskim Uniwersytecie Ludowym”, przetłumaczył na język ukraiński podręcznik Kisielowa „Geometria”. M. Krawczuk uosabiał ukraińskiego inteligenta najwyższej próby. Doskonale władał językiem ukraińskim, wyróżniał się wysoką kulturą, łagodnym usposobieniem, uprzejmością, delikatnością, łatwością i przyjemnością w obcowaniu. Już od lat młodzieńczych nieobojętny na życie społeczne, wychowany w duchu narodowo świadomym, brał aktywny udział w działalności studenckich ukraińskich zrzeszeń. W trudnych latach wojny domowej (1920–1922) Krawczuk wraz z młodą żoną wyjechał do wsi Sawarka (obecnie rejon bohusławski obwodu kijowskiego), gdzie oboje pracowali w miejscowej szkole. Tam również, by uciec przed głodem i zniszczeniem, przyjechali przyjaciele — poeci M. Zerow i D. Załul. Wśród uczniów sawarskiej szkoły Michaił Pylypowycz zwrócił uwagę na zdolnego chłopca Arkhypa Liulkę, obudził w nim ciekawość wiedzy i twórczości. Później Arkhyp Liulka przeniósł się do M. Krawczuka do Kijowa, został studentem instytutu politechnicznego, a w następstwie — znanym konstruktorem statków powietrznych, akademikiem. Powróciwszy do pracy w Kijowie, M. Krawczuk na stanowisku etatowego profesora wykładał w Kijowskim Instytucie Edukacji Ludowej (tak w tamtych latach nazywał się Uniwersytet Kijowski), Instytucie Rolniczym, Kijowskim Instytucie Przemysłowym (tak nazywał się Kijowski Instytut Politechniczny), Kijowskim Instytucie Weterynaryjno-Zootechnicznym. Praca pedagogiczna pobudzała go do pisania podręczników. Wysoka organizacja i samodyscyplina pozwalały M. Krawczukowi, mimo całego jego zaangażowania w pracę pedagogiczną i społeczną, aktywnie pracować w sferze naukowej. Początkowo badał problemy algebraiczne, uzyskał szereg wyników w teorii macierzy, teorii form dwuliniowych oraz przekształceń liniowych. Te badania legły u podstaw jego rozprawy doktorskiej (rok 1924). Swoje opracowania M. Krawczuk publikował w wydawnictwach naukowych Ukrainy, a także w najbardziej autorytatywnych czasopismach naukowych Francji, Włoch. M. Krawczuk staje się założycielem i przewodniczącym Kijowskiego Towarzystwa Matematycznego. Zapraszają go do pracy w Akademii, gdzie kieruje komisją statystyki matematycznej, wchodzi w skład komisji terminologii matematycznej przy Instytucie Języka Naukowego, zajmuje stanowisko sekretarza naukowego Prezydium WUAN. 29 czerwca 1929 roku M. Krawczuka jednogłośnie wybrano członkiem rzeczywistym WUAN. Razem z nim akademikami WUAN zostali D. Jawor–

s. 14 · strona oryginału ↗

Ihor KROPYWNYCKYJ 125 lat temu Marko Kropywnyckyj założył słynne Towarzystwo Aktorów, znane pod nazwą Teatr Koryfeuszy. Jak zauważał I. Franko, na początku lat 80. XIX wieku niespodziewanie pojawił się prawdziwy ukraiński teatr, „powstała trupa, której Ukraina nie widziała ani przedtem, ani potem, trupa, która wzbudzała entuzjazm nie tylko w ukraińskich miastach, ale i w Moskwie oraz w Petersburgu, gdzie publiczność często miała okazję widzieć najlepszych artystów światowej sławy”. Wagę tego wydarzenia w skali międzynarodowej potwierdziła w 1982 roku uchwała UNESCO o obchodach stuletniego jubileuszu trupy. W skład zespołu teatralnego weszli w przyszłości znani mistrzowie ukraińskiej sceny, wtedy jeszcze aktorzy-amatorzy, uczniowie Kropywnyckiego: M. Zańkowecka, M. Sadowski, L. Łynyćka, A. Markowa i inni. Z czasem do towarzystwa dołączyli P. Saksahanski, I. Karpenko-Karyj, H. Zatyrkewycz, M. Sadowska-Barilotti. To były najlepsze siły aktorskie narodu ukraińskiego, Marko Kropywnyckyj wyhodował z nich słynne gwiazdy ukraińskiej sceny. Markowi Łukyczowi Kropywnyckiemu należy się najbardziej zaszczytne miejsce w plejadzie wybitnych działaczy kultury XIX wieku. Jeśli Taras Szewczenko otworzył epokę w literaturze ukraińskiej, stał się protoplastą jej rewolucyjno-demokratycznego nurtu, to kontynuatorem tych tradycji w piśmiennictwie, w dramaturgii w szczególności, był Kropywnyckyj. Z jego imieniem związana jest cała epoka w teatrze i dramaturgii. Był genialnym aktorem, reżyserem-reformatorem, założycielem ukraińskiego klasycznego teatru realistycznego, co na tamte czasy było prawdziwym odkryciem. To nie tylko klasyk dramaturgii, ale i znany publicysta, poeta, kompozytor, dyrygent, śpiewak, tłumacz, utalentowany organizator i kierownik teatru, wspaniały pedagog, który wyszukiwał w ludzie talenty i niestrudzoną, mrówczą pracą wychowywał z nich entuzjastów profesjonalnej sceny. Marko Łukycz był do tego mistrzem słowa, oczarowując swoimi występami słuchaczy, pionierem realistycznej sztuki plastyczno-dekoracyjnej, założycielem teatru dla dzieci. W epoce, gdy carat uciskał Ukrainę, niszczył pozostałości kultury narodowej, a większość ludności była niepiśmienna, teatr był bodaj jedyną siłą oświatową, dostępną dla prostych ludzi, i zajmował znaczące miejsce w życiu społeczno-kulturalnym. „Towarzystwo Aktorów Kropywnyckiego” stało się w tamtym czasie żywym źródłem ukraińskiej kultury nie tylko w ojczyźnie, ale i w Rosji, Białorusi, Mołdawii, Gruzji, na Litwie. Wszędzie koncertowało z niezmiennym sukcesem, a po triumfalnych występach w Petersburgu i Moskwie, mimo wszystkich trudności i przeszkód, teatr Kropywnyckiego zdołał stanąć obok najlepszych narodowych szkół teatralnych Europy. Wszystko to dało impuls do dalszego rozwoju ukraińskiej kultury, miało nieocenione znaczenie społeczno-polityczne, stało się jedną z ważnych duchowych podwalin, na których po wielu dziesięcioleciach zbudowano państwo ukraińskie. „Jeśli Kolumb odkrył Amerykę, to z takim samym prawem można powiedzieć, że Kropywnyckyj odkrył światu skarb małorosyjskiego teatru” — pisał recenzent jednej z petersburskich gazet. Kropywnyckyj w swoich utworach wystąpił jako nowator gatunku dramatu społeczno-psychologicznego. Ogółem napisał ponad 40 sztuk. Współczesna prasa porównywała je z arcydziełami światowej literatury. W każdej z nich, takich jak „Daj sercu wolę, zaprowadzi w niewolę”, „Póki słońce wzejdzie, rosa oczy wyje”, „Głytaj, albo Pająk”, „Po rewizji”, „Olesia”, „Zamulone źródła”, „Dwie rodziny”, „Trudny czas”, artysta wyprowadza na życiową drogę swojego ulubionego bohatera z ludu — wieśniaka, wzbudza sympatię do niego, wzywa do głębokiego zastanowienia się nad tym losem, który „błądzi smutkiem, niby tym morzem, i wróg go wie, kiedy przebrnie”. Przez całe życie niósł bezgraniczny szacunek i miłość do Tarasa Szewczenki, z niezwykłym kunsztem czytał jego zapalne wiersze, co znajdowało oddźwięk w tysiącach.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn