Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

SPRAWA ŚLEDCZA MYCHAJŁA KRAWCZUKA

Слово Просвіти, №46 за 2007 рік

z którymi się przyjaźnił. Ponadto aktywnie utrzymywał kontakty z zagranicznymi uczonymi, w szczególności z matematykami Lwowa: korespondował z W. Lewyckim — przewodniczącym Towarzystwa im. T. Szewczenki we Lwowie; z matematykiem M. Czajkowskim, który w 1929 roku przeniósł się do Ukraińskiej SRR, a w 1933 roku pomógł mu znaleźć pracę w Odessie (M. Czajkowskiego aresztowano w sfabrykowanej sprawie UWO i skazano na dziesięć lat więzienia). Na początku lat 30. Wszechukraińska Akademia Nauk dzieli się na poszczególne instytuty. W 1934 roku zorganizowano Instytut Matematyki, w którym M. Krawczuk kierował jednym z trzech wydziałów — statystyki matematycznej. Właśnie w tym okresie Michał Pylypowycz stworzył ważny obiekt matematyczny, który obecnie w obiegu światowym nosi nazwę „wielomiany Krawczuka”. W tym czasie w kraju panowała atmosfera podejrzliwości i poszukiwania wrogów. Aresztowania trwały, wśród aresztowanych znaleźli się poeci Mykola Zerow i Dmytro Zahul. W godzinie ciężkich prób dla rodziny Zerowych M. Krawczuk wspierał ją moralnie i materialnie. Dla samego uczonego kłopoty zaczęły się pod koniec 1936 roku. W Instytucie Przemysłowym M. Krawczuk kierował katedrą matematyki. Wysokie wymagania wobec studentów i wykładowców wywoływały niezadowolenie administracji, gdyż nie chciał sztucznie zawyżać wskaźników postępów w nauce. W związku z tym konfliktem M. Krawczuk zwracał się do komisarza ludowego oświaty W. Zatonskiego. Później śledczy wykorzystali to jako „dowód” tego, że M. Krawczuk otrzymywał od W. Zatonskiego (wówczas już aresztowanego) wskazówki kierownicze do swojej wrogiej działalności… Zaczęły się aresztowania także w Instytucie Matematyki. W maju 1937 roku aresztowano naukowego współpracownika W. Możara, a w październiku skazano go na rozstrzelanie. Z Możarem Krawczuk miał wspólne prace naukowe. Stało się to pretekstem do hałaśliwej kampanii potępienia M. Krawczuka przez „opinię publiczną” Instytutu Matematyki, uniwersytetu, Prezydium AN URSR za jego rzekome związki z wrogami ludu. Krawczuka zwolniono ze stanowiska kierownika wydziału, ale pozostawiono go współpracownikiem Instytutu. Jednak 21 lutego 1938 roku M. Krawczuka aresztowano, zarzucając mu udział w „kontrrewolucyjnej nacjonalistycznej organizacji” oraz „szpiegostwo”… Archiwalna sprawa śledcza M. Krawczuka składa się z dwóch tomów. W pierwszym tomie znajdują się materiały dotyczące skazania M. P. Krawczuka oraz materiały dotyczące jego rehabilitacji. Dokumentów pisanych ręką M. Krawczuka w pierwszym tomie nie ma, są tylko jego podpisy w odpowiednich miejscach protokołu przesłuchania. Odwołania do określonych stron sprawy nie zawsze odpowiadają obecnej numeracji. Tom drugi zaczyna się od niektórych szczegółów aresztowania M. Krawczuka (opis majątku, dokument o jego konfiskacie itp.), dalej idą własnoręczne notatki M. Krawczuka, wśród nich są trzy jego osobiste oświadczenia już po skazaniu, a także szereg materiałów o dodatkowym śledztwie w sprawie M. Krawczuka w 1940 roku, kilka oświadczeń Esfir Josypiwny Krawczuk — żony Michała Pylypowycza — oraz dokumenty, które ona przygotowywała, o naukowej działalności męża, listy kolegów charakteryzujące M. Krawczuka jako wybitnego uczonego i porządnego człowieka. W archiwach SBU znajdują się również „materiały agenturalne” dotyczące M. Krawczuka, które na razie nie są udostępniane do zapoznania się. Dotarcie do prawdy, do tego, co naprawdę działo się za kratami więzienia na Łukianiwce, przy lekturze tomu 1 jest bardzo trudne. Zapoznanie się z tomem 2 znacznie zmienia obraz informacyjny. Protokół jedynego (!) przesłuchania z 3 maja 1938 roku (przesłuchanie prowadził pełnomocnik operacyjny IV wydziału UDB młodszy lejtnant Państwowego Bezpieczeństwa Chazin) poświadcza, że M. Krawczuk przyznał się do bycia uczestnikiem SWU i przyznał fakt werbunku przez niego J. Hermaize. Wyciągi z protokołów przesłuchań oskarżonych w sprawie SWU, w których wymieniono nazwisko M. Krawczuka, są dość jednorodne, składają się z jednego–dwóch zdań, w których jedynie stwierdza się przynależność M. Krawczuka do mitycznego SWU. Co zmusiło Michała Pylypowycza do podpisania się pod fałszywym dokumentem? „Byłem oszołomiony tymi dzikimi oskarżeniami, fizycznie zrujnowany nocnymi przesłuchaniami, zwłaszcza całkowitym pozbawieniem snu przez 11 dób, zaostrzeniem choroby serca, środkami bezpośredniego oddziaływania fizycznego; moralnie działały na mnie krzyki i jęki katowanych w sąsiednich pokojach ludzi. Ostatecznie złamały mnie groźby — w razie uporu i odmowy przyjęcia na siebie niepopełnionych zbrodni — aresztowania i zniszczenia mojej rodziny. Dla ratowania rodziny postanowiłem obciążyć siebie, zwłaszcza że było zupełnie jasne, iż moi oskarżyciele sami nie wierzyli we własne zarzuty, a mieli zupełnie określony cel — zrobić ze mnie przestępcę” (ze skargi, wysłanej przez M. P. Krawczuka z Magadanu 16 sierpnia 1940 roku do Przewodniczącego Sądu Najwyższego ZSRR oraz Prokuratora Generalnego ZSRR). M. Krawczuka szczególnie niepokoił zarzut szpiegostwa. Nie raz zastanawiał się, czy nie mógł przypadkowo, nieświadomie ujawnić jakichś tajemnic państwowych: „Nie mogę znaleźć w mojej pracy śladów szpiegostwa, dobrowolnego czy niedobrowolnego. Jestem gotów odpowiedzieć śledztwu na dowody i na różne pytania w tej sprawie. Uznawszy się za nacjonalistę, nie mogę odmówić sobie prawa do miłowania swojej ojczyzny i nie wyrządzać jej szkody tak obrzydliwą drogą, jak szpiegostwo”. Doprowadził jednak do tego, że zarzut szpiegostwa został zdjęty. Zarzut „nacjonalizmu” Michał Pylypowycz przyjmuje dość spokojnie i pisze w tej sprawie: „Moje nacjonalistyczne poglądy zaczęły się jeszcze w latach studenckich (1910–1914). Utrzymywałem kontakty ze studentami należącymi do różnych partii politycznych i

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn