Strona · s. 11strona oryginału ↗
UKRAIŃSKIE SŁOWO CZEKA NA DBAŁYCH UKRAINA W «SŁOWIE O WYPRAWIE IGORA»
Слово Просвіти, №46 за 2007 рік
Oksentij ONOPENKO, m. Moskwa. Kontynuacja. Początek w nr 45 za 2007 r. We wczesnym średniowieczu (okres Rusi Kijowskiej) na terenach Ukrainy trwała walka o przejście do wiary w jedynego Boga. Wielki książę kijowski Światosław, umierając, powiedział: „Wierzę w jedynego Boga” (było to w latach pisania „Słowa o wyprawie Igora”). Jak wiadomo, książę Igor Światosławowicz po swoim pojmaniu poszedł przez Boryczów do Świętej Bogurodzicy Pirogoskiej, wcześniejszej Opiekunki Rusi — bogini gromu i płodności (zbiorów). A Włodzimierz w Czernihowie „zatykał uszy”, kiedy dzwoniła „cerkiew Pirogoskiej”. I Wsiewołod Połocki w swoim Połocku przy cerkwi Sofii słyszał „dzwon Chorsa Wielkiego” (Welesa). W tych słowach autor „Słowa” podkreśla światopogląd książąt: Izjasława wiozą do Sofii, książę Igor idzie do Świętej Pirogoskiej, Włodzimierz — nie chce słyszeć dzwonów Pirogoskiej, a Wsiewołod słyszał poranny dzwon Chorsa Wielkiego. Tłumacząc nazwy krajów, należy wychodzić z tego, że prawie wszystkie kraje chrześcijańskie zostały nazwane zgodnie z postulatami kościelnymi, które wywodziły się z mitologicznych wyobrażeń narodów. Obraz mitologiczny, który niesie w sobie nazwa kraju, wskazuje na dawność nazwy, epokę, kiedy nazwa powstała. Tak, kiedy w Biblii wspomina się kraj Magoga, albo „głowę kraju Rosz” („nesi Rosz”), to w tych słowach ważna nie jest fonetyka, na przykład „rosz”, a znaczenie obrazu — „ziemia Wodnika” (Peruna, Posejdona). Grecka podstawa „archon” w tytule „archon Rosz” tłumaczy się na język ukraiński jako „głowa”, a „Rosz” ma znaczenie „ciecze”, „potok” albo „Sicz”. Tak nazywano boginię gromu, burzy Kija, „której grozy po ziemiach płyną” (szumią). Karząca bogini gromu i błyskawicy („Karna i Żla” w „Słowie o wyprawie Igora”) nosi nazwę Pirogoska albo Troja (greckie „troo” — rażąca, karząca). Autor „Słowa o wyprawie Igora” wskazuje na znaczenie nazwy „Kija”, kiedy na samym początku utworu charakteryzuje Bojana, który „rozpływa się myślą po drzewie”. Kiedy autor wzywa, by „zacząć starymi słowami”, to badacze utworu powinni zastanowić się nad tym, jakie „stare słowa” mają na myśli. Słowa „myślą po drzewie” przypominają o nazwie „Ukraina”, jako „Radogoszcza” („ouk” — „nauka” i „rajaty” — „radzić”). Tak samo w epilogu utworu autor wspomina o „głowie” (głowie — „nesi Rosz”, co w imieniu księcia Igora ma staroangielskie „eagor” — „Wodnik”) i ramionach (barkach, skrzydłach) Ukrainy. Greckie „Roos” (płynąć) nie ma nic wspólnego z nazwą „Rosja”. Nazwa „Rosja” jest synonimiczna znaczeniu „czerwona”. Można także zauważyć, że bliskie (ale nie synonimiczne) znaczeniu „Rosz” — „płynąć” („płynie wilkiem”), „biec”, „mijać”, „latać” — mają nazwy Meotyda (łacińskie „meo”, „meas” — biec, mijać) oraz nazwa Bosforu „Chazaria” (hebrajskie „khasar” — mijać, przechodzić). Nazwa „bosfor” jako „przeprawa handlowa” też ma podobne znaczenie — przeprawa, przewóz. Synonimiczna jest jej nazwa „Liwonia” (angielskie „leave” — zostawiać, porzucać, uciekać, co oddano ironicznym „deremela” w „Słowie o wyprawie Igora”). Znaczenie „drogi” mają toponimy „Putywl”, „Drohobycz”, „Kursk”, „Mceńsk”, hydronimy Sejm (gonić), Samara (płynąć) itd. Te nazwy są związane z symboliką niebieskiego Woźnego lub Posejdona, który, zgodnie z mitologią, przewozi Słońce przez ocean do porannego wschodu. Niebieskiemu Woźnemu (Wieszczemu) poświęcona jest nazwa Matwiejew Kurhan (Achillesowy Bieg), Mius (Koniuszy), Taganrog (Świtozarny), Millerowo (Tysięcznik), Ajdar (Wieszczy), Aksaj (Sławień) i inne. Posejdona-Woźnego uważano za władcę Trójzębu. Drugie ważne spostrzeżenie dotyczące dawności nazwy „Ukraina”. W nazwie sakralnej góry Ukrainy „Howerla” użyto dawnego indoeuropejskiego czasownika „govern”, co po angielsku oznacza rządzić, zarządzać. W hydronimie „Desna” także użyto dawnego „dhesno” — rządzić. Rzeka „wpływa” w „rządzącą” Ukrainę-Państwo. Greckie „krino” lub „kriso” („sądzić-rządzić” w „Słowie o wyprawie Igora”) w nazwie rzeki Kryńka-Gerros też wskazuje na nazwę kraju. Nazwa „Wołyń” oznacza „wolę” (po łacinie i w języku ukraińskim „volo” — wola, decyzja), a oto nazwa „słoboda” lub „swoboda” ma znaczenie „pustynia” i „wolności”. Słowa autora „Słowa o wyprawie Igora” o „krzywdzie”, która została położona u podstawy nazwy „Ukraina” („uecker rein” — „wspólny świat”). Nazwę „Ueck-rein” można wyrazić innym łacińskim słowem „res publica” — wspólny świat, pokój. Cała treść „Słowa o wyprawie Igora” świadczy, że autor myśli nie tylko o terytorialnej jedności kraju, ale i o społecznej. Książęce swary wyjaśnia walką o ziemie, bogactwa. Oprócz tego, w dobie pisania „Słowa” na Ukrainie trwała walka między wpływem na sprawy państwowe cerkwi i wojewodów. Książę Igor, jak później Andrzej Kurbski, — zwolennik „rady wojewodów”, a nie „władzy popowiczów-kreczetów”. Taki obraz kraju i państwa powstaje i może istnieć tylko na gruncie doświadczenia społecznego. W średniowiecznej Europie fenomen „kraju” jako „republiki” (wspólnego dobra) jeszcze nie był właściwy myśli społecznej. Nazwa „Rzeczpospolita” (Wspólna sprawa) jest jednoznaczna z nazwą „Uck-rein”. W średniowieczu „troszczono się” o „wiarę chrześcijańską”, o „grób Pański”, o „króla” lub „o cara-batuszkę”, a w dawnej Ukrainie — „o kraj” jako „społeczno-polityczny” fenomen. Ten obraz „wspólnej ziemi” dał możliwość Herodotowi użyć nazwy „scytów królewskich” jako „paralaty” (łac. „pario” — rodzić, a „latus” — przestrzeń, kraj, czyli „paralaty” — rodzice lub „pospólstwo” czy „ukraińcy”).
„Pustyni siłu prykryła” (czy nie było tu „korekty” Musina-Puszkina?) wskazują na znaczenie „wolności” (u D. Jawornyckiego – „granice kozackich wolności”). W dawnym mianie „Ukraina” podstawa „kraina” ma znaczenie nie późniejszego słowiańskiego „kraj” (terytorium), a pochodzi od starogreckiego „kraino”, co oznacza „rządzić”, „sprawować”. Greckie „kreion” – car, „kreiousa” – caryca. Należy również wspomnieć, że Herodot używa nazwy ludu „carscy scytowie” (drużyna). Na terenach scytyjskich ziem znaczenie „carzyć” ma tylko nazwa „Ukraina”. Indoeuropejskie „U-” w nazwie „Ukraine” nadaje słowu „kraino” znaczenie „być głową”, „być państwem”, a nazwie „Ukraina” znaczenie „Państwo” (tak samo, jak „U-” nadaje słowu „piter” znaczenie „Jowisz” – „Światowid” lub „światło dający”). Nazwa „Ukraina” ma znaczenie nie tylko „państwa”. Zwyczajne ukraińskie rozumienie nazwy „Ukraina” jako „ojkumeny—rodzimej ziemi” też jest sprawiedliwe. Rzecz w tym, że greckie „oikos” (ojkumena, ojczyzna) służy jako podstawa łacińskiego „uikos”, „uecker”, a właśnie jego znaczenie jako „wspólnota społeczna” razem z innym łacińskim słowem „rein” (res) – „dobro”, „pokój”, „dobrobyt”, „przyroda” jako subperskie ban (tadż. bon) stało się sufiksem, który tworzy: — słowa na oznaczenie działacza z funkcją ochronną wobec kogoś lub czegoś: farsi bahban, tadż. bogbon (bah, bog – sad) – ogrodnik; — nazwy przedmiotów, które mają chronić coś lub zapobiegać czemuś: pers. angushtban, tadż. angusztbon – naparstek (dosł. ochraniacz palca); pers. poshteban, tadż. pusztbon, z wcześniejszego pushtepan – obrońca, strażnik życia, farsi sayeban, dari sayaban, tadż. sojabon – baldachim, przykrycie, namiot. Irań. saya (ros. sień) odpowiada sanskr. chhaya (ćhaja) – cień, zacienienie, od niego utworzone sanskr. ćhatra – parasol, spokrewnione z ukr. szatro, gdzie tra – dublet ban/pan, który też oznacza ochraniacza, obrońcę (sanskr. tra – chronić, strzec, ratować). W języku larskim na południu współczesnego Iranu (okręg Larestan) tę funkcję pełni sufiks bu – odmiana ban. Tworzy on od rzeczowników terminy o znaczeniu strażnika, ochraniacza czegoś: dashtbu – strażnik zasiewów (dasht – pole, step), ruzbu – dzienny stróż ziarna i zasiewów (ruz – dzień, por. ukr. jednego razu, czyli jednego dnia), xarmanbu – strażnik ziarna (xarman – ziarno, tadż. chirmon, także – klepisko w polu). Żeńska forma od terminu pana, pan będzie pani – obrończyni, strażniczka, opiekunka. Ponieważ indyjskiemu pan odpowiada irań. ban, to ind. pani ma irańską formę bani, które ma odmiany banni, banini, banita, banu. Banni – narzeczona, młoda, piękność odpowiada ukraińskiemu panna, banita – kobieta, żona, banini, baniyain – żona kupca-bani, wiejskiego lichwiarza, przekupka, banu – banu, pani, dobrodziejka, pełne szacunku zwracanie się u Irańczyków i Hindusów do kobiety. Jest żeńskie imię Banu – Władczyni, Caryca, Szanowna, Szlachetna, kobieta, która ma i formę Bani (u Azerów), które prawie idealnie odpowiada czeskiej, polskiej i ukraińskiej pani. Żonę znanego indyjskiego aktora filmowego Dilipa Kumara, też znaną aktorkę filmową, nazywają Saira Banu. Banu wchodzi i w dwuczłonowe żeńskie imiona. Jest irańskie żeńskie imię Szahrbanu (kazach. Szarban) – kiedyś tak nazywano żonę władcy (z szahr, szar spokrewnione ukr. car). Żonę wiejskiego sołtysa nazywano kadbanu – gospodyni domostwa, to słowo stało się żeńskim imieniem Kadbanu (Kjadbanu), gdzie kad (sogdyjskie kata) spokrewnione z ukr. chata. Męskie imię Gauhar (Dżohar, ind.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
