Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

«ROSA, BY SPAŚĆ NA RZĘSY GĘSTYCH LASÓW»

Слово Просвіти, №46 за 2007 рік

Walentyna DAWIDENKO W Kijowskim literacko-pamięciowym domu-muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się prezentacja tomiku poetyckiego „Z obolałej duszy”. Jego autorem jest represjonowany ukraiński pisarz Mykoła Kozak, który przez więzienia i obozy koncentracyjne przyniósł tomik „Kobziarza” Tarasa Szewczenki. Jego spuścizna poetycka ujrzała światło dzienne dzięki młodszemu przyjacielowi Mykoły Kozaka, Anatolijowi Iwanowyczowi Romaniukowi, profesorowi Uniwersytetu Alberty w Kanadzie. Bardem krainy chocimskiej nazywa on swojego ziomka-poetę, którego znał jeszcze z dzieciństwa. „Poznałem go, gdy byłem jeszcze małym chłopcem, pochodzi z sąsiedniej wsi Kliszkowce. Kiedy skończyłem 11 lat, mama zastanawiała się, do jakiego gimnazjum mnie posłać. Wybraliśmy Nowosielicę, małe miasteczko, ponieważ tam młodszy brat mojej mamy, niezapomniany wujek Wania Kolesnyk, później zamęczony przez enkawudzistów, kończył gimnazjum. Więc oddano mnie pod jego opiekę. W jednym mieszkaniu z nim mieszkał jego przyjaciel Mykoła Kozak. Wiersze zaczął pisać jeszcze jako licealista. Potem wojna, ja znalazłem się na Zachodzie, a on w Rumunii. Tam jego, rumuńskiego obywatela, przed przyjściem Armii Czerwonej aresztowało NKWD i wsadziło do więzienia w Dniepropietrowsku, a potem znalazł się na zesłaniu w obozach Workuty. Tam przebywał siedem lat. Po chruszczowowskiej odwilży zaczęto likwidować niektóre obozy koncentracyjne i wrócił do Rumunii, gdzie mieszkała jego rodzina. W 1975 roku była międzynarodowa konferencja zorganizowana przez ONZ, ja, jako członek kanadyjskiej delegacji, byłem w Bukareszcie. Miałem specjalny paszport i dlatego czułem się pewnie, nie zapominajcie, że tam też był reżim komunistyczny, bardzo surowy. Spotkałem się z Kozakiem, ale rozmawialiśmy powściągliwie — takie były czasy. Kiedy mój wujek z Chocimszczyzny przyjechał do Kanady i rozmawialiśmy w pokoju, zapytał, czy na suficie nie ma urządzenia podsłuchowego. Widzicie, jaka panowała psychoza. Potem spotkaliśmy się już w 1991 roku. Byłem u niego w domu, czytał poezje, rozmawialiśmy o przeszłości, przyszłości i o Ukrainie. Był wielkim patriotą, bardzo kochał Ukrainę, u mnie stosunek do Ukrainy jest bardziej frankowski, z poczucia obowiązku, a u niego była miłość szewczenkowska. Powiedziałem, że zobaczymy się za rok i wtedy nie tylko będzie czytał mi poezję, ale powie, co zrobi ze swoją spuścizną poetycką. Co roku bywałem w Bukareszcie, tak samo jak na Ukrainie. A on, być może, był na tyle dumny, że nie zapytał mnie, czy nie mógłbym popracować nad jego wierszami. Trzy miesiące później byłem na konferencji w Paryżu i jeden nasz bukowińczyk, akademik Wołodymyr Trebici z Rumunii, mówi: „Twój przyjaciel zmarł”. To był dla mnie wielki cios. Po roku znów pojechałem do Bukaresztu i poszedłem do jego wdowy Jany Stawskiej. Mówię: „Czy Mykoła Kozak nie zostawił jakiejś spuścizny?”. Ona, nic nie mówiąc, poszła do drugiego pokoju i wyniosła wielki zeszyt oraz „Kobziarza”, którego woził ze sobą po obozach koncentracyjnych, niektóre zdjęcia i mówi: „Nie wiem, co z tym zrobić, bo niedługo opuszczę ten świat”. (Rok później zmarła). Wtedy powiedziałem: „Dajcie mi, uporządkuję spuściznę”. Początkowo w 1994 roku wydano wybrane utwory w bardzo skromnym wydaniu, ale uważałem, że to nie odpowiada poziomowi poety, którego uważam za barda krainy chocimskiej, i dlatego przygotowałem do druku drugi tom jego poezji, bo pierwszy gdzieś przepadł. Wszak wojna, ucieczki, represje, aresztowania itd. Ta książka już rozeszła się na Ukrainie, bo dawny system rozpowszechniania książek faktycznie zniszczono, a władza nie ma do tego żadnego interesu. W znacznym stopniu tę lukę wypełniają czasopisma literacko-artystyczne, które naświetlają współczesny proces literacki (przynajmniej jego najjaśniejsze strony), zapoznają ogół z nowymi osiągnięciami jego najaktywniejszych i najjaśniejszych uczestników. — Czym wyróżnia się na tle innych czasopism literackich kierowany przez Pana „Kyjiw”? — Jeszcze za czasów radzieckich przywróciliśmy z zapomnienia do obiegu naszej literatury takie represjonowane przez system totalitarny utwory, jak powieść W. Wynnyczenki „Słoneczna maszyna”, niepublikowane opowiadania H. Kosynky, A. Zalewczego, W. Pidmohylnego, A. Hołowki, powieść W. Sosiury „Trzecia rota” i jego poematy „Kain” oraz „Mazepa”, sztukę M. Kulisza „Strefa”, powieść I. Bahrianoho „Ognisty krąg” oraz M. Rudenki „W brzuchu smoka”. Po raz pierwszy do czytelnika właśnie ze stron czasopisma trafiły w zrestaurowanej postaci Kronika Kijowska, kroniki Askolda, Samijła Wełyczki, „Słowo o prawie i łasce” metropolity Iłariona.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn