Strona · s. 14strona oryginału ↗
Ciąg dalszy artykułu «POSTATI», s. 10
POSTACIE
Слово Просвіти, №46 за 2007 рік
Ihor KROPYWNYCKYJ 125 lat temu Marko Kropywnyckyj założył słynne Towarzystwo Aktorów, znane pod nazwą Teatr Koryfeuszy. Jak zauważał I. Franko, na początku lat 80. XIX wieku niespodziewanie pojawił się prawdziwy ukraiński teatr, „powstała trupa, której Ukraina nie widziała ani przedtem, ani potem, trupa, która wzbudzała entuzjazm nie tylko w ukraińskich miastach, ale i w Moskwie oraz w Petersburgu, gdzie publiczność często miała okazję widzieć najlepszych artystów światowej sławy”. Wagę tego wydarzenia w skali międzynarodowej potwierdziła w 1982 roku uchwała UNESCO o obchodach stuletniego jubileuszu trupy. W skład zespołu teatralnego weszli w przyszłości znani mistrzowie ukraińskiej sceny, wtedy jeszcze aktorzy-amatorzy, uczniowie Kropywnyckiego: M. Zańkowecka, M. Sadowski, L. Łynyćka, A. Markowa i inni. Z czasem do towarzystwa dołączyli P. Saksahanski, I. Karpenko-Karyj, H. Zatyrkewycz, M. Sadowska-Barilotti. To były najlepsze siły aktorskie narodu ukraińskiego, Marko Kropywnyckyj wyhodował z nich słynne gwiazdy ukraińskiej sceny. Markowi Łukyczowi Kropywnyckiemu należy się najbardziej zaszczytne miejsce w plejadzie wybitnych działaczy kultury XIX wieku. Jeśli Taras Szewczenko otworzył epokę w literaturze ukraińskiej, stał się protoplastą jej rewolucyjno-demokratycznego nurtu, to kontynuatorem tych tradycji w piśmiennictwie, w dramaturgii w szczególności, był Kropywnyckyj. Z jego imieniem związana jest cała epoka w teatrze i dramaturgii. Był genialnym aktorem, reżyserem-reformatorem, założycielem ukraińskiego klasycznego teatru realistycznego, co na tamte czasy było prawdziwym odkryciem. To nie tylko klasyk dramaturgii, ale i znany publicysta, poeta, kompozytor, dyrygent, śpiewak, tłumacz, utalentowany organizator i kierownik teatru, wspaniały pedagog, który wyszukiwał w ludzie talenty i niestrudzoną, mrówczą pracą wychowywał z nich entuzjastów profesjonalnej sceny. Marko Łukycz był do tego mistrzem słowa, oczarowując swoimi występami słuchaczy, pionierem realistycznej sztuki plastyczno-dekoracyjnej, założycielem teatru dla dzieci. W epoce, gdy carat uciskał Ukrainę, niszczył pozostałości kultury narodowej, a większość ludności była niepiśmienna, teatr był bodaj jedyną siłą oświatową, dostępną dla prostych ludzi, i zajmował znaczące miejsce w życiu społeczno-kulturalnym. „Towarzystwo Aktorów Kropywnyckiego” stało się w tamtym czasie żywym źródłem ukraińskiej kultury nie tylko w ojczyźnie, ale i w Rosji, Białorusi, Mołdawii, Gruzji, na Litwie. Wszędzie koncertowało z niezmiennym sukcesem, a po triumfalnych występach w Petersburgu i Moskwie, mimo wszystkich trudności i przeszkód, teatr Kropywnyckiego zdołał stanąć obok najlepszych narodowych szkół teatralnych Europy. Wszystko to dało impuls do dalszego rozwoju ukraińskiej kultury, miało nieocenione znaczenie społeczno-polityczne, stało się jedną z ważnych duchowych podwalin, na których po wielu dziesięcioleciach zbudowano państwo ukraińskie. „Jeśli Kolumb odkrył Amerykę, to z takim samym prawem można powiedzieć, że Kropywnyckyj odkrył światu skarb małorosyjskiego teatru” — pisał recenzent jednej z petersburskich gazet. Kropywnyckyj w swoich utworach wystąpił jako nowator gatunku dramatu społeczno-psychologicznego. Ogółem napisał ponad 40 sztuk. Współczesna prasa porównywała je z arcydziełami światowej literatury. W każdej z nich, takich jak „Daj sercu wolę, zaprowadzi w niewolę”, „Póki słońce wzejdzie, rosa oczy wyje”, „Głytaj, albo Pająk”, „Po rewizji”, „Olesia”, „Zamulone źródła”, „Dwie rodziny”, „Trudny czas”, artysta wyprowadza na życiową drogę swojego ulubionego bohatera z ludu — wieśniaka, wzbudza sympatię do niego, wzywa do głębokiego zastanowienia się nad tym losem, który „błądzi smutkiem, niby tym morzem, i wróg go wie, kiedy przebrnie”. Przez całe życie niósł bezgraniczny szacunek i miłość do Tarasa Szewczenki, z niezwykłym kunsztem czytał jego zapalne wiersze, co znajdowało oddźwięk w tysiącach.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
