Strona · s. 4strona oryginału ↗
JĘZYK JEST JEDEN
Слово Просвіти, №46 за 2008 рік
Występuje Pawło Mowczan. Dokończenie. Początek na s. 1. Największą uwagę miłośników ojczystego słowa przyciągnął wieczór artystyczny w stołecznym Ukraińskim Domu, który zorganizowało Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Główny Zarząd Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Miło, że w tej prestiżowej sali nie było wolnych miejsc. Na wieczór kijowianie przychodzili całymi rodzinami, aby zachęcić do ojczystego słowa i pieśni dzieci oraz wnuki. I to cieszy. Słowem wstępnym wieczór artystyczny otworzył laureat nagrody im. Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. „Witam państwa w tym dniu w kalendarzu. Niech będzie on jednym z 365 dni, kiedy czcimy nasze piśmiennictwo i język. A święto języka — to coś innego, jeszcze się do niego zbliżymy. Korzystając z okazji, chcę zatrzymać się przy kilku problemach.
s. 5 · strona oryginału ↗
przekonać, że to rzeczywiście jest jej potrzebne? Tego nie było. Tak, uczyliśmy się też języków obcych, ale nie porozumiewaliśmy się nimi; nie było ani środowiska językowego, ani żadnego związku ze światem. Ale nie było też wychowania językowego, a powinno było być. Czytam obecnie retorykę i widzę, że smak do języka, jego wyczucie, piękno wychowywano jeszcze od czasów antycznych. I w rodzinach arystokratycznych (zwłaszcza duchowych arystokratów) uważano za szyk i modę rozmawianie pięknym, wykwintnym, elitarnym i pięknym językiem. Język był oznaką wyższości człowieka, oznaką duchowości, oświecenia. Lecz u nas tego było mało. Przypominacie sobie, za epoki radzieckiej kultywowano prostactwo, aż nawet niby tak dobrze — zwrócić się do kogoś po przyjacielsku. Uważano, że to ładnie. A to nie tak. I bardzo się cieszę, że sytuacja powoli, ale zmienia się na lepsze. Świadectwem tego, że u nas nie ma wychowania, jest choćby to, jak pozwalają sobie zachowywać się wysocy urzędnicy: jak prymitywnie, nędznie i nawet brutalnie oni rozmawiają!.. Zawsze pośród ludzi było mówienie elitarne i niskie, wulgarne. Ale niepisane zasady nigdy nie pozwalały człowiekowi na wysokim stanowisku powiedzieć tego brutalnego słowa, bo to dla niego byłoby moralnym upadkiem w oczach społeczeństwa... A obecnie nawet minister może powiedzieć grubiańskie słowo z ekranu telewizora czy w radiofonii. Oto gdzie nasza bieda. I, na wielki żal, tak wychowany jest też nasz nauczyciel. Jeśli my to zmienimy, to zmieni się i sytuacja. — Obecnie wielu pisarzy pozwala sobie pisać „utwory” z tymi wulgarnymi wyrażeniami, a to i z niecenzuralną leksyką. Co robić z tym? — Pojęcie wychowania językowego związane jest z zachowaniem językowym. Zachowanie językowe u człowieka jest ważniejsze od jakiegokolwiek innego. A może, jeszcze ważniejsze. Odezwie się człowiek — i widzicie, jaki on jest. Nawet charakter od razu widać. Czujecie, jak on mówi: ujawnia się w języku grubiaństwo, chamstwo czy życzliwość, wychowanie — oto wam i człowiek cały się odkrywa. Język — intelektualny portret narodu i każdej osobowości. Złe słowo pozwala sobie i na złe zachowanie językowe. I obecnie niektórzy językoznawcy mówią, że to przecież w języku jest. Ale przecież jest także błoto — i na drodze jest kałuża... Lecz my przecież ją przekraczamy! I w języku także są różne wyrażenia, bo język odzwierciedla życie, społeczeństwo. Ale to nie oznacza, że obowiązkowo w to błoto wchodzić: kiedy siadamy jeść, my nie w błocie ręce myjemy, a wręcz przeciwnie — myjemy od błota. To po co bezcześcimy usta swoje?! Są w języku żargony, surżyk. Jak jest i w życiu, w przyrodzie owa straszliwa pałeczka Kocha i gruźlica. Ją trzeba badać. Niech i językoznawca bada, jeśli chce. Ale przecież językoznawca nie ma prawa estetyzować tego: szczycić się błotem, brudem i narzucać go innym. W naszym narodzie nie było przyjęte kłócić się. Przeklinano, ale nie uważano przekleństw za szlachetność. To były wymuszone sytuacje, kiedy człowiek używał złego słowa. Ja jeszcze przypominam sobie te czasy, kiedy czerwieniono się, słysząc słowo kłamiesz. To co już mówić o brudnym słowie? A bywało, i po ustach dadzą łobuzowi za nieładne słowo... A obecnie estetyzują to, czego w narodzie nigdy nie estetyzowano. Byli ludzie, którzy seplenili, r-owali, mieli inne wady wymowy. Wtedy nie było, jak teraz, Instytutu pedagogiki korekcyjnej, gdzie pomagają takim ludziom. Nie było też specjalnych internatów dla nich; i na wsi, i w mieście byli obok ludzie z wadami, oni tak rozmawiali, ale z nich nikt się nie śmiał. Nawet jeśli dziecko próbowało to robić, to jego mama od razu niosła palec do ust, co oznaczało: śmiać się nie wolno. Naród nie estetyzował niezdarności w mowie. A nasi tak zwani artyści codziennie transmitują tę nieudolność. Niby wprowadzają to w „normę” i pokazują z ekranu, przypisując ją narodowi. Oto, powiadają, jak nasi ludzie rozmawiają... Lecz mówili przecież tak nieszczęśni ludzie! Obdarci przez Boga czy Naturę, oni potrzebują współczucia, a nie drwin i publicznego wyśmiewania. Swoją drogą, i obecnie są ludzie z takimi wadami wymowy, i może, patrząc na ekran telewizora, oni przeżywają, że z ich mowy cały kraj się naśmiewa.
Ciąg dalszy nastąpi.
Rozmawiał Światosław MIZERNIUK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
