Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

«TYLKO WIEDZA MOŻE NAS URATOWAĆ»

Слово Просвіти, №46 за 2008 рік

— Język ukraiński i edukacja to dwa składniki, od których będzie zależeć „portret” Ukrainy w XXI wieku. Szanowna Lubow Iwaniwno, proszę powiedzieć, co w tej ważnej dziedzinie jest obecnie realizowane, aby nasi obywatele zachowali swoją tożsamość narodową i rzeczywiście stali się wykształconym, kulturalnym narodem? — Ponad dwadzieścia lat nakreślam te problemy, stawiam pytania, wyjaśniam, tłumaczę, propaguję, agituję i... stoimy w miejscu, jak co roku. Pamiętam, gdy 19 lat temu wyszła Ustawa o językach, zaproszono mnie do głosu w Domu Oficerów Ukrainy. W moim wystąpieniu była taka fraza: zasada mówienia w języku ukraińskim powinna stać się honorem każdego oficera. Ukraińskie radio narodowe kilka razy emitowało moje wystąpienie na całą Ukrainę. Ale problem istnieje do dziś, choć ogólnie sytuacja się zmienia. Niedawno wraz z moją doktorantką wydałam dwie prace: książeczkę-program z filologii ukraińskiej, która zdobyła pierwsze miejsce w Ogólnoukraińskim konkursie programów nauczania w ramach kształcenia profilowego dla uczniów klas 10–12; mowa w niej o tym, jaki powinien być kurs języka ukraińskiego na trzy ostatnie lata nauki w szkole. Jeśli nie wydarzy się żadna perypetia, stanie się ona programem nauczania języka ukraińskiego w szkole dwunastoletniej. Co wzięliśmy pod uwagę? Jest tu wiele nowego. Nasz uniwersytet ogłasza rok 2009 rokiem strategii językowych. Istotą strategii językowej jest obowiązkowa znajomość języka ukraińskiego przez wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od narodowości, wyznania, statusu majątkowego; obowiązkowa znajomość języków obcych (ministerstwo zaleca dwa, a można i więcej) oraz znajomość języków narodowych. To znaczy, że każdy zna swój język lub język ludzi, wśród których żyje. W tym celu zrobiliśmy wiele: to przede wszystkim uwaga poświęcona edukacji językowej, nauczaniu języka, wychowaniu językowemu i zachowaniu językowemu. Najważniejsza jest tu sama strategia edukacji językowej, opracowana przez nas w Akademii Nauk Pedagogicznych i wprowadzona do Państwowego Standardu Edukacyjnego oraz koncepcji kształcenia dwunastoletniego, co już wdrożono do ósmej klasy, a z czasem – i do dwunastej. — W jaki sposób państwa uniwersytet upowszechnia język ukraiński? — Już doprowadziliśmy do tego, że we wszystkich placówkach oświatowych wykłada się język ukraiński jako państwowy. Jeśli wcześniej w szkole żydowskiej uczono się tylko po żydowsku, w polskiej – tylko po polsku, to teraz i w tych szkołach, i w węgierskich, i w rumuńskich już uczą się ukraińskiego jako państwowego. Odnowiono też podręczniki: w pierwszych latach niepodległości uczyliśmy jeszcze ze starych, bo nowe trzeba było i napisać, i wydać... Obecnie Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy ma już zespoły autorskie, wielu autorów i niemało nowych oryginalnych podręczników. Są one obliczone na różny kontyngent uczniów: dzieci uzdolnione, dla szkoły masowej, gimnazjów, osobno – dla liceów. Zatem jest wybór: sytuacja wydaje się nie idealna, ale całkowicie zadowalająca. Intensywnie pracuje także Akademia Nauk, my, naukowcy, działamy wspólnie z ministerstwem – przeprowadzaliśmy konkursy podręczników i pomocy naukowych dla kształcenia dwunastoletniego. To tylko jeden z przykładów. Tak samo pracują naukowcy z innych dyscyplin wielu katedr... Jeśli chodzi o język ukraiński, to obecnie wielkie zmiany zaszły w pedagogice i systemie oświatowym w ogóle. Teraz wszyscy mówią o reformie w oświacie, mając na myśli testowanie. W rzeczywistości reformę w szkole przeprowadza się jeszcze od powstania Akademii Nauk Pedagogicznych – gdzieś od lat 1991–93. Właśnie wtedy zapoznawaliśmy się z testami, rozpatrywaliśmy je i podejmowaliśmy próby układania własnych. W tym czasie w naszej oświacie zaszły niezwykle wielkie zmiany – zrezygnowano z pedagogiki autorytarnej, nauczania podmiotowo-przedmiotowego: wcześniej państwo przyszli, a ja was uczę; teraz państwo przyszli i razem się uczymy; jako pedagog pomagam państwu odkrywać świat i komunikujemy się z państwem; to pedagogika partnerstwa. Jeszcze minister Wasyl Kremiń zniósł „dwójki”, bo odbierały dziecku chęć do nauki. Dlatego w pierwszej klasie nie stawiamy ocen, a zachęcamy do nauki wsparciem, radą i podziękowaniami. Przecież wcześniej po pierwszej dwójce dziecko nie chciało iść do szkoły. Zrezygnowaliśmy też z praktyki pozostawiania dziecka na drugi rok. Czasami jest ciężko i nam: przyzwyczailiśmy się do systemu pięciostopniowego. Powszechnie wdrażana jest komputeryzacja. Może jeszcze nie w stu procentach, ale bariera została przełamana. W teorii pedagogiki zapanowało nauczanie zorientowane na jednostkę. I jeśli pedagog pracuje czy to z uczniami, czy ze studentami, musi w każdym widzieć osobowość i orientować się w zadaniach oraz w nauczaniu na jej indywidualne możliwości i percepcję oraz maksymalnie wspierać osobiście. Jeśli chcemy być w edukacji językowej na poziomie Unii Europejskiej, orientujmy się na zalecenia ogólnoeuropejskie. — Czym one są dla nas aktualne? — Sam w sobie język to sztuka słowa, czyli jest on już zjawiskiem kultury. W szerokim znaczeniu kulturą jest całe nasze życie. Głęboka znajomość języka to także znajomość kultury, która jest zakodowana w języku każdego etnosu: ucząc się języka, poznajesz kulturę. Podczas nauczania kształtujemy taką wiedzę: lingwistyczną (wiedza naukowa o języku), socjolingwistyczną (rola społeczna języka i wszystkie jego funkcje: poznawcza, intelektualna, estetyczna, magiczna, wychowawcza, kulturologiczna), działalności językowej (umiejętność słuchania, mówienia, pisania, czytania), językowo-kulturoznawczą (język jako zjawisko kultury), badawczo-poszukiwawczą (umiejętność twórczego działania, język kreatywny). Ta funkcja (kreatywna, twórcza) jest jedną z fundamentalnych zasad reformy oświaty na Ukrainie. Dlaczego? Dlatego, że życie jest ulotne. I wiedzy zdobytej przede wszystkim w szkole nie wystarczy, by przeżyć je. Może nadejść taki czas, że wiedzy uniwersyteckiej po pięciu latach nie wystarczy, by odnieść sukces: tak szybko rośnie na świecie potencjał „wiedzy”!.. Weszliśmy w proces globalizacji i ze wszystkich stron owiewają nas wiatry globalizacyjne, a poziom wiedzy jest czasami wolniejszy niż rozwój i bieg życia. Zatem tylko wiedza może nas uratować. Jeśli wcześniej uważaliśmy, że będzie to stulecie informacji, to teraz wszyscy są przekonani, że nadchodzi stulecie wiedzy, musimy kształtować człowieka wiedzy, który posiadając ją, sam będzie tworzył wiedzę, będzie kreatywny, będzie przetwórcą wiedzy, transformatorem, translatorem idei. — Ależ to skomplikowane? — Rzeczywiście, aby coś przekształcać, trzeba dać sumę wiedzy i sprawić, by człowiek nie zagubił się w jej potoku. Znane są przypadki, że ludzie zdobywają nawet po trzy wykształcenia, a nie mają pracy, sukcesu w życiu. A to dlatego, że zdobywali wiedzę, przyswajali ją, ale nie wiedzą, jak z niej skorzystać. — Szanowna Pani Profesor, jest Pani autorką licznych podręczników, poradników, prac naukowych z zakresu współczesnego języka ukraińskiego, stylistyki, retoryki. Obecnie ostrą dyskusję wśród językoznawców wywołuje problem stworzenia jednolitej ukraińskiej pisowni. Istnieją dwa przeciwstawne punkty widzenia: pozostawić pisownię taką, jaka jest, czy wrócić do starej, z 1927 roku? — Koniecznie trzeba przyjąć nową pisownię i nie wracać do pisowni z 1927 roku: nie jest ona idealna i nie odpowiada dzisiejszemu stanowi języka. Każda pisownia, którą proponowały komisje ortograficzne, była wielokrotnie omawiana; były uwagi — i z jednej, i z drugiej strony. My z profesorem Arnoldem Hryszczenką (obecnie nieżyjącym) pisaliśmy wtedy swoje propozycje do ministerstwa i mówiliśmy, jakie zmiany trzeba wprowadzić, a z jakich zrezygnować. Stoję i dzisiaj na tym stanowisku — nowa pisownia musi być; trzeba stworzyć komisję, wypracować ją i zatwierdzić. Młodzi nauczyciele, studenci, którzy kończą uniwersytet, również świadomie do tego podchodzą, rozumieją potrzebę zmian. Zatem, jak tylko naukowcy przygotują, a państwo zatwierdzi, to będziemy z niej korzystać. — Wielu nauczycieli, niestety, także języka ukraińskiego, wychodząc z klasy po zakończeniu lekcji, rozmawia między sobą po rosyjsku. Czy można to szybko zmienić? — Niestety nie, bo w czasach radzieckich było nauczanie języka, a zupełnie nie było wychowania językowego. Jak wcześniej uczono? Przygotował lekcję, wyuczył, opowiedział — „pięć”. A czy utrwaliła tę wiedzę osobowość językowa i jak, czy są one jej potrzebne? Jak ona je odbiera?.. Jak podpowiedzieć i prze- Lubow Iwaniwna MACKO — doktor nauk filologicznych, profesor, akademik, członek rzeczywisty Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, odznaczona Orderem Księżnej Olgi III stopnia. Oprócz pracy naukowej i dydaktycznej prowadzi aktywną działalność społeczną. Jej pierwsze kroki na niwie oświatowej rozpoczęły się w szkole z internatem we wsi Iwaniwka w rejonie wielkopysariwskim obwodu sumskiego, gdzie absolwentka Kijowskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego pracowała jako nauczycielka języka i literatury ukraińskiej. Obecnie Lubow Iwaniwna kieruje katedrą stylistyki języka ukraińskiego Instytutu Filologii Ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa. Opętana miłością do Ukrainy i jej słowiczej mowy, pedagog z powołania, pani Lubow przez kilkadziesiąt lat uczy młodzież szanować rodzinny kraj, chronić i pielęgnować język ukraiński, oświatę, kulturę... Aby wyjaśnić współczesne aktualne problemy języka, jego funkcjonowania, tygodnik „Słowo Proświty” zwrócił się do Lubow Iwaniwny z prośbą o udzielenie wywiadu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn