Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

W TERAŹNIEJSZOŚĆ — Z DAWNYMI TRADYCJAMI

Слово Просвіти, №46 за 2008 рік

Roman Załozecki rozszerzyć rynek zbytu. Oprócz głównej działalności w dziedzinie przemysłu naftowego, nauki i edukacji, R. Załozecki był profesorem Lwowskiej Akademii Handlowej, a także pierwszym dyrektorem stworzonej przez niego szkoły handlowej „Proświty” we Lwowie, przewodniczącym towarzystwa „Silśkyj hospodar”. Pracował jako doradca rządu austriackiego, był honorowym konsulem Wielkiej Brytanii we Lwowie, przedstawicielem francuskich i angielskich firm naftowych w Galicji. W 1913 roku wybrano go posłem do Sejmu Krajowego. W 1895 roku profesor został członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki, a także członkiem korespondentem Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego w Petersburgu. Stając na czele Ukraińskiego Towarzystwa Technicznego, skoncentrował pracę na ochronie języka ukraińskiego w instytucjach technicznych Galicji. W towarzystwie działały cztery sekcje specjalne: drogowo-kolejowa, melioracyjna, przemysłowa i rolnicza. Wielką zasługą towarzystwa było zapoczątkowane jeszcze przed 1914 r. opracowywanie ukraińskiej terminologii technicznej. R. Załozecki szczególną uwagę poświęcał rozwojowi terminologii w naftowej — głównej gałęzi przemysłu Galicji. Publikował artykuły w ojczystym języku w „Zapiskach Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki”. Szereg prac w tym wydawnictwie opublikował znany ukraiński uczony-fizyk i elektrotechnik Iwan Puluj. Kontynuacją tradycji towarzystwa stała się próba stworzenia wydziału technicznego ukraińskiego tajnego uniwersytetu we Lwowie na początku lat 20. ubiegłego wieku. Jednak on, podobnie jak stworzone wcześniej wydziały medyczny oraz historyczno-filologiczny, z powodu braku pomieszczeń i prześladowań polskiej policji przestał istnieć. W latach chruszczowowskiej odwilży we Lwowskim Instytucie Politechnicznym wykładowca N. Leszczij wydał podręcznik w języku ukraińskim i prowadził po ukraińsku wykłady z hydrauliki podziemnej (naftowo-gazowej). Wraz z inżynierem, a później profesorem S. Sznerchem, opracował i wydał słownik ukraińsko-rosyjsko-polski z zakresu spraw naftowo-gazowych. W latach powojennych w tej uczelni wyższej poszczególne przedmioty wykładano w języku ukraińskim: fizykę (docent Kutowyj), chemię (profesor K. Mychalewycz), geologię (docent M. Ładyżenśkyj), hydraulikę ogólną (docent Bazylewycz), geometrię wykreślną (wykładowca Posaćkyj, napisał podręcznik w języku ukraińskim). Kijowskie wydawnictwo wydrukowało „Detale maszyn”, „Teorię mechanizmów i maszyn”, „Wytrzymałość materiałów” oraz inne podręczniki w języku ukraińskim dla wyższych uczelni technicznych. Wśród prekursorów ukraińskiego przebudzenia, masowego przejścia na język ojczysty w procesie nauczania na Iwano-Frankiwskim Uniwersytecie Technicznym był Je. Majdan, który nie dożył ukraińskiej niepodległości. W Drohobyckim Technikum Naftowym, gdzie pracował od 1954 r., w szczególności jako kierownik części dydaktycznej, później w Iwano-Frankiwskim Instytucie Ropy i Gazu, gdzie był dziekanem i kierownikiem katedry, prowadził wykłady w języku ukraińskim z wiercenia otworów wiertniczych. Tylko osobista interwencja ówczesnego rektora, który wykonywał tajny okólnik sekretarza KC KPZR M. Susłowa, zmusiła go do przejścia na wykładanie w „ogólnoprzyjętym języku”. W drugiej połowie ubiegłego wieku utworzono ukraińskie towarzystwa naukowo-techniczne, w szczególności Ukraińskie Towarzystwo Techniczne Przemysłu Naftowego i Gazowego, a później, w 1993 roku — Ukraińską Akademię Naftowo-Gazową (pierwszy prezes — profesor, doktor nauk geologiczno-mineralogicznych Myrosław Iwaniuta) oraz w 2004 roku — Ukraiński Związek Gazowy. Organizacje te reprezentowały Ukrainę na międzynarodowych kongresach gazowych i naftowych po ogłoszeniu niepodległości. W Radzieckiej Ukrainie UkrNTT, choć prowadziły pewną politykę techniczną, organizowały branżowe seminaria i konferencje, jednak profilowe wydawnictwa naukowo-techniczne (czasopisma „Ugol Ukrainy”, „Nieftianaja i gazowaja promyszlennost” i inne) ukazywały się po rosyjsku. Wyjątkami były czasopisma „Charczowa promysłowist” oraz niektóre wydawnictwa rolnicze. W niepodległej Ukrainie kontynuowano tworzenie ukraińskiej terminologii technicznej. W szczególności, z inicjatywy i pod kierownictwem zastępcy naczelnika zjednoczenia „Ukrhazprom” I. Dijaka wydano „Rosyjsko-ukraiński słownik naftowo-gazowy”. Pogłębiony „Rosyjsko-ukraiński słownik przemysłu naftowo-gazowego” wydał w 1992 roku Iwano-Frankiwski Instytut Ropy i Gazu. Z inicjatywy członków kolegium redakcyjnego M. Iwaniuty, Z. Osipczuka, W. Maksymowa, R. Makara, I. Matwiejewa i innych, którą poparł ówczesny redaktor czasopisma „Nieftianaja i gazowaja promyszlennost” I. Dijak, od 1992 roku wydanie ukazuje się w języku ukraińskim. Z czasem w języku ukraińskim wyszły unikalne wydania „Poradnik spraw naftowo-gazowych” (1996 r. pod redakcją profesorów W. Bojki, R. Kondrata oraz R. Jaremijczuka), „Atlas złóż ropy i gazu Ukrainy” (1998 r., M. Iwaniuta, P. Szpak i inni). Lwowska Politechnika Wśród organizacji naftowo-gazowych Kijowa jeszcze od czasów pieriestrojki, a zwłaszcza po ogłoszeniu niepodległości, aktywnie włączyło się we wprowadzanie języka ukraińskiego zjednoczenie produkcyjne „Ukrhazprom” (do 1994 r. naczelnik W. Maksymiw, 1994—1998 r. — B. Kluk), co skłoniło do podobnych działań podległe przedsiębiorstwa, zlokalizowane we wszystkich obwodach Ukrainy, instytut projektowy „Sojuzhazprojekt”, przemianowany na „Ukrhazprojekt” (dyrektor R. Makar), „Ukraiński naukowo-badawczy instytut projektowy przemysłu naftowego” (dyrektorzy W. Melnyczuk oraz L. Serednycki). W Iwano-Frankiwskim Instytucie Nafty i Gazu szczególnie zasłużyli się w sprawie przeniesienia procesu nauczania na język ukraiński profesor W. Bojko, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, a także rektor Je. Kryżaniwski, prorektorzy ds. nauczania i pracy naukowej F. Kozak oraz R. Jaremijczuk. W tym instytucie (obecnie — Narodowym Uniwersytecie Technicznym) napisano dziesiątki ukraińskojęzycznych monografii, podręczników i pomocy naukowych. Ale chyba najwięcej z nich (oprócz wielu rosyjskojęzycznych — we współautorstwie z naukowcami z Rosji i Azerbejdżanu) wydał profesor R. Jaremijczuk. Później, stając na czele w Symferopolu wspólnego wydziału technologii morskich Iwano-Frankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Nafty i Gazu oraz Akademii Budownictwa Ochrony Przyrody i Kurortowego, zdołał zorganizować proces nauczania dla absolwentów przeważnie rosyjskich szkół Krymu z wykładaniem większości przedmiotów specjalistycznych w języku ukraińskim. Tak rosyjskojęzyczni kandydaci na studia po zakończeniu nauki na wydziale stają się ukraińskojęzycznymi inżynierami. Na studiach stacjonarnych tej uczelni w Iwano-Frankiwsku studenci zagraniczni z krajów Azji i Zakaukazia wybrali język ukraiński jako język nauczania. Aktywnie włączyli się w tworzenie ukraińskojęzycznej literatury technicznej także członkowie Ukraińskiej Akademii Naftowo-Gazowej, którzy nie pracują w tej placówce edukacyjnej: doktorzy nauk technicznych S. Biłyk, D. Mocerniuk, kandydaci nauk technicznych I. Rybczycz, I. Dijak, L. Serednycki, Z. Osinczuk, W. Rozhoniuk, W. Iwanyszyn, O. Solecki, M. Derkacz i inni. Trwa praca nad przywróceniem ukraińskiej historii imion wybitnych uczonych-Ukraińców, z różnych przyczyn przypisywanych innym narodom (Ju. Medwecki, P. Szumyło, bracia W. i R. Szyszczenkowie, W. Fedynski, W. Sawczenko, W. Malewanski i inni). 100-lecie założenia Ukraińskiego Towarzystwa Technicznego w łonie „Proświty” zobowiązuje nas do zintensyfikowania pracy we wszystkich kierunkach. Ważne jest bowiem, że współczesna „Proświta” opiera się na tradycjach, które kształtowały wybitne osobistości. To właśnie oni stawiali pierwsze kroki ku utwierdzeniu języka ukraińskiego w wąskich dziedzinach zawodowych, rozszerzając sferę jego funkcjonowania.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn