Strona · s. 8strona oryginału ↗
POWRÓT DO KORZENI
Слово Просвіти, №46 за 2008 рік
Mychajło FAŁAHASZWILI, m. Irpień obwodu kijowskiego. W wiadomościach nieustannie poruszana jest kwestia językowa, narzucająca społeczeństwu myśl o potrzebie drugiego języka państwowego (czy też „oficjalnego”). Doniesienia o tych wydarzeniach przypominają meldunki z linii frontu. Pewne jest, że ofensywa na język ukraiński (czytaj: Ukrainę) trwa… Chcę poruszyć rolę, jaką odegrał język ukraiński w moim życiu, oraz zmianę świadomości, które następowały czy to pod wpływem własnego doświadczenia, czy to okoliczności. Dorastałem w strefie stepowej na Zaporożu. Pamiętam, że nam, uczniom, prawie nic nie mówiono o historii Ukrainy, o bohaterskiej kozackiej przeszłości. Wychowywano nas w duchu „mój adres nie dom i nie ulica, mój adres — Sowietkij Sojuz”. Codziennie, co godzinę, co minutę wszczepiano nam w mózg, wlewano w świadomość, wpajano poczucie małorosyjskości, niższości, zależności naszej historii od historii „starszego brata”. Prawie nie było książek o kozaczyźnie, Republice Kozackiej, Koliszczyźnie, ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych. Zamiast tego szeroko naświetlano „wieczną przyjaźń” między Rosją a Ukrainą, decydujące znaczenie Rady Perejasławskiej jako czynnika historycznego ocalenia Ukrainy. Dziś historycy skłaniają się ku opinii, że Rada Perejasławska była jedynie wojskowo-taktycznym krótkotrwałym porozumieniem, jakich w tamtym czasie zawierano wiele, jako wymuszony tymczasowy krok Bohdana Chmielnickiego. Dopiero teraz rozumiem jezuicką politykę bolszewików wobec „homo sovieticus”, ich walkę i strach przed odrodzeniem nawet wspomnień o sławnej przeszłości naszych przodków. Była to celowa polityka erozji pamięci narodu. Osiągnęła ona cel, a świadectwem tego są obecne wydarzenia na południowym wschodzie i południu Ukrainy (parada suwerenności językowych, zamieszki na Krymie pod hasłem „ochrony” rosyjskiego i przeciwko „ukrainizacji”). Czasy się zmieniają, zmieniają się metody rosyjskiej ekspansji wobec Ukrainy. Niezmienna jest zasada: Rosja nigdy nie zrezygnuje z idei podbicia Ukrainy, trzymania jej w sferze swojego politycznego i ekonomicznego wpływu. Właśnie kwestii językowej w tej polityce nadaje się decydujące znaczenie. Uczyłem się w rosyjskiej szkole. W miasteczku była też ukraińska szkoła, ale moja mama, mało wykształcona kobieta, zapewne podświadomie czując „ważność i perspektywiczność” rosyjskiej przyszłości, oddała mnie właśnie do rosyjskiej. Języka ukraińskiego i literatury uczyła Motrona Łeontiwna Dołynna. Była to szczupła, chorowita kobieta z wyrazem przerażenia na twarzy i ciągłego niemego oczekiwania na coś złego. My, uczniowie, ze zdziwieniem obserwowaliśmy, jak ona, przebywając w stanie ciągłego, niezrozumiałego dla nas strachu, zaczynała jakby promienieć od wewnątrz, gdy opowiadała o kozaczyźnie, ukraińskich klasykach i czytała ich utwory. I dopiero teraz rozumiem stopień odwagi tej kobiety, jej zdolność w otoczeniu „wsiewo russkowo” nauczać w ten sposób języka ukraińskiego i literatury. Nieprzypadkowo zacząłem wtedy pisać wiersze właśnie po ukraińsku. Życie moje toczyło się dalej: szkoła techniczna, służba w wojsku, instytut, działalność zawodowa. I wszędzie dominującym językiem był rosyjski. Zrozumienie języka jako decydującego czynnika w budowaniu państwa przyszło w 1997 roku. Pracowałem wtedy w branży energetycznej w Zaporożu — na południowym wschodzie Ukrainy. Całą dokumentację prowadzono wyłącznie w języku rosyjskim. Ze mną w dziale pracował niemłody Rosjanin ze Smoleńszczyzny. Zaczynał i kończył swój dzień pracy wyrzutami i przekleństwami pod adresem Ukrainy: tutaj i wynagrodzenie jest o wiele niższe niż w Rosji, zabezpieczenie emerytalne gorsze, sami nieudacznicy, niezdarni. Początkowo znosiłem to, ale pewnego razu nie wytrzymałem i ostro odpowiedziałem. Drodzy czytelnicy! Trwa prenumerata Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturoznawczego „Słowo Proświty” na 2009 rok (kod pocztowy — 30617, 67. strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” do 10 grudnia — na wsiach i w centrach rejonowych, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i stolicy. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 45 hrywien 89 kopiejek; na pół roku — 23 hrywny 42 kopiejki; na 3 miesiące — 12 hrywien 36 kopiejek; na 1 miesiąc — 4 hrywny 27 kopiejek. Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach znajdują się aktualne publikacje na tematykę językową, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawie ostrych sytuacji, szeroko naświetlana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, gra wszystkimi barwami paleta artystyczna mistrzów pędzla… W przyszłym roku Wy, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zasubskrybujcie „Słowo Proświty” sami i zachęćcie do tego Waszych przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na sprawę ukraińską! Razem zwyciężymy! Dlaczego czytam tygodnik „Słowo Proświty”? Lubię czytać „Słowo Proświty”, bo to prawdziwa ukraińska gazeta. Swego czasu poparła moją inicjatywę nagrania z chórem Narodowej Akademii Muzycznej utworów do słów Tarasa Szewczenki. Dzięki społecznemu rezonansowi na te publikacje obecnie przygotowuję utwory chóralne do nagrania pieśniowego Kobziarza. Pawło MURAWSKIJ, kompozytor. Nasza uczennica O. Szyroka w 2007 roku brała udział w Międzynarodowym konkursie z ukrainoznawstwa i zajęła pierwsze miejsce wśród dziewięcioklasistów. Kieruje naszą szkołą już trzynasty rok dyrektor Serhij Anatolijowycz Zarecki, historyk, który w tym roku otrzymał odznaczenie „Wyróżniający się w oświacie Ukrainy”.
powiedział, że nikt go tu nie trzyma, i zapytał, czy zna choć kilka słów po ukraińsku. Na to odpowiedział mi bezczelnie i lekceważąco: “A зачем мне это? И вообще какое вы имеете моральное право требовать от других знания своего языка, если сами гнушаетесь им?” Trudno było cokolwiek zarzucić temu Rosjaninowi, wszak miał rację: zbieramy to, co zasialiśmy… Od tamtej pory porozumiewam się wyłącznie po ukraińsku. Początkowo było ciężko, gdyż otoczenie jest rosyjskojęzyczne. Ale obstawałem przy swoim. Za czasów Kuczmy podejmowano próby (prawdopodobnie pozorne) przeniesienia spraw urzędowych, zgodnie z wymogami Konstytucji Ukrainy, na język państwowy. U nas w energetyce pojawiło się odpowiednie zarządzenie ministerialne, na które nikt nie zwracał uwagi. Zresztą kto miałby kontrolować wykonanie, skoro kierownictwo jest rosyjskojęzyczne? Czyli wszystko szło “równolegle”: rozkaz to jedno, a życie to drugie. Przygotowywałem projekty zarządzeń produkcyjnych w przedsiębiorstwie, więc jako praworządny obywatel i urzędnik zacząłem drukować je po ukraińsku, na co naczelnik wydziału wściekał się: “Ти што, нє можеш нормальним язиком пісать?” I choć ze względu na zajmowane stanowisko wykonywałem pracę odpowiadającą wyższym kwalifikacjom (i odpowiednio wyższemu wynagrodzeniu), to awansu się nie doczekałem. Znakomita ilustracja “prześladowań języka rosyjskiego”… Odkąd zacząłem rozmawiać po ukraińsku, odczułem lekceważący stosunek kolegów. Widocznie świadomi Ukraińcy, którzy dokonali podobnego wyboru językowego, odczuwają pewien dyskomfort (i to we własnym państwie). Mieszkaliśmy w centrum Zaporoża. W latach 30. i 60. — latach ogólnozwiązkowych budów Dnieprogesu, Zaporożstali, Dnieprogesu-2, Dnieprospecstali — przyjeżdżała tu młodzież z całego Związku Radzieckiego. Stworzył się międzynarodowy konglomerat. Wyrosło pokolenie, które zasymilował język rosyjski. Dzisiaj w Zaporożu — kolebce ukraińskiego kozactwa — poza oficjalną atrybutyką, niewiele o tym przypomina. Bywając na targu, rozmawiałem z babciami i dziadkami. Słysząc ukraiński, zmieniali się, ich twarze zaczynały promienieć, a oczy — błyszczeć ze szczęścia. “Choć ojczysty język trochę usłyszeliśmy, a tak to “zasztokali” i “zakakali” nas” — mówili. Boleśnie było słuchać… I wypływały z pamięci znane słowa K. Marksa: “Człowiek, który nie mówi w języku kraju, w którym żyje, — albo jest gościem, albo niewolnikiem, albo najeźdźcą”. Oto i myśl, Ukraińcu, kimże jesteś na ojczystej ziemi?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
