Strona · s. 15strona oryginału ↗
WSPANIAŁY LOTNIK
Слово Просвіти, №46 за 2008 рік
Andrij TOPACZEWSKIJ. Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 35, 36, 39, 41, 44 za 2008 rok. I bocian w powietrzu zna swój czas oznaczony, a synogarlica, jaskółka i żuraw przestrzegają czasu swego przylotu, a lud mój nie zna prawa Pańskiego! Jeremiasz, 8 : 7. W wezwaniu Jeremiasza do swojego ludu — by poddał się woli Bożej tak, jak czynią to ptaki wędrowne, dostrzegamy nie tylko proroczą mądrość i spostrzegawczość, lecz także poczucie szacunku do istot, które powracają do rodzinnego domu. Dziwi, jak w tym zdaniu Jeremiasz połączył różne ptaki jedną istotną cechą: zdolnością odczuwania miejsca i czasu najważniejszego w życiu wydarzenia. Nie przypadkiem pierwszym wśród nich wspomniano b o c i a n a, którego na Ukrainie nazywają jeszcze l e l e k ą i c z a r n o g u z e m. Bo jest on, bez wątpienia, najbardziej zauważalnym i najpiękniejszym ptakiem, który żyje obok ludzkiej siedziby: sam biały, dziób i nogi czerwone, a lotki — czarne. Co więcej, jeden z największych: wysokością dorasta do metra, a rozpiętość skrzydeł — około dwóch. Bocian — niezwykle wprawny lotnik. Lecz jego lot jest szczególny. Gwałtownie, bez rozbiegu, odrywa się od ziemi i, powoli wymachując długimi skrzydłami, niespiesznie płynie w powietrzu, wyciągnąwszy dziób i długie nogi, tworząc miękkie i płynne, ale złożone figury. Być może właśnie ten piękny lot obudził w człowieku pragnienie wzbicia się, opanowania przestrzeni powietrznej. Jego zachowanie jest godne i rozważne. Nigdy biały ptak nie wtrąca się w życie ptactwa domowego i zwierząt, które gromadzą się na podwórzu; chodzi powoli, a przebiec woli chyba tylko kilka kroków. Nie hałasuje, bo jest milczkiem z natury. Od pradawnych czasów uważa się go za zwiastuna wiosny, ptaka Słońca, który przynosi szczęście rodzinne. Świadomi tego gospodarze nigdy bociana nie krzywdzą. Ale widzą go tylko wiosną i latem, bo powraca do rodzinnej chaty nie wcześniej niż w marcu, a już we wrześniu opuszcza nas, żeby przezimować na dalekim Południu. Jedni badacze uważają, że nazwa bocian (busel) pochodzi od prasłowiańskiego pogańskiego bóstwa Busa, którego kult był niegdyś bardzo rozpowszechniony. Na potwierdzenie przytaczają nazwę Góry Busowej, która wznosi się w Kijowie nad Dnieprem, tam, gdzie obecnie znajduje się akademicki Ogród Botaniczny; ich zdaniem, na długo przed tym, jak panteon pogański objął Perun, było tam główne sanktuarium Busa. Inni przypuszczają, że nazwy białego ptaka — buźko, busel, bocjun pochodzą od słowa Bóg. Tak czy inaczej, przyjaźń człowieka z bocianem ma pradawne historyczne korzenie u wszystkich narodów Europy. W 103. psalmie, który przypisuje się wielomądremu królowi Dawidowi, wśród sławnych dzieł Boga Stwórcy wspomniano wysokie cedry libańskie i cyprysy, na których żyją czarnoguzy. Być może te ptaki żarliwy śpiewak psalmów słusznie uważał za jeden z Bożych cudów. Wszak bocian, niczym szlachetny człowiek, jest bezgranicznie oddany ojczyźnie, gdzie na zawsze buduje własne gniazdo. Uderza wytrwałość tego ptaka, która graniczy z ludzką sumiennością, a także zdolność cierpliwego znoszenia wszelkich życiowych niepowodzeń. Odpoczywa, a nawet śpi, stojąc na jednej nodze. Każdej wiosny bociany naprawiają i porządkują stare gniazdo, i ono z każdym rokiem staje się większe, osiągając niekiedy półtora metra szerokości i wysokości. W jego szczelinach osiedlają się wróble i szpaki, lecz to nie przeszkadza gospodarzom. Wiosną przylatują nie razem, a najpierw sam bocian, a po kilku dniach — jego partnerka. Pokarm dla dzieci kładą, jakby na talerzyk, na kępkę siana lub trawy. W upalne dni przynoszą czystą wodę, którą poją pisklęta i chłodzą ich gniazdko. A podczas burzy, ulewy czy gradu rodzice chronią pisklęta przed niepogodą, przykrywając gniazdo szerokimi skrzydłami. Nie mając śpiewnego głosu, dorosły bocian od czasu do czasu klekoce na różne tony. Przy tym wygina... Z HISTORII PIEŚNI. Wołodymyr KAPUSTIN, pisarz. Przed świtem dźwięki kotłów i trąb obudziły Połtawę. W wielu domach zapaliły się okna. To tu, to tam słychać było brzęk broni, tętent kopyt. Jeźdźcy i piesi kozacy kierowali się na plac. Kozacy mieli iść do wojska hetmana Bohdana Chmielnickiego. Wiosną 1649 roku wyszli ich żegnać siwowłosi dziadowie, kobiety, dziewczęta. Kobiety podchodziły do swoich mężów. Jedne darowały im mieszki, inne — małe ikony z wizerunkiem świętej Bogurodzicy. Nie jednej kozaczce drżały łzy na rzęsach. Kobiety wiedziały, że z wojny nie wszyscy powrócą. Ktoś zginie w boju i przykryją go czerwoną chińszczyzną, pobratymcy usypią czapkami mogiłę na skraju pola i posadzą przy niej krzew kaliny lub cienką topolinę. Grupami stały dziewczęta i ukradkiem spoglądały na postawnych młodych. Powołany do proroczej służby jeszcze w młodym wieku, syn kapłana Jeremiasz poświęcił swoje życie walce z pogaństwem. Przestrzegając odstępców, którzy skłaniali się przed Baalem i innymi bożkami, prorok ucieka się do wyrazistego poetyckiego zestawienia: przestrzeganie Bożych przykazań porównuje on do tak prostego i zrozumiałego naturalnego wydarzenia, jak powrót do domu ptactwa na wiosnę. Za swoje objawienia doznał społecznego potępienia, królewskich prześladowań, poniżających drwin, wygnania i niewoli. W nieszczęściach, które spotkały jego kraj podczas babilońskiego najazdu i zniszczenia Jerozolimy, Jeremiasz widzi wylanie gniewu Pańskiego, karę dla rodaków za uparte nieposłuszeństwo i przekroczenie Prawa. Tą myślą przepełnione są żałobne pieśni Lamentacji Jeremiasza, poetyckiej elegii, której śpiewak daje upust uczuciu głębokiej tęsknoty, lecz na koniec prorokuje upadek Imperium Babilońskiego, przebaczenie swojego ludu i jego przyszłe zmartwychwstanie. Szczere uczucia Jeremiasza, jego przestrogi są współbrzmiące ze współczesnym postrzeganiem takich tragedii ludzkości, jak Holokaust, Hołodomor, etnocyd, wojna światowa. Ukraiński poeta Jurij Klen, wstrząśnięty masową zagładą ludzi, niszczeniem europejskiej cywilizacji, którą zalewała straszna fala barbarzyństwa, napisał w 1946 roku monumentalny utwór „Popiół imperiów”. „W chaosie ruin — wyznawał poeta — wyraźnie słyszałem jeden głos, głos proroka Jeremiasza, płacz jego nad zgładzonymi miastami”. W końcowej części epopei brzmi parafraza Lamentacji Jeremiasza jako namiętny monolog, w którym łatwo rozpoznać obrazy, natchnione wyobraźnią wielkiego proroka: „Mój duch błąka się szarym wilkiem wśród rumowisk miast. Mój głos niesie się sową pośród opustoszałych chat…” Biblijne korzenie światopoglądu poety dodają mu sił do przezwyciężenia rozpaczy — w przekonaniu, że ciężkie czasy przeminą. A wszystko, co dzisiaj wydaje się nieodwracalne, — to tylko mała cząstka wspaniałego obrazu Wszechświata, w którym, zgodnie z Bożymi prawami, po rozpadzie nieuchronnie następuje połączenie, a wraz z nim — odbudowa i odrodzenie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
