Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

DMYTRO DROZDOWSKYJ: „ŚWIATOWY SUKCES LITERATURY ZALEŻY OD POZIOMU SZACUNKU NARODU DO SAMEGO SIEBIE”

Слово Просвіти, №46 за 2010 рік

— Panie Dmytro, przede wszystkim proszę pozwolić pogratulować Panu zdobycia prestiżowej nagrody im. O. Biłeckiego. Czy ta nagroda jest dla Pana ważna? Czy można powiedzieć, że jest Pan teraz „oficjalnym” przedstawicielem procesu literacko-krytycznego na Ukrainie? — Imię Ołeksandra Biłeckiego wiele dla mnie znaczy. To człowiek o kolosalnym intelekcie, zdumiewającym literaturoznawczym hartcie; spojrzenie Biłeckiego na proces literacki jest zawsze panoramiczne, systemowe. Dziś, wydaje mi się, takich literaturoznawców już nie ma. To byli ostatni z mohikanów, ludzie wielkiego rozumu i serca. W latach 30. XX wieku system sowiecki zniszczył tych, którzy mieli odrodzić Ukrainę; zniszczeni zostali zarówno twórcy, jak i literaturoznawcy. Historia ukraińskiej krytyki literackiej jest niezwykle tragiczna. Z jednej strony prawdziwy intelekt został wycięty, z drugiej – przez długi czas mieliśmy „oficjalne” literaturoznawstwo: partyjne, zaideologizowane, jałowe. Pisano o obrazie Lenina w literaturze ukraińskiej i światowej. Oto to literaturoznawstwo, „z Leninem w sercu”, jest wskaźnikiem kolosalnego upadku krytyki literackiej. I dziś nie możemy otrząsnąć się z tego wstrząsu. Historia literatury ukraińskiej to rzecz tragiczna. Rozumiem, że zawsze przyjemniej nam mówić o osiągnięciach, zwycięstwach, jasnych stronach. Ale w tym tragicznym doświadczeniu nie ma nic złego: zmusza nas ono cały czas do powracania do przeszłości i odkrywania zapomnianych kart. Tak mało wiemy o krytyce literackiej początku XX wieku, jak zresztą i o literaturze. Niedawno pojawiła się monografia Ihora Pawluka o dziennikarstwie początku XX wieku na terenach zachodnioukraińskich. Przetłumaczono z angielskiego monografię Iren Makaryk o recepcji W. Szekspira w teatrze Lesia Kurbasa. Te prace odkrywają nieznaną dotąd Ukrainę. Oto co jest niezwykle ważne, by robić – powracać do siebie poprzez historię. W przeciwnym razie będziemy narodem wyrzuconym w kosmos, w próżnię. A natura nie lubi próżni. Więc od razu staniemy się narodem-ofiarą. My dzisiaj jesteśmy ofiarami przeszłości, która obraca się w postsowieckich kodach dżumy, otoczeni prokremloskimi zasobami informacyjnymi, zorientowanymi na pielęgnowanie starych mitów. Nie uważam się za „oficjalnego” przedstawiciela. Jakikolwiek oficjalizm jest zawsze śmiercią dla indywidualności. Kiedy jesteś „oficjalny” – jesteś tylko martwą, pustą maską. Musisz wykonywać określoną rolę, grać według określonych zasad, których od ciebie wymagają. Dziś większość gra według zasad. W ogóle Ukraińcy mają jakiś kolosalnie straszny syndrom: zazdrość i zhipertrofowany egoizm. To przyćmiewa najlepsze przedsięwzięcia. Nie umiemy szanować siebie nawzajem, słyszeć i rozumieć siebie nawzajem, szanując Innego, szanując dążenie innego do niezgadzania się z twoim zdaniem. Jeśli nie masz poczucia zazdrości, jeśli życzysz innemu naprawdę dobrze, to wydaje mi się, że w naszej kulturze od razu nakładają na ciebie piętno: albo jesteś Żydem, albo Moskalem. A powinniśmy nauczyć się po prostu szanować siebie nawzajem. Szanować siebie i innych w kulturze, w przestrzeni medialnej. Wtedy zostanie uformowana wspólna intelektualna przestrzeń zrozumienia i wsparcia. Kiedy kilka tygodni temu leciałem do Erywania na kolejne forum translatorskie i wydawnicze, w samolocie było wielu Ormian. Otóż ten naród to naród wzajemnego wsparcia. Ormianie mówią jednym językiem i myślą jak obywatele swojego państwa, a nie niewolnicy, nie wyraziciele cudzych interesów. Oczywiście nagroda im. O. Biłeckiego to jasny płomyk w moim obecnym życiu. Sytuacja na Ukrainie daje mało podstaw do optymizmu. To sytuacja sur-absurdu. Ale ta nagroda nakłada jeszcze większą odpowiedzialność, zmusza do pracy i pracy dalej, jak pisał I. Franko. — Wiele Pana artykułów to odpowiedź na współczesny socjokulturowy i polityczny absurd. Czy krytyk literacki powinien wchodzić w płaszczyznę polityki? — I tak, i nie. Wszystko zależy od warunków. Dziś nie pisać o problemach polityczno-historycznych, nie rozpatrywać literatury przez pryzmat „politycznego absurdyzmu” – to zdrada interesów narodowych. Choć w innych warunkach byłoby to absolutnie niewłaściwe, błędne, zaangażowane. Być może wielu się ze mną nie zgodzi, ale powtórzę słowa Małaniuka: „Kiedy naród wodza nie ma, wtedy wodzami są poeci”. U nas dzisiaj nie ma wodza. Wiktor Juszczenko nie stał się przywódcą Ukrainy, a przyczynił się do tego, że do władzy doszła PR. To największy SUR. Ale tragiczny, bo znów jesteśmy odrzuceni o dziesięciolecia wstecz. Chce mi się wierzyć, że w naszym kraju napisane słowo jest jeszcze komuś potrzebne, że da ono możliwość zmiany sytuacji na lepsze. Być może to romantyczne poglądy. Ale chcę jeszcze w swoich latach trochę pobyć romantykiem, niż cynikiem. Choć obecna sytuacja popycha człowieka do barbarzyństwa, do cynizmu, dwoistości (i troistości). Z człowiekiem dzieją się straszne metamorfozy. A wszystko dlatego, że człowiek nie czuje swojego związku z historią, z ziemią. Dlatego pragnie dostosować się do korzystniejszej sytuacji, zapominając, że wszyscy jesteśmy obywatelami swojego państwa, którzy muszą dbać nie tylko o siebie, ale i o naszą historię. Dziś jest wiele podstaw do protestów i niezgody. Obecna polityka państwowa to polityka kłamstwa. W obecnym rządzie jest bardzo mało ludzi, którzy realnie mogą coś zmienić na lepsze. Możliwe, że ten etap historyczny jest potrzebny: musimy przeżyć okresy upadku, aby się odrodzić. Ale u nas te okresy odrodzenia i śmierci są bardzo częste. A od tego może rozboleć głowa. Naród „bez głowy” to straszne zjawisko. Nigdy polityczny angaż nie powinien dominować u krytyka literackiego. Chyba że u publicysty. Krytyka procesu literackiego to krytyka systemów artystycznych, to analiza ewolucji fenomenów literackich, to wykrywanie składników współczesnej przestrzeni humanistycznej, która formuje się w książkach. Polityka może istnieć, ale jako coś drugorzędnego. Po prostu oto co jest ciekawe: epoka polityczna nakłada piętno na styl myślenia, na zachowanie, w tym także autorów, w tym także na interakcję czytelnika i Na początku listopada jury pod przewodnictwem akademika W. Donczyka wyłoniło laureata nagrody imienia Ołeksandra Biłeckiego za 2010 rok. Zwycięzcą został Dmytro Drozdowskyj, tłumacz, literaturoznawca, zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Wseswit”, pracownik centrum prasowego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, jeden z czołowych krytyków literackich naszego kraju, członek NSŻU (zgłoszony do nagrody przez redakcję czasopisma „Wseswit” oraz kulturologiczny tygodnik „Słowo Proświty”). Tego wyróżnienia Dmytro dostąpił za publikacje literaturoznawcze z 2010 roku. Proponujemy czytelnikom wywiad z Dmytrem Drozdowskym w kontekście zdobytej prestiżowej nagrody. Dmytro stał się najmłodszym laureatem nagrody im. O. Biłeckiego w całej historii jej istnienia. pisarza. Kiedy ta komunikacja staje się nienaturalna, sztuczna, cyniczna, egzaltowana, to musi znaleźć swój oddźwięk również w pracy krytyka. — Czy dla Pani krytyka to nauka, rodzaj akademickiego literaturoznawstwa, czy coś innego? — Krytyka jest dla mnie samym życiem procesu literackiego, takim, jakim ono jest. W naszej tradycji krytyka literacka nie jest częścią składową akademickiego literaturoznawstwa. Chociaż na tegorocznym światowym kongresie komparatystyki w Seulu mówiono właśnie o tym, że krytyka literacka powinna zyskać status akademicki. Krytyka to strategia rozwoju przestrzeni literatury. Musi być żywa, mobilna, operatywna, ale także jakościowa. Krytyka powinna łączyć dwa centra: pasję serca i intelektualną refleksję. Tradycyjne akademickie literaturoznawstwo to zawsze intelektualna refleksja, zobiektywizowana i zdystansowana od „Ja”. Nie lubię krytyków rozumu. Instancja rozumowa jest martwa bez instancji duszy. Jeśli w artykule nie ma przytom-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn