Strona · s. 10strona oryginału ↗
CZYTANIE JAKO UKRAIŃSKI SPOSÓB ŻYCIA
Слово Просвіти, №46 за 2010 рік
Przez sześć dni — od 11 do 16 listopada — w centrum wystawowym „Sportywnyj” odbywał się XIII Kijowski Międzynarodowy Targ Książki „Medwin: Świat Książki-2010”. Od dawna stał się on zjawiskiem, bez którego nie sposób wyobrazić sobie życia kulturalnego Ukrainy. Oczywiście pod względem skali i znaczenia „Świat Książki” ustępuje tradycyjnemu Lwowskiemu Forum, jednak nie pod względem kreatywności i dobrej, jasnej energii, która od pierwszej minuty przenikała każdego uczestnika tego barwnego, pasjonującego wydarzenia. I choć jeden z jego inspiratorów, niezmienny dyrektor wydawnictwa „Zielony Pies” Witalij Kapranow, zastanawiał się nad magiczną cyfrą „XIII”, rozważając możliwość liczenia według kalendarza chińskiego, to jednak tegoroczny targ „Medwin: Świat Książki—2010” okazał się dowodem, że czytanie, mimo surowych realiów ukraińskiego bytu i jeszcze surowszych prognoz co do jego przyszłości, dla znacznej części Ukraińców wciąż pozostaje sposobem życia.
Maria KUCZERENKO
Trzeba oddać należne honory organizatorom wystawy, zwłaszcza kierownikowi projektu „Книжковий світ” Walerijowi Owsijenko: atmosfera tegorocznego jarmarku była wyjątkowo swobodna, ciepła, demokratyczna, bez żadnych stereotypów. Oczywiście poza otwarciem, tradycyjnym oficjalnym ceremoniałem, ale tu już nigdzie nie uciekniesz, musisz to przeżyć. Co więcej, uroczystość otwarcia odbywała się w ramach aż dwóch wydarzeń: obchodów 60-lecia Europejskiej konwencji praw człowieka oraz 15-lecia członkostwa Ukrainy w Radzie Europy. Oprócz pisarzy i wydawców, głównych bohaterów tej demokratycznej imprezy, obecni byli także przedstawiciele władz: członkowie stałej delegacji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, przedstawiciel Sekretarza Generalnego Rady Europy, dyplomaci i działacze polityczni różnych epok. Znamienne, że miejsce „tusowania” tak wysokiego zgromadzenia było aż nazbyt demokratyczne: zwyczajna Kawiarnia Literacka, tak zapchana, że nie było gdzie szpilki upuścić, pełna ludzi. Jednak podczas długiej promocji pierwszego prezydenta Ukrainy, który na jarmarku prezentował swoją książkę o wymownym tytule — „Jedna Ukraina, jeden naród”, publiczność, przypomniawszy sobie o zapasie swojego zdrowego humoru, szybciutko, jak żywe srebro, zaczęła przeciskać się do drzwi kawiarni. Nawet całkowicie słuszne przypomnienie Borysa Tarasiuka o tym, że „…jesteśmy Ukraińcami, a nasz kraj nazywa się Ukrainą”, jak również wezwanie do tego, „aby nasze państwo stało się potężnym liderem na europejskim kontynencie, w którym szanuje się prawa i wolności człowieka, panuje demokracja i praworządność”, najwyraźniej już nie miały wpływu emocjonalnego na „masę krytyczną”. Lecz to mniejsza sprawa… Wystawy, prezentacje książek, spotkania z pisarzami, dyskusje, spektakle teatralne, pokazy filmów, liczne warsztaty mistrzowskie na każdy gust, zabawne trawestacje, które towarzyszyły przez wszystkie sześć dni jarmarku książki, — to wszystko wciągało jak wir, aż do całkowitej utraty poczucia czasu. Wzdłuż całego placu „U Pegasa” przytwierdzono hasło — „Cała władza pisarzom!”; dziewczęta-komsomolki w czerwonych chustkach z megafonami wzywają na improwizowany wiec w obronie pisarzy; bułhakowski Szarikow z obandażowaną głową i swoją niezmienną balalajką — „Ech, hulaj, Rosjo!” — najwyraźniej czuje się panem sytuacji politycznej — to wszystko żywa ilustracja do książki Stanisława
...Calyka i Pylypa Seligeja „Tajemnice pisarskich szuflad” z serii „Nieznana Ukraina”, a może w pewnym stopniu także aluzja do ostatnich refleksji politycznych. Na tej samej scenie rozgrywały się też inne, nie mniej oryginalne sceny, takie jak prezentacja książki przez jej własnych bohaterów. „Strasznym” elementem targów książki nazwał Witalij Kapranow program „Książka i władza” na konferencji prasowej w centrum prasowym medioholdingu „Głavred”. I miał rację. Zastępca przewodniczącego partii „Silna Ukraina” Kostiantyn Bondarenko w żartobliwy i ironiczny sposób wyjaśnił obecnym całą „stremność” tego programu: „Politycy piszą książki w trzech przypadkach: pierwszy przypadek — jeśli odwiedza ich muza; drugi — jeśli chcą coś wspomnieć; trzeci — jeśli chcą pomyśleć o przyszłości. W pierwszym przypadku, czyli gdy politykom zaczyna towarzyszyć muza, oznacza to, że w polityce zostaną nie na długo, bo przypadkowo się tam znaleźli; w drugim — jeśli myślą o przeszłości, oznacza to, że nie mają już wiele do powiedzenia o przyszłości, więc piszą swego rodzaju „pomnik” sobie; w trzecim — politycy pozostają w polityce na poważnie i na długo”. Raczej nie dotyczyło to ostatniego przypadku polityków, którzy prezentowali własne książki na tej wystawie. Także znane przysłowie „tego, co napisane siekierą nie wyrąbiesz” tu nie działa, bo słowa dawno straciły wartość w realnej ukraińskiej polityce. Wymowny jest też fakt, że książkę Serhija Tihipki „Ukraina: grażdanskij proekt”, w której przedstawiono poglądy na silną władzę, wydano prawdopodobnie już zgodnie z duchem czasu, w „drugim języku państwowym”. Na tym książkowym jarmarku można było godzinami, aż do szumu w nogach, chodzić od stoiska do stoiska, podziwiając szaloną różnorodność produkcji wydawniczej — od pięknie wydanej ukraińskiej etnografii z kiściami kaliny...
...i fragmentami dawnych haftów, w jaskrawych, ekstrawaganckich superokładkach bestsellerów, aż po niezwykle piękne, ciężkie foliały ze złotym tłoczeniem na skórze. A ile ciekawych projektów w ciągu sześciu dni! Tak, projekt „Książka jak książka” przewidywał długą serię prezentacji i sesji autograficznych. Samego 13 listopada odbyło się 17 prezentacji i 30 sesji autograficznych. Zdarzało się, że pisarze prezentowali czytelnikom po kilka i więcej książek jednocześnie. Na przykład Maria Matios (wydawnictwo „Piramida”) czy Irena Rozdobudko (wydawnictwo „Folio”), Walerij Hużwa („Jarosławiw Wał”) albo Halina Tarasiuk („Ukraińska Gazeta Literacka”). Niektórzy pisarze, w tym Ołeksandr Irwanec, Andrij Kurkow albo Iwan Andrusiak, nie przywieźli nowych książek, lecz przyszli po prostu porozmawiać ze swoimi czytelnikami i kolegami oraz przeprowadzili sesję autograficzną. Jednym z najjaśniejszych punktów targów był wieczór ironicznej poezji, który zgromadził głównie młodzież (i dlaczego mówi się, że nasza młodzież nic nie czyta?). Chętnych, by posłuchać tego poetyckiego ekstrawagancji, było tyle, że większość musiała stać, a do tego ciągle podchodzili nowi słuchacze. A jak inaczej, skoro wieczór zgromadził tak legendarne postaci, jak Serhij Pantiuk, Jurko Pozajak, Artem Połeżaka, bracia Kapranowie, Pistonczyk… Jednak na spotkaniach znanych pisarzy starszego pokolenia z czytelnikami było niewielu ludzi. Iwanowi Draczowi w ogóle przyszło prezentować swój tomik poezji „Słońce moje” przed publicznością liczącą kilka osób. Trzeci dzień wystawy wypełnił się dziecięcymi głosami, bo był poświęcony dzieciom. O swoich najmłodszych czytelników troszczyły się czasopisma „Malatko” i „Piznajko”. Dzieciaki z ogromnym zapałem oddawały się twórczości na warsztatach, gdzie można było nauczyć się zrobić prezent dla mamy albo ulepić zabawkę z plasteliny, zapoznać się ze sztuką kaligrafii. A „Teatr dla wszystkich” —
wspólny projekt Dziecięcego placu zabaw „Ślimak” i Kulturalno-Edukacyjnego Centrum „Majster-Klas” — pokazał dzieciom niemal filozoficzną „Bajkę o „Ja”” (reżyseria — Olga Hawryluk) o prawdziwej ludzkiej dobroci. A ile radości sprawiło dzieciom studio animacji „Czerwony pies”, tworząc razem z nimi maleńki film animowany! Wystawa-jarmark „Medwin: Świat książki-2010” wrzał przez wszystkie sześć dni, nie tracąc zainteresowania, a bracia Kapranowowie przez cały czas wydawali się wszechobecni. Ich zapas energii po prostu oszałamiał: dopiero rozdawali autografy przy stoisku, a oto już zorganizowali czytanie własnej sztuki, którą serdecznie rozbawili publiczność, a to — spójrz — jeden z nich, jeśli się nie mylę, Witalij Kapranow, już przy Literackiej Kawiarni w ramach programu „Książka i kuchnia” asystuje Olgi Sumskiej, autorce wspaniałego wydania własnych przepisów, zaprezentowanego na jarmarku. Nawiasem mówiąc, aktorka chętnie gotowała, by udowodnić, że wszystkie przepisy w książce pochodzą z własnego doświadczenia. „Spójrzcie, — mówiła, — wszystko prawdziwe, wszystkie patelnie z mojej własnej kuchni”. Lecz nie tylko ona częstowała swoimi potrawami — nie powstrzymała się od takiej gościnności także lwowska poetka, redaktor naczelna „Wydawnictwa Starego Lwa” Marjana Sawka — po prostu w obecności odwiedzających jarmark — również razem z jednym z braci Kapranowów — ugotowała aromatyczny barszcz z grzybami. A ponadto sekretami kulinarnej sztuki dzielili się znana z programu telewizyjnego „Kartata potata” Dasza Małachowa, najsilniejszy mężczyzna Ukrainy Wasyl Wirastiuk, z którym rozmowa była prawdziwą przyjemnością. Jarmark książki w całej swej pełni dowiódł: mimo najnowszych naukowo-informacyjnych osiągnięć miłość do książki nie gaśnie i być może nigdy nie zgaśnie — zawsze będzie potrzebna — jeśli nie w sensie informacyjnym, to estetycznym. Jednak organizatorzy „Świata Książki” nie mogli nie poświęcić uwagi także Internetowi, choć nie zamierzali przeciwstawiać mu książki jako takiej. Jednak powiedzcie, jak dowiedzieć się, czy ta lub inna książka zasługuje na waszą uwagę — przecież nie będziesz godzinami stać w księgarni, zapoznając się z fabułą, a tymczasem w domu, przy filiżance kawy, dlaczego nie przejrzeć tekstów na bezpłatnej stronie, choćby na stronie
„Przyjaciel czytelnika”? A także – nawiązać kontakt z autorem, porozmawiać w swobodnej atmosferze z takimi samymi „molami książkowymi”, zostawiwszy wrażenie z przeczytanego. Nie jesteśmy konkurentami, lecz sprzymierzeńcami – przekonywał na konferencji prasowej Witalij Kapranow – a serwisy książkowe to doskonały sposób popularyzacji nowej produkcji wydawniczej. W ramach targów książki odbyły się także „Dni fantastyki w Kijowie”. Przeprowadzono wiele spotkań autorskich, m.in. z tak znanymi pisarzami, jak Andrij Walentynow i G. L. Oldi, Wołodymyr Arjeniew, Maria Halina, Andrzej Sapkowski, Serhij Diaczenko (nawiasem mówiąc, Serhij i Marina mieszkają obecnie w Moskwie – pracują tam nad filmem „Biała gwardia”). Zaprezentowano także twórczość stowarzyszenia literackiego „Kobzar”, przeprowadzono konkurs „Gwiezdna twierdza”, a wszyscy chętni mogli obejrzeć film fantasy „Okno na Paryż”. „Dni fantastyki w Kijowie” zakończyło się wręczeniem nagród licznym pisarzom oraz przedstawieniem anime w wykonaniu grupy Fighting Dreamers „Drżące płatki sakury”. Bardzo ciekawie prezentowała się program „Książka i kino”, bez którego nie można było wyobrazić sobie targów, ponieważ kino bez tekstu nie istnieje (chyba że – niestety – zapomniane kino poetyckie, które opierało się na obrazach i nie potrzebowało słów). Reżyser Mychajło Iłjenko przygotował dość pokaźny, zaplanowany na dwa dni wybór krótkometrażowych filmów z festiwalu „Otwarta noc”. Sporą publiczność zgromadziły spektakle wystawiane na scenie Literackiej Kawiarni: „Romeo i Jasmin” Ołeksandra Hawrysza oraz „Kryminalna klasyka” Teatru „Czarny kwadrat”, którym zakończył się trzeci dzień „Książkowego świata”. 14 listopada XIII Kijowskie Międzynarodowe Targi Książki „Medwin: Książkowy świat 2010” zakończyły pracę. Sądzę, że dla licznych miłośników książek była to prawdziwa uroczystość, która pozwoliła – odsuwając na drugi plan codzienne problemy związane z walką o przetrwanie – zanurzyć się, choć na krótko, w równoległym świecie książki. Organizatorzy tego projektu, w tym jego kierownik Walerij Owsijenko, bardzo udanie połączyli targi książki z kinem, teatrem i Internetem, czyniąc wszystko, co możliwe, aby czytanie stało się ukraińskim sposobem życia. A jak wiadomo, wykształconego człowieka manipulować nie jest łatwo.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
