Strona · s. 14strona oryginału ↗
BAJKA O NAGIM KRÓLU Od 9 do 14 listopada w kompleksie muzealnym „Mysteckyj Arsenał” trwał Piąty międzynarodowy targ sztuki ART!KYIV contemporary 2010.
Слово Просвіти, №46 за 2010 рік
Lesia KOVERZNIEVA Targ sztuki nie tylko zmienił dyslokację (poprzednie cztery imprezy odbywały się w Ukraińskim Domu), ale też stylistycznie próbował zbliżyć się do swojej pierwotnej treści. Wszak od zarania targ kojarzy się z ulicą. Tym razem ART!KYIV contemporary połączył sztukę galerii i ulic. Street!art Project, który zgromadził w Kijowie gwiazdy światowego street!artu, umieszczono w tym skrzydle „Mysteckiego Arsenału”, do którego remont jeszcze nie dotarł. Takie nieoczekiwane dekoracje najlepiej pasowały do „ulicznego” projektu. Według słów art!dyrektora kompleksu i jednego z kuratorów targu Ołeksandra Sołowjowa, w tym roku ART!KYIV contemporary po raz pierwszy stał się „strefą laboratorium i eksperymentu w czystej postaci”. KONCEPCJA WSPÓŁCZESNEGO MUZEUM Przez trzy ostatnie miesiące nowa dyrektorka „Mysteckiego Arsenału” Natalia Zabołotna odwiedziła i osobiście zaprosiła dyrektorów oraz kuratorów najsłynniejszych muzeów świata do Kijowa. Najwyraźniej pani Zabołotna była przekonująca, gdyż na ART!KYIV przyjechało 20 najsłynniejszych kuratorów. Wśród nich — kurator Muzeum Guggenheima Valerie Hillings (Nowy Jork), dyrektor Muzeum Sztuki Użytkowej Peter Noever (Wiedeń), współzałożyciel Biennale Moskiewskiego Josif Baksztejn, dyrektor działu nurtów nowoczesnych Muzeum Rosyjskiego Ołeksandr Borowski (Sankt Petersburg), kurator Biennale w Pusan 2010 Manu D. Park (Seul) i inni. Obcokrajowcy byli zachwyceni skalą „Mysteckiego Arsenału” i jego architekturą. Wszyscy oni wzywali Natalię Zabołotną, by nic nie robiła z „tymi cegiełkami”. „Takie przestrzenie to wielki luksus! — oświadczył dyrektor Muzeum Sztuki Użytkowej Peter Noever. — Najważniejszy tutaj nie jest remont budynku. Trzeba bardzo ostrożnie organizować tę przestrzeń, aby nie zabić inspiracji od wewnątrz”. Okrągły stół „Muzeum we współczesnym kontekście”, który zgromadził gości, „obnażył” nie tylko problem współczesnego muzeum w ogóle, ale i czysto ukraiński jego aspekt — kiedy muzea, których u nas i tak jest niewiele (tylko 500 — tyle samo, co w małej Holandii!), zostają bez dachu. Dyrektorka Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej Adriana Wialec wezwała Natalię Zabołotną, by wpuściła bezdomne muzea ławryckie na drugie piętro „Arsenału” i tym samym wypełniła umowę o współpracy, podpisaną dwa lata temu z poprzednim dyrektorem „Mysteckiego Arsenału”. Zgodnie z nią Muzeum Sztuki Ludowej Dekoracyjnej miało otrzymać 7,5 tysiąca metrów kwadratowych na drugim piętrze kompleksu. Tymczasem „muzeum na 30 drzwi” niezbyt wpisuje się w koncepcję Natalii Zabołotnej. Nowa dyrektorka przejęła się swoją misją zbudowania „muzeum na przekór wszystkim muzeom”. To muzeum muzeów z jego szczególną historyczną aurą i unikalnymi możliwościami ekspozycyjnymi ma, jej zdaniem, stale przyciągać ludzi, którzy cenią sztukę, swoimi nowymi ekspozycjami. W swoim pragnieniu zbudowania muzeum XXI—XXIII wieku Natalia Zabołotna, niestety, zapomina, że aby rozumieć sztukę współczesną, trzeba znać ludową. Bo nic nie zaczyna się od czystej strony. Prymitywiści, ikony ludowe, nawet dziecięce rysunki są trudne do zrozumienia dla większości współczesnych widzów. Nie zrozumiawszy tego, jak zrozumieć i prawdziwie pokochać sztukę współczesną?! Wszak uczyć się czytać zaczynamy od liter. Potem już wybór tekstu zależy tylko od nas. W sztuce wszystko zaczyna się od ornamentu. Właśnie w nim zawarty jest kod genetyczny naracji, jej siła. Nie stylizacja na kalinki, nie pseudoludowa twórczość pamiątkarska, z którą wielu kojarzy „ukraińską sztukę ludową”, a prawdziwy dawny ornament, różny u każdego narodu, może nam najwięcej powiedzieć o nas samych. Bez znajomości swojego kodu genetycznego nie można ani tworzyć, ani odczytywać informacji. My jeszcze nie uświadomiliśmy sobie, nie połknęliśmy i nie przetrawiliśmy tego, co nasze. A ruszać dalej można tylko wtedy, kiedy rozumiesz — kim jesteś. Hanna Sobaczko!Szostak, Maria Prymaczenko, Kateryna Biłokur — prymitywizm i awangarda są tak bliskie w swojej istocie, że nawet nie każdy profesjonalista może od razu poczuć, na czym polega różnica. Czyżby dla nich nie było miejsca w muzeum XXI—XXIII wieku?! Znany historyk sztuki Borys Woźnycki jest przekonany: „Nikt z Europejczyków nie wie, czym jest Ukraina. Zresztą i Ukraina nie wie, czym ona jest”. Dlatego w „Mysteckim Arsenale” trzeba przedstawić całą 20 000 historię Ukrainy. Uważa on, że muzea, które są wyganiane z pomieszczeń w Ławrze, mogłyby spokojnie pomieścić się tutaj. Wszak ogólna powierzchnia pozwala to zrobić: na 53 tysiącach metrów kwadratowych miejsca wystarczy wszystkim. Nieoczekiwanie kolegów poparł też kurator festiwalu sztuki współczesnej Manifesta Viktor Misiano: „Najlepsze współczesne dzieła sztuki są bardzo skomplikowane. Średnie lub niewielkie powierzchnie — oto idealny format dla współczesnej wystawy. Obecność historii tworzy zupełnie inny reżim pokazywania sztuki współczesnej”. A Dorothy Isemers zaproponowała „Mysteckiemu Arsenałowi” jeszcze bardziej oryginalne podejście — przyciąganie do siebie ludzi, którzy przychodzą do Ławry. „Tylko dialog z Ławrą, współpraca z ławryckimi mnichami może odtworzyć ducha tego miejsca” — jest przekonana eks!dyrektor Muzeum Sztuki Leopold!Hesch. I potwierdziła swoje przypuszczenie słowami filozofa Jacquesa Derridy: „Można myśleć tylko w formacie swojego regionu”. Koncepcja „Mysteckiego Arsenału” nie została jeszcze sformułowana, ale najbardziej jego dyrektorka boi się, żeby nie stał się zaściankowy. „Ja chcę, żeby to nie było muzeum!puszka konserwowa, a muzeum interaktywne” — mówi ona. Najwyraźniej ten strach przed prowincjonalizmem popycha nowy zespół „Mysteckiego Arsenału” do globalnych kroków. Podczas targu zostały zapowiedziane plany na przyszłość. W kwietniu 2011 roku odbędzie się tydzień sztuki Kosmiczna Odyseja, a na grudzień 2012 roku zaplanowane jest międzynarodowe biennale Antyarmagedon lub Parada planet. Najwyraźniej „Mysteckyj Arsenał” ma zawładnąć Wszechświatem. I żadnego zaściankowości! ZŁUDZENIE WZROKU Oczywiście, przyjemność estetyczna to jednostka, którą trudno obliczyć. Tym bardziej, kiedy wśród uczestników tegorocznego ART!KYIV są trendowe galerie Kijowa, Sankt Petersburga, Moskwy, Berlina, Paryża, Odessy, Charkowa, Lwowa. Wszakże na ich stoiskach, które stały się znacznie większe w porównaniu z Ukraińskim Domem, widzom prawie nie udało się zobaczyć czegoś nowego, niewidzianego na poprzednich targach sztuki. Nawet jakoś niezręcznie za poważne galerie. Miejsca stało się więcej, a treści tak samo niewiele. Ołeksandr Rojtburd, Ołeh Tistol, Illa Czyczkan, Vlada Rałko, Arsen Sawadow — rozreklamowani autorzy wyglądali zewsząd, a galerzyści nawet nie próbowali odszukać nowych art!bohaterów. Pokazywanie tych samych artystów w różnych miejscach już dawno nie jest faux pas. Chociaż bardziej przypomina to wąskospecjalistyczną międzygaleryjną rywalizację. „Macie Czyczkana? I my go mamy! A Rojtburda? I my możemy się pochwalić!”. Galerzystów można zrozumieć — w sąsiedniej sali ci sami autorzy są przedstawieni w zbiorach z prywatnych kolekcji. Zatem, dlaczego dziwić się...
się — jaki popyt, taka i podaż. Były, oczywiście, na tegorocznym ART-KYIV i ciekawe prace, ale jakoś zlewały się z ogólną masą, gubiły się, bo znajome obrazy małpo-palm wyskakiwały do przodu. Tym, którzy nie mogli wziąć nazwiskami i tematami, przyszło brać rozmiarami. Zwolennicy gigantomanii w „Arsenale” mieli gdzie się rozwinąć. Czego tylko wart pięciometrowy styropianowy Kliczko. W tym kontekście sztuka street-artu, nawet oprawiona w muzealną ramę, była bardziej szczera i świeża…
STREET-ART PROJECT Być może to właśnie „Arsenał” zainspirował kuratora Ołeksandra Sołowjowa do stworzenia specjalnego projektu — terytorium street-artu. Gwiazdą tego projektu stał się patriarcha sztuki ulicznej Harald Naegeli — słynny „sprayer z Zurychu”, którego uliczne prace w latach 70. naruszały spokój konserwatywnej Europy. Wtedy prześladowano go za rysunki na ścianach. „Dwa lata malowałem w ciemności. Malowanie stało się dla mnie wyrazem wolności. Przecież wolność jest ważniejsza od wszystkiego. Nawet od miłości!” — wyznał Naegeli. Ale takie poszukiwanie wolności zaprowadziło artystę w swoistą pułapkę — złapano go i wsadzono na dziewięć miesięcy do więzienia. Co prawda, Harald Naegeli, który zajmuje się także malarstwem i grafiką, to biały kruk wśród grafficiarzy. Jego prace przypominają malowidła naskalne człowieka pierwotnego oraz klasyczną awangardę. Jego ludzkie figurki są głęboko symboliczne, niosą pewne przesłanie, myśl, styl. Są na wskroś humanistyczne. I wcale nie kojarzą się z komercją. Także wśród uczestników ulicznej ekspozycji — autor unikalnych projektów w gatunku koncertów wizualnych i poezji elektronicznej, artysta performansu Rochus Aust (Niemcy), światowe gwiazdy street-artu Zevs (Francja), Incubus project i Spy (Rosja), liderzy ukraińskiej młodej sztuki Żanna Kadyrowa, Hamlet Zińkowski, Anatolij Biełow, Wołodymyr Kowalow, Mykyta Kadan i „Grupa przedmiotów”. Kijowianin Homer zbudował dwie ceglane ściany i zaproponował zwiedzającym pomalowanie ich sprayami. Swoją drogą, ta „atrakcja” cieszyła się szaloną popularnością. Chyba każdy marzy, by poczuć się ulicznym chuliganem.
PYTANIA BEZ ODPOWIEDZI Otwarcie art-jarmarku odbyło się głośno, z rozmachem. Wśród licznych wielbicieli sztuki aktualnej można było zauważyć Wiktorię Tihipko, Iwana Dracza, Sawika Shustera, Ihora Woronowa, Ołeha Laszkę, Serhija Lowoczkina, Mykołę Weresnia, Ołeksandrę Kużel. W inne dni ludzi było znacznie mniej. Niektórzy ze zwiedzających otwarcie wyrażali swoją niechęć do współczesnej sztuki aktualnej, inni o czymś oburzeni szeptali. Zadowolonych — niewielu. Nie dorośli?! Być może kijowska publiczność nie potrafi zrozumieć aktualnych tendencji światowej sztuki? Czy może jednak — nagi król?! Z jednej strony wychowanie i naturalne pragnienie dokopania się do prawdy nie dają możliwości od razu odrzucić wszystko, co nieakceptowalne, z drugiej — zaczynasz się zastanawiać, co właściwie wchodzi w pojęcie sztuki współczesnej. I czy koniecznie sztuka współczesna musi być właśnie taka? Dlaczego nie przedstawiono innych artystów, coś pomiędzy tradycyjnym a prowokacyjnym? Czy sztuka współczesna musi koniecznie nieść w sobie prowokację? I czy artysta nie jest aktualny, jeśli nie ma jawnej prowokacji? Nigdy nie skłaniałam się ku myśli tych, którzy uważają, że sztuka musi być moralna. Nie. Nie musi być moralna, moralizatorska, jednak czyż koniecznie musi być niemoralna? Zasadniczo niemoralna, inaczej — to nie jest sztuka aktualna? Same pytania. Oczywiście odpowiedzi, jak i interpretacje, każdy musi znaleźć sam. Współczesnego życia i współczesnej sztuki, jako jednego z jego przejawów, nie da się konsumować według gotowych receptur. Wydaje się, że sama historia sztuki już dawno pokazała, że prowokacja dla prowokacji, epatowanie dla epatowania nic nie dają. Mało prawdopodobne, by takie przejawy sztuki były interesujące dla innych pokoleń, chyba że jako paradoks braku smaku. Jednak i tutaj nie ma żadnej jednoznaczności. Przecież wszystkim znana jest prawda o czasie, który postawi wszystko na swoim miejscu. Większość artystów końca XIX — początku XX wieku zmarła nieuznana i dopiero po śmierci ich twórczość została oceniona. Z współczesnymi twórcami sytuacja jest zupełnie inna. Oni zyskują uznanie w znacznie krótszym czasie. Czy nadaje to ich dziełom głębię i czy świadczy o tym, że są lepsi od poprzedników? Nie, nie proponuję zawieszać ART-KYIV contemporary sztuką salonową. Po prostu ta gatunkowa jednolitość (czystość gatunku, za którą tak opowiada się Natalja Zabołotna) — to ta sama salonowa sztuka akademicka XIX wieku, reakcyjna i agresywna wobec odszczepieńców, tylko na odwrót. A widz zawsze musi mieć wybór. Dlatego nie trzeba powtarzać błędów historii i zapominać, że większość ciekawych nurtów artystycznych pozostała poza granicami Salonu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
