Strona · s. 15strona oryginału ↗
RÓŻNORODNE ZWIASTOWANIE
Слово Просвіти, №46 за 2010 рік
W Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” odbyło się ogólnoukraińskie sympozjum „Ukraińska sztuka sakralna”, w ramach którego otwarto wystawę „Hipostazy”, na której wyeksponowano ikonopisarstwo i dzieła o tematyce religijnej ukraińskich artystów końca XX – początku XXI wieku. Wydarzenia te odbywają się już po raz trzeci z inicjatywy Centrum Badań Sztuki Sakralnej przy Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, które od trzech lat funkcjonuje przy Centrum Kulturalno-Artystycznym NaUKMA. Hanna TREGUB, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Centrum Badań Ukraińskiej Kultury Sakralnej zostało założone przy Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” dzięki wytrwałym staraniom znanego ukraińskiego ikonografa, ucznia M. Storożenki, K. Markowycza oraz W. Owsijczuka – Dmytra Hordicy. Pierwszą we wrześniu 2008 roku przy NaUKMA otwarto pracownię ikonopisarską, gdzie wszyscy chętni, niezależnie od wieku i wykształcenia, mogą nauczyć się technik tworzenia ikon, fresków i mozaik. 20 stycznia 2009 roku odbyło się pierwsze ogólnoukraińskie sympozjum „Ukraińska sztuka sakralna” i, według słów D. Hordicy, właśnie od tej daty zaczyna się historia centrum. Ten artystyczno-naukowy ośrodek to bodaj jedyny na Ukrainie ośrodek, który, przesiąknięty duchem Akademii i Monasteru Brackiego, w którym zgodnie z tradycją była własna niewielka pracownia ikonopisarska, zajmuje się współczesną, że tak powiem, postmodernistyczną dolą ukraińskiej ikonografii, eksponuje i zbiera razem podczas corocznych wystaw-sympozjów w Kijowie dzieła artystów należących do dwóch największych ukraińskich szkół ikonopisarskich – kijowskiej i lwowskiej, reprezentowanych przez postacie M. Storożenki i W. Owsijczuka. Nasz czas smutnego postmodernizmu to epoka zagubionych punktów odniesienia, profanacji i dewaluacji ogólnoludzkich wartości. Naturalną reakcją na wspomniane procesy w życiu duchowym Europy i świata stał się powrót do tradycji, poszukiwanie w niej stałych fundamentów, aby powstrzymać cywilizacyjne samozniszczenie, duchowe zwyrodnienie. Aktywizacja uwagi ukraińskich artystów i społeczeństwa na sztukę sakralną, w szczególności na ikonopisarstwo, to naturalna reakcja społeczeństwa postgenocydowego, jak pisał J. Mace, które mimo wszystko pragnie żyć, rozwijać w sobie najlepsze strony ludzkiego, aktywnie reprezentować poprzez dzieła artystyczne wielkość i piękno ducha narodowego. Ogólnoukraińskie sympozjum „Ukraińska sztuka sakralna”, które już po raz trzeci jest przeprowadzane w salach wystawowych Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”, to jeszcze jedna próba zebrania ukraińskich ikonografów, którzy reprezentują różne tradycje i szkoły, naukowców, nieobojętnych miłośników piękna, aby prowadzić konstruktywny dialog o przyszłości tak unikalnej dziedziny sztuk plastycznych, jaką jest malarstwo sakralne. Współczesne ukraińskie malarstwo ikonograficzne przeżywa czas odrodzenia. Obecnie ukraińska sztuka ikonograficzna pragnie rozwiązać następujące problemy: brak wspólnego widzenia tych norm i kanonów, według których mają być tworzone ikony, freski i mozaiki wśród przedstawicieli najważniejszych szkół ukraińskiego ikonopisarstwa, a także brak opracowania jasnych programów edukacyjnych, według których ma odbywać się przygotowanie ikonografa w państwowych akademiach sztuk pięknych. Jednak rozwiązanie tych nieprostych problemów może stać się unikalną podstawą dla prawdziwego ekumenizmu, czyli pokojowego dialogu między różnymi artystami, kierunkami, szkołami, twórcami i cerkwią. Ukraina ma pełne prawo szczycić się swoimi narodowymi tradycjami graficznymi, które nierzadko znajdowały wyraz właśnie w dziełach sztuki sakralnej. Współczesne kijowska i lwowska szkoły ikonopisarstwa to dwa różne pod względem stylu spojrzenia na to, jak można graficznie wcielić Słowo i Ducha, Byt i Dobrą Nowinę. Szkoła M. Storożenki opiera się na wzorcach ukraińskiej ikony ludowej doby baroku kozackiego i zachodnioeuropejskiej grafice. Ogromną uwagę przedstawiciele tego ośrodka poświęcają barokowej symbolice i emocjonalnej nasyconości tworzonego obrazu: w oczach oblicz świętych można zobaczyć i łagodny uśmiech, i głęboką zadumę, a czasami – subtelne nutki ironii. Szkoła W. Owsijczuka opiera się na wzorcach galicyjskiego ikonopisarstwa końca XV – początku XVII wieku, stara się przestrzegać ram stylowych tak zwanego neobizantynizmu, pewnej emocjonalnej powściągliwości, ale głęboko symbolicznej kolorystyki. Jeśli spróbować przeanalizować takie pytanie – na zaznajomieniu się z jakimi dziełami sztuki kształtuje się wyobrażenie o kulturze europejskiej? – to chodziłoby właśnie o rzeczy, które mają bezpośredni związek ze sztuką sakralną. Mogą to być i przedstawienia ikonograficzne (rysunki, mozaiki, reliefy ustalonych przez kanon religijny osób i wydarzeń), i prace o tematyce religijnej, które przekazują przeżycia artysty od rozmyślań na temat Boga, bytu i wieczności. Warto zaznaczyć, że kultura europejska nabierała swoich wyraźnych cech w religijnym, chrześcijańskim środowisku. Sztuka w jakichkolwiek jej wymiarach to proces ujawniania idei w formie materialnej. Paradoksalność polega na tym, że dla dzisiejszego zsekularyzowanego świata klasyczne wzorce wysokiej sztuki europejskiej zawierają w sobie idee chrześcijaństwa i jego fabuły: Giotto, Duccio, Fra Angelico, Piero della Francesca, Andrea Mantegna, Sandro Botticelli, Rogier van der Weyden, Van Eyck, Dürer, Rubens – tę listę można bez końca uzupełniać – przeważająca większość dzieł tych artystów została stworzona właśnie o tematyce religijnej. Ciekawy szczegół: nawet w ZSRR, gdzie z wszelkimi przejawami wiary religijnej walczono, nikomu nigdy nie przyszło do głowy obniżać wartości artystycznej „Zwiastowania” czy „Piety”, stworzonej ręką światowej sławy artysty, spalić „Trójcy” Rublowa itd.
W historii kultury światowej i ukraińskiej ikona postrzegana jest nie tylko jako obiekt kultowy, teologiczny, „wizja świata niebieskiego opisana pędzlem”, ale także jako dokument historyczny o wielkim znaczeniu. Są to dzieła o ogromnej głębi, w których mogą kryć się duchowe skarby, które niekiedy trudno odnaleźć w innych artefaktach artystycznych. Stworzona według kanonicznych przepisów ikona, od swoich historycznych początków, które gubią się w katakumbach Rzymu i jaskiniach Bliskiego Wschodu, przez wieki niosła obrazy, które chłonęły świat duchowy i ducha różnych epok, odzwierciedlała poziom kultury, ideały społeczne i normy moralne społeczeństw, w których powstały. Co dziwne, największe osiągnięcia i zmiany w europejskich technikach i kanonach malarstwa na przestrzeni wieków zachodziły i najwyraźniej odbijały się właśnie w przedstawieniach ikonograficznych. Przede wszystkim chodziło o naturalistyczne przedstawienie człowieka. To samo działo się w ukraińskiej tradycji ikonopisarskiej: z ikon i fresków na człowieka spojrzeli pełni życia i emocji Chrystus, Dziewica Maria, Jan Chrzciciel, Mikołaj z Miry. Dzisiejsi ukraińscy ikonopisarze dążą wszelkimi dostępnymi środkami współczesnej sztuki plastycznej do pokazania wielkości i wieczności prawd o przebaczeniu i miłości, dotarcia do dusz swoich współczesnych, przypomnienia im o wiecznych wartościach i prawdach. Ich praca to codzienne pytanie: czyżby ta ziemia zubożała z talentów? Zapomniany, okradziony geniusz, który napotyka na ciągłe przeszkody i niezrozumienie — to największa tragedia każdego narodu. Aby z godnością zająć swoje miejsce, każde państwo musi opiekować się swoimi Giottami i Michała Aniołami — kto, jeśli nie oni, będzie niósł w ten świat boskie światło piękna? KOMENTARZE ORGANIZATORÓW WYDARZENIA Dmytro HORDICA, koordynator centrum badań kultury sakralnej Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”: — Wystawa „Hipostazy” odbywa się w ramach projektu ogólnoukraińskiego sympozjum „Ukraińska sztuka sakralna”. To wydarzenie odbywa się już po raz trzeci i w tym roku eksponowane są tu dzieła najlepszych twórców sztuki sakralnej z całej Ukrainy. Na tegorocznej wystawie zaprezentowano dzieła takich znanych mistrzów-ikonopisarzy jak Roman Wasylyk, Kost Markowycz, Zynowij Finta, Wołodymyr Nedaiboż. Także w naszych projektach swoje dzieła eksponują absolwenci katedry malarstwa i kultury świątynnej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury oraz katedry sztuki sakralnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych. W ramach tego wydarzenia odbył się okrągły stół na temat „Hipostazy ukraińskiej ikony”, podczas którego swoimi przemyśleniami na temat współczesnego stanu ukraińskiego ikonopisarstwa podzielili się artyści-praktycy i historycy sztuki z całej Ukrainy. Ikonopisarstwo to nie tylko rodzaj sztuki. Ta sfera zasługuje na taką samą uwagę, jak praca modelerów czy rzeźbiarzy. W ubiegłych latach ekspozycja była bardziej skalowalna, jednak aby powiedzieć o sobie, nie trzeba robić ogromnych ekspozycji. O pracy autora wystarczy świadczyć jednym-dwoma dziełami. Chciałoby się, aby i w przyszłości ikonopisarze z różnych zakątków Ukrainy przynajmniej raz w roku mieli możliwość zebrania się razem, aby porozmawiać ze sobą i z koneserami swojej twórczości, eksponować swoje prace szerokiej publiczności. Roman WASYLYK, profesor, kierownik katedry sztuki sakralnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych, ludowy artysta Ukrainy: — Ta akcja to kontynuacja zapoczątkowanej dwa lata temu inicjatywy. Ukraina to wielki, polikonfesyjny kraj i koniecznie trzeba się komunikować, odnajdywać wspólny język między przedstawicielami różnych wyznań. Jest to możliwe do zrobienia językiem ikon. Jest on unikalny, bo nie potrzebuje słów. Mówi obrazem, kolorem, linią. Daje możliwość rozmawiania wszystkim tym między sobą, którzy mają interes. Ukraina przez wiele lat nie miała swojej państwowości, ale miała swoją kulturę. Znaczna liczba unikalnych dzieł sztuki ma związek z religią. Kiedy mowa o ukraińskiej architekturze, mowa w szczególności o świątyniach. Nie jesteśmy tą europejską nacją, która ma wiele zamków, pałaców. Jedyne, czym możemy się cieszyć, to piękna architektura sakralna. Ukraińska sztuka plastyczna XII—XVI wieku reprezentowana jest przez freski, mozaiki, ikonopisarstwo, wśród których czasem trafiają się unikalne rzeczy. Ta wystawa to świadectwo tego, że na Ukrainie obecnie zaczyna się nieprosty proces odnowienia aktywnego życia w dziedzinie sztuki sakralnej.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
