Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

UKRAINOZNAWSTWO — ŹRÓDŁO POSTĘPU NARODU

Слово Просвіти, №46 за 2010 рік

„po prowokatorsku” otwarcie wyjawił to, czego pragną i oni, jednak działają bardziej ukrytymi metodami. Wśród Rusinów rozwinęła się nowa fala waśni, która przeniosła się na strony ich wydawnictw. Obecnie w organach sprawiedliwości zarejestrowano następujące organizacje rusińskie: „Rusińskie Towarzystwo Naukowo-Oświatowe” (kierownik M. P. Makara — niedawno zmarł), „Towarzystwo Karpackich Rusinów” (J. J. Żupan), „Zakarpackie Obwodowe Towarzystwo Podkarpackich Rusinów” (L. W. Lecowycz), „Zakarpackie Obwodowe Zrzeszenie Obywateli Krajowe Towarzystwo Podkarpackich Rusinów” (M. M. Babyneć), „Związek Rusińskich Pisarzy Zakarpacia” (M. I. Hrad), „Zakarpackie Obwodowe Towarzystwo Naukowo-Kulturologiczne im. A. Duchnowycza” (M. I. Ałmaszij), „Zakarpackie Obwodowe Podkarpacko-Rusińskie Towarzystwo” (D. D. Sydor), „Stowarzyszenie Sejm Podkarpackich Rusinów” (D. D. Sydor), „Obwodowy Związek Organizacji Społecznych Narodowa Rada Rusinów Zakarpacia” (J. J. Żupan). W ten sposób próba ożywienia regionalnego separatyzmu na Zakarpaciu w latach 2005—2010 była dość nieudana. Przyczyny tkwią w braku realnych podstaw, braku bazy społecznej politycznego rusinizmu na Zakarpaciu, więc jego idee są w istocie martwo urodzone. Odegrało rolę nieprzyjęcie ich w społeczeństwie, protesty opinii publicznej przeciwko ich działaniom oraz waśnie wśród samych separatystów. Najwięcej na tym etapie „zyskali” węgierscy rewanżyści (wzniesione pomniki rewanżystowskie itp.), chociaż wpłynęło to negatywnie na stosunki społeczności ukraińskiej i węgierskiej w obwodzie. Próby ożywiania ruchu separatystycznego, najwyraźniej, będą trwały nadal. Zarówno ze strony sił wewnętrznych, jak i z zagranicy. Nowy przewodniczący Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej O. Łedyda odbył już tajne spotkania z przywódcami Światowej Rady Rusinów, gdzie mowa była o nawiązaniu współpracy, m.in. w sferach oświaty, kultury i sportu. Obwodowa Administracja Państwowa udzieliła wsparcia ich inicjatywom. Mieć wpływ na rusinizm, najprawdopodobniej, będzie pragnął także lider partii Jednolite Centrum W. Bałoha. W szczególności J. Żupan oraz niektórzy inni aktywiści politycznych Rusinów trafili z listy Jednolitego Centrum do rady obwodowej. Nie jest wykluczone, że „rozegrać” tę kartę po raz kolejny spróbuje także były przewodniczący Użhorodu S. Ratuszniak. Wesprzeć żądania Rusinów niedawno obiecał deputowany ludowy Ukrainy z ramienia KPU O. Hołub. Nie zapomina i nie zapomni o ważności ruchu rusińskiego na Zakarpaciu dla swoich strategicznych interesów także Rosja. Dotyczy to również sponsora rusinizmu, kanadyjskiego milionera S. Czepy, oraz ideologicznego wodza Rusinów z Harvardu P. R. Magocsi. A jak świadczy deklaracja przeprowadzonego 5 listopada w Budapeszcie IX posiedzenia Węgierskiej Stałej Narady ds. problemów rodaków za granicą — podkreślamy — pod egidą węgierskiego rządu: „Strategicznym celem polityki narodowej jest osiągnięcie przez Węgrów w Kotlinie Karpackiej różnych form autonomii, jako że jest to gwarancją zachowania rozdzielonego granicami narodu węgierskiego”. Petro KONONENKO doktor nauk filologicznych, akademik Dokończenie. Początek w nr 44 z 2010 r. W standardzie edukacji oraz w szkolnych planach nauczania istnieje „historia świata”, „kultura świata”, „literatura świata”, a w większości przypadków brakuje ukrainoznawstwa. Brakuje go również w planach nauczania uczelni wyższych, chociaż istnieje „narodoznawstwo” tych krajów, których języka uczą się studenci. Zatem jest Anglia, Rosja, Chiny, Francja, a nie ma Ukrainy, ponieważ na uczelniach nie wykłada się kursu naukowego języka ukraińskiego, a obecnie Ministerstwo Oświaty i Nauki zlikwidowało egzamin z języka ukraińskiego dla aspirantów i jednocześnie podjęto decyzję o prawie zdawania egzaminów wstępnych w języku rosyjskim. Po co uczyć się ukraińskiego? W licznych szkołach i uczelniach panuje język innego państwa. Jakich absolwentów spodziewają się wychować te placówki? Jak ma czuć się klient, który przychodzi do nauczyciela, prawnika, medyka, urzędnika, księdza, który nie włada i nie chce znać języka narodu? I czy taki absolwent uczelni będzie zdolny władać historią, literaturą, sztuką, przestrzenią informacyjną Ukrainy, a z czasem także kierować ich rozwojem, dbać o rozszerzenie i pogłębienie przestrzeni humanistycznej zarówno na Ukrainie, jak i w krajach zagranicznych? A chodzi nie tylko o język i kulturę, ale o światopogląd, ideały, interesy państwowo-polityczne, wreszcie — sposób życia obywateli republiki, ich zdolność do rozwijania społeczeństwa demokracji i wolności, rządów prawa oraz realnego humanizmu i patriotyzmu, — a jeśli chodzi o placówki edukacyjne — realnego profesjonalizmu uniwersalnych interesów życiowych. Szanuje się ludzi i narody o wysokiej godności, które są zdolne nie tylko brać, ale i dzielić się własnymi skarbami. Jak podkreśliła kanclerz RFN A. Merkel, Europa przekonuje się, że różnego rodzaju teorie wielokulturowości jako panaceum na regres poniosły klęskę. Bo zamiast rozkwitu następuje proces unifikacji, obniżenia poziomu, a nawet degradacji kultury. Zamiast opanowania wielu — obojętne ignorowanie nawet jednej. Tworzone są regiony, a nawet rezerwaty próżni kulturowej, duchowej pustki. Dlatego inteligencja musi odgonić z oczu i dusz „sen złoty” wynarodowienia poprzez kultywowanie potoków „masowej” rozrywkowo-niemoralnej kultury i zwrócić się ku pielęgnowaniu nie seksopatologii i głoszeniu sukcesu za wszelką cenę, a kultury ludzkiej i wysokiej sztuki, tworzonej przez „arystokratów ducha”. Ponieważ ma się to stać sprawą ogólnonarodową, a nosicielem najwyższych ideałów elitą, to wychowanie przedszkolaków trzeba zaczynać od rodziców; uczniów — od nauczycieli; obywateli — od urzędników państwowych, a studentów — od profesorów. A patriotów muszą pielęgnować wszyscy i całym systemem przedmiotów nauczania. Logiczne jest, że na czołową pozycję w procesie tworzenia przestrzeni humanistycznej, jak zaznaczaliśmy jeszcze w 1992 roku, muszą wyjść uczelnie wyższe, a w ich planach dydaktyczno-wychowawczych — zająć katedry (w instytutach naukowo-badawczych centra) ukrainoznawstwa. Musimy przyznać, że szczególnie szanowanymi nauczycielami-wychowawcami są mama i tata, z czasem pedagodzy, profesorowie, akademicy. Ale musimy przyznać też to, że najbardziej efektywnym Nauczycielem jest doświadczenie naturalne i historyczne. Nie przypadkiem Ukrainie narzuca się jedyny rosyjsko-ukraiński podręcznik historii, a rosyjscy misjonarze w rodzaju Serhija Markowa i ich poplecznicy — zdrobniali małorusini w rodzaju Buzyny i nadal planują niszczyć przede wszystkim prawdziwego Nauczyciela, bo Prawda jest twórcą wysokiej godności zarówno człowieka, jak i narodu. Narzuca się nam: byliśmy w jednym państwie, zatem jesteśmy jednym narodem. A skoro tak, to po co nam różne państwa, języki, kultury… Napiszmy wspólny podręcznik zespołem, w którym będzie większość rosyjskich przedstawicieli, bo nas przecież, jakoby, jest więcej… Ale co mówi markowom-buzynom Nauczyciel-historia? Podwiżnicy nauki i oświaty, w szczególności akademicy W. Baran, S. Jermolenko, J. Kałakura, M. Drobnochod, W. Krysałczenko, S. Naływajko, H. Filipczuk, L. Tokar, W. Sniżko, W. Borysenko, ich pobratymcy T. Kononenko, W. Korotia-Kowalska, A. Ponomarenko, J. Fihurnyj, O. Jaroszynski, L. Horenko, H. Iljina, W. Neczepa, L. Kasjan i inni twierdzą: Ukraina — to wielotysiącletni Świat ze swoją przyrodą, historią, językiem, kulturą, międzynarodową rolą i misją. Miała państwowość, kiedy naszych sąsiadów nie było nawet w projekcie. To, że Ukraińcy byli w jednych systemach państwowych z Rosjanami, wcale nie oznacza, że byli jednym narodem, tak jak nie były narodem plemiona, które wchodziły w skład imperiów A. Macedońskiego i Karola Wielkiego, Juliusza Cezara i Napoleona… Teraz te plemiona stały się narodami — państwami i jakkolwiek pragnął „zjednoczyć” je Hitler — one poszły w historię swoją drogą. Uczniom szkół średnich należy dawać popularnonaukowe zarysy historii, przede wszystkim — swojego narodu, bo mają oni patrzeć na świat z pozycji swojego realnego Terenu i doświadczenia, swoich interesów i ideałów. Inna sprawa — historia (jak i geografia, język, kultura, filozofia, polityka) na uczelniach wyższych: tam musi formować się metoda komparatystyczna i naukowo-analityczny światopogląd, bo tam muszą formować się kadry nie na poziomie specjalistów szkół zawodowych, a najwyższego poziomu profesjonalizmu, patriotyzmu, światopoglądu, filozofii, logiki, etyki, estetyki i moralności, zasad tworzenia życia. Szkoła nadaje orientacje humanistyczne, prowadzi do wyboru drogi, elementarnego samopoznania i korelacji własnych zdolności z obowiązkami wobec społeczeństwa. Dajmy prawo dziecku stać się nie profesorem ze wszystkich przedmiotów nauczania, przemęczonym najmitą zatechnologizowanego nauczania, a normalnym człowiekiem. Nieco inna sprawa ze studentami wyspecjalizowanych uczelni wyższych. Każdy absolwent musi obowiązkowo stać się także profesorem w wybranej, zgodnie z uzdolnieniami sferze, bo dyletanctwo — to grzech. Ale jednocześnie musi uformować się jako kulturalny obywatel-patriota. I tutaj staje się oczywistym: do tego władanie sekretami profesji jest niezwykle ważne, ale za mało. Potrzebna jest jeszcze nauka życia, miłości, naukowo-kulturowego podejścia do najważniejszych problemów oraz twórczego silnego, działającego charakteru. Nawet za dyktatury KPZR na uczelniach na przedmioty społeczno-humanistyczne przeznaczano 37% planu nauczania. Teraz — 7%. Koncepcja ukrainoznawstwa bierze za podstawę definicję: świat jest jedyny i całościowy, analogiczna z przyrody transcendentna określoność zarówno człowieka, narodu, państwa, języka, kultury, Bytu i świadomości. Jako wiecznych, współzależnych systemów. Opanować je można tylko przy kompleksowym podejściu. Bo zdjęcie anatomiczne to jeszcze nie obraz człowieka. Zatem ten, kto studiuje anatomię, studiuje tylko model, a nie żywy organizm-system. Podobnie do tego światowe ukraiństwo — to jedyny, całościowy Świat. Kto sprowadza ukrainoznawstwo do krajo-, krajoznawstwa, narodoznawstwa czy etnoznawstwa, ten studiuje szkielet anatomiczny, nie przenikając w jego kosmologiczne i duchowe tajemnice. Z „formuły” Ukrainy i ukraiństwa wyobcowuje się żywą krew i duszę. Suma wiedzy utożsamiana jest z człowieko-, nacjosystemami jako z mechaniczną sumą ich tylko zewnętrznie utrwalonych składników. Oto dlaczego integralnym staje się problem przygotowania kadr badaczy, myślicieli-syntetyzatorów, uczonych, artystów, zdolnych i poznawać, i odczuwać, i odtwarzać, i tworzyć Świat w jego całościowości przez pryzmat poznania genetycznej podmiotowości, naturalnej, społeczno-kulturowej, językowej, etnopsychicznej i wolicjonalnej mentalności. Z uwagi na to, ukrainoznawstwo jako żywy, całościowy obraz Ukrainy i ukraińskiego świata studiuje w całościowej jedności koncentrów: Ukraina — etnos, przyroda, język, kultura, naród i państwo, ukraiństwo w stosunkach międzynarodowych, wiara, mentalność, los, misja historyczna. Wszystko w bezmiarze czasu i przestrzeni, w związkach przyczynowo-skutkowych, w doświadczeniu, skutkach i perspektywach. Swego czasu kod wszechstronnie-uniwersalnego poznania i samopoznania otworzył światu ukraiński geniusz Wołodymyr Wernadski: zaczynając od krystalografii i nakreśliwszy ewolucyjny obraz tworzenia lądu i morza, gór i stepów, etapów rozwoju człowieka na ukraińskim Terenie, przeszedł do studiowania biosfery, atmosfery, stratosfery i zakończył uogólnioną teorią noosfery, dając obraz — proroctwo ewolucji Człowieka i Przyrody w ich materialnych oraz cywilizacyjno-kulturowych i duchowych istotach, wzajemnych wpływach Przyrody i Intelektu, — i dzięki temu, nawiasem mówiąc, nadał naukowe traktowanie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn