Strona · s. 6strona oryginału ↗
MYŚLI O POSTHUMANISTYCZNYM SPOŁECZEŃSTWIE
Слово Просвіти, №46 за 2011 рік
Zdjęcie: Oleś Dmytrenko
Pawło MOWCZAN
„Żeby dobrze żyć, trzeba być dobromyślnym” — w tej dawnej sentencji kryje się odpowiedź nie tylko na pytanie, jak żyjemy, lecz także po co, i czym wypełniamy swój życiowy tryb, o czym myślimy, do czego dążymy w codziennym życiu, oraz dlaczego słowo „moralność” utraciło swoją wysoką duchową orbitę, a jego miejsce zajęła inna leksema — „sukces”. Księgi święte ludzkości, wielkość kulturowych dóbr świadczą również o ludzkiej wielkości tych, którzy tworzyli, którzy wznosili się do niewidzianych dotąd duchowych wyżyn, do olśnienia, do czystości i głębi wyznań religijnych, którzy zachowywali w sobie boski sens, kosmiczne przyłączenie do jednego duchowego źródła. Nikt dziś nie zaprzeczy, że człowiek jest odbiciem objawionego Boga i że jego małe „ja” jest połączone z wszechświatowym „my”. Spodziewaliśmy się, że zmiany w ideologii nastąpią natychmiast wraz z ogłoszeniem niepodległości, lecz to złudzenie, bo pozytywne zmiany są możliwe tylko pod warunkiem zachowania i pomnażania fundamentalnych wartości, które w ciągu minionych dziesięcioleci komunistycznego eksperymentu zostały zdemontowane. Próbując zmodernizować wartości nadbudowy, byliśmy zobowiązani zachować fundamentalne, które wypracowała tysiącletnia chrześcijańska praktyka duchowo-moralna. Oczywiste jest, że rola czynnika ludzkiego w procesach modernizacji jest wielka, jednak nie sprowadza się on jedynie do przeciętnych wskaźników ekonomicznych. „Ludzkie w człowieku, — twierdził patriarcha Mstysław, — nie wynika z żadnych rachunków: to wewnętrznie niepodzielne uczucie właściwe każdemu i związane z głęboką motywacją ludzkiej aktywności życiowej”. Bez duchowego stężenia nie sposób pokonać jakichkolwiek trudności. Niemożliwa jest zarówno techniczna modernizacja społeczeństwa, jak i jego dobrobyt gospodarczy. Podniesienie poziomu moralnego jest konieczne, aby osiągnąć trwały rezultat. Doncow twierdził: „Kiedy pragnie się spełnienia jedynie zewnętrznych aktów bez odpowiedniego wewnętrznego nastawienia, czyli bez wiary, wszystko kończy się faryzejstwem”. I zupełnie logicznie pojawia się pytanie, jakimi wewnętrznymi nastawieniami kieruje się władza, gdy totalnie, na całym terytorium, zwalcza się ukraińskie słowo, najwyższą fundamentalną wartość, gdy wykorzenia się ukraińską kulturę, gdy całemu światu demonstruje się naszą niezdolność do własnego narodowego produktu telewizyjnego, gdy przyzwyczaja nas się do żebractwa, fizycznego i duchowego, do niedouczenia, gdy kultywuje się zło i agresję, zatruwając dusze młodych lichosłowiem, bluźnierstwem, profanacją sakralnego, poniżaniem wysokich narodowych symboli. Trucizna masowej antykultury jest agresywna wobec ludowej czystej i wzniosłej kultury. Ta antykultura przenika wszystkie informacyjne szczeliny, na naszych oczach rozgrywa się działanie, mające na celu sparaliżowanie narodowego organizmu. Proroctwo Jana Teologa zdaje się bezpośrednio dotyczyć nas: zło światowe, a takim ono jawi się w Ukrainie, jakby skoncentrowało się tutaj, upajając się swawolą, bezkarnością i bezmiarem. Siła diabelskiej entropii dziwnie jest skierowana właśnie przeciw wszystkiemu rodzimemu ukraińskiemu i ponownie przekonaliśmy się, że uruchomiony
Piętnaście lat temu projekt postmodernistyczny oczyszczania tradycyjnych przestrzeni, w których od wieków oddzielano zło od dobra, dobroczynność od przestępczości, piękno od brzydoty, wyniosłość od chciwości, prawdziwe od wątpliwego, nabiera coraz większego rozpędu i siły, by unicestwić reliktów narodowej tradycji, wiary, a następnie moralności, narodowej tożsamości, rozpanoszywszy się na całej przestrzeni ukraińskiej, by przygotować pole dla nowych internacjonalistów, dla których zasada zadowolenia jest decydująca, a rzeczywistość, zwłaszcza historyczna, zostaje zniesiona. Zasadę tę dość gruntownie przeanalizowano w pracy współczesnych ukraińskich filozofów Ołeksija Szewczenki i Andrija Makłakowa „Nieprzyzwoite rozkosze” (mając na myśli nieprzyzwoite rozkosze władzy). Cytuję: „Istota nieprzyzwoitego tkwi w niszczeniu symbolicznego (którym jest kultura narodowa. — P. M.). To niszczenie nie zawsze jest otwarte dla naszego spojrzenia. Rozlewanie się neoliberalizmu i globalizacja, skokowy wzrost mobilności kapitału, rozkład organizacji społecznych i rozdrobnienie partii politycznych, rozproszenie społeczeństwa i konsumpcjonizm wartości rynkowych, rozkwit przemysłu pornograficznego, terroryzm i psychoza antyterrorystyczna, rozwarstwienie społeczne i narastanie tożsamości grupowych, globalizacja, komercjalizacja, nielegalna imigracja — wszystko to dzieje się na tle wzrostu cynizmu, agresywności i nieufności, wplatając się w gęstą sieć wzajemnych zależności i powiązań…” Nas, Ukraińców, dość intensywnie formuje się w posthumanistyczne społeczeństwo — pozbawione pamięci, bezgłośne, bezgraniczne, ponieważ język jest najtrwalszą granicą, bezhistoryczne, bezwierne, a zatem także pozbawione moralności. Taka oto zindywidualizowana struktura, dla której wszystko, co religijno-historyczne, językowo-symboliczne, jest paranoją. Ukraina jako mało stabilny, niedoukształtowany twór, ideologicznie — zupełnie sztucznie — podzielony na Wschód i Zachód, na prozachodnią orientację i azjatycką pośredniość, doznaje właśnie tych deformacji, moim zdaniem z dwóch powodów. Pierwszy — jej terytorium i liczebność są wielkie. Drugi — jest ona spojona tradycjami i językowo-historycznymi więziami z krajobrazem, dlatego też wypłukuje się od wewnątrz wszystko, co narodowo-swoiste, znaczące, i, dostawszy się w strefę sztucznej turbulencji, opuszcza terytorium. Dlatego też zarobkowych emigrantów z naszych w Europie jest już ponad 5 milionów i właśnie dlatego, jestem przekonany, uruchomiono tu szatański mechanizm denacjonalizacji, który wzmacnia nekrofilskie nastroje, tutaj porządki symboliczne przekształca się w chaotyczne ruchy, rozczłonkowując, deformując, przekrawając. Można stwierdzić, że w naszym społeczeństwie nie rządzi prawo, kultura, moralność — tu bierze górę siła. Jak trafnie przestrzegał wielki Gruzin Merab Mamardaszwili, wystarczy rozluźnić spoiwa naszej moralności, a wyleje się żywioł zła, żywioł destrukcyjny, który może spowodować katastrofę antropologiczną. Siła staje się ślepa, bezsensowna, jest zuchwała, dumna i pewna siebie. I jak tu nie przypomnieć Jana Teologa, który przestrzegał nas przed ziemską siłą, która nie chce znać ani miary, ani umiaru: „I dosięgły grzechy jej nieba, a Bóg wspomniał na jej nieprawości… Ile się chlubiła i rozkoszowała, tyle też zadajcie jej udręki i męki”. Teraz, gdy ludzkość przekonała się, że zasoby energetyczne są ograniczone, gdy rozwiały się mity o nieskończonych dobrodziejstwach postępu, powstała ostra dylemat — albo zalegalizować elitarne przywileje „wybrańców”, czyli 10 procent, albo odmówić reszcie, która stanowi 90 procent ludności, perspektywy godnej ludzkiej egzystencji, czyli ich moralnego prawa do sprawiedliwości. Wszelkie uzasadnienia moralne mniejszość traktuje jako relikty czasów sowieckich, dlatego nas przyzwyczaja się faktycznie do rasizmu moralnego — to wolno, a tego zakazano, usprawiedliwiając swoją samowolę naturalną selekcją. Dlatego nie dziwi, że „odnoszący sukcesy” wyznają zasadę ekstrateryterialności, dla nich im przejrzystsze granice, tym słabsze suwerenności, tym łatwiej zmieniać ojczyznę, przerzucać walutę, szukając tymczasowych schronień poza granicami Ukrainy. Są pozbawieni elementarnego patriotyzmu narodowego, a w rzeczywistości wymiaru duchowego, gdyż dominującym bodźcem dla nich jest wyłącznie zysk. Być oddanym kruchemu ukraińskiemu państwu jest nieopłacalne, dlatego też nie weszli oni w ukraińską przestrzeń narodową, a zatem nie wiązali się z zasadami moralno-etycznymi, z odpowiednią tożsamością narodu twórcy państwa, jego historią i kulturą; idea wzbogacenia jest ich najwyższym priorytetem. Wszelkie próby budowania historii według własnego pojmowania i popychania społeczeństwa na kierunek korzystny dla mniejszości są daremne. „Historia ludzka jest zbyt poważną sprawą, aby należeć do człowieka; należy ona tylko do Pana, który na tablicach wypisał przykazania dla wszystkich istot”. I dobrze wiemy, że na zasadach zła nie da się zbudować niczego trwałego. Niedawno znany astronauta H. M. Hreczko zauważał, że przeraża go gwałtowny rozkwit nauki i techniki przy całkowitej degradacji, a jeśli nie degradacji, to stagnacji, gdy giną moralne drogowskazy, i jeśli w naszym życiu nie będzie religii z jej normami moralnymi od Boga, to tak zwany postęp doprowadzi do planetarnej zagłady ludzkości. Zatem bądźmy tego świadomi i odpowiedzialni za swoją historię, kulturę i ojczyste słowo, które pochodzi od Boga, a nie od Złego… Strzeżmy go, bo jest to nasze historyczne, geograficzne, duchowo-moralne pogranicze.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
