Strona · s. 13strona oryginału ↗
JEGO TALENT — ZAWSZE Z NAMI. NIEZAPOMNIANY WASYL SIRYJ
Слово Просвіти, №46 за 2011 рік
Jurij KYSELOW, członek Zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Choć Słobożanszczyna jest hojna na talenty, niewielu jest prawdziwych osobowości, które nie tylko doskonale znają swoją sprawę, lecz także łączą ją ze służbą rodzinnemu narodowi, jego walce o lepsze życie, o duchowe i narodowe odrodzenie. Takim właśnie był nasz wybitny rodak Iwan Danyłowycz Nyzowyj — znany ukraiński poeta, dziennikarz, działacz społeczny, organizator procesu literackiego na Ługańszczyźnie. Iwan Nyzowyj urodził się 3 stycznia 1942 roku we wsi Markiwka w rejonie biłopilskim na Sumszczyźnie. Tam minęło jego sieroce (w wieku półtora roku stracił rodziców), nędzne kołchozowo-pańszczyźniane dzieciństwo. Jako nastolatek wyruszył w niebezpieczną drogę na „komsomolskie” budowy Północy. Pisać wiersze Iwan Nyzowyj zaczął wcześnie, i już w 1960 roku w wydawnictwach periodycznych ukazały się jego pierwsze utwory poetyckie. Aktywne życie literackie początkujący poeta kontynuował podczas służby wojskowej (najbardziej znaczącym wydarzeniem dla niego był seminarium młodzieży twórczej w Odessie w 1963 roku, gdzie poznał Wasyla Stusa, Wołodymyra Jaworywskiego i innych wówczas młodych, a w przyszłości — znanych pisarzy). A wkrótce po demobilizacji ukazał się pierwszy tomik wierszy młodego, utalentowanego autora „Народжуються квіти”. Wychodziły kolejne książki, była praca w prasie periodycznej Lwowszczyzny i Ługańszczyzny, w Ługańskiej Obwodowej Telewizji, a także studia na Wyższych kursach literackich przy Moskiewskim Instytucie Literackim imienia Gorkiego… Lecz prawdziwie literacki i publicystyczny talent Iwana Nyzowego rozbłysnął wraz z początkiem w Związku Radzieckim „pieriebudowy”, która dla Ukrainy przerodziła się w nowy etap narodowo-wyzwoleńczej walki. Niemal pierwszym wystąpieniem w obronie języka ukraińskiego na Ługańszczyźnie w tamtych czasach była publikacja w obwodowej gazecie „Młodogwardiejec” artykułu Iwana Daniłowycza „Być narodem”. Iwan Nyzowyj przez cały czas był na pierwszej linii walki o zdobycie i utrwalenie ukraińskiej państwowości narodowej. W latach 1992—1998 kierował Ługańską Obwodową Organizacją Związku Pisarzy Ukrainy. Właśnie wtedy ukazała się seria jego tomików poetyckich o tematyce patriotycznej — „Запрягайте, хлопці, коні”, „Нема переводу”, „Покотьоло”, „Вівтар”, „Це — мій вертеп” (i wiele innych, tu niewymienionych); a jako kierownik organizacji związkowej wiele zrobił dla młodzieży twórczej Ługańszczyzny, aktywnie pracując z początkującymi autorami, a najbardziej utalentowanych z nich przyjął do Związku (wśród nich — dziś znani literaci Olena Durowa, Nadija Koszel, Stanisław Łosiew, Oleksa Piweń, a także zmarli już Oleh Biszarow, Iwan Donycz, Oleh Orlenko i inni). Właśnie w tym okresie Iwan Nyzowyj był inspiratorem utworzenia przy obwodowej organizacji pisarskiej młodzieżowego studia literackiego imienia Mykyty Czernjawskiego, które stało się prawdziwą szkołą twórczą, warsztatem i laboratorium dla wielu młodych autorów — zarówno przyszłych członków Związku, jak i amatorów. Pod redakcją i ze wstępem Iwana Daniłowycza ukazał się zbiorowy tomik młodej ługańskiej poezji — „Niedike pole”. Odrębną kartą życia Iwana Nyzowego była jego działalność społeczno-polityczna. Wyrazistymi przykładami poezji, powstałej w latach niepodległości, są wiersze „Sobór”, „Pyszajmosia pochodżenniam swoim” oraz wiersze-dedykacje dla Lewka Łuk’janenki, Julii Tymoszenko, Wiktora Juszczenki i innych znanych współrodaków. Przez kilka lat Iwan Daniłowycz kierował Ługańskim Miejskim Zjednoczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Bronił idei wolności i niepodległości Ukrainy, pracując nie tylko przy biurku, lecz także przemawiając do ludzi, siejąc słowo prawdy w duszach luganczan, jeszcze nieutwierdzonych w swojej narodowej samoświadomości. Występował na wielotysięcznych wiecach, a wraz ze swoją jednomyślną i współpracowniczką — córką Lesią był także na stołecznym Wielkim Majdanie pod koniec 2004 — na początku 2005 roku. Bo swój wybór obywatela pisarz już za młodu dokonał raz na zawsze — w każdych okolicznościach być Ukraińcem. Być narodem… Iwan Nyzowyj był artystą wielu gatunków. W jego twórczym arsenale są poezja i publicystyka, humoreski i wiersze dla dzieci, tłumaczenia poetyckie i miniatury wspomnieniowe, liryka oraz „antyliryka” (termin wymyślony przez Iwana Daniłowycza na oznaczenie poetyckiego rozwiązywania nadto prozaicznych problemów). Zapewne w tej różnorodności, a przede wszystkim w niewyczerpanej miłości do rodzinnego kraju, do narodu, do wszystkiego, co żyje na ziemi, kryje się tajemnica twórczego talentu ukraińskiego Mistrza Słowa. Zasługi Iwana Daniłowycza wobec literatury ukraińskiej wielokrotnie odnotowywano na Ukrainie i poza jej granicami — jest laureatem literackich nagród imienia Borysa Horbatowa i imienia Mykyty Czernjawskiego, międzynarodowych nagród literacko-artystycznych imienia Bohdana i Lewka Łepkich, imienia Oleksy Hirnyka, a także nagrody za najlepszy utwór nostalgiczny — oratorium „Lelecze”. Lecz najwyższym uznaniem prawdziwie wybitnej osobowości, patriotyzmu i przyzwoitości artysty była ludzka cześć dla niego. Iwana Nyzowego stale zapraszano do ługańskich zakładów edukacyjnych, często występował w kolektywach pracowniczych, czytając wiersze o treści obywatelsko-patriotycznej i lirycznej. W końcu nie wyodrębniał tych kierunków twórczych, o czym wspomniał w jednym ze swoich dawnych wierszy: „O liryko duszy! Ani na chwilę Ciebie na obywatelską i intymną Nie będę mógł ani nie zechcę rozdzielić!” Do ostatnich chwil życia pokój Iwana Daniłowycza w prywatnym domu na obrzeżach Ługańska służył mu jako laboratorium twórcze. W ciężkiej chorobie artysta odczuwał pomoc i wsparcie przyjaciół-współmyślników. Choć poety Iwana Nyzowego nie ma już wśród nas, jego poezja będzie żyć zawsze. Wieczna mu pamięć.
Odszedł w wieczność Wasyl Syrij. Odszedł okrutnie i niespodziewanie. Jeszcze kilka dni temu rozmawiano z nim, a gdy pytano o zdrowie, pan Wasyl odpowiadał, że u niego wszystko w porządku. A okazało się… Pół roku temu Wasyl Syrij pochował swoją wierną żonę, z którą przeżył ciężkie, pełne cierni życie. Dla niego był to cios tak dotkliwy, że nawet zewnętrznie się zmienił.
Rodem z obwodu odeskiego, gdzie przyszedł na świat 4 kwietnia 1926 roku, Wasyl Syrij po ukończeniu Odeskiego Instytutu Pedagogicznego uczył w szkole geografii. Ukochanemu zajęciu oddał 14 lat, dopóki nie zwolniono go z pracy za „niedopuszczalne” wypowiedzi o partii komunistycznej. Następnie Wasyl Syrij napisał książkę „Pagubność odnopartijnoj sistiemy i jejo posliedstwija”, w której zebrał antyludzkie wypowiedzi „wodza światowego proletariatu”, podpisane przez niego dokumenty o „czerwonym terrorze”. Jako wyrazisty przykład pan Wasyl przytoczył dane o rozstrzelaniu w ciągu dwóch dób 156 mieszkańców rodzinnej Kodymy. Za takie „wolnomyślicielstwo” oskarżono go od razu z pięciu artykułów Kodeksu karnego ZSRR, wśród których — „zdrada ojczyzny”, „agitacja i propaganda antysowiecka”…
Wasyl Syrij się nie przestraszył, obiecywał, że na procesie ujawni tych, którzy bezprawnie pozbawili go ukochanej pracy, a także odeskich wysokich funkcjonariuszy partyjnych. Z obawy przed takim rozgłosem Odeski Sąd Obwodowy skierował Syrija na badanie do Ogólnounijnego Instytutu Psychiatrii Ogólnej i Sądowej im. prof. W. P. Serbskiego, gdzie posłusznie postawiono mu diagnozę „schizofrenia paranoidalna”. Pozwoliło to sądowi rozpatrzyć sprawę pana Wasyla bez jego obecności, bez świadków. Zamknięto go w specjalistycznym szpitalu psychiatrycznym w Dniepropetrowsku, gdzie Syrij przebywał 13 lat i 3 miesiące. Pan Wasyl przeżył wyłącznie dzięki swojemu mocnemu organizmowi. W 1994 roku Stowarzyszenie Psychiatrów Ukrainy ustaliło, że nigdy nie cierpiał na choroby psychiczne.
Od 1989 roku Wasyl Syrij zaangażował się w aktywne życie społeczne. To on w latach 1993–1994 utworzył obwodowe organizacje Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych w Dniepropetrowsku, Zaporożu, Charkowie i Kirowohradzie. Dobrych czynów Wasyla Syrija w tej roli można wymieniać długo. Aktywnie pracował Wasyl Syrij w dniepropetrowskiej Proświcie, oddając się tej pracy aż do ostatniego tchnienia. Niech ziemia Panu będzie lekka, panie Wasylu!
Dniepropetrowska Obwodowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, Dniepropetrowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
