Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Szewczenkiana Jewhena Bezniski

Слово Просвіти, №46 за 2012 рік

Chrystyna BEREHOWSKA, historyk sztuki, Lwowska Narodowa Galeria Sztuki. Jewhen Iwanowycz Beznisko — laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. Zdołał on opanować różnoczasowe, wielostylowe, wielokulturowe platformy. Jewhen Iwanowycz wywodzi się z żywiołu szestdziesiatnykiw, sam był uczestnikiem jego tworzenia. Dzięki temu jest zaadaptowany w różnych kontekstach artystycznych. W twórczości autor łączy dwa pierwiastki: klasyczny i nowoczesny. Jako artysta grafik, Jewhen Beznisko ukształtował się pod potężnym wpływem ukraińskiej literatury klasycznej: T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki. Artysta przebył długą i skomplikowaną drogę od Franki do wartości biblijnych, od wartości biblijnych do Szewczenki. Jewhen Iwanowycz stworzył 300 prac pastelowych na temat Kobziarza. Źródła inspiracji twórczością T. Szewczenki Beznisko odkrywał na różne sposoby: bezpośrednio podróżując po miejscach związanych z Kobziarzem, gdzie do dziś czuć obecność Proroka. Jewhen Iwanowycz głęboko analizował i przemyśliwał na nowo malarską i poetycką twórczość Szewczenki. Jeśli Frankę odkrył dla siebie poprzez „Mojżesza”, to droga do Szewczenki wiodła jeszcze od 1961 roku poprzez próby zrozumienia przede wszystkim epoki Proroka, jego życia w kontekście społeczno-kulturowym. Szewczenkiana Bezniski tworzy się drogą indywidualnej improwizacji, uwarunkowanej okolicznościami i na nowo przemyślanym „modelem mądrości Szewczenki”. Niewątpliwym osiągnięciem Bezniski jest umiejętność wcielenia ducha literackiego źródła, unikając bezpośredniego, powierzchownego naśladownictwa stylistycznego, rozstawiając na nowo własne akcenty znaczeniowe. Czy w ogóle możliwe jest zilustrowanie myśli Tarasa Hryhorowycza? Już po raz kolejny autor wchodzi w dialog z Szewczenką: jako artysta z artystą, jako artysta z poetą. Bezpośrednie zbliżenie artysty do artysty dokonało się poprzez poezję „I do dziś śni się: pod górą...”. Jednolite kolorystyczne (pastelowe) podejście w traktowaniu emocji, dzięki światłocieniowej gradacji, modeluje charaktery życiowej kolizji arcydzieła Szewczenki. Zarówno u Szewczenki, jak i u Bezniski połączyły się tutaj bezpośrednio dwa pierwiastki: marzeń i beznadziei, realnego i wyobrażonego, młodości i przeżytego wieku. Obecne jest tu myślenie jedyną kategorią „słowa i koloru”. W odległości trzech stuleci wiara w próbę ilustrowania prawdy zrealizowała się jednym kluczem: Szewczenko — malarską poezją; Beznisko — poetycką obrazowością. Nie ma wątpliwości, że właśnie profesjonalna ocena formalno-obrazowej koncepcji J. Bezniski pozwoliła istotnie pogłębić i odczuwalnie skorygować stosunek społeczeństwa postmodernizmu do twórczości T. Szewczenki. Jewhen Iwanowycz w indywidualny sposób przyciągnął, zapoznał widza z Kobziarzem. Nie byłoby charakterystyczności bez psychologicznej gry interpretatora z autorem poprzez ich poetycko-obrazowych bohaterów. Takie twórcze przemiany proponuje najczęściej zdobyte doświadczenie życiowe, elastyczna zdolność artysty do transformacji, która pomaga widzowi przejść tę samą drogę psychologicznych przemian. W uogólnionym obrazie prawdy autorzy portretują realia nie tylko przeszłości, ale i teraźniejszości. Potwierdza to również ilustracja do utworu „Kateryna”, gdzie J. Beznisko wyraźnie wyodrębnia fundamentalne wartości, zawarte przez poetę w treści. Artysta nakreśla najważniejsze fragmenty ludzkiego bytu: problem miłości, relacji rodzicielskich, oczekiwania, modlitwy, potępienia i pokuty, śmierci i sieroctwa. W Szewczenkianie Bezniski bardzo odczuwalne są elementy folkloru, co pomaga przekazać nowym pokoleniom piękno ukraińskiego życia. Materiał literacki artysta odnosi do kultury ludowej Ukrainy. Przejąwszy się poetyką T. Szewczenki, Beznisko zanurza się w praświat ludowej wyobraźni, z której wyrasta poetycki świat Kobziarza — wcielenie ludowych nieodłączną częścią pejzaży Francji, Włoch, Hiszpanii, Portugalii i innych krajów. Artystyczne zdobienie budowli wyrysowane jest szczegółowo, a przyroda jest jakby swoistym obramowaniem, żywą koronką na płótnie. „Fora Rzymu”, myśli i smutków. Właśnie to pozwala artyście odnajdywać analogie wizualne w malarstwie ludowym, w prowincjonalnych malowidłach, obrazie ludowym „Mamaj”. Intuicyjnie odnalazł „swoje” w „cudzym”. „Cudze” staje się organicznym nabytkiem wewnętrznego świata artysty, rodząc nowe idee plastyczne. Folklorystyczna „barwa” Szewczenkiany Bezniski przekształca się w nową artystyczną jakość oryginalnego stylu Bezniski. Świadomie nie doprowadza kompozycji do fabularnej kompletności, pozostawiając pewne niedopowiedzenie (utwór „U Boga za drzwiami”), co wywołuje potrzebę dopowiedzenia utworu, wejścia w dialog z poetą poprzez artystę. Tutaj wciela się wielowymiarowość kolorowych i obrazowo-wyobrażeniowych podróży artysty. Tworzy ten świat, zanurza się w nim, poddaje się mu i wreszcie widzi siebie w nim jako postać. Zainteresowanie artysty tematyką biblijną (poemat „Maria”), najwyraźniej sprowokowane wrażeniami z podróży na Wschód, w łono Ziemi Świętej. Tam, gdzie otworzyły się dla artysty nowe możliwości zrozumienia „teologii życia”. W poemacie „Maria” autor nie rozgranicza fabuł na oddzielne strefy, one jakby przechodzą jedna w drugą: temat zmienia się tematem, rytm jednej sceny — nowym rytmem: scena Józef i Maria, sylwetka izraelskiego miasta, ucieczka do Egiptu, Jezus z Janem Chrzcicielem, Chrystus pośród dzieci. Ogólnie rzecz biorąc, Szewczenkiana Jewhena Iwanowycza to synteza różnolitych fabuł, charakterystyk orientalnych i prozachodnich, mitologicznych i pogańsko-ukraińskich, baśniowych i legendarno-historycznych, kozacko-heroicznych, które utrwaliły się obrazem poprzez Słowo Szewczenki pędzlem artysty naszej doby i służą jako środek komunikacji, pozwalający poczuć wspólnotę między profesjonalną współczesną sztuką a wielowiekową tradycją twórczości folklorystycznej. Mimo całej powagi i znaczenia wyników, Jewhen Iwanowycz Beznisko będzie musiał jeszcze niemało pracować nad stworzeniem cyklu ilustracyjnego jako jednolitego systemu „Wszechświata Szewczenki”, aby każdy arkusz i cała seria ogółem stanowiły jedną ukończoną całość „Kobziarza”. Swoją twórczością Jewhen Beznisko jest w stanie radykalnie transformować mentalno-kulturowy paradygmat racjonalnego świata, nie pozwalając zagubić się dialogowi między „wczoraj” a „jutro”. galeriach, jak patrzył na przyrodę, która różni się, ale jednocześnie przypomina naszą ojczystą. Moją ulubioną tematyką jest dębowy gaj. Kiedy widziałem go, to wspominałem Ojczyznę i marzyłem, by jak najszybciej wrócić”. 19 października w Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki otwarto wystawę Jewhena Bezniski „I nie jest mi wszystko jedno”. Autor przedstawił lwowskiej społeczności 300 prac pastelowych na temat „Mój Kobziarz”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn