Strona · s. 12strona oryginału ↗
Leonid Tałałaj:
Слово Просвіти, №46 за 2012 рік
Na Don, na ciche wody — sierpień 1986 r. Mykołę Winłarowskiego i Leonida Tałałaja żegna Raisa Tałałaj. Wskazówka nakazuje nam usiąść i nie poruszać się. — Tak więc, aby wejść na Parnas, trzeba mieć wielki i niepowtarzalny talent. A czy wiecie wy, co to jest niepowtarzalność?.. Nie… Wy nie wiecie, co to jest niepowtarzalność!.. A niepowtarzalność to kiedy… A ja, Lońko, nie wytrzymuję i szepczę ci do ucha: „Niepowtarzalność — to kiedy w butelce wódki tylko na jeden kieliszek”. Lina W., chyba usłyszała: „W. i T., natychmiast opuśćcie audytorium…” I wychodzimy — ze łzami w oczach. Ja chichoczę, a W. uśmiecha się i wyciera chustką spocone czoło i zapala papierosa. Robi mi się przykro, że monospektakl się skończył i próbuję zachęcić Mykołę do kontynuacji: — A co dalej?.. — A dalej druga seria, kiedyś usłyszysz i zobaczysz. Lecz dobrze wiem, że „kiedyś” już nigdy nie nadejdzie, „kiedyś” musi być inne „kino” i o czymś innym i proszę go, by choć kilkoma słowami opowiedział, co tam w drugiej serii. — No, chyba że krótko, — zgadza się Mykoła. — W drugiej serii my z tobą wspinamy się na Parnas. Wychodzimy aż do samego wiecznego niepodeptanego śniegu i padamy z góry na śnieg, zupełnie bezsilni. Leżymy, a nas jeszcze śnieżek przyprósza i nigdzie nikogo wokoło. Ale nagle widzimy — kroczy do nas w kożuchu, opierając się na swojej wskazówce, L. W. Podeszła i usiadła na mnie, jak na pagórek śniegu. Poruszyłem się. Lina W. wstała, ja spojrzałem na zegarek i zobaczyłem, że nam rzeczywiście trzeba wstawać, bo za pół godziny sklep zamkną, i usłyszałem zdziwione: — To wy, chłopcy? Jakimi metaforami was tu zaniosło i po co? Wyście jak dwie białe wrony i wśród białego śniegu zupełnie niezauważalni. Ja nawet pomyślałam, że przede mną dwa śnieżne pagórki i usiadłam na większym odpocząć… Zakończenie. Początek w nr 45 z 2012 r. xxx — Więc ty, Lońko, mówisz, że nigdy nie widziałeś, jak robią kino? Dobrze… Przy okazji wezmę cię do statystów. Nawet rolę dla ciebie wymyśliłem i ty kilka sekund pobędziesz aktorem! Choć jaki z ciebie aktor? Gorszego trudno sobie wyobrazić. Bo ty, Lońko, jesteś niezauważalny. Dopóki przed oczami — ty jesteś, a zniknąłeś z oczu — i niby ciebie nie ma i nie było. Ty jesteś zupełnie niezauważalny. Oto moja Lesia robiła remont generalny mieszkania. Budowlańcy wymieniali wszystkie stare okna i drzwi, które przydałyby się tobie na daczy. Ale ja o tobie przypomniałem sobie, kiedy już całe to dobro rozciągnęli obcy ludzie, bo ty niby wypadłeś z pamięci… A pamiętasz, ja włączyłem cię do listy delegacji pisarskiej, która miała lecieć na forum do Kanady. I co? Na Prezydium czytają, zatwierdzają listę. Czytają i twoje nazwisko. A potem wstaje Pawłyczko i mówi: „A kto taki Tałałaj i jak on trafił na listę?..” I ciebie wykreślili jeszcze szybciej, niż ja cię tam wpisywałem. Ja nawet ust nie zdążyłem otworzyć w twojej obronie, jak ty stamtąd wyleciałeś na zbity pysk. Bo ty, Lońko, jesteś niezauważalny i nazwisko masz, choć dźwięczne, ale jakieś bezskrzydłe. A nazwisko poety, jego imię, musi lecieć przed nim, z przodu, jak, powiedzmy, u Liny Kostenko. Ona dopiero przygotowuje się w domu, na Czkałowa, do wykładu w Związku „Czy jest wieczny śnieg na szczycie Parnasu”, a jej imię już tam poleciało. I już drzwi Związku otwarte i w gabinetach wszystkie drzwi otwarte. A w sali wszystkie miejsca zajęte, my z tobą ledwo zdążyliśmy się pomieścić w ostatniej ławce. A salą, jak fala za falą przetacza się: „Lina Wasyliwna… Li-na Wa-syli-wna…” I nagle cisza. Tylko słychać echo jej kroków. Wszyscy stoją, wstrzymawszy oddech. I wreszcie wchodzi ona — ze wskazówką w ręku i uśmiechem w kieszeni. Wchodzi na trybunę, a jej wskazówka nakazuje nam siadać. Lina Wasyliwna rzuca spojrzenie na salę i na każdego z osobna. Potem pyta: — „Jak nazywa się najwyższy szczyt świata?” I sala skanduje chórem: „Mount Everest! Mount Everest!” Lina Wasyliwna podnosi wskazówkę do góry, a potem opuszcza w dół, jak do podnóża Everestu: — Ja tak przewidywałam, że wasza wiedza jest na poziomie szkoły średniej. Zapamiętajcie raz i na zawsze: najwyższy szczyt świata (robi pauzę) Parnas! Słyszycie, Parnas. I żeby go pokonać…” (Znowu robi pauzę: wskazuje wskazówką w naszą stronę.) — Winłarowski i Tałałaj, wstańcie! Wy czego szepczecie? Czy może lepiej ode mnie wiecie, jak dojść na najwyższy szczyt świata? — Nie! Nie! — zaćwierkaliśmy, jak Bobczyński i Dobczyński. xxx Nasz namiot trzy metry od Donu — folia z polietylenu, rozesłana na trawie osobiście dla M., ławeczka z krótkiej deski, którą znalazłem na brzegu i przytwierdziłem do pnia ściętego topoli, żeby klasyk nie tylko leżąc na trawie, ale i siedząc, mógł obserwować wszystko, co dzieje się wokół jego głowy. Zadaniem było określenie miejsca, gdzie najczęściej poluje na rybę sandacz. Potem w tym miejscu zarzucałem wędkę. — Co byś ty, Lońko, robił beze mnie? Ja wyznaczam, koryguję strategię i taktykę rybołówstwa, ja jestem głównodowodzącym, a ty tylko wykonawcą. No, nie szeregowym, ale przynajmniej o jeden pagon niższym ode mnie. Tak więc, przy tym krzaczku, patrz w prawo, metrów za dwadzieścia, masz zarzucić wędkę, bo tam takie! — kilka razy wywinęło się, że aż strach. — Dawaj, Kolu, medal powiesimy — nie na koszulkę, a na wędkę, — odpowiadam ja, imitując jego głos. — Lońko, gadzie, kiedy ty przestaniesz podpowiadać starszemu stopniem, gdzie mu przypinać zasłużony medal na wypalonej od słońca koszulce! Zdegraduję gada, kieliszka pozbawię. Przynieś mi pół wiaderka wody, żebym mógł się zwilżać, bo bardzo gorąco. — Przecież ty siedzisz przy wodzie już drugi dzień i nawet po kolana nie wszedłeś do Donu! Ty się boisz czy jeszcze pływać nie umiesz? — Ja wszystko umiem, Lońko, ale palca nie mam, żeby wskazać kierunek, w który ja teraz ciebie posyłam. — Ja wszystko zrozumiałem, panie głównodowodzący, i spieszę w tym kierunku na zawsze! Wynoszę z namiotu butlę z winem i nalewam do jednego kubka. W. mlaskając, zaciera ręce: — Wreszcie ja ciebie wyćwiczyłem na prawdziwego starszynę, pora tobie już przyznawać porucznika. — Dawno, — odpowiadam, — pora! I ja teraz przed wami, towarzyszu głównodowodzący, wypiję za ten stopień! I zaczynam pić. — Lońko, gadzie, a ty przecież mi nie nalałeś! — A tobie, — mówię, — za co tobie? Tobie nic nie przyznali… I w ogóle, dopóki nie wykąpiesz się w Donie, nalewać nie będę i wody nie przyniosę — nawet jeśli skwierczeć będziesz na słońcu. — Sumienia i współczucia w tobie nie ma, — mówi M. w oczekiwaniu, że teraz ja jednak… Ale ja wypiłem sam, a butlę z winem zaniosłem do namiotu. Mykoła odprowadzał butlę, jak słonecznik słońce, które zachodzi za chmurę. — No, dobrze, chodźmy się kąpać. W majtkach ludzie lat 50. i do wody wchodzili… Do wody on wchodzi po pas, w wodzie przykuca, chlapie się, nieustannie prychając: „Piękność!” i parska, jak koń. Wychodzi na brzeg. Szeroko rozstawiwszy nogi, przykuca na swoją dowódczą ławeczkę i tak samo szeroko uśmiecha się — z niecierpliwością oczekuje, kiedy ja, jego ordynans, podam mu kieliszek z winem. Trzy metry (od niego) srebrzy się cichy Don, tak cichy, że nawet nie zauważasz jego bystrego nurtu.
х х х Kiedyś W. Bazylewski albo zapytał, albo zauważył: — Leonie, w twoim wierszu o Wingranowskim jest taki wers „I rozsiewa wokoło oczu cykorii kwiaty”. Jak mógł się pojawić u ciebie, u poety dokładnego, przedmiotowego detalu? Powiem szczerze, nigdy się nad tym nie zastanawiałem. Oczy W. nie były ani sine, ani niebieskie, a ja nie jestem daltonistą, żeby tego nie zauważyć. Oczy miał złociste, słonecznikowe. We wspomnianym wierszu utrwaliłem konkretny epizod, szczęśliwą chwilę, która i dziś stoi przed moimi oczami. Ale jak pojawiły się „cykorii kwiaty”? Rzecz w tym, że brzeg Donu, gdzie rozbiliśmy swój namiot, był jakby nimi zasiany… Zapalonym wędkarzem W. nie był. Nawet kiedy ryba dobrze brała, potrafił wysiedzieć z wędką godzinę, półtorej. I tyle. Potem kładł się na nadbrzeżnej trawie, o czymś myślał, czasem z notatnikiem w ręku, a najczęściej po prostu leżał i obserwował, kiedy i jak otwierają się kwiaty, jakie siadają na nich owady, kiedy ze swojej norki wypełza zaskroniec, by leniwie wygrzewać się w słońcu. Po kilku dniach takiej obserwacji wieczornej zorzy, uśmiechając się całą twarzą, Mykoła uroczyście oświadczył: — Jutro, Loniu, ja, nie patrząc na zegarek, z dokładnością do dziesięciu minut powiem ci, która godzina. Zakładamy się. O butelkę. — Skąd u ciebie pojawiła się taka intuicja i taka pewność siebie? — odparłem, ze smutkiem obserwując, jak na zachodzie wieczorne słońce chowa się za chmurę. — To nie u mnie intuicja, a u kwiatów. — W takim razie ryzykujesz przegraną i bardziej prawdopodobne, że nie ja, a ty będziesz stawiał butelkę. — Natura się nie myli — orzekł Mykoła — i butelka należy do ciebie. Już rano pogoda zaczęła się psuć. Deszczu nie było, ale chmury gromadziły się, gęstniały i zasłaniały sobą całe niebo. W., wysiedziawszy z wędką swoją godzinę, położył się na brzegu i rozpoczął swój eksperyment, a ja, złośliwie się uśmiechając, zerkałem na niego w oczekiwaniu na wyniki. Minęła godzina, druga. Mykoła milczy. W końcu nie wytrzymuje i pyta mnie: — Loniu, która godzina? — Już, Kolu, jedenasta, ale przecież to ty masz mi mówić. — Loniu, ty gadzie! Coś ty zrobił z naturą? Cykoria powinna już zamknąć swoje oczy. A ona patrzy. Ma bezsenność. Rozumiesz? To ty gadzie, czarujesz? — Ależ nie, Kolu, to natura czaruje. Ty je obserwowałeś, kiedy było słońce, upalnie. A dzisiaj chmury i niedługo będzie deszcz. Oto one go wypatrują. Zdziwiony, uśmiechając się, patrzył na mnie, a w jego oczach siniały „cykorii kwiaty”, które jakby wchłonął przez godziny obserwacji. х х х Cisza. Don. I nagle słyszę krzyk Mykoły, poważny krzyk: — Loniu, Loniu, prędzej! Podbiegam, on trzyma obiema rękami wędkę, a ona w tę i z powrotem. Ręce Mykoły drżą: „Loniu, wyciągaj!”. Ja początkowo chciałem wziąć, ale kiedy on jeszcze złowi taką rybę? — Mykoło, Kolu, ty sam. Takiej ryby nie zawsze się wyciąga. Słuchaj i rób wszystko dokładnie, co ci będę mówił. Podciągaj, popuszczaj… Przepracowaliśmy się tak z 15 minut… Tutaj i Stanisław podbiegł, Mykoła już dociągnął do brzegu, żyłka nie pękła. Podchwycili tę rybę — okazał się sandacz, gdzieś tak ze dwa i pół kilograma. Dobry taki sandacz! Mykoła, cały czerwony, usiadł na trawie, zapalił. Siedzi i patrzy na tego sandacza. My ze Stasem: dawaj dalej pracować, a on siedzi, patrzy na rybę. — Mykoło, no czemuż ty nie łowisz, może jeszcze złowisz? — Nie, Loniu, większej nie złowię, a mniejszej nie chcę! Mniejszej nie chcę!!! …Gotowaliśmy zupę rybną. Mykoła chodził i węszył, a potem zajrzał do kotła: — Loniu, ty spójrz, sandaczowi oczy wyszły! A ty leżysz jak pan wśród socjalizmu. — Co mam robić? — Nie plątać się pod nogami i nie przeszkadzać — mruknął W. — Zupę ja gotuję! — No i dobrze, a ja dla guliwerów będę przygotowywał kolację. Kiedy kładliśmy się spać, była już druga godzina w nocy. Cichy Don srebrzył się, lekko kołysząc jeszcze dobrą połowę księżyca. х х х Noc. Śpimy. Komary, wysmarowaliśmy się. M. śpi i ja śpię — w śpiworach. Jakieś uczucie mnie budzi. Budzę się — nade mną stoi żmija i patrzy… U mnie uruchamia się instynkt — nie ruszać się. Ale patrzę na tę żmiję i co robić? Chrapię do Mykoły: — Kolu-u-u! Kolu-u-u-u!!! Mykoła budzi się. — Co chciałeś? — Nade mną żmija. Znajdź jakąś gałąź, przegoń, ale nie podchodź od strony mojej głowy, ona może mnie ugryźć. — Jaka żmija, Loniu, co ty gadasz? — No prawdziwa, Kolu, żmija! — Co, naprawdę żmija? — Prawdziwa, Kolu, żmija!!! On zaczyna:
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
