Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

«I Winhranowski, jak widzenie…»

Слово Просвіти, №46 за 2012 рік

— Żmijko, żmijko, nie kąsaj mojego przyjaciela, on jest takim dobrym poetą… nie kąsaj! No co ja mam, Liońko, robić? — A ja ci przecież, Kolu, powiedziałem: weź żerdź i podejdź do mnie! — A gdzie ja znajdę tę żerdź? — Kolu! Las dookoła! On znowu: — Żmijko, żmijko! Dopóki nie znajdę żerdzi, nie kąsaj mojego Liońki. Nie sycz… Z jednej strony i mnie śmiech ogarnia, a tu… — Kolu, — mówię, — śmiesznie? Ona nie syczy, ale w każdej chwili może ukąsić, rozumiesz? No, póki Mykoła tam się poruszał, żmija poczuła niebezpieczeństwo i powolutku odpełzła ode mnie. Usiedliśmy, wypiliśmy. A potem, kiedy przyjechaliśmy do domu, opowiedzieliśmy żonom i Raja od razu wymyśliła na ten temat: „Leżą Winhranowski i Tałałaj na brzegu Donu, leży żmija. Tałałaj zwraca się do niej: „— Rajeczko! A ty jak się tu znalazłaś?” A potem do Mykoły: „— Kolu, oni nas i tutaj dopadli!” Potem ta żmija przychodziła, próbowaliśmy ją karmić kiełbasą — rzucaliśmy kiełbasę, ona uciekała, oczywiście. Wyjeżdżaliśmy już, samochodem, złożyliśmy namioty, żegnamy się z tym miejscem, a ona wypełza, stanęła i patrzy na nas, żmija… х х х — Wczoraj ryba, dzisiaj ryba, — zaczął narzekać Winhranowski, — a chce się czegoś takiego, jakiejś kiełbaski albo świeżutkiej słoninki, a wódka się kończy. Zwińmy się do stanicy i kupmy coś takiego. Sławku, odpalaj swój samochód — zwraca się do Stasa Łosiewa. Mykole bardzo spodobała się nazwa stanicy — Bohojawłeniwka. — Jaka piękność! Jak moje Bohopilla. Aż dziwne, że jej nie przemianowali na Żowtnewą czy Perszotrawnewą... Przy wjeździe do stanicy wypytaliśmy napotkanych kozaczków, jak dojechać do sklepu i co tam można kupić. Kozaczki nas zmartwiły: ani kiełbasy, ani wódki już dawno nie dowozili, być może jeszcze jest porto, a być może i to już rozchwycili, a samogonu obcym u nich sprzedawać się boją. W sklepie, oprócz sprzedawczyni i, zapewne, sprzątaczki, która moczyła miotłę w wiadrze z wodą i zwilżała podłogę, nikogo nie było. M. wszedł pierwszy i pierwszy się przywitał: — Dzień dobry, dziewczyny. Tak u was ładnie, tak chłodno. Może dałybyście mi krzesło, zmęczyłem się, chcę trochę odpocząć i na was, pięknych, popatrzeć. Takie jak wy, potrzebne mi będą i do statystowania. Dziewczyny, które miały pod czterdziestkę, zapewne słowa „statystowanie” nie zrozumiały, jak i niektórych innych ukraińskich słów. Mykoła, nie przechodząc na rosyjski, kontynuuje wyjaśnianie: — Chcę nakręcić was w swoim filmie. Jestem aktorem i reżyserem filmowym, właśnie wybieram miejsce do zdjęć. Może widziałyście film „Powieść płomiennych lat?” To ja tam gram główną rolę. — Widzieli, widzieli — zaszczebiotały „dziewczyny”. — Pan tam trochę młodszy. U nas wiosną ten film w klubie pokazywali. A o czym wasz nowy film będzie? — O kozakach, dziewczyny, zaporoskich i waszych dońskich. Właśnie przyjechałem ze swoimi pomocnikami zobaczyć, gdzie lepiej ten film kręcić. Już sporo stanic obejrzeliśmy, ale lepszej niż wasza, nie znaleźliśmy! „Dziewczyny” były wzruszone i, zapewne, już widziały siebie w filmie Mykoły i zaczęły same nieśmiało oferować ukryte deficyty. Znalazły i kiełbasę, i wódkę, i nawet butelkę drogiego jak dla nas koniaku, odmawiać którego, żeby nie umniejszyć siebie w oczach „dziewczyn”, nie mogliśmy. — Co byście robili beze mnie, wyschlibyście, przeschlibyście bez wódki, jak osty! Uczcie się, jak trzeba z ludźmi rozmawiać. — Ja, M. S., — powiedział Sławko, — i nie takie rzeczy potrafię skłamać, ale tak jak wy oczami, uśmiechem, gestami — nie potrafię nigdy. — Sławku, raz i na zawsze zapamiętaj — ja nigdy nie kłamię, mówię tylko prawdę i ludzie to czują… — Artystyczną prawdę! — dodaję, śmiejąc się. M. obraca w moją stronę głowę i też się śmieje. A potem prosi Sławka, żeby się zatrzymał, by wychylić po kieliszku, przecież do naszego namiotu mamy prawie dziesięć minut jazdy. — Może zwińmy się do Konstantynówki? To nowe miasto portowe, ale tam jechać nie mniej niż pół godziny. Tam naczelnikiem milicji pracuje nasz ziomek z Makiejewki, mnie kiedyś przypadkowo zapoznał z nim leśnik Wadym Wiktorowycz Czernow. — Proponuję ja. M. na głos rozmyśla: pół godziny tam, pół godziny z powrotem, a jeszcze nie wiadomo ile tam… Nie, nie można — przecież wtedy wrócimy już bez wódki! Nawet Sławko nic nie poradzi. Dawaj do sklepu! Jeśli tam wódka była wczoraj-przedwczoraj, to ona jest tam i dzisiaj. Ja nie o witrynie mówię… х х х — Oto ty, Liońko, zamierzasz pisać o mnie artykuł i, może, i napiszesz. Znam cię, gadzie. Ale czy ty wiesz, kto jest moim ulubionym poetą? Ale bez wielkich nazwisk… — Chyba, Mykoło, wiem. To Kost Herasymenko… — Patrz ty, — dziwi się Mykoła. — A skąd ty to wiesz? — Z twojej poezji. Często z nim korespondujesz. U Herasymenki wiersz „swoje pachnące zdania wyciąga, jak dwie ręce”, a u ciebie „słowo pachnie, jak dziecko”. U Herasymenki „wiatry błądzą, przez płot i do Portugalii, z Portugalii z powrotem”, a u ciebie „Niżyn idzie do domu od Połtawy i budzi się — w Połtawie znowu!” A oto prawie twoje wersy „Chodzą psy i drzewa więdną i wiatry stoją” albo „drogo pożegnalna moja”, „zamyślę się, nie oddycha wieś”… A czyż nie on za twoim „Tangiem 1945”? Chcesz, będę kontynuował? — Nie, Liońko, tego pisać nie trzeba... Tyś jest gad, Liońko. Toż trzeba do takiego się doczytać! Nic przed tobą nie ukryjesz. I w ogóle — ciebie posłuchać, to dojdziesz do wniosku, że i poety Winhranowskiego nie ma. A może K. G. to i twój ulubiony poeta?! Inaczej byś go tak nie znał. — A ja i nie ukrywałem, że też zachwycałem się jego wierszami. W młodości ja go kochałem najbardziej. A jeszcze interesowałem się, jakim on był jako człowiek, który odważył się w strasznych latach 30. przetłumaczyć wiersz rozstrzelanego Gumilowa i wydrukować w swoim zbiorze — za to mogli wsadzić. Ale, zapewne, z jego nieprzyjaciół nikt tego nie zauważył. I kiedy S. Kryżaniwski opowiedział mi o nim kilka historii, pokochałem go jeszcze bardziej. Po wszystkim widać było, że W. zasmuciło to, co powiedziałem. On sam nie podejrzewał, jak często w jego wierszach pobrzmiewają wersy K. G., i musiałem go uspokajać przykładami. Z klasyki. — A wiesz, że wers “czestniej czesnot krasoty” napisał nie Puszkin, a “Bieleje żagiel samotny” nie Lermontow, a “W twoich oczach ujrzałem morze” nie Jesienin. Te wersy ukradli innym poetom i nie tylko te. Okazało się, że Mykoła o tym nie wiedział i był mile zaskoczony. Lecz najbardziej zdziwiły go zacytowane przeze mnie słowa rosyjskiego poety F. Sołoguba: oto pojawi się młody złodziejski poeta, okradnie nas wszystkich i stanie się wielkim poetą, większym niż my. — Piękność! — powiedział Mykoła. — Ale mimo wszystko, kiedy będziesz o mnie pisał, nie podkreślaj tego zbytnio, bo odrzucę twój artykuł. Przecież nie jesteś Dziuba, którego trochę się obawiam. Kiedyś przy kieliszku M., podnosząc rękę z brakującym palcem wskazującym i chytrze się uśmiechając, znów zapytał: — Liońko, chcesz o mnie napisać artykuł, a czy wiesz, kto jest moim ulubionym poetą? Przez chwilę się zawahałem. Ulubionego, zwłaszcza we własnej wczesnej twórczości, jeszcze nikomu z poetów nie udało się ominąć. Będzie on obowiązkowo obecny w jakimś obrazie, rytmice. Prawie wszyscy krytycy, pisząc o Winhranowskim, całkiem słusznie zauważali w jego wierszach echo rytmiki i emocjonalnego napięcia T. Sz. Ale powiedzieć o jego ulubionym poecie Szewczence to wszystko jedno co powiedzieć: mój ulubiony ojciec… Szewczenko — to świat wokół nas z sadem wiśniowym koło rodzinnej chaty. Szewczenko był dla niego jedynym autorytetem spośród wszystkich ukraińskich poetów. x x x Pewnie u wielu czytelników poezji W. powstało wyobrażenie, że pisane one były “jednym tchem” (jakby) — wypłynęły z duszy i zostały zapisane od razu na papierze — bez żadnej poprawki, nie tyle napisane, co zapisane. W rzeczywistości W. nie był poetą-improwizatorem, chociaż posiadał dar improwizacji. Powiedzmy, wiersz W. “W błękitnym niebie” jest tak emocjonalny, lekki, lotny, zrodzony bez żadnego wysiłku — jakby na jednym tchu. W rzeczywistości jednak większość wierszy W. przychodziła z trudem. Niestety, brudnopisów poeta nie zachowywał i prześledzić jego pracę nad słowem nie mamy możliwości. Pewnego razu, pokazując mi warianty lirycznej miniatury “Szeroka noc, świerszcz pod głową”, wyznał z żalem: “Oto już miesiąc się męczę i nijak… Czyżby i u Tarasa takie rzeczy się zdarzały?”. W ostatnich latach swojego życia W. wierszy prawie nie pisał. Po jego śmierci znalazłem w jego papierach tylko kilka niedokończonych, a w szczególności wiersz poświęcony mnie, jeden z wariantów którego podarował mi ze słowami: dopiszę potem albo dopisz sam. Jego wiersze nie po prostu zachwycały — oszałamiały swoją wybuchowością, uderzały wieloznacznością. …Czytając jego poezję, zaczynasz uświadamiać sobie nadzwyczajną siłę słowa, jego możliwości, jego wysokość, otwiera się przed tobą różnica między poetą a wierszopisem. Wyraźnie wyłania się osobowość poety. Mistrzostwo ma swoje granice. Doskonałe mogą być i wiersze przeciętne. Wczesne wiersze W. były technicznie bardziej różnorodne. Z czasem poeta jakby traci zainteresowanie techniką: rozwój duszy wypierał romantyczną pozę, powściągał patos. Puls stał się cichszy, a słowo cieplejsze, bardziej ludzkie. Tekst przygotowała Lubow HOŁOTA Redakcja jest wdzięczna Raisie Petriwnie TAŁALAJ za uprzejmie udostępnione fotografie z archiwum rodzinnego …Jeśli stale prowadziłeś dziennik i notowałeś każdego dnia wszystko, co się stało, — nie myśl, że tak właśnie było. Nawet oczami nie widzimy wszystkiego, co wokół, a pamięć to tylko oczy, a tym bardziej to, w czym przekazuje się nasz rozum. Notujemy tylko niewielką cząstkę rzeczywistości, cząstkę realności, której większa część — nie jest przed oczami, a za naszymi plecami. L. Tałalaj

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn