Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Iwan Hryhorowycz Momot i 11 nieznanych dzieci

Слово Просвіти, №46 за 2013 рік

…kultetu dziennikarstwa, przez długie lata wykładał kurs dziennikarstwa zagranicznego. Matwij Michajłowycz wychował nie jedno pokolenie dziennikarzy i literatów-szesćdziesiątników. Nieugiętego patriotę Ukrainy M. Szestopała system partyjny pozbawił pracy na wydziale dziennikarstwa, nie pozwalał mu pracować w zawodzie. Głodowa śmierć radzieckiego systemu, przed którą uciekł w 1932 roku, dopadła go w 1965-tym, a dokończyła w 1986-tym. Badając rodowe korzenie dzielnego ukraińskiego patrioty i literata, trzeba było również zbadać pochówek na cmentarzu w Murzyńcach. Tam natrafiono na zbiorową mogiłę z czasów głodu 1933 roku. Napis informował, że pochowany jest tu „Momot Iwan Hryhorowycz i 11 nieznanych dzieci. 1888—1933 r.”. Po wieloletnich badaniach głodu w różnych miejscowościach Czerkaszczyzny po raz pierwszy trzeba było zobaczyć coś takiego. Mieszkańcy Murzyniec opowiadali, że zmarłych z głodu w latach 1932—1933 chowano na starym cmentarzu koło szkoły. Ludzi jakby kosą kosiło. Iwan Hryhorowycz co chwila powtarzał: „Na zgubę wszystko idzie. Wkrótce i ziemi nie stanie, by chować”. Rzeczywiście, na cmentarzu w centrum wsi brakowało już miejsca, więc wydzielono działkę za wsią. Nowy cmentarz zapoczątkowały pochówki zmarłych z głodu 1933 roku. W latach 90. XX wieku w tym miejscu postawiono duży dębowy krzyż. Przy wejściu na cmentarz ustawiono kamienny pomnik. Wcześniej nikt nie zapisywał imion zmarłych z głodu, a teraz nie ma już od kogo ich zapisać. O tym grobie ludzie mówili, że pewnie spoczywa tu nauczyciel z uczniami. Udało się spotkać z wnukiem zmarłego, Ołeksandrem Momotem. Babcia Maria Sakiwna opowiadała o dziadku wiele dobrego. Iwan Hryhorowycz był mężczyzną silnym, pracowitym i sprawiedliwym. Do każdej roboty chwytał się chętnie i wszystko mu się udawało. Z roku na rok dokupywał ziemi. Hodował bydło, miał dobre konie. Cały czas był w pracy, nie wiadomo było, kiedy spał. Na zebraniu wiejskim mówiono o tym, żeby zbudować murowaną szkołę. Powiedział, że sprzeda swoje woły, a pieniądze odda na budowę: „Niech dzieci się uczą, może świat im się rozjaśni”. A poza tym bardzo kochał swoją żonę Marusię. Ona przynosiła mu jedzenie na pole. Kiedy ją widział, szedł jej naprzeciw i niósł potrawę na rękach aż do miejsca pracy. Mówiono, że wyhodował tyle pszenicy, iż wystarczyłoby nią wykarmić całą wieś. Komsomolcy i komitety biedoty wiejskiej jako pierwsi przyszli raskułaczyć Iwana Momota. Zabrali wszystko: i chleb co do ziarnka, i bydło. Smutek zżerał duszę, że w biały dzień pozbył się całego dobytku, jakby go okradziono. Nie było czego jeść. U jednego z tych, którzy raskułaczali, obudziło się sumienie. Przyszedł do niego i mówi, w której komórce jest zboże. Można tam przewiercić dziurę i zboże wysypie się z wiadra. A Mamot odpowiedział: „Całe życie pracowałem, a nie kradłem. To, co mi zabraliście, już nie jest moje i nie pójdzie wam na dobro. Nawet swojego nie będę kraść”. Głód i bieda w końcu wykończyły Iwana Momota w 1933 roku. Całe życie uprawiał żyto i pszenicę, a umarł z braku chleba. Mężczyźni na cmentarzu wykopali dół — w wsi szczerze go szanowano. Kiedy zaś drugiego dnia przyniesiono zmarłego w trumnie, by pochować, w dole leżało już jedenaścioro dzieci. Okazało się, że w szkole dla dzieci sierot utworzono patronat. Tam też nie było żywności i wymarły z głodu. Wrzucono je do wykopanego dołu. Krewni rozsądzili po ludzku: Iwan Hryhorowycz chciał, aby dzieci się uczyły, więc niech teraz spoczywa razem z małymi męczennikami. Z tej straszliwej biedy powstał zbiorowy grób: „Momot Iwan Hryhorowycz i 11 nieznanych dzieci. 1888—1933 r.”. Taki śmiertelny skutek zaborczej władzy obcych. Trzy klęski głodu, dwie wielkie wojny, ciągłe represje niszczyły ludzi, a teraz brak pracy rozrzucił ich po świecie. Dziś we wsi pozostało 222 domy i mieszka tam mniej niż dwieście osób. Gospodarstwo podupadło. Szkołę zamknięto, a dzieci wożą na naukę do Nemorożia, Zwenihorodki. Świat się nie rozjaśnia, jak chciał niestrudzony pracownik Iwan Momot.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn